MỘT SỐ SUY NGHĨ VỀ VIỆC VẬN DỤNG CÁC NGUYÊN TẮC DẠY
HỌC NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY VÀ HỌC MÔN KINH TẾ
CHÍNH TRỊ MÁC - LÊ NIN Ở ĐẠI HỌC HUẾ HIỆN NAY
Lê Quang Diên
Trường Đại học Kinh tế,Đại học Huế

Nguyên tắc dạy học ở đại học là những nguyên lý chung của sự tổ chức
dạy học về mặt nội dung, phương pháp, hình thức, nhằm thực hiện mục đích dạy
học và phù hợp với những quy luật khách quan tác động vào sự dạy học của
giảng viên và học tập của sinh viên. Hệ thống các nguyên tắc dạy học ở nước ta
có nền tảng, phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí
Minh, được thể hiện ở đường lối giáo dục của Đảng Cộng sản Việt Nam. Những
nội dung lý luận của các nguyên tắc dạy học ở đại học luôn được đội ngũ các
thầy, cô giáo Khoa Mác - Lênin nói chung và Bộ môn kinh tế chính trị nói riêng,
vận dụng một cách phù hợp với đối tượng nghiên cứu của từng môn học, ngành
học và mang lại hiệu quả nhất định trong hoạt động dạy và học ở Đại học Huế.
Trên góc độ tổng kết thực tiễn, chính là nội dung được trình bày trong bài
nghiên cứu này.
Với lực lượng đội ngũ giảng viên ít, nhưng phải đảm nhiệm một khối
lượng công việc rất lớn là giảng dạy môn kinh tế chính trị cho tất cả sinh viên 7
trường đại học thành viên trong Đại học Huế. Hiện nay Bộ môn Kinh tế chính trị
có 12 CBGD được đào tạo cơ bản theo đúng chuyên ngành đảm trách và 1 cán bộ
đang chuẩn bị gửi đi học. Trong đó có 3 tiến sĩ, 5 thạc sĩ, 5 cử nhân, 8 giảng viên
5


chính, 2 giảng viên, 2 cán bộ đang thời kỳ tập sự. Ý thức rõ trách nhiệm của
mình, đội ngũ CBGD Bộ môn kinh tế chính trị luôn quan tâm đến việc đổi mới
phương pháp dạy và học, coi đó là một giải pháp quan trọng để nâng cao chất
lượng đào tạo. Điều đó được thể hiện ở hiệu quả của việc vận dụng các nguyên
tắc dạy học trong mỗi bài giảng của môn học mà mỗi giảng viên được đảm

nghiệp tương lai theo mục tiêu đào tạo của các trường đại học trong Đại học Huế.
Đến lượt nó, kết quả của công tác giáo dục lại tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt
động dạy học ở đại học. Một khi những kiến thức quan điểm, lập trường, đạo
đức, lẽ sống cách mạng của chủ nghĩa xã hội khoa học và tư tưởng Hồ Chí Minh
trở thành máu thịt, trở thành ý chí, khát vọng, trở thành nghị lực, tình cảm chi
phối hành động của sinh viên thì khi ra trường họ sẽ trở thành một con người hữu
ích cho xã hội, một chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng văn hóa, chính trị, khoa học,
lao động sản xuất và là chiến sĩ xung kích trong sự nghiệp đổi mới, sự nghiệp
xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Điều cần tránh trong vận dụng nguyên tắc này là sự nghèo nàn thông tin
trong bài giảng, đưa ra những thông tin thiếu căn cứ khoa học, thiếu tính hệ
thống và lạc hậu đến người học.
2. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa dạy và học:
Thực hiện nguyên tắc này trong hoạt động dạy học, đội ngũ giảng viên
của bộ môn luôn tạo được quan hệ bình đẳng với sinh viên. Với việc sử dụng kết
hợp các phương pháp giảng dạy khác nhau như phương pháp thuyết trình,
phương pháp đối thoại, phương pháp nêu vấn đề... giúp cho giảng viên phát huy
được ưu điểm của ba phương pháp cùng một lúc, đồng thời khắc phục được
những hạn chế của từng phương pháp. Ưu thế của sự kết hợp ba phương pháp
7


này là tạo thành một quy trình khép kín giữa giảng viên và sinh viên, tạo thế liên
hoàn giúp sinh viên vừa có thể nắm bắt một cách cơ bản nội dung các vấn đề
giảng viên truyền đạt trên lớp với đối thoại trực tiếp để trao đổi ngay những vấn
đề trong nội dung bài học đặt ra và giải đáp những câu hỏi của sinh viên, đưa
sinh viên vào tình huống; thông qua đối thoại, thông qua tranh luận giữa các sinh
viên, giúp sinh viên hiểu sâu sắc nội dung bài giảng, đưa lý luận vào cuộc sống.
Đối với những vấn đề nào còn khó, cần nhiều thời gian, cần tìm hiểu thêm tài
liệu và thực tế thì giảng viên sẽ gợi mở, định hướng cho sinh viên tự giải quyết

sinh viên niềm hứng thú đối với môn học, kích thích họ tự đi sâu nghiên cứu các
hiện tượng và các quá trình kinh tế của đời sống xã hội, nắm được bản chất của
chúng, các quy luật chi phối và cơ chế hoạt động của các quy luật đó. Qua đó,
trang bị cho sinh viên phương pháp luận khoa học để tự lý giải các vấn đề khác
của thực tiễn.
Vận dụng nguyên tắc này, trong nội dung lý thuyết của mỗi bài giảng,
thường được giảng viên minh họa bằng thực tiễn sinh động, phong phú về tình
hình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và đất nước với những thông tin
cập nhật. Qua đó, giúp cho sinh viên nắm vững đường lối, chính sách kinh tế - xã
hội của Đảng và Nhà nước, tin tưởng vào sự nghiệp đổi mới đất nước do Đảng ta
khởi xướng và lãnh đạo, xây dựng động cơ học tập đúng đắn, có niềm tin vươn
lên học tập tốt hơn.
4. Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa cái cụ thể và cái trừu
tượng:
Quá trình dạy và học các môn lý luận khoa học Mác - Lênin và Tư tưởng
Hồ Chí Minh nói chung, cũng như môn Kinh tế chính trị nói riêng ở Đại học Huế
cơ bản đều tuân theo quy luật nhận thức: "từ trực quan sinh động đến tư duy trừu
9


tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn". Nghĩa là quá trình nhận thức đã diễn
ra sự di chuyển từ cái cụ thể sang cái trừu tượng, từ vật chất đến ý thức, từ dấu
hiệu và biểu tượng đến khái niệm và ngược lại... Song, do đặc trưng của môn học
kinh tế chính trị Mác - Lênin phải giảng dạy một khối lượng hệ thống các khái
niệm, phạm trù và quy luật kinh tế rất nhiều. Vì thế trong giảng dạy, muốn nâng
cao được chất lượng dạy và học, đòi hỏi giảng viên phải kết hợp sử dụng nhiều
phương pháp khác nhau để giúp cho sinh viên tìm ra khái niệm, phạm trù và quy
luật kinh tế khách quan chi phối sự vận động của các hiện tượng, quá trình kinh
tế. Trong phương pháp nghiên cứu của môn kinh tế chính trị Mác - Lênin, với
phương pháp trừu tượng hóa khoa học đã bao hàm một sự thống nhất giữa cái cụ

bài: "Sản xuất giá trị thặng dư - Quy luật kinh tế tuyệt đối của chủ nghĩa tư bản",
giảng viên có thể nêu các tình huống có vấn đề bằng các câu hỏi như: Tiền có
phải là tư bản không? Khi nào thì tiền trở thành tư bản? Tại sao nhà tư bản bóc
lột được giá trị thặng dư mà không vi phạm quy luật giá trị?... Thông qua thảo
luận, trao đổi sinh viên sẽ nhanh chóng lĩnh hội được kiến thức sâu sắc hơn về
các phạm trù như: Tư bản, hàng hóa sức lao động, tư bản bất biến, tư bản khả
biến, giá trị thặng dư... và quy luật giá trị thặng dư, quy luật tích lũy tư bản chủ
nghĩa... Trong quá trình đó sẽ xuất hiện những sinh viên giỏi nổi lên như những
"Siêu nhân cách". Chính từ những "siêu nhân cách" này đã tạo điều kiện thuận
lợi cho giảng viên trong việc hướng dẫn cho sinh viên tự nghiên cứu, tự học tập.
Ở đây, quá trình dạy học được thống nhất với quá trình nhận thức có tính chất
nghiên cứu của sinh viên. Như vậy, trong họat động học tập của sinh viên không
chỉ có năng lực nhận thức thông thường, mà còn cần tiến hành họat động nhận
thức mang tính chất nghiên cứu trên cơ sở khả năng độc lập, sáng tạo, mềm dẻo
phát triển ở mức cao, dưới tác dụng chủ đạo của giảng viên. Tính chất nghiên
cứu trong họat động học tập của sinh viên thể hiện ở việc nắm các phạm trù, quy
luật kinh tế đã được phát hiện với óc phê phán.
11


Điểm hạn chế khi vận dụng nguyên tắc này là sinh viên còn thiếu nhiều tài
liệu tham khảo.
6. Nguyên tắc bảo đảm sự thống nhất giữa tính vừa sức chung với tính
vừa sức riêng trong dạy học:
Hiện nay khi vận dụng nguyên tắc tính vừa sức, đội ngũ giảng viên kinh tế
chính trị ở Đại học Huế rất coi trọng đặc điểm chung của từng lớp được phân
công giảng dạy để chuẩn bị nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học
phù hợp đối tượng. Thực hiện đúng quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo về kiểm
tra học trình và thông qua việc thực hiện phương pháp đàm thoại trong dạy học
để nắm được trình độ chung của lớp, trình độ cụ thể của từng sinh viên. Từ đó,

viên giúp đỡ nhau trong học tập rất nhiều. Có những khái niệm, phạm trù kinh tế
và nội dung, yêu cầu, tác dụng, hình thức biểu hiện, cơ chế hoạt động của các
quy luật kinh tế rất trừu tượng, nhưng thông qua thảo luận, trao đổi ở nhóm, tổ
học tập có sự hướng dẫn của giảng viên, sinh viên đã nhanh chóng lĩnh hội được
tri thức. Đây cũng là một bước trong quá trình chuyển hóa từ kiến thức tới quan
điểm độc lập, tới niềm tin vào chủ nghĩa Mác - Lênin và đường lối, chiến lược
phát triển kinh tế của Đảng và Nhà nước ta. Qua đó, xây dựng niềm tin cho sinh
viên trong học tập và định hướng nghề nghiệp cho tương lai. Đối với giảng viên,
sau mỗi giờ học xêmina sẽ nắm bắt được tình hình học tập của từng sinh viên,
của từng nhóm sinh viên và của cả lớp trên cả ba phương diện: thái độ, kiến thức
và phương pháp. Trên cơ sở đó, giảng viên có thể mở rộng hay thu hẹp mức độ
nông, sâu của nội dung, tạo điều kiện cho sinh viên gắn hoạt động học tập với
thực tiễn bằng việc thực hiện các bài tập lớn, tham gia nghiên cứu khoa học...

13


Tuy nhiên, do số lượng sinh viên trong mỗi lớp quá lớn (đặc biệt đối với
những lớp ghép), việc vận dụng nguyên tắc này còn gặp nhiều khó khăn và đôi
khi chưa đạt được kết quả như mong muốn.
Kết quả học tập môn Kinh tế chính trị ở Đại học Huế được phản ánh qua
Bảng số liệu sau:
Bảng 1: Kết quả học tập môn kinh tế chính trị Mác - Lênin
của sinh viên Đại học Huế từ năm 2000 - 2004

Năm học

Yếu kém (%)

Trung bình (%)


40.05

56.20

8. Kết luận và kiến nghị:
Bài viết của chúng tôi đã trình bày nội dung nghiên cứu những nguyên lý
chung của sự tổ chức dạy học về mặt nội dung, phương pháp, hình thức vận dụng
các nguyên tắc dạy học trong quá trình giảng dạy môn kinh tế chính trị Mác Lênin ở Đại học Huế. Trên cơ sở đó nhằm khẳng định hiệu quả của việc vận
14


dụng đúng các nguyên tắc dạy học là một giải pháp nâng cao chất lượng dạy và
học ở đại học. Đồng thời có thể rút ra được những kết luận sư phạm sau đây:
Một là, vận dụng có hiệu quả các nguyên tắc dạy học đại học trong giảng
dạy môn kinh tế chính trị Mác - Lênin ở đại học sẽ hình thành được thế giới quan
khoa học và những phẩm chất đạo đức cần thiết cho sinh viên như: tinh thần khắc
phục khó khăn, lòng say mê và hứng thú khoa học, tính khiêm tốn, trung thực,
dũng cảm và có ý thức tổ chức kỹ luật...
Hai là, thông qua việc vận dụng các nguyên tắc dạy học, tìm ra được các
hình thức tổ chức, phương pháp dạy học phù hợp với đối tượng sinh viên và nội
dung của từng bài giảng, sẽ kích thích được tính tích cực, độc lập, sáng tạo trong
họat động học tập của sinh viên - với tư cách là vai trò chủ thể của nhận thức.
Ba là, vận dụng đúng các nguyên tắc dạy học sẽ tạo ra được động lực giúp
sinh viên tham gia giải quyết mâu thuẫn nảy sinh trong học tập. Từ đó, sinh viên
sẽ tìm ra được cái mới về tri thức, kỹ năng rèn luyện phẩm chất hoạt động trí tuệ.
Bốn là, trong hoạt động dạy học, giảng viên phải thường xuyên chủ động
nắm bắt được trình độ nhận thức của sinh viên để xây dựng một hệ thống câu hỏi,
bài tập phù hợp với đối tượng nhận thức theo mức độ từ thấp đến cao nhằm phát
huy năng lực nhận thức của sinh viên.

16


5. Đại học Huế. Báo cáo tình hình tổ chức giảng dạy. Học tập các môn
khoa học Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh tại Đại học Huế (20/
3/2004).
TÓM TẮT
Bài viết trình bày những hình thức vận dụng các nguyên tắc dạy học ở đại
học trong quá trình giảng dạy môn Kinh tế Chính trị Mác - Lênin ở Đại học Huế.
Trên cơ sở đó rút ra những kết luận sư phạm nhằm khẳng định hiệu quả việc vận
dụng đúng các nguyên tắc dạy học là một trong những giải pháp nâng cao chất
lượng dạy và học ở đại học.

SOME IDEAS ABOUT HOW TO APPLY
EFFECTIVELY TEACHING PRINCIPLES FOR THE IMPROVEMENT
OF THE TEACHING AND LEARNING OF MARXIST - LENNINIST
POLITICAL ECONOMICS AT HUE UNIVERSITY
Le Quang Dien
The University of Economics, Hue University
SUMMARY
This research paper presents some methods in which academic teaching
principles are to be applied to the process of teaching Marxist - Leninist political
economics at Hue University. Based on this foundation, pedagogic conclusions
17


are drawn to confirm that proper application of teaching principles is one of the
effective ways to improve academic teaching and learning.

18