L I CAM OAN

Tên tôi là

: Di p Th Thu Th y

Mã s h c viên

: 138.440.301.027

L p

: 21KHMT21

Chuyên ngành

: Khoa h c Môi tr

Mã s

: 60-85-02

Khóa h c

: K21 (2013 - 2015)

Tôi xin cam đoan quy n lu n v n đ

ng

c chính tôi th c hi n d

NG

I VI T CAM OAN

Di p Th Thu Th y


L IC M

N

có th hoàn thành lu n v n t t nghi p này, ngoài nh ng c g ng c a b n
thân, tôi còn nh n đ

c s quan tâm giúp đ c a các th y cô, b n bè, trong tr

ng

và các cá nhân, t p th trên đ a bàn nghiên c u.
Tôi xin g i l i c m n sâu s c t i giáo viên TS.
PGS.TS. Bùi Qu c L p đã tr c ti p h

ng Th Thanh Huy n và

ng d n tôi xây d ng lu n v n, luôn gi ng

gi i, ch d n, góp ý sâu sát m t cách t n tình.
Tôi c ng xin g i l i c m n chân thành nh t đ n các th y, các cô thu c Khoa
Môi Tr


c di n ra thu n l i.

M t l n n a tôi c m n t t c nh ng th y cô, b n bè, t p th , ban ngành vì
nh ng giúp đ quý báu trong su t th i gian qua, tôi s luôn ghi nh .
Vì nh ng kinh nghi m và ki n th c c a b n thân còn h n ch , lu n đ

c hoàn

thành trong th i gian có h n nên không tránh kh i nh ng thi u sót. Tôi mong s
nh n đ

c nh ng ý ki n đóng góp c a các th y cô cùng toàn th các b n đ c đ

lu n v n t t nghi p này đ

c hoàn thi n h n n a.
Hà N i, ngày 20 tháng 04 n m 2015
H c viên

Di p Th Thu Th y


M CL C

DANH M C CH

VI T T T

DANH M C HÌNH V
DANH M C B NG BI U

ng pháp k th a.........................................................................................3

4.2.2. Ph

ng pháp thu th p, t ng h p và phân tích s li u .......................................4

4.2.3. Ph

ng pháp đi u tra, kh o sát thu th p thông tin ............................................4

4.2.4. Ph

ng pháp đánh giá nhanh có s tham gia c a c ng đ ng ...........................4

4.2.5. Ph

ng pháp chuyên gia ...................................................................................4

Ch

ng 1: T NG QUAN CÁC V N

NGHIÊN C U ....................................5

1.1

. T ng quan v ngành ch n nuôi l n

1.1.1.


1.2.2 i u ki n kinh t - xã h i .................................................................................21
1.2.2.1 Kinh t - lao đ ng .........................................................................................21
1.2.2.2 Xã h i ...........................................................................................................21
1.2.2.3 Hi n tr ng s d ng đ t .................................................................................21
1.2.2.4 S n xu t nông nghi p ....................................................................................22
1.2.2.5 C s h t ng giao thông, th y l i ...............................................................22
1.2.3. Th c tr ng ngành ch n nuôi l n t nh Hà Nam và xã Ng c L .......................23
1.2.3.1. Th c tr ng ch n nuôi l n c a t nh Hà Nam .................................................23
1.2.3.2. Th c tr ng ngành ch n nuôi l n c a huy n Bình L c .................................25
1.2.3.3. Th c tr ng ngành ch n nuôi l n c a xã Ng c L ........................................26
1.2.4. Tác đ ng c a làng ngh ch n nuôi l n t i h sinh thái c nh quan môi tr ng
................................................................................................................................27
1.2.4.1. Tác đ ng t i h sinh thái sông Châu Giang .................................................27
1.2.4.2. Tác đ ng t i h sinh thái nông nghi p .........................................................27
1.2.4.3. Tác đ ng t i c nh quan thiên nhiên, giá tr v n hóa th m m .....................28
1.2.4.5.Tác đ ng t i môi tr

ng không khí và s c kh e ng

i dân .........................29

Ch ng 2: ÁNH GIÁ HI U QU HO T
NG C A H TH NG THU
GOM VÀ X LÝ N
C TH I CH N NUÔI L N T P TRUNG T I XÃ
NG C L ................................................................................................................30
2.1. H th ng thu gom và x lý n

c th i ch n nuôi l n t p trung t i xã Ng c L .30


Ch ng 3:
XU T M T S GI I PHÁP NH M NÂNG CAO HI U QU
C A H TH NG THU GOM VÀ X LÝ N
C TH I CH N NUÔI L N
T I XÃ NG C L .................................................................................................60
3.1. C s /c n c đ xu t gi i pháp ..........................................................................60
3.2. Gi i pháp v c ch chính sách ..........................................................................61
3.3. Gi i pháp v nâng cao n ng l c qu n lý ............................................................64
3.4. Gi i pháp v nâng cao nh n th c c ng đ ng .....................................................68


3.5. Gi i pháp k thu t ..............................................................................................69
3.5.1. Gi i pháp v x lý t i h gia đình ...................................................................69
3.5.2. Gi i pháp x lý t p trung ................................................................................73
3.5.2.1. Gi i pháp ng n h n.......................................................................................73
3.5.2.2. Gi i pháp dài h n .........................................................................................74
3.5.2.3. Gi i pháp v quy ho ch đi m x lý t p trung ..............................................78
K T LU N VÀ KI N NGH ................................................................................83
TÀI LI U THAM KH O ......................................................................................85
PH L C .................................................................................................................89


DANH M C CH

VI T T T

STT

Ký hi u


6

COD

7

CNMT

8

DO

9

FAO

10

GDP

T ng s n ph m qu c n i

11

KH

Khoa h c

12


QCVN

Quy chu n Vi t Nam

18

SV

Sinh v t

19

TCCP

Tiêu chu n cho phép

20

TCVN

Tiêu chu n Vi t Nam

21

TSS

T ng ch t r n l l ng

B x lý n


24

VAC

25

VACB

V
V

ng lên qua m t

n - Ao - Chu ng

n - Ao - Chu ng - Biogas


DANH M C HÌNH V
Hình 1.1. Mô hình qu n lý ch t th i r n ch n nuôi trên th gi i ...............................7
Hình 1.2. C vetiver tr ng

cánh đ ng l c (wetland) ...............................................9

Hình 1.3. H m biogas n p c đ nh ............................................................................10
Hình 1.4: H th ng Reed bed dòng ch y ngang .......................................................11
Hình 1.5. H th ng Reed bed dòng ch y d c ...........................................................11
Hình 1.6. B l c sinh h c ..........................................................................................12
Hình 1.7. B biogas d ng vòm ..................................................................................14
Hình 1.8. B biogas d ng b nhi u ng n n p kín ......................................................15


i dân v hi n tr ng ho t đ ng c a h th ng (%) .........41
c th i ch n nuôi l n t i xã Ng c L (%)...................42

Hình 2.9: N ng đ các ch t ô nhi m trong n c th i ch n nuôi l n tr c và sau x
lý ................................................................................................................................47


Hình 2.10. ánh giá c a ng

i dân v hi u qu ho t đ ng c a tr m x lý(%) ........48

Hình 2.11. ánh giá c a ng i dân v hi u qu c i thi n môi tr ng c a tr m x lý
n c th i ....................................................................................................................49
Hình 2.12. Các v n đ t n t i c a h th ng thu gom và x lý n c th i t p trung t i
thôn 1, xã Ng c L ....................................................................................................55
Hình 3.1. Các gi i pháp c i thi n ..............................................................................61
Hình 3.2. Quy trình khép kín c a mô hình VAC .....................................................70
Hình 3.3. Mô hình VACB ........................................................................................72
Hình 3.4. S đ dây chuy n công ngh x lý n

c th i ch n nuôi c i t o ...............74

Hình 3.5. M t s dây chuy n công ngh đ xu t thay th ........................................74
Hình 3.6. S đ công ngh b BASTAFAT k t h p bãi l c tr ng cây ....................77
Hình 3.7. B x lý n

c th i ch t o s n ki u môđun BASTAFAT-F ....................77

Hình 3.2. Quy ho ch các đi m x lý n


B ng 2.7. Giá bán buôn đi n cho khu v c nông thôn t nh Hà Nam .........................53
B ng 2.8. Các s c x y ra do quá trình v n hành ....................................................56
B ng 3.1. So sánh dây chuy n công ngh c (thôn 1) và dây chuy n công ngh đ
xu t ............................................................................................................................78
B ng 3.2. S l

ng đàn l n và l

ng n

c th i c a t ng thôn t i xã Ng c L .......79


1
M

U

1.Tính c p thi t c a đ tài
Vi t Nam là đ t n

c mà ph n l n dân s s ng d a vào s n xu t nông nghi p

(tr ng tr t và ch n nuôi). Trong đó, ch n nuôi là ngành kinh t quan tr ng c a Vi t
Nam, là ngu n cung c p th c ph m ch y u cho ng

i dân. ây c ng là ngành kinh

t giúp cho nông dân t ng thu nh p, gi i quy t đ

n

t

c và m t s t nh trong vùng. Theo báo cáo c a S K ho ch và

Nam thì trong 6 tháng đ u n m 2014, GDP bình quân đ u ng

ng c a c

u t t nh Hà
i đ t 16,2 tri u

đ ng, b ng 44% k ho ch n m, t ng 15,6% so v i cùng k ; c c u kinh t : Nông,
lâm nghi p, th y s n 17,9%, Công nghi p - xây d ng 53%, D ch v 29,1%. N m
2012, c c u giá tr s n xu t ngành ch n nuôi đ t 34,5% c c u giá tr s n xu t nông
nghi p v i s l

ng đàn l n là 359.800 con.

Xã Ng c L , huy n Bình L c, t nh Hà Nam là đ a ph

ng làm n kinh t gi i

đã t nhi u n m nay. Kinh t h gia đình trong xã đang ngày càng đ
ch t l

ng cu c s ng ngày càng đ

c nâng cao. Có đ


ng đàn l n th t toàn xã dao đ ng t 50.000 - 60.000 con thì l

ng n

ch n nuôi l n t i xã Ng c L r t l n kho ng 1.500 m3 đ n 1.800 m3 n

c th i t
c th i m t

ngày.
Trong nh ng n m qua t nh Hà Nam đã áp d ng nhi u ch
ti n b Khoa h c và Công ngh đ gi m thi u ô nhi m môi tr

ng trình ng d ng
ng trong các l nh

v c công nghi p, nông nghi p và sinh ho t đ phát tri n kinh t theo h

ng b n

v ng. Mô hình d ng h m khí Biogas b ng túi ni lon và d ng vòm c đ nh x lý ch t
th i cho ch n nuôi gia súc đã đ

nhi u n i trong t nh. Tuy nhiên, đa s

c áp d ng

các h m biogas t i các h gia đình đ u quá t i, hi u qu x lý không đ t.
làm cho ch t l


c th i t làng ngh ch n nuôi l n đ

c

thu gom và x lý t p trung trong m t h th ng v i đ y đ quy trình v n hành và b o
d

ng. Song h th ng thu gom và x lý này v n ch a đem l i hi u qu nh mong

đ i.
Do đó, tôi l a ch n v n đ : “Nghiên c u đánh giá hi u qu ho t đ ng c a h
th ng thu gom và x lý n

c th i ch n nuôi l n t p trung t i xã Ng c L , huy n

Bình L c, Hà Nam và đ xu t m t s gi i pháp c i thi n” nh m đánh giá đ

c

nh ng hi u qu và nh ng v n đ còn t n t i c a h th ng x lý này; t đó đ xu t
m t s gi i pháp đ nâng cao hi u qu c a h th ng thu gom và x lý n

c th i

ch n nuôi l n t i thôn 1, xã Ng c L , huy n Bình L c, t nh Hà Nam.
2. M c đích nghiên c u c a đ tài lu n v n
-

ánh giá đ

3.1.

ng và ph m vi nghiên c u

it
-

ng nghiên c u
it

ng nghiên c u là h th ng thu gom và x lý n

c th i ch n nuôi l n

t p trung c a xã Ng c L .
3.2. Ph m vi nghiên c u
- Do gi i h n v th i gian nên chúng tôi ch ti n hành nghiên c u trong ph m
vi xã Ng c L , huy n Bình L c, t nh Hà Nam.
4. Cách ti p c n và ph

ng pháp nghiên c u

4.1. Cách ti p c n
- Ti p c n t tìm hi u hi n tr ng ho t đ ng và các v n đ còn t n t i c a h
th ng thu gom và x lý n

c th i ch n nuôi l n t p trung t i xã Ng c L , huy n

Bình L c, Hà Nam.
- Ti p c n h th ng: các v n đ liên quan đ n môi tr


Thu th p t t c các s li u v đi u ki n t nhiên, kinh t xã h i c a xã Ng c
L ; các s li u v th c tr ng ngành ch n nuôi l n, s li u v th c tr ng thu gom và
x lý n

c th i ch n nuôi l n t i xã Ng c L .

4.2.3. Ph

ng pháp đi u tra, kh o sát thu th p thông tin

Thu th p thông tin thông qua các phi u h i và ph ng v n ph c v đánh giá
hi n tr ng ho t đ ng c a h th ng: công tác qu n lý, v n hành và b o d

ng h

th ng; đánh giá hi u qu c a h th ng. Th c hi n l y phi u đi u tra t i 30 h gia
đình t i xã Ng c L v quy mô ch n nuôi l n, l
đ ng c a h th ng x lý n
4.2.4. Ph

ng ch t th i và hi n tr ng ho t

c th i t p trung t i thôn 1, xã Ng c L .

ng pháp đánh giá nhanh có s tham gia c a c ng đ ng

T vi c đi u tra, ph ng v n ng

i dân t i đ a ph


1.1.1. Gi i thi u chung
Ch n nuôi l n đóng vai trò quan tr ng trong phát tri n ngành ch n nuôi c a
Vi t Nam. H u h t các vùng c a Vi t Nam đ u phát tri n ch n nuôi l n. Th t l n
v n là lo i hình đ

c a chu ng nh t so v i các lo i th t gia súc, gia c m khác nh

trâu, bò, gà... Giai đo n 1991 - 2002, t tr ng th t l n luôn t ng trong khi t tr ng
th t gia c m, trâu, bò đ u gi m đi.

n n m 2002, th t l n chi m 77% trong c c u

tiêu dùng th t c a Vi t Nam, gia c m 15,8%, trâu 2,4%, bò 4,8%. Giá tr s n xu t
c a ngành ch n nuôi n m 2010 là 135.137,1 t đ ng; n m 2011 là 199.171,8 t
đ ng; n m 2012 là 200.849,8 t đ ng; n m 2013 là 196.955,1 t đ ng [19].
T ng đàn l n c a c n

c hi n có g n 30 tri u con, v i t c đ t ng tr

ng

bình quân 1,8%/n m [32]. Bên c nh ch n nuôi h gia đình v i quy mô nh , ch n
nuôi l n theo hình th c trang tr i, công nghi p đang phát tri n
ph

ng. Tuy nhiên, theo ông Nguy n V n Tr ng, Phó C c tr

ch n nuôi l n
s nl

khá thu n l i do giá l n h i t ng và d ch l n tai xanh không x y ra đã kích thích
ng

i ch n nuôi đ u t tái đàn. S n l

ng th t l n h i xu t chu ng 6 tháng đ u n m

c tính đ t 1963,3 nghìn t n, t ng 1,65% so v i cùng k n m tr

c [20].


6
Cùng v i s phát tri n c a ngành ch n nuôi nói chung và ch n nuôi l n nói
riêng thì v n đ x lý ch t th i ch n nuôi c ng là m t đi u đáng quan tâm. Ch t th i
ch n nuôi đ

c phát sinh ch y u t : ch t th i t b n thân gia súc nh phân, n

ti u, lông...; n
b ch n nuôi, n

c th i t quá trình t m gia súc, r a chu ng hay r a d ng c và thi t
c làm mát hay t các h th ng d ch v ch n nuôi...; th c n

th a...[8]. Theo kh o sát trên 1000 tr i nuôi l n quy mô v a và nh
phía Nam do Tr

m t s t nh


B ng 1.1.

c tr ng n

c th i ch n nuôi l n

nv

N ng đ

pH

-

6,9 ÷7,8

QCVN 01 - 79/
2011/BNNPTNT
5,5 - 9

1

DO

mg/l

0,3 ÷ 1,7

-


6

P t ng

mg/l

28 ÷ 831

6

7

N t ng

mg/l

185 ÷ 4.539

30

8

NH 4 +

mg/l

85 ÷ 865

10


c x lý t t s

c th i ch n nuôi l n trên th gi i và Vi t Nam

c phát tri n, vi c thu gom n

c u và th c hi n t cách đây hàng ch c n m.

c th i ch n nuôi l n đã đ
các n

c nghiên

c phát tri n, quy mô trang

tr i hàng tr m hecta, trong trang tr i ch n nuôi l n quy mô l n (trên 10.000 con
l n), phân l n và ch t th i c a l n đ
n ng l

c thu gom và ch y u làm phân vi sinh và

ng Biogas cho máy phát đi n, n

c th i ch n nuôi đ

c s d ng cho các

m c đích nông nghi p [13].

Hình 1.1. Mô hình qu n lý ch t th i r n ch n nuôi trên th gi i [13]

tr

c th i và phân th i) v n th i ra ngoài môi

ng qua các rãnh h , không có n p đ y kín, gây mùi hôi th i. Vì v y, m t v n đ

c p thi t c n ph i làm hi n nay là nghiên c u và xây d ng h th ng thu gom ch t
th i ch n nuôi cho các vùng ch n nuôi đ x lý và c i thi n ch t l
1.1.3 M t s gi i pháp x lý n

ng môi tr

ng.

c th i ch n nuôi l n trên th gi i và Vi t Nam

1.1.3.1. Trên th gi i
a) S d ng c vetiver
Trung Qu c là n

c nuôi nhi u l n nh t trên th gi i. X lý n

tr i l n là m t trong nh ng v n đ b c xúc nh t
1998, t nh Qu ng

ông có t i 1.600 tr i nuôi l n, trong đó h n 130 tr i s n xu t

ngày, k c phân l n t p trung t các lò m , ch a r t nhi u d
l


vetiver, Cyperus alternifolius và Cyperus exaltatus. Tuy nhiên, ti p t c th nghi m
cho th y gi ng Cyperus exaltatus t i mùa thu thì b tàn l i, chuy n sang tr ng thái
ng đông cho t i mùa xuân n m sau m i m c l i, trong khi v n đ x lý n
đòi h i ph i th c hi n quanh n m. Do v y, ch có c
alternifolius là thích h p tr ng
l n [16].

đ t ng p n

c đ x lý n

c th i

vetiver và Cyperus
c th i t các tr i nuôi


9

cánh đ ng l c (wetland) [27]

Hình 1.2. C vetiver tr ng
C ng

Trung Qu c, ch t dinh d

ng và kim lo i n ng th i ra t các tr i l n là

nh ng ch t ch y u nh t gây ô nhi m ngu n n



th i ra sau quá trình phân h y trong h m kín (hay túi ) g n nh s ch và có th th i
ra môi tr

ng, đ c bi t n

c th i c a h th ng biogas có th dùng t

i cho cây

tr ng [21].
Th y

i n là qu c gia đ u tiên

Châu Âu tri n khai d án thí đi m “Thành

ph biogas”. T n m 2008, t t c các ph

ng ti n công c ng nh xe bus, taxi ho t

đ ng trong thành ph s d ng biogas. T i đây, c 10 tr m b m nhiên li u thông


10
th

ng s có m t tr m biogas. Chính ph Th y i n đã đ ra các chính sách thu đ

đ m b o giá biogas r h n 30% so v i x ng [21].


c cây che ph . Bèo l c bình phù h p v i th i ti t m. Kích

c c a b tu thu c vào l
lý n

ng n

c th i b ng bèo l c bình đ

(khoa k thu t - Tr

c th i c n đ

c x lý. Trong m t thí nghi m x

c th c hi n b i Nofal Abdel Gabbar Al-Masry

ng đ i h c Baghdad) cho k t qu nh sau: hi u qu lo i b

amoni t (81-84%), nitrat (75-87%) và phosphate (71-77%); t l lo i b BOD và
tr m tích là 60-80% và 73-79% [26].
d) X lý n

c th i ch n nuôi l n b ng cây s y

H th ng x lý n
nguyên t c sinh h c. N
n



Hình 1.5. H th ng Reed bed dòng ch y d c (WEDC; 2002)
Chú thích: Perforated pipe: ng đ c l ; Sharp sand: cát; Layers of gravel of
increasing size: l p s i có kích th

c ngày càng t ng


12
1.1.3.2. T i Vi t Nam
N

c th i ch n nuôi th

ng đ

sinh h c, v i các công trình đ n v t
a) X lý n

c x lý b ng các gi i pháp c h c, hóa lý và
ng ng.

c th i ch n nuôi l n b ng ph

ng pháp c h c

M c đích c a x lý c h c là nh m lo i b ch t r n, c n, phân ra kh i n
th i. Ph

c

ng pháp c h c thông

ng pháp keo t - t o bông.

c s d ng là phèn nhôm, phèn s t, ch t tr keo t (PAC,

PAM), polymer h u c ... Ph
n

ng pháp hóa lý

ng pháp này có th lo i b h u h t các ch t b n trong

c th i ch n nuôi. Tuy nhiên chi phí xây d ng và v n hành cao nên không hi u

qu v m t kinh t , th
và yêu c u ch t l
c) X lý n

ng n

ng ch áp d ng đ i v i khu v c có quy mô ch n nuôi nh
c th i ra ngu n cao.

c th i ch n nuôi l n b ng ph

 Các công trình x lý n

ng pháp sinh h c


sinh hóa các ch t h u c nh các lo i vi khu n, t o và các th y sinh v t khác. Tùy
theo b n ch t quá trình x lý n

c th i và đi u ki n cung c p oxy cho nó ng

i ta

chia h sinh h c thành các lo i [10]: h sinh h c k khí; h sinh h c k hi u khí và
h sinh h c hi u khí.
• S d ng bãi l c tr ng cây hay bãi l c ng p n

c - Wetlands

Các h th ng x lý n

c, có th c v t sinh s ng và các

ch t th i đ

c th i trên đ t bão hòa n

c lo i tr b i t h p các quá trình v t lý, hóa h c, sinh h c. Có th

phân bi t 2 lo i: bãi l c ng p n

c t nhiên (Natural wetlands) và bãi l c ng p n

c

nhân t o (Constructed wetlands) [10].

c th i c a s y đ i v i

t ng lân là 93,78%; phosphat là 93,57%; amonium là 64,08%; và COD là 36,39%
[15].


14
 Các ph

ng pháp x lý sinh h c k khí

• B biogas d ng vòm:
N

c th i ch n nuôi l n đ

c đ a vào c a n p li u và đ

xu ng g n đáy b x lý chính. T i đây ch t th i đ
thoát lên phía trên n p vòm và đ
đun n u...). Ph n n

c sau x lý đ

b và tránh thoát khí qua đ

ng n

c ng d n th ng



c l ng d n xu ng đáy các ng n. Ph n khí liên

c thu gom qua ng d n t n p b .