21
CHƯƠNG III
KỸ THUẬT NUÔI CẤY NGỌC TRAI NHÂN TẠONgọc Trai là vật trang sức được ưu chuộng từ lâu. Thời xa xưa con người đã biết
thu hoạch ngọc Trai ở biển và cho tới nay dù trãi qua nhiều thế kỷ Trai ngọc vẫn là
nguồn lợi vô cùng to lớn. Do việc khai thác đơn thuần dựa vào tự nhiên đã không
thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng mà có nơi còn làm cho nguồn lợi ngày càng cạn kiệt,
nên việc nuôi cấy ngọc Trai nhân tạo đã được áp dụng ở nhiều quốc gia trên thế
giới. Mặc dù ở nước ta có nhiều loài Trai có khả năng tạo ngọc như: Trai cánh
(Sinohyriopsis), Trai không răng (Anodonta), Trai ngọc (Pinctada)... nhưng sản
lượng ngọc trai còn quá thấp. Để tăng sản lượng chúng ta không thể dựa vào khai
thác mà phải chủ động nuôi Trai để sản xuất ngọc nhân tạo.
Lịch sử nuôi Trai lấy ngọc đã có từ lâu đời và phát triển qua ba giai đoạn sau:
- Giai đoạn 1: trước 1853 là giai đoạn khai thác ngọc tự nhiên. Giai đoạn này
người ta bắt Trai tự nhiên về thả nuôi ở một nơi nhất định sau 3-4 năm thì
khai thác lấy ngọc. Con người chỉ có vai trò giữ giống còn quá trình hình
thành ngọc là tự nhiên, cong người hoàn toàn không có tác động gì đến quá
trình tạo ngọc của Trai.
- Giai đoạn 2: từ 1853-1925 là giai đoạn sản xuất ngọc bán cầu. Giai đoạn
này người ta cấy một dị vật vào giữa vỏ và màng áo Trai và nuôi trong các
lồng. Sau một thời gian Trai sẽ tiết ra xà cừ bao lầy dị vật tạo nên ngọc hình
bán cầu. Phương pháp này do Kokichi Mikimoto đề xuất.
- Giai đoạn 3: Từ 1925 đến nay là giai đoạn sản xuất ngọc tròn nhờ cải tiến
kỹ thuật của Tokisi Nisicavo.
Ngọc tự nhiên và ngọc nhân tạo chỉ khác nhau tác nhân tạo ra ngọc mà không khác
nhau về chất lượng nên giá trị sử dụng là như nhau.
1 CÁC GIẢ THUYẾT TẠO NGỌC.
1.1 Thuyết nội nhân.

= CaCO
323
Ion kim loại + gốc muối = Muối kim loại
CaCO
3
và muối kim loại kết hợp với nhau tạo thành phiến đá vôi sắp xếp có trật
tự. Polysaccaride và protein kết hợp lại tạo thành chất kết nối các phiến đá vôi lại
với nhau. Chính sự sắp xếp xen kẻ giữa hai thành phần hữu cơ (protein và
polysaccarid) và vô cơ (phiến đá vôi) tạo nên màu sắc óng ánh cho ngọc trai.

Hình 3.3. Cơ chế hình thành tầng xà cừ
1.4 Các loại ngọc
Dựa vào vị trí hình thành và hình dạng của ngọc người ta chia ngọc thành các loại như
sau:
1.4.1 Ngọc tròn
Loại này thường có dạng tròn được hình thành bên trong các mô của cơ thể Trai và
ngọc không cố định vào vỏ. Dựa vào vị trí và sắc thái có thể chia làm 4 loại:
- Ngọc túi: hình thành ở mép màng áo, kích thước to, chất lượng tốt nhất.
- Ngọc tai: hình thành ở tai vỏ phía dưới bản lề nên còn gọi là ngọc nề. Loại
này có thể hình thành 2-3 viên cùng một nơi, chất lượng không tốt lắm.
- Ngọc thịt: hình thành trong các sợi cơ, có thể có hàng chục đến hàng trăm
viên cùng một chổ, kích thước nhỏ, chất lượng không tốt nên chỉ dùng làm
thuốc.
-
Ngọc bụng: hình thành gần nội tạng, chất lượng không tốt.
như xác bã hữu cơ có kích thước nhỏ. Trai bắt mồi theo theo phương thức thụ
động nhưng có chọn lọc theo kích. Quá trình chọn lọc thức ăn cũng tương tự như
cách chọn lọc thức ăn của Hầu (xem chương 2). Tuổi thọ của Trai khoảng 12 năm.
III. KỸ THUẬT CẤY NGỌC.
Trước khi tiến hành cấy cần chuẩn bị trai mẹ bằng cách nuôi Trai trong các lồng
bằng tre hay lưới. Việc cấy nhân chỉ được thực hiện khi Trai đạt tiêu chuẩn về kích

25
thước, thời gian và tình trạng của tuyến sinh dục. Nếu khi cấy nhân mà tuyến sinh
dục của trai đang ở giai đoạn thành thục thì Trai dể bị chết hay bị rơi nhân hoặc
ngọc được tạo thành không đạt chất lượng. Vì vậy cần chọn Trai mẹ có tuyến sinh
dục không thành thục để cấy nhân
.
2.1 Chuẩn bị Trai mẹ.
Có hai cách chuẩn bị Trai mẹ:
- Cách thứ nhất: ức chế tuyến sinh dục, thường được tiến hành vào đầu mùa
sinh sản. Thời gian này nhiệt độ bắt đầu tăng sau mùa Đông lạnh nhưng
tầng nước sâu nhiệt độ vẫn còn thấp. Nuôi Trai ở tầng nước sâu, với điều
kiện nhiệt độ thấp sẽ ức chế sự phát triển của tuyến sinh dục.
-
Cách thứ hai: kích thích tuyến sinh dục phát triển nhanh, thường được áp
dụng vào mùa Trai đẻ rộ. Kích thích sự phát triển của tuyến sinh dục bằng
cách nuôi trai ở tầng nước mặt có nhiệt độ cao (28-32oC). Sau một thời gian
ngắn Trai sẽ thành thục và sinh sản. Sau khi Trai đã sinh sản thì chúng ta có
thể tiến hành cấy nhân. Tuy nhiên sau khi sinh sản Trai thường yếu đi nên
hiệu quả của việc cấy nhân sẽ không cao.

2.2 Chọn lọc Trai mẹ.
Chọn Trai mẹ có kích thước phù hợp cho vào bể, đặt bụng Trai ngửa lên trên và
duy trì nhiệt độ nước khoảng 28-30