Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Hệ thống quản lý môi trường và sản xuất sạch hơn
* Các tiêu chuẩn tự nguyện quốc tế có thể là những hàng rào thương
mại
Lời giới thiệu
Sự phát triển của các tiêu chẩn tự nguyện trong quản lý môi trường bắt
đầu ở Anh vào năm 1972 với BS 7750. Sau đó, một số nước Châu Âu khác đã
hưởng ứng và hiện nay Uỷ ban Kế hoạch kiểm tra và quản lý Kinh tế của cộng
đồng Châu Âu (EMAS) đã đạt tới tiêu chuẩn quốc tế. Trong thời gian vừa qua,
Tổ chức Tiêu chuẩn quốc tế (ISO) đã phát triển một hệ thống các tiêu chuẩn
quản lý môi trường ISO 14 000, nhằm mục tiêu cải thiện công tác môi trường
trong ngành công nghiệp và thương mại. Bằng cách cung cấp một tiêu chuản
quốc tế cho hệ thống quản lý môi trường (ISO 14 001), ISO phấn đấu đạt tới sự
hài hòa giữa các tiêu chuẩn của quốc gia và của khu vực.
Khó khăn trong việc đặt ra một tiêu chuẩncho toàn thế giới là tiêu chuẩn
này phải áp dụng được cho các quốc gia với trình độ phát triển kinh tế và quản
lý môi trường khác nhau. Do những khác biệt kinh tế và quản lý môi trường, đặc
biệt là giữa các nước phát triển và các nước đang phát triển, các tiêu chuẩn này
có thể dẫn đến tình trạng các nước công nghiệp tiến bộ áp đặt những yêu cầu và
hệ thống quản lý của mình cho các nước đang phát triển. Cũng không rõ ngành
công nghiệp ở các nước phát triển có chấp nhận hệ thống quản lý môi trường
(EMS) trên quy mô lớn hay không và những chính sách này sẽ hạn chế hay tạo
điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu của họ.
Một cuộc điều tra gần đây do Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc
(UNDP) tiến hành trong số các chuyên gia tham gia đặt tiêu chuẩn ISO 14000
cho thấy, họ cũng không chắc chắn các tiêu chuẩn này có tạo ra hàng rào thương
mại phi thuế quan hay không?
Một trong những ý kiến bất đồng chủ yếu với ISO 14001 là việc tự giác
đăng ký tiêu chuẩn. Vì là một kế hoạch tự giác nên tiêu chuẩn ISO 14 001 không
thể tạo ra một hàng rào thương mại chính thức như theo định nghĩa của Tổ chức
thương mại Thế giới (WTO) về các hàng rào chuyên môn của hiệp định thương

Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Một tiêu chuẩn quốc tế sẽ giúp tránh được những yêu cầu trái ngược nhau,
giảm chi phí cho thanh tra đa phương và giảm những phiền phức cho các công
ty của các nước đang phát triển khi thực hiện những yêu cầu của các cơ quan
cấp chứng chỉ ở các nước nhập khẩu khác nhau.
Không giống như hệ thống của Anh và cộng đồng Châu Âu, ISO 14001
không bao gồm yếu tố thực hiện. Ðiều này có thể có ảnh hưởng tích cực đối với
thương mại của các nước đang phát triển, nếu không kể đến những nhược điểm
khác của hệ thống ISO 14001. Nếu một công ty được phép đặt ra những mục
tiêu công tác môi trường của riêng mình, trên cơ sở một hệ thống quản lý quốc
gia thì công ty đó có thể dễ dàng được cấp chứng chỉ hơn.
Chứng chỉ hệ thống quản lý môi trường của một công ty có thể làm gia
tăng tín nhiệm của khách hàng, cơ quan tài chính, công ty bảo hiểm và những
người điều hành đối với công ty đó. Công ty được cấp chứng chỉ có thể có thêm
khả năng cạnh tranh, tiếp cận thị trường nhanh hơn và rộng hơn, cải thiện được
thị phần và thu được nhiều lợi nhuận hơn từ xuất khẩu. Sự tham gia vào ISO
14001 của các nước đang phát triển có thể làm tăng tín nhiệm với nước ngoài do
được tin tưởng hơn vào năng lực quản lý của địa phương.
Tuy nhiên, theo một cuộc điều tra do UNIDO tiến hành trong số các hiệp
hội công nghiệp và các cơ quan tiêu chuẩn hóa ở các nước đang phát triển, phần
lớn các tổ chức đều cho rằng việc không tuân thủ ISO 14001 sẽ đe dọa khả năng
cạnh tranh của các công ty địa phương và do đó sẽ áp đặt một hàng rào thương
mại (Xem UNIDO 1995a).
Hàng rào thương mại có thể có
Một số điều khoản của tiêu chuẩn quốc tế ISO 14001 có thể tạo ra những
hàng rào thương mại. Người ta khuyến khích các công ty xem xét những tác
động đến môi trường của các sản phẩm của họ khi đặt ra những mục tiêu môi
trường. Những sản phẩm không phù hợp với những mục tiêu này có thể bị loại
bỏ. Thêm vào đó, những phương thức và những yêu cầu liên quan đến khía cạnh
môi trường do công ty đặt ra cần được thông báo cho nhà cung cấp (xem ISO

liệu dự thảo ) của tính chất 207- Uỷ ban làm việc về hệ thống tiêu chuẩn ISO
14000 đã tăng đến 27 nước (tính đến tháng 9/1996) nhưng đa số quốc gia đều
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
báo cáo rằng họ không thể tham gia một cách có hiệu quả vào các họat động tiêu
chuẩn hóa. Do khó khăn về tài chính, họ không thể cử đại diện thường trực tới
các cuộc họp của ISO. Sự thiếu khả năng tham gia tích cực vào quá trình đặt ra
những tiêu chuẩn quốc tế làm cho các nước đang phát triển không thể thể hiện
được những mối quan tâm của mình, do đó sẽ ảnh hưởng đến kết quả công việc.
Các tiêu chuẩn, luật lệ, thủ tục chủ yếu do các nước công nghiệp và đại diện của
công ty lớn đặt ra mà động cơ của họ rất khác nhau. Các quốc gia không phải
thành viên của ISO thường không có đầy đủ thông tin về các tiêu chuẩn dự thảo.
Do đó, họ rất thiệt thòi vì họ chỉ được biết về các tiêu chuẩn khi chúng đã được
ban hành và như vậy họ sẽ bị tụt hậu so với những nước trực tiếp tham gia vào
quá trình chuẩn bị cho việc cấp chứng chỉ EMS.
Thiếu kiến thức và thiếu chuyên môn
Theo cuộc điều tra của UNIDO, trở ngại chính cho các nước đang phát
triển khi tham gia vào ISO 14001 là sự thiếu kiến thức cần thiết về các tiêu
chuẩn EMS của cả phía những người điều hành cũng như các quan chức chính
phủ. Ngoài ra, người ta cũng có thể hiểu nhầm hoặc sử dụng sai ISO 14000 do
cách diễn đạt các tiêu chuẩn đó. Các văn bản về tiêu chuẩn này cần được người
sử dụng dịch ra và cần phải cụ thể hóa hơn nữa trước khi đưa vào áp dụng thực
tế.
Việc thiếu các chuyên gia, thiếu cán bộ kiểm tra đủ tiêu chuẩn và thiếu
người tư vấn cũng là một trở ngại cho các nước đang phát triển. Những công ty
của các nước đang phát triển có thể không có những kin nghiệm cần thiết để
thực hiện EMS do họ không quen phải chấp hành các quy định về môi trường.
Nếu không được đào tạo và trợ giúp, nhiều công ty sẽ không thể hoàn thành
những thay đổi về hoạt động và cơ cấu cần thiết và duy trì một lực lượng cán bộ
kiểm tra nội bộ nhằm tuân theo những qui định của tiêu chuẩn ISO 14001.
Thiếu cơ sở hạ tầng và sự tín nhiệm

thương mại khác nhau đánh giá rất khác nhau.
Thiếu quản lý
Do thiếu những khuyến khích kinh tế từ phía chính quyền, do thiếu thông
tin và do thiếu nhận thức nên có thể dẫn đến việc các công ty của các nước đang