ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN CAO LÃNH

TRƯỜNG THCS NGUYỄN VĂN ĐỪNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TĂNG CƯỜNG HƯỚNG DẪN
HỌC SINH TỰ HỌC MÔN NGỮ VĂN
LỚP 8 TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
NGUYỄN VĂN ĐỪNG

Người thực hiện Trần Thị Bé Một
Giáo viên Tổ Văn – GDCD
Trường THCS Nguyễn Văn Đừng

1


MỤC LỤC

2

Trang


Trang phụ bìa
Lời cam đoan
PHẦN MỞ ĐẦU

1


4

2.2.2. Hướng dẫn thực hiện

6

2.2.2.1. Hướng dẫn hoạt động học của trò
2.2.2.2. Cách thức thực hiện của giáo viên
2.3. Một số yêu cầu khi thực hiện các giải pháp

8

2.3.1. Tranh thủ sự hỗ trợ của Lãnh đạo trường
2.3.2. Thực hiện từng bước, tránh cầu toàn
2.3.3. Giáo viên cần khích lệ, động viên khen kịp thời
2.3.4. Nghệ thuật sư phạm
3. Kết quả đạt được trong năm qua do thực hiện đề tài

9

PHẦN KẾT LUẬN

10

I. Ý nghĩa của đề tài đối với công tác

10

II. Khả năng áp dụng


1. Lý do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, việc cải tiến phương pháp dạy học với
phương châm “ lấy học sinh làm trung tâm ” là vấn đề đang được xã hội
quan tâm. Làm thế nào để phát huy tốt phương châm trên ?
Muốn học sinh yêu thích môn học của mình là điều rất khó nói. Nhưng
chúng ta không thể không nói đến cái hay của môn học đó đặc biệt là môn
Ngữ văn đầy tình cảm, hình ảnh màu sắc và âm điệu…Song môn Ngữ văn
là môn học rất gần gũi học sinh, chúng ta cần phải làm như thế nào dể
thuyết phục người khác tin điều đó là đúng và đồng thời phát huy hơn nữa
tính tích cực, vai trò chủ động, sáng tạo của học sinh?
Thực tế cho thấy học sinh còn gặp nhiều khó khăn trong việc hình
thành và rèn luyện kỹ năng nói và viết. Đây là nguyên nhân chính ảnh
hưởng đến chất lượng bài làm văn. Có thể nói, việc khắc phục nhược điểm
này là biện pháp cần thiết góp phần nâng cao chất lượng dạy học văn trong
nhà trường. Do đó, bản thân nhận thấy cần phát huy tính tích cực, tự học
của học sinh ở nhà bằng cách tăng cường giao bài tập ở nhà (với những kiến
thức thật cơ bản) dưới sự hướng dẫn và kiểm tra của giáo viên thì mới có
thể làm tăng kết quả học tập của học sinh .
2. Mục đích của đề tài
Nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện nói chung và chất lượng
bộ môn Ngữ văn nói riêng, cần có một số giải pháp cụ thể nhằm giúp học
sinh học tốt môn Ngữ văn, thiết nghĩ đề tài “Tăng cường hướng dẫn học
sinh tự học môn Ngữ Văn lớp 8 trường trung học cơ sở Nguyễn Văn Đừng”
góp phần nâng chất lượng bộ môn.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Do được phân công giảng dạy môn Ngữ văn 8 nên phạm vi nghiên cứu
của đề tài này là kỹ năng thực hành của học sinh các lớp 8a1, 8a3.
4. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu của đề tài này là khảo sát, điều tra, nghiên
cứu và kiểm tra từ thực tiễn. Từ đó điều chỉnh, uốn nắn, giúp học sinh dần

1. Cơ cở lý luận
Theo định hướng đổi mới chương trình giáo dục Trung học cơ sở
(THCS), các môn học đều có sự thay đổi, trong đó môn Ngữ văn có nhiều
thay đổi nhất. Điều này thể hiện trước hết ở cách gọi tên môn học. Điểm nổi
bật trong sách giáo khoa Ngữ văn THCS là tinh thần tích hợp kiến thức, kỹ
năng của ba phân môn Văn, Tiếng Việt và Tập làm văn trong từng bài. Điều
này vừa làm cho sách tinh gọn vừa tạo điều kiện phát triển đồng thời 4 kỹ
năng nghe, nói, đọc, viết. Vì vậy rèn luyện cho học sinh cấp THCS bản lĩnh
tự tin, kỹ năng diễn đạt trong tạo lập văn bản là vấn đề rất quan trọng trong
việc hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho học sinh, đồng thời
giúp học sinh hình thành kỹ năng tư duy, độc lập, sáng tạo – kỹ năng cực kỳ
quan trọng đối với học sinh.
2. Cơ sở thực tiễn
Phần lớn học sinh của trường THCS Nguyễn Văn Đừng là học sinh
thuộc vùng ven của Thành phố Cao Lãnh. Gia đình các em đa số còn gặp
nhiều khó khăn trong cuộc sống nên các em ít có cơ hội tiếp xúc nhiều với
sách báo, tài liệu tham khảo. Một bộ phận học sinh chưa yêu thích môn học
Ngữ văn do mất căn bản nên ít tập trung, ý thức học tập bộ môn chưa cao;
một bộ phận còn ham chơi lơ là, chưa có nhận thức đúng về mục đích học
tập. Cha mẹ học sinh chưa quan tâm đúng mức đến việc học tập của con em
mình, chưa phối hợp với nhà trường trong việc giáo dục đạo đức học sinh…
Những nguyên nhân trên đã ảnh hưởng ít nhiều đến chất lượng học tập nói
chung, chất lượng bộ môn Ngữ văn nói riêng. Thiết nghĩ đây là đề tài
nghiên cứu rất chính đáng nó đáp ứng nhu cầu rất cần thiết cho mục tiêu
giáo dục trong thời đại hiện nay.

Chương 2. Thực trạng, giải pháp
1. Thực trạng vấn đề
Kết quả kiểm tra chất lượng đầu năm môn Ngữ văn đối với lớp 8 tỉ lệ
học sinh yếu kém rất cao (trên 30%). Qua việc giảng dạy trên lớp cho thấy

pháp. Do đó, giáo viên cần tăng cường giáo dục ý thức học tập cho học
sinh.
Ngoài ra, giáo viên bộ môn cần giáo dục cụ thể mục tiêu cần đạt, kỹ
năng, thái độ học tập với đặc thù bộ môn cụ thể cho học sinh quán triệt
trước khi tham gia học tập bộ môn. Ngay từ đầu năm học, giáo viên cần
giáo dục học sinh ý thức học tập tích cực và giúp học sinh bước đầu nhận
thức được tầm quan trọng của bộ môn Ngữ văn nói chung, việc giao nhiệm
vụ về nhà nói riêng. Thao tác này tạo đà rất quan trọng trong việc tiếp thu
bài mới trên lớp.
Khi học sinh đã có ý thức tốt thì dù học trên lớp hay ở nhà cũng đều
tích cực vận dụng những cách thức học tập do giáo viên hướng dẫn
2.2. Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà
2.2.1. Những điều kiện cần thiết để có thể tự học ở nhà
- Chuẩn bị bài
Chuẩn bị bài là khâu quan trọng để học sinh có thể tự tin tiếp thu tri
thức mới. Điều này ai cũng hiểu, nhưng xem ra tổ chức hướng dẫn cho học
sinh thực hiện còn quá khiêm tốn. Việc tự học ảnh hưởng lớn vào công việc
chuẩn bị bài. Nếu người học chuẩn bị bài tốt-đồng nghĩa với việc đã nắm
được gần 30% kiến thức bài học, vaiò lớp cùng thầy bạn khai thác tiếp để
khắc ghi tri thức mới. Điều này làm tiền đề cho việc học bài chu kỳ sau dễ
dàng nhanh chóng hơn. Vì vậy, người dạy cần quan tâm đúng mức đến
công việc chuẩn bị bài cho người học.
- Giải bài tập
Giải bài tập vừa là nội dung công việc tự học, vừa là tiền đề giải quyết
mâu thuẩn nhận thức giữa cái đã biết và cái chưa biết, hình thành quá trình
dạy-học tiếp theo. Quá trình giải bài tập người dạy cần có hướng dẫn cụ thể,
không phải bài tập nào học sinh cũng giải được hết (loại trừ bài tập nâng
cao). Người dạy yêu cầu người học thực hiện công việc giải bài tập trong
8


Hơn nữa, việc chuẩn bị bài ở nhà sẽ giúp học sinh lĩnh hội bài mới một
cách nhanh chóng, dễ hiểu. Giáo viên cũng có dịp mở rộng, đào sâu kiến
thức giúp học sinh nhận thức bài học một cách nhanh – sâu – rộng và chắc.
Thiết nghĩ, để học sinh có được thói quen tốt này, giáo viên nên rèn
luyện cho học sinh ngay từ khi các em mới vào lớp 6 và duy trì thường
xuyên. Giáo viên có thể gợi ý khung chung cho việc chuẩn bị bài của học
sinh.
Từ khung chung nói trên, giáo viên hướng dẫn học sinh về nhà chuẩn
bị bài một cách cẩn thận như: cách học tập ở nhà, cách soạn bài, chuẩn bị
các bài tập tình huống, câu hỏi trắc nghiệm trước khi đến lớp học bài mới.
Trên lớp cần tổ chức cho học sinh tham gia hoạt động tích cực xây dựng
bài, tổ chức cho giải các ô chữ trò chơi trong phân môn Tiếng việt, các văn
bản bài học; cần dành thời gian để học sinh thảo luận nhóm để hình thành
kiến thức bài học trên cơ sở đã chuẩn bị, “Lấy học sinh làm trung tâm, giáo
viên chỉ là người dẫn dắt, hướng dẫn học sinh chiếm lĩnh tri thức ”.
9


Ví dụ ở lớp 8, tiết 83, bài “Thuyết minh một danh lam thắng cảnh”:
Vở ghi của học sinh sẽ theo trình tự:
Tiết 83:

THUYẾT MINH VỀ MỘT DANH LAM THẮNG CẢNH

A. PHẦN TỰ HỌC
1.Học bài cũ: đã thuộc, nắm nội dung
2. Đọc bài mới 2 lần
3. Trả lời câu hỏi phần bài học
Câu hỏi 1:Văn bản giới thiệu về Hồ Hoàn Kiếm và Đề Ngọc Sơn. Đây
là hai di tích nằm giữa Thủ đô Hà Nội.

Tiết…. Bài:………………
A. Phần tự học ở nhà
10


1.Học bài tiết trước (ghi rõ thuộc, chưa thuộc-lý do chưa thuộc), làm
bài tập ( nếu có)
2.Đọc bài mới (ghi rõ mấy lượt)
3.Trả lời các câu hỏi ở sách giáo khoa
Câu 1 trang….SGK: (Ghi nội dung trả lời)
Câu 2 trang….SGK: (Ghi nội dung trả lời)
Câu n trang….SGK: (Ghi nội dung trả lời)
4.Làm bài tập phần luyện tập
5.Các thiết bị, đồ dùng chuẩn bị cho tiết học
6. Những thắc mắc trên lớp (ghi rõ nội dung sẽ hỏi giáo viên trên lớp)
B. Phần học tập trên lớp (ghi nội dung giáo viên hướng dẫn trên lớp)
Với những nội dung ghi chép như trên ít nhiều tạo điều kiện cho học
sinh có nội dung học tập ở nhà. Nếu như trước đây cuối tiết giáo viên chỉ
phát khẩu lệnh “về nhà học bài, chuẩn bị bài” sẽ làm cho học sinh lúng
túng, chưa biết phải tự học thế nào cho có hiệu quả ngoài việc đọc thuộc
lòng bài cũ.
Với cấu trúc mới của nội dung ghi chép không chỉ giới thiệu những nội
dung cần học ở nhà mà còn mở ra cơ hội cho học sinh biết cách tự học: soạn
bài, nêu những vấn đề chưa hiểu mai vào lớp hỏi thầy, cô giáo, tích cực làm
đồ dùng mẫu vật cho tiết học tiếp theo, ....một khối lượng công việc cụ thể,
rõ ràng giúp các em biết tự học ở nhà thế nào, học những gì,.....
2.2.2.2. Cách thức thực hiện của giáo viên
Một khi đã có nội dung để học tập ở nhà cho học sinh, vai trò hướng
dẫn của thầy, cô giáo là hết sức quan trọng. Những điểm mới về tự học ở
nhà của học sinh cơ bản là: soạn bài, nêu những vấn đề chưa hiểu mai vào

ham học và nghiên cứu tìm tòi, học tập chu kỳ tiếp theo.
2.3. Một số yêu cầu khi thực hiện các giải pháp
2.3.1. Tranh thủ sự hỗ trợ của Lãnh đạo trường
Với cấu trúc mới của nội dung ghi chép như trên ít nhiều tạo điều kiện
cho học sinh có nội dung học tập ở nhà. Song, vấn đề làm thay đổi nề nếp
học trước đây của học sinh nên giáo viên cần tranh thủ sự hỗ trợ của Lãnh
đạo trường.
Các bước phối hợp với Tổ chuyên môn, giáo viên chủ nhiệm rất cần có
sự chỉ đạo của lãnh đạo.
2.3.2. Thực hiện từng bước, không cầu toàn
Khi thực hiện các giải pháp cần thực hiện từng bước, tránh tạo cú sốc
về tâm lý, về nền nếp học tập của học sinh. Người dạy cần nghiên cứu kỹ
các bước để vận dụng. Có thể trước hết cần thay đổi cách ghi bài cho học
sinh. Khi đã biết ghi bài theo cách trên, người dạy tiến hành bước tiếp theohướng dẫn cách chuẩn bị bài ở nhà (đọc bài, tìm tài liệu,...). Khi học sinh đã
dần quen có thề hướng dẫn học sinh đặt câu hỏi với thầy, cô. Tiếp đến có
thể hướng dẫn học sinh làm đồ dùng, mẫu vật,...Xin được khẳng định lại,
trên đây là các bước thực hiện, không phải là qui trình, tùy vào hoàn cảnh
thực tiễn của từng nhà trường người dạy có thể vận dụng linh hoạt nhằm tạo
hiệu quả tốt nhất.
2.3.3. Giáo viên cần khích lệ, động viên khen kịp thời
Những lời khen kịp thời của giáo viên có tác dụng động viên, khích lệ
tinh thần không chỉ đối với những học sinh trung bình, yếu kém mà còn
khuyến khích sự sáng tạo của những học sinh khá giỏi .
Ví dụ : Em học sinh A đã có sự tiến bộ hơn lần trước rất nhiều về việc
chuẩn bị bài, tham gia xây dựng bài trên lớp, v.v… Sự nỗ lực này rất đáng
được ghi nhận và biểu dương. Thực tế cho thấy, giáo viên ghi nhận sự cố
gắng của những học sinh yếu bằng điểm số hoặc bằng những lời khen thì sẽ
động viên các em rất nhiều trong học tập. Cụ thể: các em Dương Văn
Dưỡng, Võ Việt Duy, Võ Thái Cẩm Tuyên, Nguyễn Thị Diệu lớp 8a1; Võ
Văn Nhân, Đinh Văn Tấn lớp 8a3;.... trong giờ học Ngữ văn các em phần

LỚP
8A1 (40)
8A3 (40)

ĐẦU NĂM

HỌC KỲ 1

19/40
13/40

10/40
8/40

HỌC KỲ 2
(10/3/2012)
6/40
6/40

GHI CHÚ

Kết quả học tập cũng nâng dần góp phần nâng cao chất lượng nói
chung và môn học nói riêng.
BẢNG THEO DÕI KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
LỚP

8A1
(40)
8A3
(40)

và giải quyết vấn đề. Để học tốt môn học này, ngoài việc giáo viên tạo tâm
lý hứng thú học tập giúp học sinh yêu thích và khám phá được những chức
năng của văn học thì việc hướng dẫn học sinh tự học cũng góp phần giáo
dục kỹ năng sống cho học sinh.
Ngoài ra, do thời lượng giáo dục trên lớp rất hạn chế nên người dạy
cần khai thác thời gian ở nhà cho học sinh học tập. Hướng dẫn học sinh tự
học sẽ khai thác tốt thời gian nhàn rỗi của học sinh, tạo nếp học tập tích cực
không chỉ bộ môn Ngữ văn mà còn có thể vận dụng vào các môn khác.
II. Khả năng áp dụng
Kết quả thực nghiệm sư phạm và vận dụng đề tài vào thực tiễn cho
thấy đề tài không chỉ thực hiện ở phạm vi bộ môn Ngữ văn lớp 8 mà còn có
thể vận dụng vào việc dạy học ở các khối lớp khác của bộ môn Ngữ văn bậc
trung học cơ sở. Tùy vào hoàn cảnh thực tiễn, với đặc thù bộ môn, giáo viên
có thể vận dụng các giải pháp hướng dẫn học sinh tự học vào các bộ môn
khác góp phần nâng cao chất lượng dạy-học.
Tóm lại, tính khả thi của đề tài khá cao, thể hiện rõ qua hiệu quả dạyhọc lớp 8 môn Ngữ văn của nhà trường trong thời gian qua.
Đề tài đã xác định được các giải pháp tăng cường hướng dẫn học sinh
tự học môn Ngữ Văn lớp 8 trường trung học cơ sở Nguyễn Văn Đừng
tương đối đầy đủ, có tính khoa học và chặt chẽ. Trong đó giải pháp tổ chức
hưiớng dẫn cho HS cần được giáo viên quan tâm đúng mức. Kết quả thực
nghiệm các giải pháp bước đầu cho thấy, các giải pháp có tác dụng
nâng cao chất lượng việc tự học của học thông qua các hoạt động
chuẩn bị bài, học bài cũ, làm đồ dùng mẫu vật,...góp phần nâng cao
chất lượng học tập bộ môn Ngự văn.
III. Kinh nghiệm đã thực hiện trong thời gian qua
Một là, triển khai thực hiện đề tài có một số công việc khó, ví dụ thay
đổi cách ghi bài cho học sinh, hướng dẫn học sinh làm đồ dùng mẫu vật,...
Nhưng không có nghĩa là không làm được nếu giáo viên biết kiên trì thực
hiện từng bước. Để cho học sinh có những câu hỏi thắc mắc với thầy cô,
người dạy cần đối xử với học sinh rất thân thiện. Phải biết chấp nhận, lắng

tập ở nhà, phổ biến cho giáo viên vận dụng.
---------------

15


TÀI LIỆU THAM KHẢO

- Những vấn đề chung về Đổi mới giáo dục THCS môn Ngữ văn –
NXB GD Bộ GD và ĐT
- Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên môn Ngữ văn chu kỳ III– NXB GD
Bộ GD và ĐT
- Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kỹ năng môn Ngữ văn THCS–
NXB GD Bộ GD và ĐT
- Sách giáo khoa Ngữ văn 8,9 – NXB GD Bộ GD và ĐT
- Sách giáo viên Ngữ văn 8,9 – NXB GD Bộ GD và ĐT

16