:ỉf

BỌ GIAO DỤC VA ĐAO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
tsọ GIAO DỤC VA ĐAO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

CHU ĐÌNH TRỌNG

MỘT SÓ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ
NÂNG CAO CHÁT LƯỢNG DẠY HỌC CÁC MÔN
KHOA HỌC XÃ HÔI Ở CÁC TRƯÒNG THCS
HUYỆN QUAN SON, TỈNH THANH HÓA
LUẬN VĂN THẠC sĩ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.05

NGHỆ AN -2013


LÒĨ CẢM ƠN

Bằng tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến: Khoa
Giáo dục học - Trường Đại học Vinh, các Thầy giáo, Cô giáo đã tham gia
quản lý, giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu
đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành khoá học.

Tôi trân trọng cảm ơn PGS.TS. Nguyễn Bá Minh, người hướng dẫn khoa
học đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ trong suốt quá trình nghiên cứu và làm luận
văn.

LƯỢNG
DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI Ở TRƯỜNG TRƯNG
HỌC
Cơ SỞ.................................................................................................... 5
1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu.........................................................5
1.2. Một số khái niệm cơ bản.....................................................................7
1.3. Quản lý hoạt động dạy học các môn Khoa học Xã hội ở trường trung


BGH

Ban
giám
Cán bộ giáo viên.

hiệu

CBGV

CBQL

CĐ

CN

CNH

ĐH

Cán bộ quản lý.

và
Đào
tạo.
guyên
tắc bảo đảm tính khoa học.......................................................76
Giáo dục phổ
thông.
3.1.3.................................................................................................................. N

GD&ĐT

Giáo sư. guyên tắc bảo đảm tính toàn diện và hệ thống...................................76
3.1.4.................................................................................................................. N

guyên tắc bảo đảm tính khả thi...........................................................77
3.2. Các giải pháp nâng cao chất lượng dạy học các môn Khoa học Xã
hội
ở các trương trung học cơ sở huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa..........77
3.2.1.

Nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về tầm quan


DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang
Bảng 2.1. Quy mô phát triển giáo dục THCS huyện Quan................Sơn
35
Bảng 2.2.................................xếp loại học lực của học sinh các năm học
38

quyết Trung ương 2 khóa VIII có chỉ rõ: "Giảo dục - Đào tạo là quốc sách
hàng đầu" và "con người" được coi là mục tiêu, là động lực quan trọng cho sự
nghiệp phát triển của toàn xã hội. Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng ta đã khắng định: "Nguồn lực lớn nhất,
quý báu nhất của chủng ta là tiềm lực con người Việt Nam, trong đó có tiềm
lực trí tuệ".

Từ đó, chúng ta có thể nhận thức được tiềm năng của mỗi người, mỗi
tập thể lao động và cả cộng đồng dân tộc phải được phát huy mạnh mẽ hơn
bao giờ hết, đê phục vụ tích cực cho sự nghiệp Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa
đất nước hiện nay. Vì vậy, việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo là hết
sức cần thiết. Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trước hết phải nâng
cao chất lượng công tác quản lý giáo dục.

Sau hơn 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới, giáo dục nước ta đã thu
được những thành tựu quan trọng. Ngành giáo dục bước đầu đã đa dạng hoá
về loại hỉnh và phương thức đào tạo, từng bước hội nhập và mở rộng quan hệ
hợp tác với giáo dục thế giới. Ngành giáo dục đã có những chuyển biến nhất
định, song nhìn chung còn bộc lộ nhiều yếu kém bất cập. Đó là: nền giáo dục


2

Giáo dục THCS là cấp học tiền đề, là cơ sở cho việc nâng cao dân trí,
đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đáp ứng yêu cầu kinh tế - xã hội của đất
nước. Quản lý dạy học là một nhiệm vụ quan trọng, là thước đo đánh giá năng
lực của người quản lý ở nhà trường nói chung và trường THCS nói riêng.

Trong một số năm gần đây đã có tình trạng phân hoá rõ rệt trong việc
học sinh lựa chọn môn học, các em yêu thích và lựa chọn các môn học tự

3.3. Phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu công tác quản lý việc dạy học các môn Khoa học Xã hội

của Hiệu trưởng ở các trường THCS huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa

- Do những yếu tố chủ quan và khách quan, trong khuôn khổ một luận

văn Thạc sỹ Khoa học giáo dục, đề tài này chỉ tập trung nghiên cứu các giải
pháp quản lý hoạt động dạy học đối với các môn: Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý
(thuộc các môn Khoa học Xã hội) ở các trường THCS trên địa bàn huyện
Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
4. Giả thuyết khoa học

Đe tài nếu đưa ra được các giải pháp có tính khoa học và tính khả thi
thì có thể nâng cao được chất lượng dạy học các môn Khoa học Xã hội ở các
trường THCS huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu


4

- Quan sát sư phạm.

- Điều tra.

- Lấy ý kiến chuyên gia.

- Tổng kết kinh nghiệm QLGD trong các năm học.


lên hàng đầu, trong đó chuyển từ dạy học truyền thụ một chiều sang tổ chức
các hoạt động học tập, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo; tập trung
nâng cao chất lượng giáo dục, tiếp tục hiện đại hoá phương pháp dạy học và
hình thức tổ chức giáo dục.

Từ thời cổ đại, một số nhà triết học, nhà giáo dục phương Tây và
phương Đông đã có những tư tưởng về dạy học và quản lý dạy học. Xôcơrat
(469-399, trước CN) đã đề xuất dạy học phải “Giúp thể hệ trẻ từng bước tự
khắng định, tự phát hiện tri thức mới mẻ, phủ hợp với chân lý”. Không Tử
(551- 479, trước CN) đã có quan điểm về phương pháp dạy học: “dùng cách
gợi mở, đi từ gần đến xa, từ đơn giản đến phức tạp, nhung vẫn đòi hỏi người
học phải tích cực suy nghr, “đòi hỏi học trò phải tập luyện, phải hình thành


6

Zaxapob, Macarenco, cũng đã tống kết các kinh nghiêm quý báu về công tác
quản lý trường học qua nhiều công trình nổi tiếng, trong đó khẳng định: Hiệu
trưởng sẽ quản lý thành công hoạt động dạy học khi xây dựng được một đội
ngũ giáo viên yêu nghề, vững mạnh về nghiệp vụ, phát huy được tính sáng tạo
trong lao động của họ và tạo ra môi trưừng phù hợp đế họ được hoàn thiện tay
nghề sư phạm. Các tác giả cũng nhấn mạnh rằng: “Kết quả toàn bộ hoạt động
quản Jý của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tô chức đủng đan và hợp
lý hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên” [47; 28].

1.1.2. Ỡ Việt Nam

Với mục đích đưa giáo dục Việt Nam bắt kịp sự phát triển của thời
đại, các nhà khoa học và các cán bộ quản lý giáo dục ở Việt Nam luôn quan
tâm nghiên cứu tìm ra những giải pháp quản lý hoạt động dạy học có hiệu

cập đến, nhất là các giải pháp nâng cao chất lượng dạy học các môn Ngữ văn,
Lịch sử, Địa lý ở các trường THCS trên địa bàn huyện Quan Sơn thì chưa ai
nghiên cứu một cách có hệ thống.
1.2. Một số khái niêm cơ bản

1.2.1. Quản lỷ, Ouản lý giáo dục, Quản lý nhà trường
1.2.1.1. Quản lý

Quản lý là một hiện tượng xã hội được xuất hiện từ rất sớm, đúng như
K.Mác đã nói: “Bất cứ lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào mà
tiến hành trên một quy mô tưong đoi lớn thì ít nhiều cũng đều cần đến một sự
chỉ đạo dế điều hoà những hoạt động cả nhăn và thực hiện chức năng chung


8

Trong nghiên cứu khoa học, có rất nhiều quan điểm khác nhau về quản
lý, theo những cách tiếp cận khác nhau.

Có thể điếm qua một vài quan điêm của các nhà nghiên cứu nhu sau:
- Pall Hersey và Ken Blanc Hard trong cuốn “Quản lý nguồn nhân lục”

thì xem xét “Quản lý như là một quả trình làm việc củng và thông qua các cả
nhân, các nhóm cũng như các nguồn lực khác đế hình thành các mục đích của
tỏ chức ’ [30; 52].

- Theo quan điếm hệ thống thì: Quản lý là sụ tác động có tổ chức, có

định hirớng của chủ thể quản lý lên đối tuợng quản lý nhằm sử dụng có hiệu
quả nhất các tiềm năng, các cơ hội của hệ thống để đạt đuợc mục tiêu đặt ra

quản lý đến đối tượng quản lý theo đúng kế hoạch và có hiệu quả nhằm thực
hiện được mục tiêu của kế hoạch.

+ Chức năng kiêm tra: Là một chức năng quản lý, thông qua đó một cá
nhân, một nhóm hay một tổ chức theo dõi, giám sát các thành quả hoạt động
và tiến hành những hoạt động điều chỉnh, uốn nắn (nếu cần thiết).

Bốn chức năng quản lý nói trên có mối quan hệ mật thiết và gắn bó hữu
cơ với nhau trong quá trình quản lý.
1.2.1.2. Quản lý giảo dục


10

Vậy quản lý giáo dục là gì? Theo P.V.Khuđôminxky: “Quản lý giáo
dục là tác động có hệ thong, có kế hoạch, có ỷ thức và hướng đích của chủ
thế quản ìỷ ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thong từ Bộ GD
đến nhà trường nhằm mục đích bảo đảm việc giáo dục Cộng sản chủ nghĩa
cho thế hệ trẻ, bảo đảm sự phát triển toàn diện, hài hoà của họ” [28; 50].
Theo Nguyễn Ngọc Quang “Quản lý giảo dục là hệ thong những tác
động có mục đích, có kế hoạch, hợp với quy luật của chủ thế quản lý, nhằm
làm hệ thong giáo dục vận hành theo đường loi và nguyên lý giảo dục của
Đảng, thể hiện được các tỉnh chát của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam
mà tiêu điếm hội tụ là quá trình dạy học, giảo dục thể hệ trẻ, đưa thể hệ dược
giáo dục đến mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất” [32;35].

Cũng theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang, trong khái niệm quản lý giáo
dục có sự phân cấp quản lý, từ cấp Trung ương đến cấp tỉnh, cấp huyện, thị.
Quản lý giáo dục bao hàm cả quản lý hệ thống giáo dục quốc dân và quản lý
các phân hệ của nó, đặc biệt là quản lý trường học. Cơ quan tối cao quản lý

quan quản lý nham tập hợp và tô chức các hoạt động của giáo viên, học sinh
và
các lực lượng giáo dục khác cũng như hưy dộng toi un các nguồn lực giáo dục
đế nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong nhà trường”. [48;205].
Từ các định nghĩa về quản lý trường học đã nêu, chúng ta có thẻ thấy
rằng: Quản lý nhà trường thực chất là hệ thong tác dộng có định hướng, có kế
hoạch của chủ thế quản lý lên tất cả các nguồn lực nhằm đây mạnh hoạt dộng
của nhà trường theo nguyên lý giáo dục, trong đó, hoạt động trọng tâm là
hoạt động dạy học.


12
1.2.2. Hoạt động dạV học, hoạt động dạy học cắc môn Khoa học

Xã hội
1.2.2.1. Hoạt động dạy học
Theo các tác giả Thái Văn Thành, Chu Thị Lục: “Dạy học là để nâng
cao trình độ văn hoá, phâm chất đạo đức theo một chuông trình nhất định ”
[43; 252].
Theo tác giả Võ Quang Phúc: “Dạy học là hệ thong những tác động
qua lại lẫn nhau giữa nhiều nhãn to nhằm mục đích trang bị kiến thức, hình
thành kỹ năng, kỹ xảo tuơng ímg và rèn luyện đạo đức cho người công dân.
Chính những nhân to hợp thành hoạt động này củng vói hệ thong tác động
qua lại lẫn nhau giữa chủng đã làm cho dạy học thực sự tồn tại như một thực
thê toàn vẹn - một hệ thong ” [31; 1 ].

Với quan niệm trên, dạy học là một hoạt động mang tính toàn vẹn hệ
thống.
Theo các tác giả Thái Văn Thành và Chu Thị Lục thì: “Dạy học là một
bộ phận của quá trình sư phạm tông thế, là quá trình tác động qua lại giữa

thành năng lực thế chất và năng lực tinh thần ” [17; 138].
1.2.2.2. Hoạt động dạy học các môn Khoa học Xã hội.

Các môn này có vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu đào
tạo của Giáo dục phố thông. Việc giảng dạy các môn này nhằm cung cấp cho
HS một hệ thống kiến thức các môn Khoa học Xã hội cơ bản ở trình độ phổ


14

thông tiếp tục tham gia lao động sản xuất, có khả năng tư duy, nhận thức các
vấn đề về chính trị- xã hội, tiếp tục học tập và nghiên cứu ở bậc cao hơn.

+ Giáo viên có nhiệm vụ:

- Tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động học tập đa dạng ngay

trên lớp học.

- Hướng dẫn học sinh biết phương pháp nghiên cứu lý luận, tìm tòi,

cảm nhận, phát hiện và giải quyết vấn đề trong học tập, thực hành và các hoạt
động ngoại khoá.

- Tăng cường sử dụng phương pháp dạy học phát hiện vấn đề, tìm hiểu

nguồn tư liệu từ xã hội, từ thực tiễn cuộc sống; xây dựng khả năng quan sát,
cảm nhận, sáng tạo.

- Tổ chức cho học sinh thảo luận, thực hành, luyện viết theo nhóm kết

vật bao giờ cũng gan liền với tỉnh quy định về so lượng của nỏ và không tồn
tại ngoài tính quy định ấy. Mỗi sự vật bao giờ cũng có sự thong nhất của so
lượng và chất lượng?' [10; 419].

- Chất lượng là "Cái tạo nên phẩm chất, giá trị của con người, sự vật,

sự việc".


16

Tóm lại: Khái niệm chất lượng phản ánh mặt vô cùng quan trọng của
sự vật, hiện tượng, là cái làm nên giá trị, bản chất của sự vật, hiện tượng, là
yếu tố làm cho những sự vật, hiện tượng này khác với những sự vật, hiện
tượng khác.

Khái niệm chất lượng, theo nghĩa rộng, bao hàm cả khái niệm hiệu quả.
1.2.4.2. Chất lượng dạy học

Khái niệm chất lượng dạy học liên quan mật thiết với khái niệm hiệu
quả dạy học. Nói hiệu quả dạy học tức là nói đến các mục tiêu đã đạt được
mức độ nào, sự đáp ứng và kịp thời yêu cầu của nhà trường, với chi phí tiền
của sức lực thời gian hợp lý nhất. Chất lượng dạy học là một phạm trù động,
thay đổi theo thời gian và theo bối cảnh: Chất lượng dạy học được nhìn dưới
góc độ là giá trị gia tăng ở người học về kiến thức, thái độ và hành vi, cách
nhìn này muốn nói đến tác động ảnh hưởng của nhà trường hay hệ thống giáo
dục đối với người học, nghĩa là chất lượng dạy - học càng cao thì càng làm
phong phú kiến thức, thái độ, giá trị và hành vi của người học.
Chất lượng dạy học chính là nói về “chất lượng của người học” hay
“tri thức phô thông mà người học lĩnh hội được”, tri thức đó gồm có:

phương pháp thích hợp là chức năng của người làm công tác quản lý.


18

đích đáp ứng các yêu cầu của Chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ theo yêu cầu
của môn học, từ đó không ngừng nâng cao chất lượng giảng dạy và giáo dục
trong các nhà trường, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội đối với giáo
dục và đào tạo.
1.3. Quản K hoạt động dạy học các môn Khoa học Xã hội ở trường

trung
học cơ sở

1.3.1. Đặc điểm các môn Khoa học Xã hội

1.3.1. ỉ Đặc điếm chung: Cùng với các môn học khác, các môn Khoa

học
Xã hội có một vị trí quan trọng trong việc giáo dục thế hệ trẻ thành con người
phát triển toàn diện về trí, đức, thể, mĩ. về lý luận và thực tiễn, các môn Khoa
học Xã hội còn mang tính chất thời đại và giai cấp rõ rệt, kết hợp giữa dạy học
với dạy kỹ năng sống, kỹ năng rèn luyện tư duy bộ môn, hiểu biết về các giá
trị
của thòi đại, của giai cấp, của cộng đồng, gia đình và của chính cá nhân. Các
môn Khoa học Xã hội ở trường THCS là Ngữ văn, Lịch sử và Địa lý.

1.3.1.2. Đặc điếm môn Ngữ vãn: “Văn học là nhân học”, nhận thức

bản chất của văn chương là giúp HS hiểu thêm về cuộc đời đê có thái độ sống

Địa lý ở trường THCS là quản lý các khâu lập kế hoạch bài dạy, giảng bài và
đánh giá kết quả dạy học của đội ngũ giáo viên nhằm đạt tới mục tiêu từng
môn học, từng chương, từng bài và mục tiêu chung của việc dạy học.