I.ĐẶT VẤN ĐỀ
1.Lí do chọn đề tài
1.1.Về mặt lí luận
Trong sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội hiện nay, sự nghiệp giáo dục đào tạo
có ý nghĩa vô cùng to lớn, giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân. Chính
vì vậy việc phát triển sự nghiệp giáo dục đào tạo trong xu thế hội nhập là một
trong những thách thức đang đặt ra đối với nước ta. Làm thế nào để Giáo dục
đào tạo đạt được kết quả vững chắc? Làm thế nào để Giáo dục đào tạo giữ đúng
vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân và làm thế nào để nền giáo dục Việt
Nam có thể phát triền kịp với nền giáo dục trên thế giới? Đó là những câu hỏi
lớn đang đặt ra và cần có phương hướng giải quyết. Điều 23 Luật Giáo dục Việt
Nam năm 2005 đã xác định: “ Mục tiêu của giáo dục phát triển là giúp cho học
sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản nhằm
hình thành nhân cách con người việt nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và
trách nhiệm công dân”. Để thực hiện mục tiêu đó, nền giáo dục Việt Nam đang
dần dần thực hiện công cuộc đổi mới trong giáo dục và một trong những tư
tưởng đổi mới giáo dục và đào tạo hiện nay là tăng cường đổi mới phương pháp
dạy và học trong đó lấy học sinh làm trung tâm của quá trình giảng dạy.Đặc biệt,
là ngành giáo dục Việt Nam luôn chú trọng việc Giáo dục toàn diện đức, trí, thể,
mỹ dục cho học sinh ở tất cả các cấp học, nhất là việc coi trọng giáo dục đạo đức
cho thế hệ tương lai của đất nước. Bởi vì như Hồ Chí Minh đã từng nói “Đạo
đức là cái gốc rất quan trọng. Nếu thiếu đạo đức, con người sẽ không phải là con
người bình thường và cuộc sống xã hội sẽ không phải là cuộc sống xã hội bình
thường, ổn định”. Do vậy, học phần Công dân với đạo đức trong giáo dục công
dân 10 càng có ý nghĩa quan trọng góp phần nâng cao giáo dục đạo đức cho học
sinh
1.2 Về thực tiễn
Quá trình giao lưu hội nhập kinh tế thế giới một mặt giúp cho đất nước có nhiều
cơ hội, thuận lợi để phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Nhưng mặt khác nó
còn làm phát sinh những vấn đề đặt ra cho xã hội mang tính cấp thiết như: bản
sắc văn hóa dân tộc bị đe dọa, nhiều sản phẩm đồi trụy xuất hiện reo rắc lối sống

cũng biết. Do đó phần đạo đức nếu chỉ học nguyên trong sách giáo khoa mà
không cần liên hệ với thực tiễn cuộc sống, với các thông tin, sự kiện từ cuộc
sống hay những tấm gương sáng từ trong cuộc sống đời thường thì sẽ không
kích thích được lòng say mê học tập của học sinh. Rồi từ đó sẽ làm cho môn
giáo dục công dân đúng như trong suy nghĩ của mọi học sinh, gia đình và toàn
xã hội từ trước đến nay chỉ là 1 môn học phụ “ Khó, Khô và Khổ”. Đó chính là
lí do vì sao tôi chọn đề tài “ Sử dụng truyện kể, thông tin cùng những tấm gương
điển hình trong thực tiễn đời sống để giảng dạy phần Công dân với đạo đức Giáo dục công dân 10” làm đề tài nghiên cứu của mình.
II. THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ
1.Thực trạng
Qua điều tra, thăm dò và dự giờ đồng nghiệp trong trường và 1 số trường
THPT trong huyện Hà trung, đồng thời qua quá trình giảng dạy tại trường THPT
Hà trung trong những năm qua cho thấy thực trạng quá trình dạy và học phần
Công dân với đạo đức - GDCD 10 của giáo viên và học sinh còn nhiều hạn chế.
Điều này xuất phát từ 1 số nguyên do.

2


Lý do đầu tiên cần phải nhìn nhận đó là về phía giáo viên dạy môn giáo dục
công dân. Có 1 thực tế hiện nay, nhiều giáo viên dạy bộ môn chưa nhận thức
được hết tầm quan trọng của phần học Công dân với đạo đức 10, cho rằng đây là
phần dễ giảng, chỉ cần truyền đạt kiến thức trong sách giáo khoa là đủ và học
sinh cũng đã được làm quen từ cấp 2 nên không cần giảng nhiều, khắc sâu nhiều
kiến thức học sinh cũng sẽ nắm được. Hơn nữa giáo viên vẫn suy nghĩ Giáo dục
công dân không phải là môn học chính, không thi tốt nghiệp...nên dù cố gắng
đến đâu thì học sinh cũng chỉ có thái độ thờ ơ, xem nhẹ. Một số giáo viên nhận
thức được tầm quan trọng của phần học có tác động lớn và có ý nghĩa giáo dục
trực tiếp đạo đức cho học sinh. Nhưng trong quá trình giảng dạy của mình, giáo
viên chỉ giảng kiến thức trong sách giáo khoa, thậm chí nếu có lấy ví dụ minh

môn giáo dục công dân mà dẫn đến sự buông lỏng trong quá trình dạy và học
môn học này nên hiện nay chất lượng và hiệu quả của giờ học về giáo dục đạo
đức không cao. Cũng có lẽ vì thế mà tình trạng xuống cấp về đạo đức của học
sinh diễn ra càng phổ biến
Trong khi đó, việc giáo dục tư tưởng, đạo đức khó hơn giáo dục tri thức vì
nó không chỉ giáo dục bằng giáo án có sẵn mà còn phải bằng nhân cách và
những tấm gương sống động (điển hình mẫu). Giáo dục đạo đức không đứng
độc lập mà được lồng ghép vào từng mảng, từng vấn đề, từng lĩnh vực, bài giảng
thấm sâu vào học sinh mỗi ngày. Cái khó của giáo dục đạo đức ở học sinh
không chỉ lựa chọn nội dung, cách thức giáo dục mà còn ở nghệ thuật giáo dục
nhằm tạo ra cho các em niềm hứng khởi và xúc cảm thẩm mỹ. Đặc biệt việc giáo
dục đạo đức thành công sẽ góp phần trực tiếp trong việc giáo dục và rèn luyện
giá trị sống, kỹ năng sống cho học sinh hiện nay- vấn đề mang tầm vóc thời đại.
Để làm được điều này, một trong những biện pháp hữu hiệu chính là phải biết
dựa vào các thông tin chính xác, các tấm gương điển hình, các câu chuyện có
thực và sống động trong thực tế cuộc sống. Như Hồ Chí Minh đã từng khẳng
định’’Một tấm gương sống có giá trị hơn cả ngàn lần bằng diễn thuyết”.Điều
này đồng nghĩa với việc trong quá trình giảng dạy tri thức và giáo dục đạo đức
có hiệu quả phải tìm ra một phương thức tích cực và thích hợp.
2. Kết quả của thực trạng trên
Để tìm hiểu thực trạng vấn đề đang nghiên cứu, tôi đã tiến hành khảo sát
chất lượng đối với học sinh các lớp 10B, C, K, H của trường THPT Hà trung
trong năm học 2011-2012 trước khi chưa sử dụng các thông tin, tấm gương, các
câu truyện kể sống động trong quá trình giảng dạy. Nhưng chất lượng môn học
chưa thực sự đáp ứng được mục tiêu giáo dục đề ra. Do vậy bản thân tôi nhận
thấy ngoài việc sử dụng phương pháp truyền thống như trước đây, để mỗi bài
học đạo đức trở nên hấp dẫn, sôi nổi, lôi cuốn sự say mê của học sinh thì có một
giải pháp cực kì quan trọng là giáo viên nên vận dụng các thông tin, truyện kể và
các tấm gương điển hình trong thực tế đời sống để giảng dạy và nâng cao chất
lượng phần Công dân với đạo đức trong Giáo dục công dân 10.

dạy hiện nay thường gắn liền với thiết bị dạy học, thay đổi căn bản tình hình dạy
chay, vì vậy cần chú trọng loại hình gắn tích hợp các thông tin, truyện kể sinh
động với tranh ảnh phần mềm dạy học phù hợp với mục tiêu bài dạy.
4.Thực hiện bài dạy có nội dung lồng ghép
4.1 Một số yêu cầu:
- Về phía giáo viên:
+ Chuẩn bị nội dung cần lồng ghép vào bài học
+ Thiết lập hệ thống câu hỏi, chuẩn bị các phương tiện dạy học và phương tiện
hỗ trợ
+ Phải dành thời gian phù hợp cho các em chuẩn bị câu trả lời
+ Khi giải quyết tình huống, học sinh sẽ hiểu và có những ý kiến trái chiều do
tiếp nhận những tin từ nhiều nguồn khác nhau. Do vậy giáo viên phải có kiến
tức chắc chắn và bản lĩnh vững vàng, đồng thời phải lường trước được hướng trả
lời của học sinh để không mất thời gian tiết dạy và làm lệch trọng tâm bài học.
- Về phía học sinh:
+ Xem xét trước nội dung Sách giáo khoa

5


+ Rút ra nội dung bài học và kết luận
+ Vận dụng và liên hệ với thực tiễn xung quanh
4.2 . Áp dụng bài dạy có nội dung lồng ghép
Ở phạm vi bài 10 “Quan niệm về đạo đức”, trong quá trình giảng tôi đưa ra câu
chuyện“ Bác Hồ trong đời thường”
Câu chuyện “Bác Hồ trong đời thường” kể về sự dung dị thanh cao của Bác
Hồ. Bao nhiêu năm bôn ba khắp năm châu, bốn biển không bao giờ Người quên
những bữa cơm đạm bạc nơi quê nhà. Dù làm gì, ở đâu Bác cũng chỉ ăn uống
thanh đạm, tiết kiệm và nhường nhịn. Bác sống rất gần gũi, thân mật với những
người xung quanh. Một lần tình cờ cố vấn Vĩnh Thụy - cựu hoàng bảo đại tới


Ở bài 11“Một số phạm trù cơ bản của đạo đức học” khi giảng đơn vị kiến
thức “Nhân phẩm và danh dự”, Giáo viên có thể đưa ra câu chuyện ” Không
chịu nhục”. Câu chuyện kể về Đời vua Trang Công nước Tề, có một người tên la
Tân Ti Tụ đêm nằm mơ thấy một người to lớn mặc quần gai, áo vải, đội mũ
trắng, đi giầy mới, đeo thanh gươm tự dưng vào tận nhà mắng, rồi nhổ vào mặt.
Tân Ti Tụ giật mình sực tỉnh dậy, tuy biết là chiêm bao nhưng vẫn tức vô cùng,
ngồi suốt đêm, lấy làm bực dọc khó chịu lắm.
Sáng hôm sau, ông ta mời một người bạn thân đến và nói rằng:
- Bác ơi, từ trước đến giờ, tôi vẫn là người hiếu dũng, đến nay đã 60 tuổi,
chưa hề phải đứa nào tỏa nhục bao giờ. Thế mà đêm qua phải một đứa nó làm
nhục. Tôi định tìm đứa ấy để báo thù cho hả giận. Nếu tôi tìm thấy nó thì hay
mà nếu không tìm thấy thì tôi chết mất. Rồi từ hôm đó cứ sáng nào ông ta cũng
cùng người bạn ra đứng ngoài đường mà rình. Rình 3 ngày không thấy đâu, ông
ta về nhà uất lên mà chết.
Lời bàn
Xem chuyện này, không cho là phải được, là vì tức ai chứ tức một người gặp trong
lúc chiêm bao mơ ngủ thì là tức hão huyền, tức cái không đáng tức. Nhưng tựu chung câu
chuyện lại có 1 điều đáng phục, đó là muốn nâng cao cái lòng biết nhục, biết lấy liêm sỉ làm
trọng. Bởi trong khi giấc ngủ còn mơ màng, bị người ta làm nhục còn không chịu được thì
trong khi thật tỉnh táo mà bị người ta làm nhục thì thế nào?
Thế mà lạ thay, ở đời có lắm kẻ hoặc mê ham danh lợi, hoặc quen thói tôi đòi, chôn
hết cả liêm sỉ, chịu hết nỗi nhục nhằn đè nén, không bút nào tả xiết được mà vẫn hớn hở như
không. Đối với những người không biết nhục, Tân TI Tụ thực sự đáng là một cái gương soi
sáng sâu vào tâm não họ vậy.
( Theo cổ học tinh hoa, NXB Văn học, Hà Nội 2002)

Hoặc khi giảng phần “ Nhân phẩm và danh dự”, giáo viên cũng có thể sử
dụng câu chuyện “Không nhận lụa” trích trong “Kho tàng giai thoại Việt nam
tập 1- nxb Văn học 1994” để minh họa cho học sinh thấy được đức độ cao

Do, huyện Đức Cơ (Gia Lai), hiện đang sống ở thị trấn Ô-da-đao, tỉnh Ra-ta-naki-ri.
Ngày 12/4/1989, lúc đó H’Pnhiên lên 8 tuổi, đang học lớp 2. Mải đi tìm bò lạc,
em đã đi sâu vào rừng rồi không tìm được đường về. Dân làng đã đi tìm 3 ngày,
3 đêm nhưng không thấy. Vợ chồng anh đành gạt nước mắt khổ đau và đinh
ninh con gái mình đã bị thú dữ ăn thịt.
Đầu tháng 1/2007, một nhóm người địa phương ở khu vực làng Xom, huyện
Ô-da-đao đi phát cây làm rẫy, phát hiện hằng ngày phần cơm họ nấu để dành
bữa trưa luôn có dấu một bàn tay nào đó bốc ăn vụng. Và nhóm người này quyết
định rình để bắt cho được “thủ phạm”… Hai, ba lần họ phát hiện đuổi theo
nhưng “người rừng” chạy nhanh quá nên trốn vào rừng mất... Cho đến trưa ngày
13/1/2007 thì họ đã bắt được “người rừng”.
Lúc bắt gặp, ai nấy đều sợ hãi như không còn tin vào mắt mình: Một
hình hài con gái đen đúa, không mảnh vải che thân, tóc dài chấm gót rối bù,
miệng chỉ ú ớ giống tiếng người, lại cả giống tiếng thú mà không rõ nghĩa.
Nhóm người địa phương liền đưa “người rừng” về làng Xom cạnh đó và báo cho
cơ quan Công an huyện Ô-da-đao.
Được tin, anh Ksor Lu (Công an huyện Ô-da-đao) đã có mặt. Anh
không cầm được nước mắt khi phát hiện “người rừng” đó chính là con gái mình
đã bị lạc cách đây 18 năm. Ksor Lu định ôm con vào lòng, nhưng nó sợ quá cào
anh rách cả mặt, chỉ chực chạy trốn. Phải vất vả lắm vợ chồng anh Ksor Lu mới

8


“làm quen” và giữ được con gái để cắt tóc, cắt móng chân, móng tay và tắm gội.
H’Pnhiên còn nhất quyết không chịu mặc quần áo… Cuối cùng, chị Rơ Châm
H’Thía, mẹ của H’Pnhiên, vuốt ve và nựng mãi, “người rừng” mới chịu để yên.
H" Pnhiên không thể đi vừa dép vì bàn chân và ngón dài quá, ngón tay
cũng dài và lóng ngóng như tay vượn, cứ co co như sắp nhảy và trèo. “Người
rừng” đặc biệt thích ăn trái cây và thức ăn sống… Có thể thấy, Rơ Châm


Đó là những biểu hiện sinh động truyền thống nhân từ Thương người như thể
thương thân, đánh kẻ chạy đi chứ không đánh kẻ chạy lại…của cha ông chúng
ta.
Và khi nói đến nhân nghĩa, giáo viên không thể không lấy tấm gương Hồ Chí
Minh làm dẫn chứng trong quá trình giảng dạy, bởi vì Hồ Chí Minh là tấm
gương lớn về nhân nghĩa và ở người luôn có tình thương bao la với tất cả mọi
kiếp người.Chia sẻ với mỗi người những nỗi đau, Người nói” Mỗi người, mỗi
gia đình đều có một nỗi đau khổ riêng và gộp cả những nỗi đau khổ riêng của
mỗi người, mỗi gia đình lại thì thành nỗi đau khổ của tôi”. Ngay cả với những
người bị lầm đường lạc lối, Hồ Chí Minh cũng tỏ rõ sự khoan dung, độ lượng “
5 ngón tay cũng có ngón vắn, ngón dài nhưng vắn dài đều họp lại nơi bàn tay,
trong mấy triệu người cũng có người thế này thế khác nhưng thế này hay thế
khác đều là dòng dõi tổ tiên, vậy nên ta phải khoan hồng, đại độ.”
Ngoài tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, giáo viên có thể đưa ra những câu
chuyện giữa cuộc sống đời thường mà tấm gương đạo đức về họ sẽ giúp cho bài
giảng sinh động và học sinh học hỏi nhiều điều từ những tấm gương ấy.
Câu chuyện như sau: Cách đây 4 năm, mọi người chắc hẳn không thể quên
được câu chuyện cảm động về bé Nguyễn Thiện Nhân. Đó là đứa trẻ sơ sinh bị
mẹ ruột vứt bỏ ngoài vườn. Khi mọi người phát hiện ra thì cháu đã bị con vật
nào đó ăn mất một chân và toàn bộ cơ quan sinh dục. Sau khi báo chí, các cơ
quan truyền thông đưa tin về hoàn cảnh đáng thương của bé, chị Mai Anh - một
biên tập viên tạp chí Heritagi ở Hà Nội đã nhận Thiện Nhân về nuôi. Sẽ chẳng
có gì đáng nói nếu đó là một em bé bình thường và gia đình chị là gia đình có
đầy đủ điều kiện về vật chất, sống dư giả. Điều làm mọi người như chúng ta hết
sức kinh ngạc và không khỏi ngỡ ngàng, đó chính là việc chị nhận một em bé
khuyết tật về nuôi trong khi hoàn cảnh gia đình rất khó khăn: chồng chị không
có việc, 2 con còn nhỏ, trong quá trình nhận nuôi bản thân chị đã từng phải mổ
cấp cứu vì chứng phình động mạch. Ấy thế mà với tình thương cao cả của chị,
chị đã nuôi Nguyễn Thiện Nhân khôn lớn và giờ đây cháu đã lên lớp 1.

Sau khi nghe học sinh trả lời, tôi sẽ đưa ra kết luận: Lòng yêu nước của mỗi
con người chỉ có thể nảy nở và phát triển qua nhiều những biến cố, thử thách.
Và chính khi vượt qua được những thử thách đó thì lòng yêu nước đã trở
thành truyền thống đạo đức cao quý của dân tộc ta. Và cũng chính truyền
thống yêu nước là sức mạnh nội sinh giúp đất nước ta, dân tộc ta vượt qua rất
nhiều khó khăn để tồn tại và phát triển như ngày hôm nay.
11


Còn khi giảng đơn vị kiến thức 2 của bài “Trách nhiệm xây dựng và bảo vệ
Tổ Quốc” tôi lại đưa ra câu chuyện “Nguyễn Trọng Nhân và ước mơ viết
phần mềm phục vị ngành giáo dục”
Đạt giải khuyến khích tại Hội nghị Tin học không chuyên năm 2002 và giải
ba năm 2003, đến cuộc thi năm 2004, Nguyễn Trọng Nhân vẫn tiếp tục tham
gia với tinh thần”năm sau cao hơn năm trước”. Sự cố gắng đó đã mang lại
cho Nhân kết quả : Nhân đã đoạt giải nhất bảng Sản phẩm phần mềm sáng
tạo với phần mềm có tên:” Công cụ hỗ trợ quản lí trường học”
….Được làm quen với máy tính từ năm lên 6, lúc đầu Nhân chỉ sử dụng máy
tính để chơi games, gõ văn bản. Đến khi biết dùng máy tính để giải toán và
lập trình, Nhân mới nhận thấy máy tính còn vô vàn điều thú vị nữa.
Vào lớp 10, Nhân được học lớp chuyên Tin của trường THPT Nguyễn
Thượng Hiền. Nhân thường được các thầy cô nhờ đến văn phòng lập điểm,
lập bản quản lí nề nếp của học sinh trong trường. Nhân và các thầy cô phải
làm những công việc đó bằng tay, mất rất nhiều thời gian. Khi đó Nhân nghĩ
tại sao không viết 1 phần mềm thực hiện công việc này trên máy tính? Thế là
em liền bắt tay vào thực hiện” công cụ hỗ trợ quản lí trường học”, bao gồm
các phần: quản lí nhân sự ( quản lí thông tin giáo viên-học sinh); quản lí niên
khóa, xếp lớp; quản lí bảng điểm của học sinh; quản lí kỉ luật.
Khi được hỏi dự định tương lai của Nhân là gì? Nhân đã trả lời rằng, Nhân
mong muốn trở thành một kĩ sư phần mềm và tự thành lập một công ti

càng giàu đẹp.
IV. KẾT LUẬN
1.Kết quả của đề tài nghiên cứu
Để kiểm nghiệm tính khả thi của biện pháp đưa ra, tôi đã tiến hành kiểm tra,
đánh giá chất lượng học tập của học sinh ở một số lớp trong trường THPT Hà
Trung năm học 2011-2012 với kết quả học tâp của học sinh ở 1 số lớp sau khi đã
vận dụng đề tài vào giảng dạy năm học 2012-2-13. Kết quả như sau:
Trước khi chưa sử dụng truyện kể và những tấm gương điển hình để lồng ghép
trong các bài dạy đạo đức thì chất lượng học tập của học sinh ở các lớp 10
B,C,K,H năm học 2011-2012 như sau:
Lớp
10B
10 C
10 H
10 K

Sĩ
số
46
46
42
45

Giỏi
SL %
4 8,7
2 4,3
3 7,1
2 4,5


0
0
0
0
0
0
0
0

13


Và dưới đây là bảng số liệu đánh giá kết quả chất lượng học của các em sau khi
tôi đã sử dụng các câu chuyện, tấm gương điển hình trong quá trình giảng dạy
các lớp năm học 2012-2013:
Lớp
10A
10 C
10 G
10M

Sĩ
số
50
48
45
45

Giỏi
SL

6
13,3

Yếu
SL
%
0
0
0
0
3
6,6
3
6,6

Kém
SL
%
0
0
0
0
0
0
0
0

Ngoài việc đánh giá hiệu quả của việc lồng ghép thông qua các giờ học trên
lớp, tôi còn đánh giá được chất lượng học sinh thông qua kết quả làm bài
kiểm tra năm học 2012-2013. Và kết quả thật khác biệt.

Kết quả xếp loại hạnh kiểm kì I
Lớp
Sĩ
Tốt
Khá
Trung bình
Yếu
Kém
SL
%
SL
%
SL
%
SL
%
SL
%
số
10A 50
41
82
7
14
2
4
0
0
0
0

Kết quả xếp loại hạnh kiểm kì II
Lớp
10A
10 C
10 G
10M

Sĩ
số
50
48
45
45

Tốt
SL
46
43
41
42

%
92
89,5
91,1
93,3

Khá
SL
%

0
0

Kém
SL
%
0
0
0
0
0
0
0
0

Với kết quả trên rõ ràng chúng ta thấy việc sử dụng lồng ghép các thông tin,
các câu chuyện kể và những tấm gương điển hình trong đời sống đã tạo hứng
thú cho học sinh trong quá trình học tập. Bởi nội dung môn học vốn khô
khan, giáo viên bằng năng lực của mình cần phải tìm tòi, vận dụng các
phương pháp để sao cho bài giảng đạt kết quả cao nhất. Qua đó, lôi cuốn học
sinh vào việc tự tìm ra tri thức và tự rèn luyện và nâng cao đạo đức của bản
thân.
2. Kiến nghị, đề xuất
Đối với giáo viên dạy: Phải đầu tư suy nghĩ, lựa chọn một cách công phu các
câu chuyên, thông tin tấm gương điển hình phuc vị cho nội dung bài giảng
- Thông tin, câu chuyện có thể dài hay ngắn, tùy từng nội dung vấn đề, song
phải phù hợp với nội dung cần truyền đạt, vừa sức với trình độ học sinh và thời
lượng tiết học.
Đối với các nhà quản lí: Cụ thể là Ban giám Hiệu nhà trường cần có sự quan
tâm đúng mức đối với giáo viên dạy bộ môn