MỘT VÀI KINH NGHIỆM
KHI SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG CÓ VẤN ĐỀ
TRONG DẠY HỌC GDCD Ở TRƯỜNG THPT

A/ PHẦN MỞ ĐẦU
Môn Giáo dục công dân (GDCD) giữ vai trò quan trọng và trực tiếp
trong việc giáo dục học sinh ý thức và hình thành phát triển nhân cách
con người toàn diện. Tuy nhiên thực trạng hiện nay đa số học sinh ngại
học môn GDCD vì coi đây là môn phụ, không phục vụ cho việc thi tốt
nghiệp và Đại học, Cao đẳng. Từ quan niệm đó nên các em chỉ học một
cách đối phó, qua loa, xem nhẹ bộ môn đang diễn ra phổ biến và trở
thành thực trạng chung. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng đó.
Thứ nhất: Nội dung, chương trình môn GDCD khô khan, nhiều kiến
thức trừu tượng dẫn đến học sinh khó hiểu, khó tiếp thu vì vậy không
gây được sự hứng thú đối với người học.
Thứ hai: Cơ chế thi trường đã len lỏi vào trong nhận thức của các
em học sinh và gia đình chỉ tập trung đầu tư vào các môn thi Đại học.
Các em xem nhẹ môn GDCD, đến lớp chỉ học qua loa, học một cách đối
phó. Bên cạnh đấy bản thân một số giáo viên dạy môn GDCD còn xem
nhẹ môn của mình, coi là môn phụ, không có hứng thú trong giảng dạy,
ít đầu tư vào chuyên môn. Đến lớp chỉ truyền thụ những kiến thức có
sẵn trong sách giáo khoa, nặng về phương pháp dạy học truyền thống, ít
1


đổi mới phương pháp dạy học dẫn đến tiết học khô khan, học sinh dễ
nhàm chán và ngại học. Vì vậy, nhằm phát huy tính tích cực của học
sinh, để học sinh đóng vai trò trung tâm trong các tiết học đòi hỏi mối
giáo viên dạy môn GDCD cần phải đổi mới phương pháp dạy học.
Quá trình dạy học môn GDCD là quá trình học sinh được cuốn hút
vào các hoạt động do giáo viên thiết kế, tổ chức và chỉ đạo, để thông qua

hay một số vấn đề của cuộc sống thực tế. Tình huống trong dạy học là
những tình huống thực hoặc mô phỏng theo tình huống thực, được cấu
trúc hóa nhằm mục đích dạy học.
*Cách tiến hành
Các bước nghiên cứu tình huống có thể là:
- Học sinh đọc (hoặc xem hay nghe) tình huống thực tế và suy nghĩ về
nó.
- Giáo viên đưa ra một hay nhiều câu hỏi hướng dẫn liên quan đến tình
huống.
-Thảo luận tình huống thực tế.
- Thảo luận vấn đề chung hay các vấn đề được minh chứng bằng thực tế.
* Yêu cầu sư phạm
- Tình huống có thể dài hay ngắn, tùy từng nội dung vấn đề.
3


- Tình huống phải được kết thúc bằng một loạt các vấn đề hoặc câu hỏi
như: Bạn nghĩ điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Bạn sẽ làm gì nếu bạn là nhân
vật A? Nhân vật B?....Vấn đề này có thể đã được ngăn chặn như thế
nào? Lúc này cần phải làm gì để hạn chế tính trầm trọng của vấn đề?
- Vấn đề trả lời các câu hỏi này phải được dùng để khái quát một tình
huống rộng hơn, khái quát hơn.
- Tình huống cần liên hệ với kinh nghiệm hiện tại cũng như tình huống
cuộc sống, nghề nghiệp trong tương lai của người học.
- Tình huống có thể diễn giải theo cách nhìn của người học và để mở
nhiều hướng giải quyết.
- Tình huống cần chứa đựng mâu thuẫn, vấn đề và có thể có liên quan
đến nhiều phương diện.
- Tình huống cần vừa sức với học sinh và có thể giải quyết trong điều
kiện cụ thể.

huống phải sát với thực tiễn cuộc sống và gần gũi với nhận thức, tâm lý
lứa tuổi học sinh.
Ví dụ: Khi giảng bài 2: Thực hiện pháp luật. Mục: “Vi phạm pháp luật
và trách nhiệm pháp lý” giáo vin yêu cầu học sinh giải quyết tình huống
sau:
“ Nam (19 tuổi) đi xe mô tô đến một ngã tư, mặc dù có báo hiệu đèn
đỏ nhưng vẫn không dừng lại. Do không tuân theo chỉ dẫn của tín
5


hiệu đèn nên đã bị cảnh sát giao thông bắt dừng lại và yêu cầu xuất
trình giấy tờ. Nam đã xuất trình đầy đủ giáy tờ cần thiết nhưng cảnh
sát giao thông vẫn lập biên bản và yêu cầu nộp phạt. Nam cho rằng
cảnh sát giao thông xử phạt không có tình, có lý. Vì thực tế đường
vắng, Nam không gây tai nạn cho ai và xuất trình đầy đủ giấy tờ hợp
pháp.
Hỏi: a. Hành vi của Nam có vi phạm pháp luật không? Vì sao?
b. Nếu là hành vi vi phạm pháp luật thì đó là vi phạm pháp luật gì?
Sau khi giáo viên đưa ra tình huống, học sinh nghiên cứu tình huống,
thảo luận, đưa ra ý kiến của mình và cuối cùng giáo viên kết luận. Như
vậy việc tạo ra tình huống để học sinh tự giải quyết, học sinh sẽ hứng
thứ hơn, không lệ thuộc vào sách vở sẽ phát huy được tính tích cực của
học sinh. Tiết học sẽ đạt hiệu quả cao hơn.
Bên cạnh đó, cũng bằng phương pháp tình huống được sử dụng một
cách sáng tạo hơn, kết hợp với phương pháp làm việc theo nhóm tôi phát
huy tính chủ động, tự giác, sáng tạo từ phía học sinh bằng cách yêu cầu
học sinh chuẩn bị bài trước khi đến lớp.
Ví dụ: Khi dạy Bài: Công dân với các quyền tự do cơ bản. Giáo viên
phân công cho mỗi nhóm 1 tình huống được chuẩn bị sẵn ở nhà. Giáo
viên chia lớp thành 5 nhóm ứng với mỗi đơn vị kiến thức trong bài học

7


* Tình huống của nhóm 1: “Do nghi ngờ An lấy cắp xe máy của mình
nên Minh đã trình báo với công an xã yêu cầu giải quyết. Dựa vào lời
khai của Minh nên công an xã đã ngay lập tức bắt An”.
Trong tình huống trên công an xã đã vi phạm quyền bất khả xâm phạm
về thân thể của công dân. Cụ thể: Công an xã bắt người khi không có
căn cứ chứng tỏ An là người lấy cắp điện thoại.
Tình huống của nhóm 2: “Phong và Mai cưới nhau đã 2 năm.
Nhưng Phong vốn là người hay nhậu nhẹt. Nay tuy đã có con nhưng
Phong hầu như không làm gì để phụ vợ nuôi con mà vẫn thói nào tật
ấy, say xỉn tối ngày. Đã thế, rượu vào là Phong chửi vợ, có khi Phong
còn đánh đập và đuổi vợ ra khỏi nhà. Nhiều lần Phong còn đe dọa
giết vợ”.
Như vậy, Phong đã xúc phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự và
nhân phẩm của vợ mình.
Đây là những hành vi trái với quy định của pháp luật về quyền được
pháp luật bảo hộ và tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của
công dân. Điều 71 Hiến pháp năm 1992 đã ghi rõ và quy định thành
nguyên tắc trong bộ luật hình sự nước ta.Quyền này có nghĩa là: Công
dân có quyền được pháp luật bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khỏe,
danh dự và nhân phẩm mà không ai được xâm phạm tới.
+ Không ai được đánh người, đặc biệt nghiêm cấm những hành vi
hung hãn, côn đồ, đánh người gây thương tích, làm tổn hại đến sức khỏe
của người khác…

8



mình thì mỗi nhóm có thể tham gia giải quyết tình huống với các nhóm
còn lai bằng việc bổ sung những vấn đề còn thiếu. Như vậy tất cả các
nhóm có thể tham gia được công việc một cách hiệu quả nhất.
2. Cách thức tổ chức thực hiện
Sự thành công của một tiết học phần lớn phụ thuộc vào phương pháp
giảng dạy của giáo viên và việc tích cực tiếp thu bài của học sinh, tuy
nhiên không thể không kể đến cách thức tổ chức lớp học của giáo
viên.Vậy khi sử dụng phương pháp tình huống ta phải tổ chức lớp học
như thế nào để đem lại hiệu quả.
Quy định về các nguyên tắc thực hiện cho học sinh . Một lớp học
không phải tất cả học sinh đều có ý thức tự giác trong học tập nên nếu
không quy định nguyên tắc thực hiện thì những học sinh không tự giác
sẽ không làm việc. Chính vì vậy trong các giờ áp dụng phương pháp tình
huống trong giảng dạy tôi luôn phải đề ra các quy định cho các nhóm cụ
thể là: Tất cả học sinh phải tham gia cùng với nhóm. Nếu là tình huống
được giao chuẩn bị tại nhà thì một bạn đọc tình huống, bạn khác chỉ ra
lý do chọn tình huống trên, các bạn khác giải quyết tình huống. Giáo
viên sẽ hỏi bất cứ lúc nào và hỏi bất kì học sinh nào, nếu học sinh trong
nhóm đó không trả lời được thì cho nhóm khác bổ sung và như vậy
nhóm đó sẽ mất điểm. Quy định như vậy để học sinh thấy được trách
nhiệm của mình đối với nhóm. Ngoài ra giáo viên phải quy định rõ về
10


thời gian làm việc cho từng nhóm để tránh tình trạng học sinh trình bày
lan man, không đảm bảo thời gian cho tiết học.
Ngoài ra đối với những tình huống giáo viên đưa ra, giáo viên nên
để học sinh nghiên cứu tình huống và giải quyết tình huống bằng hàng
loạt các câu hỏi do giáo viên đưa ra. Một tình huống có thể sử dụng
xuyên suốt nội dung bài học hoặc được triển khai ở các bước khác nhau

4

8%

15

6.5 - > 8 8.0 ->10
SL TL SL TL
25 50 14 28
23

%

%
46
%

8

%
16
%

- Ở lớp 12K các em học sinh đều tỏ ra hứng thú khi học môn GDCD, các
em hăng hái thảo luận những tình huống giáo viên đưa ra và nghiêm túc
chuẩn bị những tình huống giáo viên giao một cách có hiệu quả. Phần
lớn các em nắm vững nội dung cơ bản của bài học.
III/ MỘT VÀI KINH NGHIỆM KHI SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP
TÌNH HUỐNG CÓ VẤN ĐỀ.


kinh nghiệm về tinh thần, thái độ làm việc của từng nhóm, từng thành
viên.
C/ KẾT LUẬN
Qua thực tiễn cùng với một số kinh nghiệm tích lũy được trong
suốt quá trình giảng dạy, bản thân tôi đã bước đầu thu nhận được
những kết quả đáng mừng từ việc vận dụng một cách linh hoạt
phương pháp tình huống theo cách riêng của mình khi giảng dạy một
số bài trong chương trinh GDCD lớp 12
Bằng việc tự nghiên cứu chuẩn bị bài trước, học sinh phải tự tìm
hiểu , thâm nhập thực tiễn đầy sinh động đang diễn ra hàng ngày, học
sinh có thể tự rèn luyện cho mình khả năng phân tích, đặc biệt là khả
năng ứng dụng kiến thức đã học vào cuộc sống. Đây cũng là mục
đích, yêu cầu sư phạm của môn học này.
Tuy nhiên nếu người giáo viên không linh hoạt, nhạy bén khi sử
dụng phương pháp này phù hợp thì bài giảng sẽ trở nên khô khan, khó
hiểu như vốn dĩ người ta vẫn nhận xét về môn học này, các kiến thức
sẽ mang tính hàn lâm, kinh viện, tồn tại trên cơ sở lí thuyết suông.
Mặt khác, học trò sẽ không có những bước bứt phá ra khỏi tính thụ
động, tiếp thu bài một cách máy móc, kém hiệu quả. Xuất phát từ
thực tiễn trên, tôi luôn luôn tìm tòi các phương pháp dạy học phù hợp
để giúp cho học sinh hứng thú với bộ môn và tiếp thu bài một cách tốt
nhất. Tuy nhiên đây mới chỉ là những kinh nghiệm bước đầu nên
không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong sự góp ý của các bạn
13


đồng nghiệp để cho kinh nghiệm này được hoàn thiện hơn. Tôi xin
chân thành cảm ơn.

XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG