nghiên cứu - trao đổi

Lê Đăng Doanh *

C

ác tội xâm phạm tính mạng, sức
khoẻ, nhân phẩm, danh dự của con
ngời trong Bộ luật hình sự (BLHS) là
những tội phạm tơng đối ổn định, ít chịu
sự tác động thay đổi của tình hình kinh tế
- x hội. Tuy nhiên, qua 14 năm áp dụng
BLHS năm 1985, các quy định của Bộ
luật này nói chung và các tội xâm phạm
tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự
của con ngời nói riêng đ bộc lộ nhiều
bất cập.
Với tinh thần kế thừa và khắc phục
những hạn chế trong BLHS năm 1985,
BLHS năm 1999 quy định các tội xâm
phạm tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm,
danh dự của con ngời trong chơng XII
với nhiều nội dung mới.
1. Chơng XII Bộ luật hình sự năm
1999 đợc bổ sung thêm một số cấu
thành tội phạm cơ bản mới
a. Một số cấu thành tội phạm
(CTTP) cơ bản mới đợc tách ra từ các
trờng hợp phạm tội có các tình tiết tăng
nặng của một số tội phạm
Việc tách riêng một số tội phạm thành

- Tội vô ý làm chết ngời do vi phạm
quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành
chính (Điều 99).
+ Tội cố ý gây thơng tích hoặc tổn
hại cho sức khoẻ của ngời khác (Điều
109 BLHS năm 1985) đợc tách thành 3
tội trong BLHS năm 1999:
- Tội cố ý gây thơng tích hoặc gây
tổn hại cho sức khoẻ của ngời khác
(Điều 104);
* Giảng viên Khoa t pháp
Trờng đại học luật Hà Nội

Tạp chí luật học - 3


nghiên cứu - trao đổi

- Tội cố ý gây thơng tích hoặc gây
tổn hại cho sức khoẻ của ngời khác
trong trạng thái tinh thần bị kích động
mạnh (Điều 105);
- Tội cố ý gây thơng tích hoặc gây
tổn hại cho sức khoẻ của ngời khác do
vợt quá giới hạn phòng vệ chính đáng
(Điều 106).
+ Tội vô ý gây thơng tích nặng hoặc
gây tổn hại nặng cho sức khoẻ của ngời
khác (Điều 110 BLHS năm 1985) đợc tách
thành 2 tội trong BLHS năm 1999:

ý làm ngời khác lây nhiễm HIV vì động
cơ cá nhân...
Với tính nguy hiểu cao của hành vi
cố ý làm lây nhiễm HIV và thực tiễn đòi
hỏi phải ngăn ngừa cũng nh trừng trị
những ngời đ có hành vi nguy hiểm
nên trên, BLHS năm 1999 lần đầu tiên đ
quy định hành vi làm lây truyền HIV và
hành vi truyền HIV cho ngời khác là tội
phạm.
c. Chơng XII đợc quy định bổ sung
hai tội phạm mới mà những tội phạm này
trong BLHS năm 1985 đợc quy định ở
các chơng khác


nghiên cứu - trao đổi

Đó là 2 tội:
- Tội dâm ô đối với trẻ em (Điều
116);
- Tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm
đoạt trẻ em (Điều 120).
Trớc hết về tội dâm ô đối với trẻ em
thì qua thực tiễn đấu tranh phòng chống
tội phạm này cũng nh về mặt lí luận đ
xác định khách thể trực tiếp của hành vi
dâm ô đối với trẻ em đó là sự xâm phạm
đến nhân phẩm danh dự của trẻ em, sự
phát triển bình thờng về tâm sinh lí trẻ


sức khoẻ trong CTTP cơ bản một số tội
xâm phạm quyền đợc bảo vệ về sức khỏe
của con ngời đợc cụ thể hoá bằng tỉ lệ
thơng tật cụ thể
Trong BLHS năm 1985 hậu quả một
số tội xâm phạm sức khoẻ con ngời chỉ
đợc nêu chung chung là có hậu quả
thơng tích, hậu quả thơng tích nặng
hoặc rất nặng... khi áp dụng trong thực
tiễn toà án phải dựa vào các văn bản giải
thích, hớng dẫn trong đó có nghị quyết của
HĐTP Toà án nhân dân tối cao hớng dẫn
đờng lối xét xử. Đến nay BLHS năm 1999
đ cụ thể hoá hậu quả thiệt hại ngay trong
CTTP và nó đợc thể hiện trong các tội
phạm sau đây:
+ Tội cố ý gây thơng tích hoặc gây tổn
hại cho sức khoẻ của ngời khác (Điều
104). Trong CTTP này đ quy định "... gây
tỉ lệ thơng tật từ 11% - 30% hoặc dới
11% nhng thuộc một trong các trờng hợp
sau đây..."
Đối với mức tỉ lệ thơng tật từ 11% trở
lên mới coi là tội phạm hoặc các mức
thơng tật cụ thể để áp dụng khung hình
phạt tăng nặng đ đợc Nghị quyết số 04
ngày 29/11/1986 của HĐTP Tòa án nhân
dân tối cao hớng dẫn áp dụng một số quy
định trong Phần các tội phạm của BLHS.

dụng tùy tiện, đảm bảo đợc tính thống nhất
cao trong quá trình áp dụng.
+ Tội cố ý gây thơng tích hoặc gây
tổn hại cho sức khoẻ của ngời khác
trong trạng thái tinh thần bị kích động
mạnh.
Trong tội này, dấu hiệu hậu quả gây
thơng tích nặng, gây tổn hại nặng trong
khoản 4 Điều 109 BLHS năm 1985 đ
đợc cụ thể hoá trong khoản 1 Điều 105
BLHS năm 1999 với mức thơng tật từ
31% đến 60% .
+ Một số tội phạm khác trong BLHS
năm 1999 cũng đợc cụ thể hoá dấu hiệu
hậu quả thơng tích bao gồm:
- Tội cố ý gây thơng tích hoặc gây
tổn hại cho sức khoẻ của ngời khác do
vợt quá giới hạn phòng vệ chính đáng
(Điều 106);
- Tội cố ý gây thơng tích hoặc gây
tổn hại cho sức khoẻ của ngời khác
trong khi thi hành công vụ (Điều 107);
- Tội vô ý gây thơng tích hoặc gây
tổn hại cho sức khoẻ của ngời khác.
(Điều 108);
- Tội vô ý gây thơng tích hoặc gây
tổn hại cho sức khoẻ của ngời khác do
vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy
tắc hành chính (Điều 109).
Những tội phạm nêu trên, trong CTTP

và có tính logic cao.
+ Tội hiếp dâm.
Điều 112 BLHS năm 1985 quy định:
"Ngời nào dùng vũ lực hoặc thủ đoạn
khác giao cấu với ngời khác trái ý muốn
của họ thì..."
Điều 111 BLHS năm 1999 quy định:
"Ngời nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ
lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự
vệ đợc của nạn nhân hoặc thủ đoạn
khác giao cấu với nạn nhân trái ý muốn
(xem tiếp trang 35)