Bài tập lớn học kì môn Tâm lí học đại cương

Đề bài số 6: Phân tích cấu trúc của nhân cách cá nhân.
Liên hệ trong đời sống thực tiễn.
MỤC LỤC
Lời mở đầu
I.
Xu hướng
II.
Năng lực
1. Cấu trúc của năng lực
2. Phân loại năng lực
3. Các mức độ biệu hiện của năng lực
III.
Tính cách
1. Cấu trúc của tính cách
2. Những đặc điểm cơ bản của tính cách
IV.
Khí chất
Kết luận
Danh mục tài liệu tham khảo

Trang
1
1
4
4
4
5
7
7

hàng ngày, xu hướng nhân cách con người được biểu hiện ra bên ngoài ở các
nhu cầu, hứng thú, ở lí tưởng và thế giới quan của người đó.
Đầu tiên là nhu cầu. Để có thể tồn tại và phát triển, cá nhân đòi hỏi ở môi
trường xung quanh để thỏa mãn những cái cần thiết cho mình. Ví dụ như cây
xanh luôn hướng về phía có ánh sáng để có thể tiến hành sự quang hợp, rễ cây
mọc hướng về phía có nguồn nước và đất màu mỡ để hút được những chất
dinh dưỡng cần cho sự sống của nó. Cũng giống như mọi sinh vật khác, con
người cũng có nhưng đòi hỏi và yêu cầu nhất định để tồn tại và phát triển.
Nhu cầu thường có tính chu kì, và nhu cầu của con người khác về bản chất so
với động vật. Các nhu cầu của động vật tương đối ổn định và chỉ hạn chế
trong các nhu cầu ăn, uống, sinh sản… còn các nhu cầu của con người mang
tính bản chất xã hội nên nó đa dạng và phức tạp hơn.

2


Bài tập lớn học kì môn Tâm lí học đại cương
Xã hội phát triển, các nhu cầu của con người càng đa dạng. Người ta chia
chúng thành 3 loại: nhu cầu vật chất, nhu cầu tinh thần và nhu cầu gắn liền
với các chức năng xã hội. Những nhu cầu vật chất như ăn , uống, nơi ở, quần
áo mặc,… thường có liên quan trực tiếp đến sự tồn tại của cơ thể con người.
Những nhu cầu tinh thần có cội nguồn từ trong xã hội loài người, liên quan
trực tiếp với những đòi hỏi về các lĩnh vực chính trị - đạo đức, nhận thức,
thẩm mỹ. Còn các nhu cầu gắn liền với chức năng xã hội là những nhu cầu lao
động, giao tiếp, hoạt động, vui chơi,... Có thể nói các nhu cầu lao động, học
tập, vui chơi là những nhu cầu tiêu biểu của một nhân cách, và chính nhờ nó
mà tâm lí, ý thức của con người được phát triển, nhân cách được hình thành.
Thứ hai là hứng thú. Phần lớn, mọi người đều có những hứng thú muôn
màu muôn vẻ, song mỗi người lại có một hứng thú cơ bản trong một lĩnh vực
nào đó. Sự có một hứng thú như thế là một đặc điểm cá nhân của nhân cách.

dẫn, lôi cuốn mọi hoạt động của cá nhân về phía nó. Về mặt hành động:
lý tưởng có tác động lôi cuốn toàn bộ cuộc sống vào hành động.

Trong lý tưởng có sự thống nhất hài hòa giữa nhận thức sâu, tình cảm mạnh
và ý chí kiên cường. Đặc điểm đó khiến lí tưởng có tác dụng như một động cơ
thúc đẩy cá nhân hành động vượt qua khó khăn
Thứ tư là thế giới quan. Thế giới quan là nền tảng của toàn bộ đời sống
tâm lí cá nhân, chi phối mọi phẩm chất tâm lí khác của con người, xác định
phương châm hành động cho người đó. Thế giới quan có thể mang tính khoa
học hoặc phản khoa học. Thế giới quan của Mác xít là thế giới quan khoa học,
đồng thời là thế giới quan chủ đạo của xã hội chủ nghĩa chúng ta.
Cuối cùng là niềm tin. Niềm tin là bộ phận cao nhất và phức tạp nhất của
thế giới quan, là sự hòa quyện giữa nhận thức, tình cảm và ý chí của cá nhân.
Niềm tin quan trọng nhất là long tin sâu sắc vào lí tưởng mà mình sẽ theo
đuổi. Như trong chiến tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ trước đây,
nhân dân ta có một niềm tin vững chắc vào Đảng và Cách mạng, từ niềm tin
biến thành hành động, đất nước ta đã chiến thắng, nhân dân ta được ấm no.
II.

Năng lực

4


Bài tập lớn học kì môn Tâm lí học đại cương
Nếu xu hướng nhân cách nói lên ước vọng của một cá nhân muốn đạt tới
mục tiêu nào đó thì năng lực là điều kiện để cá nhân đó đạt được mục tiêu này
Năng lực là tổng hợp những thuộc tính tâm lý độc đáo của cá nhân phù
hợp với những yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nhất định, đảm bảo cho
hoạt động đó diễn ra có kết quả..

Bài tập lớn học kì môn Tâm lí học đại cương
thụ âm nhạc, khiếu vẽ tranh, nhạc họa,… Năng lực chung và năng lực riêng
có quan hệ chặt chẽ với nhau, tạo điều kiện cho nhau phát triển. Năng lực
chung càng phát triển thì càng tạo điều kiện cho năng lực riêng phát triển
nhanh chóng và ngược lại.
Còn nếu như xét về nguồn gốc phát sinh, người ta lại chia thành 2 loại:
năng lực tự nhiên và năng lực xã hội. Năng lực tự nhiên là năng lực có nguồn
gốc sinh vật, có mối liên hệ trực tiếp với các yếu tố bẩm sinh di truyền và tư
chất cá nhân. Năng lực xã hội được hình thành trong quá trình phát sinh xã
hội và chỉ có con người mới có, như năng lực học tập, năng lực lao động,
năng lực ngôn ngữ,…
Năng lực là điều kiện cần thiết để thực hiện hoạt động có kết quả. Mỗi
người phải cố gắng rèn luyện cho mình những năng lực chung và năng lực
riêng nhất định, bởi vì sự phát triển của các năng lực chính là sự phát triển của
nhân cách cá nhân.
3.

Các mức độ biểu hiện của năng lực

Dựa theo tốc độ tiến hành hoạt động và chất lượng sản phẩm của một
người, có thể phân được năm mức độ của năng lực: Tư chất, Thiên hướng,
Năng khiếu, Tài năng và Thiên tài.
Tư chất là mầm mống đầu tiên của năng lực cá nhân. Đó là những đặc
điểm giải phẫu – sinh lí của con người, quan trọng là những đặc điểm của hệ
thần kinh, nó mang tính chất bẩm sinh – di truyền và là cơ sở tự nhiên, tiền đề
vật chất của năng lực. Tư chất là một trong những điều kiện bên trong không
thể thiếu được cho sự xuất hiện năng lực.
Thiên hướng là những phẩm chất đầu tiên của năng lực, được bộc lộ trong
hoạt động trên cơ sở của những tố chất nhất định. Tư chất gặp những điều
kiện hoạt động phù hợp sẽ phát triển thành thiên hướng.

Tính cách là sự kết hợp độc đáo các đặc điểm tâm lí ổn định của con
người, những đặc điểm này quy định phương thức hành vi điển hình của
người đó trong những điều kiện và hoàn cảnh sống nhất định, thể hiện thái
độ của họ đối với thế giới xung quanh và bản thân.
7


Bài tập lớn học kì môn Tâm lí học đại cương
1.

Cấu trúc của tính cách

Tính cách không phải là tổng hợp đơn giản của nhiều nét tính cách mà là
một cấu trúc trọn vẹn, bao gồm hệ thống thái độ và hành vi, cử chỉ, cách nói
năng tương ứng; các nét tính cách quan hệ chặt chẽ, ràng buộc nhau, trong đó
hệ thống thái độ chi phối hành vi, cử chỉ, cách nói năng. Ngược lại hệ thống
hành vi, cử chỉ, cách nói năng phải bộc lộ những thái độ nhất định.
Hệ thống thái độ của cá nhân bao gồm 4 mặt sau:
-

Thái độ đối với xã hội, tập thể thể hiện qua những nét tính cách như
lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc; thái độ đối với các vấn đề chính trị

-

thời sự, sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật
Thái độ đối với lao động thể hiện ở những phẩm chất như ý thức trách
nhiệm, sự kiên trì, tính cẩn thận, tình yêu công việc, sự sáng tạo cố
gắng trong lao động… hoặc những phẩm chất đối lập như sự vô trách
nhiệm, tính cẩu thả… Thái độ của con người với lao động sẽ giúp ta


Những nét tính cách không phải là biểu hiện ngẫu nhiên của nhân cách mà
là những đặc điểm bền vững trong hành vi của một người, những đặc điểm đã
trở thành thuộc tính của nhân cách. Tính cách là một thuộc tính tâm lý hết sức
phong phú, đa dạng, có nhiều đặc điểm khác nhau như: Tính đa dạng; Tính
thống nhất và mâu thuẫn và Tính điển hình cá biệt.
Tính cách con người với tư cách là một thực thể xã hội được qui định bởi
tồn tại xã hội. Tính cách của mỗi người vừa được quy định bởi hoàn cảnh xã
hội, vừa được quy định bởi đời sống cá nhân. Nó là sự thống nhất của cái điền
hình và cái cá biệt. Một mặt, tính độc đáo của cá thể và điều kiện, hoàn cảnh
sống của mỗi người tạo nên tính cá biệt. Còn những nét tính cách điển hình là
sản phẩm của những điều kiện xã hội – lịch sử nhất định. Chúng ta có thể biết
được những nét tính cách điển hình của một thời đại hay một dân tộc, một
tầng lớp qua các tác phẩm văn học và lịch sử có giá trị, có thể thấy những
nhân vật anh hung dân tộc, chiến sĩ cách mạng đều có một lòng kiên trung,
tính quật cường, ý chí bất khuất.
Trong tính cách mỗi người, thường có một số nét tính cách tích cực và một
số nét tính cách tiêu cực. Chẳng hạn, anh Nam là người có tính cởi mở, lạc
quan chân tình nhưng lại sống tự do, tùy tiện.
IV.

Khí chất

Trong số những thuộc tính tâm lý điển hình của nhân cách thì khí chất là
thuộc tính dễ nhận ra hơn cả, làm cho cá nhân này khác biệt so với cá nhân
khác. Khí chất là một thuộc tính tâm lý gắn liền với kiểu hoạt động thần kinh

9



rất nhanh trước các tác động bên ngoài cũng như bên trong, dễ bị tác
động, thường quả quyết trong hành động, chủ động sáng tạo, và đặc

-

biệt rất dễ thích nghi với môi trường xung quanh.
Thứ tư, kiểu khí chất ưu tư. Người có khí chất ưu tư thường sâu sắc, tế
nhị, chín chắn, thận trọng, các phản ứng diễn ra chậm chạp, ngại va
chạm, ngại tiếp xúc, thiếu tự tin và hay mặc cảm. Tuy nhiên người có

10


Bài tập lớn học kì môn Tâm lí học đại cương
khí chất này lại là người biết suy tính đắn đo trước mọi công việc,
không vội vàng, luôn làm việc một cách bền bỉ.
Như vậy, bốn kiểu khí chất điển hình ở trên đều có những mặt mạnh và mặt
hạn chế, không có loại nào là tốt hay xấu hoàn toàn. Những người thuộc bất
kì kiểu khí chất nào cũng đều có thể trở thành người tốt, có ích cho xã hội nếu
được giáo dục và rèn luyện đúng đắn và được sử dụng hợp lí.

Kết luận
Các thuộc tính tâm lí điển hình của nhân cách như xu hướng, năng lực,
tính cách và khí chất đều là những đặc điểm tâm lí tương đối bền vững của
con người, do mỗi con người hình thành nên trong cuộc sống của mình dưới
tác động tổng hợp của các nhân tố: giáo dục, hoạt động , giao lưu,…

Danh mục tài liệu tham khảo
1.