nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 4/2011 3
TS. Nguyễn Thị Vân Anh *
nh vi hn ch cnh tranh luụn hng
n vic hỡnh thnh sc mnh th
trng hoc li dng sc mnh th trng
lm cho tỡnh trng cnh tranh trờn th
trng b bin dng. iu ny cú th dn n
lm thay i cu trỳc th trng, thay i
tng quan cnh tranh gia cỏc doanh nghip
trờn th trng. Hnh vi hn ch cnh tranh
gõy tỏc ng tiờu cc n mụi trng cnh
tranh v cn phi kim soỏt nú bng lut v
chớnh sỏch cnh tranh ca nh nc.
Phỏp lut cnh tranh ca Vit Nam ó cú
nhiu quy nh iu chnh hnh vi hn ch
cnh tranh. Tuy nhiờn, sau hn 5 nm thc
thi, Lut cnh tranh nm 2004 (LCT) ó bc
l mt s hn ch trong cỏc quy nh v hn
ch cnh tranh, gõy khú khn cho cỏc ch
th thc thi Lut. Bi vy, bi vit ny tp
trung trỡnh by, bỡnh lun mt s bt cp
trong cỏc quy nh phỏp lut hin hnh v

Th hai, i vi tho thun hn ch cnh
tranh, LCT v Ngh nh s 116/2006/N-CP
ó quy nh cú 8 loi tho thun hn ch
cnh tranh ng thi a ra cỏc du hiu c
trng ca tng loi tho thun hn ch cnh
tranh cng nh hu qu phỏp lớ ỏp dng i
vi cỏc ch th thc hin cỏc tho thun hn
ch cnh tranh. Theo ú, mt s tho thun
H
* Ging viờn chớnh Khoa phỏp lut kinh t
Trng i hc Lut H Ni nghiªn cøu - trao ®æi
4 t¹p chÝ luËt häc sè 4/2011
hạn chế cạnh tranh mặc nhiên bị cấm, một số
thoả thuận hạn chế cạnh tranh bị cấm trong
điều kiện nhất định và có một số thoả thuận
hạn chế cạnh tranh không bị cấm thực hiện.
Thứ ba, đối với hành vi lạm dụng vị trí
thống lĩnh, lạm dụng vị trí độc quyền, LCT
đưa ra dấu hiệu để xác định vị trí thống lĩnh
của doanh nghiệp, của nhóm doanh nghiệp;
vị trí độc quyền của doanh nghiệp đồng thời
đã quy định rõ các hành vi lạm dụng vị trí
thống lĩnh, vị trí độc quyền bị cấm.
Thứ tư, đối với hành vi tập trung kinh tế,
LCT đã quy định các hình thức tập trung
kinh tế, các dấu hiệu của từng hình thức tập
trung kinh tế và hậu quả pháp lí áp dụng đối

hạn chế cạnh tranh xác lập cơ sở pháp lí để
duy trì môi trường kinh doanh bình đẳng từ
đó bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của
các doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Bên cạnh những ưu điểm nêu trên, sau
hơn 5 năm thực thi, pháp luật hiện hành về
hành vi hạn chế cạnh tranh đã bộc lộ một số
bất cập sau:
2. Bất cập trong các quy định áp dụng
chung cho các hành vi hạn chế cạnh tranh
Thứ nhất, pháp luật hiện hành đã bỏ sót
một số chủ thể không bị xử lí vi phạm pháp
luật cạnh tranh về hành vi hạn chế cạnh tranh.
Khoản 2 Điều 2 LCT quy định: Hiệp hội
ngành nghề là đối tượng áp dụng của LCT.
Khoản 1 Điều 2 Nghị định số 120/2005/NĐ-CP
về xử lí vi phạm pháp luật trong lĩnh vực
cạnh tranh cũng xác định hiệp hội ngành
nghề hoạt động tại Việt Nam là đối tượng
bị xử lí nếu vi phạm pháp luật cạnh tranh.
Trong thực tế kinh doanh tại Việt Nam, để
giúp các thành viên của hiệp hội phối hợp
hoạt động tốt hơn, hiệp hội ngành nghề đã
đưa ra khuyến cáo, hướng dẫn đối với các
doanh nghiệp thành viên và trong một số
trường hợp đã dẫn đến hình thành các thoả
thuận hạn chế cạnh tranh giữa các doanh
nghiệp thành viên của hiệp hội. Các thoả
thuận này có thể là các thoả thuận hạn chế


Luật thương mại lành mạnh của Hàn Quốc
quy định hiệp hội không được tham gia vào
các hành vi: Hạn chế cạnh tranh một cách
đáng kể bằng cách tham gia vào các hành vi
thông đồng bị cấm; Khiến cho hoặc xúi giục
các doanh nghiệp tiến hành các hành vi kinh
doanh không lành mạnh… Khi hiệp hội
tham gia vào các hoạt động bị cấm của hiệp
hội thì có thể bị phạt tiền không quá 500
triệu won (Điều 28).
(2)

Thứ hai, hình thức xử phạt đối với chủ
thể thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh
chưa phù hợp, còn quá nặng về hình thức
phạt tiền mà coi nhẹ hình thức phạt cảnh cáo
mang tính giáo dục đối với chủ thể vi phạm
có nhiều tình tiết giảm nhẹ.
Theo khoản 1 Điều 117 LCT, tổ chức, cá
nhân vi phạm pháp luật về cạnh tranh phải
chịu 1 trong 2 hình thức xử phạt chính là cảnh
cáo và phạt tiền. Căn cứ vào Điều 119 LCT
và các quy định về thẩm quyền xử lí vụ việc
cạnh tranh cho thấy Hội đồng xử lí vụ việc
cạnh tranh, Hội đồng cạnh tranh có quyền
phạt cảnh cáo, phạt tiền và một số hình thức
xử lí khác đối với doanh nghiệp thực hiện
hành vi hạn chế cạnh tranh. Tuy nhiên, việc
phạt cảnh cáo và phạt tiền trong trường hợp
nào thì phải được pháp luật quy định cụ thể.

cha tỡm hiu k cỏc quy nh ca LCT (vỡ
s tn ti ca Lut ny tng i mi trong
h thng phỏp lut Vit Nam).
T nhng lớ do nờu trờn, theo tụi nờn quy
nh ỏp dng x pht cnh cỏo i vi cỏc
ch th thc hin hnh vi hn ch cnh tranh
khi cú mt trong cỏc iu kin sau: 1) Cú
nhiu tỡnh tiờt gim nh,
(3)
2) Thuc trng
hp c hng min tr nhng doanh nghip
cha thc hin th tc hng min tr
(4)

Th ba, mc pht tin i vi ch th
thc hin hnh vi hn ch cnh tranh b cm
cha c quy nh c th, rừ rng.
Khon 1 iu 118 LCT quy nh: Hnh
vi vi phm quy nh v tho thun hn ch
cnh tranh, lm dng v trớ thng lnh, v trớ
c quyn hoc tp trung kinh t cú th b
pht tin ti a n 10% tng doanh thu ca
t chc, cỏ nhõn vi phm trong nm ti chớnh
trc nm thc hin hnh vi vi phm. Ngh
nh s 120/2005/N-CP ó a ra khung
pht x lớ i vi tng hnh vi hn ch cnh
tranh. Vớ d, i vi hnh vi tho thun n
nh giỏ hng hoỏ, dch v mt cỏch trc tip
hoc giỏn tip s pht tin n 5% hoc t
5% n 10% tng doanh thu trong nm ti

nm thc hin hnh vi vi phm cha cú
doanh thu. Vn ny, Lut thng mi
lnh mnh ca Hn Quc ó quy nh: Trong
trng hp doanh nghip tham gia vo tho
thun hn ch cnh tranh b cm s b pht
tin 5% mc doanh thu quy nh trong ngh
nh ca Tng thng, trong trng hp
doanh thu khụng tn ti cú th b pht khụng
quỏ 500 triu won (iu 28)
(5)
hoc nu
doanh nghip cú v trớ thng lnh th trng
cú hnh vi lm dng v trớ ca mỡnh thỡ cú
th b pht tin khụng quỏ 3% doanh thu, nghiªn cøu - trao ®æi
t¹p chÝ luËt häc sè 4/2011 7
trong trường hợp không có doanh thu hoặc
có khó khăn trong việc tính toán doanh thu
của doanh nghiệp thì có thể bị phạt tiền
không quá 1 tỉ won (Điều 6).
(6)

3. Bất cập trong các quy định điều
chỉnh hành vi thoả thuận hạn chế cạnh
tranh và tập trung kinh tế
Thứ nhất, quy định tại Điều 8 của LCT
đã tỏ ra cứng nhắc trong việc giới hạn các
loại thoả thuận hạn chế cạnh tranh.

thoả thuận phân chia thị trường tiêu thụ,
nguồn cung cấp hàng hoá, cung ứng dịch
vụ; thoả thuận hạn chế hoặc kiểm soát số
lượng, khối lượng sản xuất mua bán hàng
hoá, dịch vụ ; thoả thuận hạn chế phát triển
kĩ thuật, công nghệ, hạn chế đầu tư; thoả
thuận áp đặt cho doanh nghiệp khác điều
kiện kí kết hợp đồng mua bán hàng hoá,
dịch vụ hoặc buộc doanh nghiệp khác chấp
nhận các nghĩa vụ không liên quan trực tiếp
đến đối tượng của hợp đồng. Trong 8 loại
thoả thuận hạn chế cạnh tranh đó thì có 5
loại thoả thuận: thoả thuận ấn định giá hàng
hoá, dịch vụ một cách trực tiếp hoặc gián
tiếp; thoả thuận phân chia thị trường tiêu
thụ, nguồn cung cấp hàng hoá, cung ứng
dịch vụ; thoả thuận hạn chế hoặc kiểm soát
số lượng, khối lượng sản xuất mua bán hàng
hoá, dịch vụ; thoả thuận hạn chế phát triển
kĩ thuật, công nghệ, hạn chế đầu tư; thoả
thuận áp đặt cho doanh nghiệp khác điều
kiện kí kết hợp đồng mua bán hàng hoá,
dịch vụ hoặc buộc doanh nghiệp khác chấp
nhận các nghĩa vụ không liên quan trực tiếp
đến đối tượng của hợp đồng thuộc các thoả
thuận hạn chế cạnh tranh theo chiều ngang
vì bị cấm khi thị phần kết hợp trên thị
trường liên quan của các bên tham gia thoả
thuận từ 30% trở lên. Ba loại thoả thuận:
Thoả thuận ngăn cản, kìm hãm không cho

Các doanh nghiệp tham gia thoả thuận
hạn chế cạnh tranh bị cấm sẽ gây hậu quả
làm giảm sức ép cạnh tranh trên thị trường
làm cho giá hàng hoá tiêu dùng tăng cao nên
sẽ bị xử lí nghiêm khắc, bị phạt tiền tính trên
doanh thu nên thường sẽ bị phạt tiền rất
nhiều. Bởi vậy, các bên tham gia thoả thuận
thường tìm cách che giấu sự tồn tại của thoả
thuận để không bị phát hiện. Ở nhiều nước
có những thoả thuận hạn chế cạnh tranh tồn
tại đến 10 năm mới bị phát hiện gây tổn hại
nghiêm trọng đến cấu trúc thị trường.
(7)
Vì
vậy, để khuyến khích các chủ thể tham gia
thoả thuận hạn chế cạnh tranh tự nguyện
khai báo với cơ quan quản lí cạnh tranh và
được hưởng chế độ khoan hồng như miễn
nộp tiền phạt hoặc được giảm tiền phạt, pháp
luật một số nước như Đức, Nhật, Hàn Quốc,
Thụy Sĩ đã quy định chương trình khoan
hồng cho chủ thể tham gia thoả thuận hạn
chế cạnh tranh (cartel) khi họ tự nguyện khai
báo.
(8)
LCT Việt Nam chưa quy định về
chương trình khoan hồng. Theo tôi, pháp
luật cạnh tranh nên bổ sung quy định về điều
khoản khoan hồng để khuyến khích các
doanh nghiệp tham gia thoả thuận hạn chế

nghiệp có quan hệ người mua và người bán
với nhau) và tập trung kinh tế hỗn hợp (là
hình thức tập trung kinh tế giữa các doanh
nghiệp không cùng hoạt động trên cùng một
thị trường sản phẩm đồng thời cũng không
có mối quan hệ khách hàng với nhau). Tuy
nhiên, các hiện tượng tập trung kinh tế theo
chiều dọc và tập trung kinh tế hỗn hợp đã
và sẽ diễn ra trong hoạt động kinh doanh và
cũng có khả năng gây hại không nhỏ cho
môi trường cạnh tranh nên LCT cần phải có
cơ chế thích hợp để kiểm soát.
(9)

Theo Điều 18 và Điều 20 của LCT, tiêu
chí thị phần kết hợp trên thị trường liên
quan của các bên tham gia tập trung kinh tế
là tiêu chí duy nhất và là ngưỡng được đặt
ra để kiểm soát tập trung kinh tế theo chiều
ngang. Theo đó, các hình thức tập trung
kinh tế sẽ bị cấm nếu thị phần kết hợp của
các bên tham gia tập trung kinh tế chiếm
trên 50% trên thị trường liên quan; các
doanh nghiệp tập trung kinh tế có thị phần
kết hợp từ 30% đến 50% trên thị trường liên
quan thì đại diện hợp pháp của các doanh
nghiệp đó phải thông báo cho cơ quan quản
lí cạnh tranh trước khi tiến hành tập trung
kinh tế; trường hợp thị phần kết hợp của các
doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế

Chính phủ số 116/2005/NĐ-CP
(4).Xem quy định tại mục 4 Chương 2 LCT.
(5).Xem: Bộ thương mại, Tlđd, tr. 55.
(6).Xem: Bộ thương mại, Tlđd, tr. 35.
(7).Xem: Bốn giám đốc điều hành các công ti hàng
đầu châu Âu về Vitamin đồng ý nhận tội tham gia
vào thoả thuận hạn chế cạnh tranh vitamin quốc
tế, nguồn: http:www.quakwatch.com/OZ Consumer
Protection/rochefine.html.
(8).Xem: Điều 22-2 Luật thương mại lành mạnh và
những quy định về độc quyền của Hàn Quốc, Luật
sửa đổi Luật chống độc quyền của Nhật Bản năm
2005, Luật cạnh tranh của Thụy Sĩ.
(9).Xem: Bộ công thương, Báo cáo tập trung kinh tế
tại Việt Nam năm 2009 – Hiện trạng và dự báo, tr. 80.