SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG TRUYỆN KỂ LỊCH SỬ ĐỂ TẠO HỨNG THÚ
HỌC MÔN LỊCH SỬ LỚP 10
Người thực hiện: Trịnh Thị Hoài
Chức vụ: Giáo viên
Sáng kiến kinh nghiệm: môn Lịch sử

THANH HOÁ, NĂM 2013
MỤC LỤC
A. Đặt vấn đề Trang 1
1 Lí do chọn đề tài Trang 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Trang 2
3. Phương pháp nghiên cứu Trang 2
4. Đóng góp của đề tài Trang 3
B. Giải quyết vấn đề Trang 4
1. Thực trạng học môn Lịch sử lớp 10 Trang 4
2. Vai trò của truyện kể lịch sử Trang 5
3. Các nguyên tắc sử dụng truyện kể lịch sử Trang 5
4. Quy trình sử dụng truyện kể lịch sử trong giảng dạy lịch sử lớp 10 Trang 6
5. Một số biện pháp sử dụng truyện kể lịch sử lớp 10 Trang 9
C. Kết luận Trang 15
2
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài
Trong các bộ môn ở trường THPT thì môn Lịch sử có một vị trí vô cùng
quan trọng. Bởi lịch sử giúp học sinh có được những kiến thức cơ bản, cần thiết
về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới, góp phần hình thành ở học sinh thế giới
quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, niềm tự hào dân tộc,
tình đoàn kết quốc tế. Đồng thời học lịch sử còn bồi dưỡng năng lực tư duy,

2004.
- Thái Hoàng, Ngô Văn Tuyển, Lịch sử nhìn ra thế giới, NXB Đại học
Quốc gia.
Ngoài ra còn có rất nhiều tác phẩm khác đề cập đến những nội dung có
liên quan tới phần lịch sử lớp 10. Các tác phẩm trên đã cung cấp rất nhiều câu
chuyện thú vị song để sử dụng trong thời gian ít ỏi của một tiết học thì cần phải
thiết kế và lựa chọn, sử dụng cho phù hợp. Đồng thời, riêng về đề tài “Sử dụng
truyện kể lịch sử để tạo hứng thú học môn Lịch sử lớp 10” thì chưa có một công
trình nào tập trung nghiên cứu một cách chuyên sâu và có hệ thống. Vì vậy mặc
dù kinh nghiệm giảng dạy còn ít ỏi nhưng với tâm huyết của một người thầy tôi
mạnh dạn đưa ra biện pháp sử dụng truyện kể lịch sử để góp phần nâng cao
hứng thú học lịch sử lớp 10 cho học sinh để đồng nghiệp tham khảo và góp ý.
3. Phương pháp nghiên cứu
-Sử dụng phương pháp nghiên cứu của phép biện chứng duy vật: logic,
lịch sử, phân tích, so sánh……để giải quyết nội dung đề tài.
4
- Phương pháp thực nghiệm thông qua việc dạy trên lớp và dùng phiếu điều
tra thăm dò ý kiến học sinh
4. Đóng góp của đề tài
- Đánh giá được thực trạng học tập môn Lịch sử 10 của học sinh ở trường
THPT .
- Cung cấp một số nguyên tắc và quy trình sử dụng truyện kể lịch sử
- Đưa ra một số biện pháp sử dụng truyện kể lịch sử lớp 10 tiêu biểu, hữu
ích để tạo sự hứng thú, niềm yêu thích học lịch sử cho học sinh, góp phần đổi
mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường.5
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Thực trạng học môn Lịch sử lớp 10.

nguyên xi. Do đó dẫn đến đặc trưng của dạy học lịch sử là giáo viên không thể
tái hiện lại lịch sử trong phòng thí nghiệm, học sinh không thể trực quan sinh
động được các nhân vật, sự kiện, hiện tượng lịch sử đã xảy ra trong quá khứ.
Nhiệm vụ của người giáo viên là phải tạo cho học sinh biểu tượng lịch sử, nhận
thức đúng đắn các vấn đề lịch sử và rút ra bài học kinh nghiệm vv…Một trong
những biện pháp để thực hiện điều đó là sử dụng truyện kể lịch sử, bởi truyện kể
lịch sử có ý nghĩa rất to lớn:
Thứ nhất: Truyện kể lịch sử góp phần tạo biểu tượng lịch sử, khôi phục lại
bức tranh quá khứ một cách sinh động, chân thực.
Thứ hai: Truyện kể lịch sử góp phần làm sáng tỏ bản chất của sự kiện, khắc
hoạ sâu sắc chân dung nhân vật lịch sử.
Thứ ba: Thông qua truyện kể lịch sử đã giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức
cho học sinh một cách nhẹ nhàng, sâu sắc. Từ đó góp phần hoàn thiện nhân cách
tốt đẹp cho các em.
Như vậy, sử dụng truyện kể lịch sử một cách đúng đắn, hợp lí chính là biện
pháp đổi mới có hiệu quả trong dạy học lịch sử, nhằm nâng cao chất lượng giảng
dạy trong nhà trường.
3. Nguyên tắc sử dụng truyện kể lịch sử.
7
Khi sử dụng truyện kể lịch sử trong giảng dạy Lịch sử lớp 10 nói riêng cũng
như ở các khối khác nói chung, giáo viên cần tuân thủ nghiêm túc các nguyên
tắc sau:
- Phải nắm vững yêu cầu, mục tiêu, nội dung cơ bản của bài học. Đây là
nguyên tắc số một để giáo viên lựa chọn truyện kể lịch sử và quyết định hình
thức sử dụng cho phù hợp. Tránh việc sử dụng quá nhiều dẫn đến việc tiết dạy
lịch sử trở thành tiết kể chuyện lịch sử. Nên tham khảo công thức Đai ri để đảm
bảo tốt nguyên tắc này.
- Phải đảm bảo tính đúng đắn, chân thực của truyện kể lịch sử. Dung lượng
của truyện phải ngắn gọn, tránh lan man, dài dòng. Ngôn ngữ truyện phải trong
sáng, dễ hiểu, phù hợp với nhận thức của học sinh. Nếu truyện kể nguyên bản

Giêm Oát tiếp tục cải tiến nâng cao năng suất máy. Máy hơi nước của Giêm
Oát được đưa vào sử dụng rộng rãi trong đời sống và sản xuất, góp phần to lớn
vào công cuộc công nghiệp hoá, cơ giới hoá nước Anh.
Để ghi nhớ công lao của Giêm Oát, sau khi ông mất, người ta tạc chân dung
ông và khắc lên đó dòng chữ : ”Người nhân lên gấp bội sức mạnh của con
người”
* Đối với việc giảng bài trên lớp
- Bước 1: Sau khi tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm tìm hiểu các thành tựu
của cách mạng công nghiệp ở Anh, giáo viên kể cho học sinh nghe truyện kể về
máy hơi nước của Giêm Oát trong hai phút và đặt câu hỏi: “ Máy hơi nước ra
đời có ý nghĩa như thể nào?”
9
- Bước 2: Giáo viên theo dõi học sinh trả lời, nhận xét và đưa ra kết luận: Máy
hơi nước của Giêm Oát là thành tựu vĩ đại của cách mạng công nghiệp ở Anh.
Nhờ máy hơi nước mà năng suất lao động không ngừng tăng lên, làm giảm sức
lao động cơ bắp của con người và khởi đầu quá trình công nghiệp hoá ở Anh.
Ví dụ 2: Khi dạy tiết 1 bài “ Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII”
* Đối với việc chuẩn bị giáo án:
- Bước 1: Xác định nội dung cơ bản của tiết học là mục “ Tình hình kinh tế, xã
hội”, hình ảnh trực quan cần phân tích là bức tranh “ Tình cảnh nông dân Pháp
trước cách mạng”. Vì vậy, tôi chọn truyện kể về đời sống người nông dân Pháp
trước cách mạng.
- Bước 2: Tóm tắt lại nội dung câu chuyện như sau:
“ Vào một ngày đẹp trời, một nhóm người thành phố xuống vùng nông thôn
Pháp đi dã ngoại. Từ xa, họ trông thấy những sinh vật có bộ mặt xạm đen, hốc
hác, đôi mắt mở to, đờ dại đi vì đói. Chúng đào xới đất đai một cách nhẫn nại
và chui vào những túp lều rách rưới hay các hốc cây để ngủ. Người ta chỉ phát
hiện ra chúng là người khi thấy chúng kêu rên đói khát”
* Đối với việc giảng bài trên lớp
- Bước 1: Sau khi gọi học sinh phân tích bức tranh“ Tình cảnh nông dân Pháp

Giáo viên dừng một chút để gây sự chú ý của học sinh rồi dẫn dắt tiếp: “
Liệu Đác uyn đúng hay sai? Con người có nguồn gốc từ đâu? xuất hiện như thế
nào? Cô trò chúng ta sẽ học bài mới để hiểu điều đó.”
Ví dụ 2: Khi học tiết 1 bài “ Tây âu thời hậu kì trung đại”, giáo viên kể cho
học sinh nghe câu truyện về các cuộc phát kiến địa lí như sau:
11
“ Vào thế kỉ XIV, khi cuốn sách “Những truyện kì lạ” của Máccô Pôlô được
xuất bản đã thổi bùng lên cơn khát vàng và hương liệu của giới tư sản châu Âu.
Ấn Độ trở thành miền đất hứa cho tham vọng kiếm tiền của những kẻ thích
phiêu lưu. Người Ý, đặc biệt và người Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha đổ xô vào các
cuộc thám hiểm vượt đại dương đi tìm đường sang Ấn Độ . Trải qua nhiều
chuyến đi đầy nguy hiểm, vất vả, năm 1498 người Bồ Đào Nha mới tới nơi và
độc chiếm con đường đó suốt 18 năm. Còn Cô lôm bô dù không đến được Ấn
Độ song cũng vì thế mà phát hiện ra châu Mĩ.”
Giáo viên phát vấn: Tại sao châu Âu lại đổ xô tìm đường sang Ấn Độ ?
Những chuyến đi đó đem lại hệ quả gì? Đó chính là nội dung của tiết học hôm
nay mà cô trò chúng ta sẽ tìm hiểu .
5.2. Sử dụng truyện kể lịch sử để miêu tả, khắc họa nhân vật lịch sử
Để học sinh có nhận thức về các nhân vật lịch sử thì việc sử dụng truyện kể
lịch sử để miêu tả, khắc họa rất có hiệu quả Bởi qua truyện kể sẽ thể hiện rõ
tính cách, suy nghĩ, hành động, tiểu sử… của nhân vật lịch sử.
Ví dụ 1: Khi dạy mục “Cuộc đấu tranh thống nhất nước Đức” trong bài
“Hoàn thành cách mạng tư sản ở châu Âu và Mĩ”. Giáo viên nhấn cần nhấn
mạnh cho học sinh hiểu thêm về nhân vật Bix-mác và chủ trương thống nhất đất
nước bằng vũ lực của ông ta thông qua truyện kể sau:
Bix-mác-“ Thủ tướng sắt và máu”
“Trong lần họp Nghị viện đầu tiên, Thủ tướng Phổ - Bix-mác đã đập bàn
tuyên bố phải thống nhất đất nước bằng con đường “sắt và máu”, mặc cho
nhiều người la ó phản đối.
Để thực hiện chủ trương đó, Bix-mác liên minh với Aó đánh Đan Mạch, sau

toàn bị thủ tiêu trong cả nước.Tuy nhiên không lâu sau đó, một tên cuồng tín đã
13
ám sát Lin côn. Đây là một tổn thất vô cùng to lớn đối với nước Mĩ. Nhân dân
Mĩ thương tiếc, ca tụng ông, trìu mến gọi ông là “ Người giải phóng vĩ đại”
Sau khi cung cấp cho học sinh truyện này, giáo viên hỏi:
“ Em có nhận xét gì về Lin côn? Tại sao ông lại được tôn xưng là”Người giải
phóng vĩ đại” ?
Học sinh suy nghĩ, trả lời. Giáo viên theo dõi và kết luận: Lin côn là một
trong ba tổng thống vĩ đại nhất nước Mĩ. Suốt đời ông đã đấu tranh không mệt
mỏi cho quyền lợi của nhân dân lao động. Ông có công lao to lớn trong việc
thống nhất đất nước, thủ tiêu chế độ nô lệ lạc hậu, giải phóng con người, tạo
điều kiện cho chủ nghĩa tư bản phát triển mạnh mẽ ở Mĩ.
5.3. Sử dụng truyện kể lịch sử kết hợp với đồ dùng trực quan để tường thuật
diễn biến sự kiện lịch sử
Đặc trưng của bộ môn lịch sử là không thể làm” thí nghiệm” hay trực quan
sinh động các sự kiện lịch sử. Vì vậy chỉ có kết hợp các truyện kể lịch sử với
việc sử dụng đồ dùng trực quan như: tranh ảnh, lược đồ, sa bàn…để miêu tả,
tường thuật lại là biện pháp tốt để giúp học sinh tái hiện kiến thức lịch sử một
cách nhanh, chính xác, dễ nhớ nhất.
Ví dụ Khi dạy nội dung “Tiến trình của cách mạng” trong bài “ Cách mạng
tư sản Pháp 1789”, giáo viên đưa ra lược đồ diễn biến cách mạng tư sản Pháp.
Sau khi yêu cầu học sinh lên bảng trình bày diền biến, giáo viên nhận xét và
nhấn mạnh sự kiện ngày 14/7/1789. Để nhấn mạnh sự kiện này, giáo viên cho
học sinh quan sát hình 57 ở sách giáo khoa kết hợp với việc cung cấp truyện
“Phá ngục Baxti”.
“Sáng ngày 14/7/1789, nhân dân Pari mang theo đủ thứ khí giới từ khắp nơi
rầm rập kéo về hướng ngục Baxti với một khí thế mạnh mẽ chưa từng thấy. Khi
nhân dân tới nơi, lính gác ngục đã kéo cầu treo lên, đóng chặt lối đi duy nhất
vào ngục.
14

tiên, cho các khoa thi từ năm 1442 đến năm 1514 (bia tiến sĩ khoa thi năm 1514
được dựng năm 1521). Những người soạn nội dung văn bia đều là các danh nho
bậc nhất đương thời của Đại Việt. Các triều đại sau vẫn tiếp tục dựng bia Tiến
sĩ cho dù lịch sử có những thăng trầm, biến cố.”
Sau khi cung cấp cho học sinh, giáo viên đưa câu hỏi nhận thức: Việc dựng
bia Tiến sĩ có ý nghĩa gì?. Giáo viên theo dõi học sinh trả lời và kết luận: Việc
dựng bia Tiến sĩ thể hiện chính sách coi trọng người tài và khuyến khích việc
học của các triều đại phong kiến nước ta . Bia Tiến sĩ là một nét đẹp văn hoá
nhằm tôn vinh truyền thống hiếu học của cha ông ta. Hiện nay bia Tiến sĩ đang
được Nhà nước ta bảo tồn, gìn giữ với tầm vóc một di sản văn hoá- lịch sử đặc
sắc của dân tộc.
Như vậy, với một số cách thức sử dụng truyện kể lịch sử như trên, truyện kê
lịch sử đã cho thấy khả năng vận dụng đa dạng, linh hoạt vào từng tiết học, bài
học cụ thể. Ngoài ra còn có nhiều cách khác như: sử dụng truyện kể lịch sử để
chuyển mục, sử dụng truyện kể lịch sử để tổ chức dạ hội lịch sử vv…để khai
thác nguồn tư liệu phong phú này. Tuy nhiên trong phạm vi sáng kiến kinh
nghiệm này, tôi chỉ đưa ra một số cách sử dụng và ví dụ minh hoạ tiêu biểu mà
thôi.
16
C. KẾT LUẬN
1. Kết quả đạt được
- Trong năm học 2011-2012, tôi bắt đầu thí điểm phương pháp sử dụng
truyện kể lịch sử trên trong dạy lịch sử các lớp : 10C5, 10C6, 10C7, 10C8. Học
sinh rất hào hứng, thích thú và hăng say phát biểu bài. Kiểm tra bài cũ thì thấy
các em nhớ bài nhanh hơn. Kết quả đạt được như sau:
Lớp Chất lượng kì I (%) Chất lượng kì II (%)
G K TB Y G K TB Y
10C5 0 25 55 20 2.5 35 52.5 10
10C6 2,5 28 57.5 12 5 45 45 5
10C7 0 14 51 35 0 30 58 12

18
Dù vậy, những hạn chế đó không thể làm giảm đi sự hấp dẫn và ý nghĩa to
lớn của truyện kể lịch sử. Vì thế, tôi vẫn cho rằng sử dụng truyện kể lịch sử là
một biện pháp hiệu quả nhằm tạo hứng thú cho học sinh, từ đó góp phần nâng
cao chất lượng dạy học lịch sử lớp 10 nói riêng và môn lịch sử ở trường THPT
nói chung .
3. Kiến nghị đề xuất.
Để sử dụng có hiệu quả truyện kể lịch sử trong dạy học lịch sử 10 nói riêng
và trong chương trình lịch sử THPT nói chung , tôi xin đưa ra các đề xuất sau:
* Đối với nhà trường;
- Nhà trường nên thành lập thư viện sách cho học sinh để vừa tạo thói quen
đọc sách, vừa cung cấp nguồn tài liệu phong phú cho các em tham khảo
Nên xây dựng câu lạc bộ “ Em yêu Lịch sử” để làm sân chơi bổ ích và
khuyến khích học sinh tìm hiểu về lịch sử.
* Đối với giáo viên:
- Cần tăng cường trau dồi kiến thức chuyên môn, học hỏi kinh nghiệm sư
phạm để nâng cao trình độ, đáp ứng được những yêu cầu đổi mới của ngành
giáo dục. Đặc biệt nên thường xuyên ghi chép tích luỹ chuyên môn để xây
dựng nguồn tài liệu dạy học cho mình.
- Sử dụng truyện kể lịch sử phải kết hợp khéo léo với các phương pháp dạy
học khác để tạo nên sự cộng hưởng và đạt hiệu quả cao.
* Đối với học sinh:
Học sinh phải rèn luyện cho mình thói quen học tập tích cực, chủ động; rèn
luyện kỹ năng diễn đạt trước lớp.
Nếu những đề xuất trên được quan tâm và thực hiện đồng bộ, tôi chắc chắn
rằng chất lượng dạy học lịch sử sẽ ngày càng nâng cao. Và sẽ không còn tình
trạng ở đâu đó học sinh xé tài liệu ôn thi vì môn Sử không thi tốt nghiệp.
19
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ
Triệu Sơn, ngày 15/5/2013