trờng đại học vinh

khoa giáo dục chính trị
=== ===

Nguyễn Văn Hạnh

Đảng bộ huyện Tân Kỳ (Nghệ An)
lãnh đạo giữ vững mạch máu giao
thông ở địa đầu đờng mòn Hồ Chí
Minh trong cuộc kháng chiến
chống Mỹ cứu nớc (1965 - 1968)
khoá luận tốt nghiệp đại học
ngành s phạm giáo dục chính trị
Giáo viên hớng dẫn khoá luận
Thạc sỹ: Phan Quốc Huy
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Văn Hạnh
Lớp: 43A1 - Giáo Dục Chính Trị

Vinh, 2006


Nguyễn Văn HạnhĐảng bộ huyện Tân Kỳ...

A. phần mở đầu
1. Lý do chọn đề tài:
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nớc, đờng Trờng Sơn - đờng
Hồ Chí Minh là một trong những tuyến chi viện chiến lợc có vai trò quyết
định đa cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc ta đến thắng lợi hoàn toàn.
Quyết định xây dựng tuyến chi viện chiến lợc đờng Hồ Chí Minh và
thực hiện thắng lợi quyết định này là một thành công kiệt xuất trong lãnh đạo

gồm: Đờng giao liên đi bộ, đờng vận tải ôtô, hệ thống bảo đảm kỹ thuật, hệ
thống kho tàng... tạo nên một lực lợng vật chất hùng mạnh, bảo đảm vận
chuyển thông suốt liên tục trong mọi tình huống, làm thất bại mọi âm mu
ngăn chặn bằng không quân của Mỹ.
Thắng lợi của tuyến chi viện chiến lợc Trờng Sơn - Đờng mòn Hồ Chí
Minh trong kháng chiến chống Mỹ có ý nghĩa chiến lợc to lớn. Thắng lợi đó
trớc hết thuộc về sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, Quốc
hội, Chính phủ, Quân uỷ Trung ơng, Bộ quốc phòng. Tuy nhiên thắng lợi ấy
không tách rời sự lãnh đạo Đảng bộ huyện Tân Kỳ để bảo đảm mạch máu giao
thông ở địa đầu đờng mòn Hồ Chí Minh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ
cứu nớc.
Những cống hiến lớn lao, hy sinh cao cả của bộ đội Trờng Sơn nói
chung, quân và dân Tân Kỳ nói riêng, thể hiện sáng ngời chủ nghĩa anh hùng
cách mạng Việt Nam trong chiến đấu vì Độc lập - Tự do của dân tộc. Dới ma
bom bão đạn của đế quốc Mỹ, vợt qua mọi khó khăn gian khổ hy sinh tính
mạng, để bảo vệ mạch máu giao thông thông suốt, Đảng bộ huyện Tân Kỳ đã
lãnh đạo quân, dân góp phần đánh bại cuộc chiến tranh ngăn chặn của không
quân Mỹ, bảo vệ quê hơng, bảo vệ các con đờng tiếp tuyến nơi điểm đầu Km0
đờng Hồ Chí Minh.
Năm tháng đã qua đi, con đờng Trờng Sơn - đờng Hồ Chí Minh mãi mãi
ghi vào lịch sử dân tộc ta nh một "Con đờng huyền thoại",[7,9] một kỳ tích
của kháng chiến chống Mỹ cứu nớc vĩ đại trong thế kỷ XX. Có đợc kỳ tích đó
một điều cần khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng bộ huyện Tân Kỳ và tinh
thần dũng cảm kiên cờng của quân và dân toàn huyện chiến đấu hy sinh cho
tổ quốc vì miền Nam ruột thịt.
Với vinh hạnh là ngời con sinh ra trên mảnh đất Tân Kỳ anh hùng, tự
thấy thế hệ chúng tôi cần có trách nhiệm tìm hiểu nghiên cứu bớc tiếp những
chặng đờng đã qua mà thế hệ cha anh còn đang dang dở... Thôi thúc bản thân
chúng tôi cần có một công trình để nghiên cứu về Đảng bộ huyện Tân Kỳ,
tuyến đờng Hồ Chí Minh chiến lợc Bắc - Nam, khi đang ngồi trên ghế giảng

qua tuyến đờng vận tải Bắc - Nam từ địa đầu của nó.
b. Nhiệm vụ:
Làm rõ vị trí chiến lợc của địa bàn huyện Tân Kỳ trong huyết mạch
giao thông quan trọng, địa đầu đờng mòn Hồ Chí Minh lịch sử.
Nêu bật đợc vai trò lãnh đạo của Đảng bộ huyện Tân Kỳ và nỗ lực lớn
lao, tinh thần chiến đấu anh dũng hy sinh của quân và dân huyện nhà, nhằm
giữ vững mạch máu giao thông thông suốt chi viện cho tiền tuyến miền Nam
thời kỳ (1965 - 1968).
4. Cơ sở lý luận và phơng pháp nghiên cứu:
Để thực hiện đề tài này, chúng tôi dựa trên phơng pháp luận chủ nghĩa
Mác- Lênin, sử dụng phơng pháp lịch sử kết hợp với logic thống kê, so sánh
làm rõ vấn đề đặt ra.
Để hoàn thành đề tài này, chúng tôi dựa vào một số tài liệu lịch sử viết
về huyện Tân Kỳ, về đờng mòn Hồ Chí Minh trong thời kỳ kháng chiến chống
Mỹ cứu nớc (1965 - 1968).
5. ý nghĩa luận văn.
Luận văn góp phần làm phong phú thêm về truyền thống lịch sử Đảng
bộ huyện Tân Kỳ, để cho thế hệ chúng tôi hôm nay và mai sau nhìn nhận lại
chặng đờng vẻ vang của Đảng bộ huyện Tân Kỳ lãnh đạo quân và dân làm nên
những chiến công chói lọi trong những năm chống Mỹ cứu nớc.
4


Nguyễn Văn HạnhĐảng bộ huyện Tân Kỳ...
Luận văn đóng góp một phần t liệu tham khảo, nghiên cứu về Tân Kỳ
trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội huyện nhà.
6. Kết cấu khoá luận.
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, gồm có 2 chơng và danh mục các tài liệu
tham khảo:
Chơng I: Huyện Tân Kỳ (Nghệ An) mạch máu giao thông quan trọng ở

Phía Đông và Đông Bắc: Giáp hai huyện Yên Thành và huyện Quỳnh
Lu, ranh giới đợc chia bởi dãy núi Bồ Bồ. Dãy núi này chạy từ Quỳnh Tam
(Quỳnh Lu) đến thôn Vĩnh Giang ( mút Truông Dong).
Phía Tây và Tây Nam: Giáp huyện Anh Sơn và huyện Quỳ Hợp, ranh
giới đợc phân là dãy Pù Loi. Dãy này chạy từ Pù Loi xuống đến lèn Pha Lồ,
cắt qua đờng trại Lạt - cây Chanh sang đồi Hoọng Bà, qua đồi Nho Học rồi
đến đồi Độc Lập ở xã Tiên Kỳ. Tới đây, Pù Loi vợt qua khe Loà chạy thẳng
theo con đờng lâm nghiệp dới chân Pù Hà cho mãi đến Khe Sân.
Nh vậy Tân Kỳ nằm từ kinh độ 10502/ đến 10505/ về phía Đông và từ
180 58/ đến 190 22 / vĩ độ Bắc.
Diện tích đất tự nhiên là 72.556,47 ha, phần lớn là diện tích rừng núi,
chỉ có một số cánh đồng hẹp lại bậc thang nằm ven sông con chạy theo hớng
Đông Bắc - Tây Nam của huyện. Vì vậy với vị trí đa dạng, địa hình núi non
hiểm trở tạo nên mảnh đất Tân Kỳ có nhiều dấu tích lịch sử, con ngời Tân Kỳ
hàng trăm năm lịch sử, hun đúc nên truyền thống cách mạng quý báu đấu
tranh chống lại mọi cuộc chiến tranh xâm lợc.
1.1.2. Lịch sử, con ngời Tân Kỳ.
Với một mảnh đất nằm phía Tây tỉnh Nghệ An, có vị trí địa lý hiểm trở,
phức tạp tạo nên mảnh đất Tân Kỳ những dấu tích lịch sử, cũng nh con ngời
sinh sống từ bao đời nay.
6


Nguyễn Văn HạnhĐảng bộ huyện Tân Kỳ...
Ngay từ buổi bình minh của lịch sử, đã có con ngời sinh sống, nhiều
thời kỳ lịch sử đã đi qua còn để lại dấu vết trên đất Tân Kỳ, bên cạnh ngời
Kinh còn có ngời Thổ, ngời Thái cùng c trú. Ngay từ xa xa nhân dân Tân Kỳ
(ngời Kinh, ngời Thổ, ngời Thái) đã đoàn kết bên nhau chinh phục thiên
nhiên, chống thú dữ, khai hoang mở rộng đất đai và liên tục chống các thế lực
hắc ám để xây dựng bản làng, cuộc sống bảo vệ quê hơng đất nớc.

7


Nguyễn Văn HạnhĐảng bộ huyện Tân Kỳ...
chiếu Cần Vơng [4, 56]. Theo tiếng gọi, nhân dân Tân Kỳ đứng lên dới lá cờ
khởi nghĩa Cần Vơng, tại các xã Nghĩa Đồng, Nghĩa Bình, Nghĩa Hợp đã đứng
dậy đấu tranh chống Pháp, đồng thời mảnh đất này là nơi tạm trú của lực lợng
cách mạng tránh càn quét của thực dân Pháp để nuôi dỡng lực lợng.
Mặc dù khởi nghĩa Cần Vơng không thành công, sớm bị dập tắt nhng lòng
yêu nớc, tinh thần bất khuất, ý chí chiến đấu đến cùng để khôi phục giang sơn
của họ còn lu mãi trên những trang sử và đợc con cháu phát huy mạnh mẽ rạng
rỡ cho hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ thế kỷ XX.
Sang đầu thế kỷ XX, đặc biệt giai đoạn (1930 - 1945). Với sự ra đời
Đảng Cộng sản Việt Nam 3.2.1930 thì Tân Kỳ cha phải là khu vực hành
chính độc lập, dân số nhiều lắm cũng chỉ trên dới 10 vạn ngời, cha có tổ chức
tiền bối của Đảng Tân Việt, Thanh niên cách mạng đồng chí hội, cho đến khi
Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, Tân Kỳ cũng không có một tổ chức nào là cơ
sở Đảng, mặc dù Tân Kỳ ngoài diện nông thôn còn có hai đồn điền là Vực
Rồng và Đào Nguyên, cho đến ngày tàn của cao trào XôViết Nghệ Tĩnh ảnh
hởng cách mạng mới tới Tân Kỳ.
Vào tháng 2 năm 1931 khi huyện uỷ Nghĩa Đàn đợc thành lập thì tại
các làng Yên Hoà (xã Nghĩa Bình), làng Tri Chỉ, Tri Lễ (xã Nghĩa Đồng) mới
có tổ chức quần chúng của Đảng, lúc này cao trào 1930 - 1931 bị thực dân
Pháp dìm trong biển máu, nhng các đồng chí nòng cốt tổ chức cách mạng
vùng Cự Lâm vẫn rải truyền đơn cộng sản vận động quần chúng đấu tranh, mít
tinh, rớc cờ vàng phản đối thực dân Pháp đàn áp cách mạng.
Phong trào cách mạng ngày càng phát triển, các cơ sở Đảng đợc nhân
rộng, đến những năm 1936 - 1939 một số tổ chức quần chúng cách mạng ở
các làng xã Tân Kỳ nh: Tri Lễ, Tri Chỉ, Yên Hoà, Yên Thái, Phúc Sơn, Thợng
Kỳ, Cự Bột, Lai Hạp...

dân công nhanh chóng tạo thuận lợi để trẩy lên phía Tây, trẩy ra phía Bắc, trẩy
vào Nam, chiến đấu và phục vụ chiến đấu cho các chiến dịch lịch sử, góp phần
làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ chấn động địa cầu (7.5.1954).
Sau đại thắng Điện Biên Phủ năm 1954, Hiệp định Giơnevơ đợc ký kết.
Đất nớc ta tạm thời bị chia cắt làm hai miền, vĩ tuyến 17 ranh giới tạm thời.
Miền Nam tiếp tục cuộc Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, miền Bắc bớc
vào xây dựng CNXH.
Nhân dân Tân Kỳ dới sự chỉ đạo của Tỉnh uỷ Nghệ An đã bắt tay khôi
phục quê hơng, hàn gắn vết thơng chiến tranh. Đối với miền Nam ruột thịt từ
1955 Tân Kỳ đã ân cần đón tiếp cán bộ, bộ đội và đồng bào tập kết ra miền
Bắc tại Nông Trờng Sông Con, lo cho mọi ngời ổn định đời sống và việc làm.
Nhiều đợt đấu tranh của nhân dân ta đòi hòa bình thống nhất đất nớc, đòi lập
lại quan hệ bình thờng giữa hai miền, phản đối các cuộc tàn sát đẫm máu bà
con miền Nam của Mỹ - Ngụy mà nhân dân Tân Kỳ đã tích cực hởng ứng. Khi
bà con miền Nam cầm vũ khí đứng lên, trong lặng lẽ mà hiên ngang cao thợng, nhiều con em Tân Kỳ đã xung phong lên đờng vào Nam chiến đấu và
ngay trên đất Tân Kỳ bây giờ, một số đơn vị bộ đội đã tập luyện ở Tân Kỳ, đợc thành lập ở Tân Kỳ, tạm dừng chân ở Tân Kỳ đợc bà con đùm bọc cu mang
khi lên đờng vào Nam sát cánh cùng đồng bào miền Nam đấu tranh cho sự tồn
vong và vinh quang của Tổ quốc.
Chính thời điểm đó, huyện Tân Kỳ ra đời ngày 19 tháng 4 năm 1963. Từ
đây Tân Kỳ có tên trên bản đồ Tổ quốc, trong các khu vực hành chính, trên các
công văn giấy tờ của Nhà nớc. Từ đó có một địa danh mới: huyện Tân Kỳ.

9


Nguyễn Văn HạnhĐảng bộ huyện Tân Kỳ...
Nhìn lại chặng đờng lịch sử của dân tộc, không phải sự kiện trọng đại
nào diễn ra trong quá khứ cũng để lại dấu vết trên đất Tân Kỳ. Cha hề có lỵ sở
của Hoan Diễn (Nghệ An), cũng không phải là trung tâm của xứ Nghệ. Song
trong núi đá câm lặng, trong lòng đất sâu thẳm, các khu rừng âm u, trên các đờng mòn, bản vắng ... chỗ nào cũng đang còn thì thầm các kỳ tích lao động và

cha sử dụng 40.237,14 ha. Chủ yếu đất đỏ bazan.
Dân số huyện Tân Kỳ năm 1963 có khoảng 18.000 ngời, chủ yếu là
đồng bào dân tộc Thanh, Thái, Thổ và đồng bào ngời Kinh từ các huyện trong
tỉnh nh huyện Yên Thành; Diễn Châu; Quỳnh Lu ... lên để định c làm ăn hoặc
10


Nguyễn Văn HạnhĐảng bộ huyện Tân Kỳ...
theo nghĩa quân Lê Duy Mật, theo các lãnh tụ phong trào Cần Vơng thời kỳ
chống Pháp hoặc làm phu cho các đồn điền ở lại lập nghiệp và sinh sống lâu
dài.
Vào những năm mới thành lập, thực hiện chủ trơng khai thác và phát
triển vùng miền núi phái Tây Bắc của Tỉnh, nhân dân ở các huyện trong Tỉnh
và các Tỉnh khác đến huyện Tân Kỳ để xây dựng các vùng kinh tế mới, xây
dựng các nông trờng, lâm trờng, trạm, trại nên dân số huyện Tân Kỳ tăng
nhanh và thành phần dân c cũng đa dạng hơn.Tính đến năm 2002 dân số Tân
Kỳ có 135.050 ngời, trong đó có 3/4 ngời Kinh và 1/4 ngời dân tộc thiểu số
nh dân tộc Thanh, dân tộc Thổ, dân tộc Thái sinh sống.
Vì vậy dù là huyện ra đời rất muộn so với các huyện trong Tỉnh Nghệ
An, nhng huyện Tân Kỳ vốn là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, mang đậm
tính lịch sử của dân tộc Việt Nam. Với những giá trị truyền thống lịch sử quý
báu đó đã hun đúc tâm hồn và nghị lực của nhân dân Tân Kỳ đoàn kết một
lòng, chung lng đấu cật, đạp bằng gian khó, cỡi gió đi lên xây dựng quê hơng
Tân Kỳ ngày càng giàu đẹp.
1.2. Các con đờng huyết mạch giao thông quan trọng trên địa bàn
Tân Kỳ và địa đầu đờng mòn Hồ Chí Minh lịch sử
1.2.1. Các con đờng giao thông chiến lợc trên địa bàn Tân Kỳ.
Trên địa bàn huyện Tân Kỳ có rất nhiều con đờng giao thông quan
trọng, đặc biệt có con đờng chiến lợc nh: Đờng 15A, đờng 15B đã có từ lâu
đời trong lịch sử, ngay từ thời vua Lê Thái Tông (1041); nhà vua đã cử Lý

trấn Lạt (Tân Kỳ). Ngoài ra đờng sông duy nhất chỉ có con Sông Con với độ
dài 72km chảy trên đất Tân Kỳ, nhng sông này khúc cạn, khúc sâu, quanh co
khúc khuỷu nên vẫn chỉ thuyền bè nhẹ chở độ vài ba tấn mới đi lại đợc.
Tất cả các con đờng này có một điểm chung nhất đều chạy về hợp nhau
một điểm Km0 đờng mòn Hồ Chí Minh trong thời kỳ chống Mỹ cứu nớc,
cũng trong thời kỳ đó đờng mòn Hồ Chí Minh ra đời và phát triển trở thành
con đờng chiến lợc cực kỳ quan trọng cho tuyến vận tải chiến lợc giải phóng
miền Nam thống nhất đất nớc.
1.2.2. Đờng mòn Hồ Chí Minh ra đời và dấu ấn lịch sử.
Con đờng 71 - tức đờng Trờng Sơn đờng Hồ Chí Minh mà Km0 nằm ở
ngã ba Lạt có vị trí chiến lợc cực kỳ quan trọng, đây là điểm đầu mạch máu
giao thông của đờng Hồ Chí Minh, có độ dài tại huyện Tân Kỳ là 21km, con
đờng này chạy qua các xã nh: Kỳ Sơn, Nghĩa Hành, sang Tỉnh Hà Tĩnh theo
dọc chiều dài Tổ quốc, ra đời trong hoàn cảnh lịch sử kháng chiến chống đế
quốc Mỹ xâm lợc nớc ta.
Năm 1954 Hiệp định Giơnevơ đợc ký kết, đất nớc ta tạm thời chia làm
hai miền, vĩ tuyến 17 giới tuyến quân sự tạm thời. Miền Bắc hoà bình tiến lên
xây dựng CNXH, miền Nam tiếp tục cuộc Cách mạng dân tộc dân chủ nhân
dân, đấu tranh chống Mỹ đi đến thống nhất nớc nhà.
Trong hoàn cảnh đó, ở miền Nam đế quốc Mỹ đã hất cẳng Pháp thực
hiện chính sách xâm lợc thực dân kiểu mới, mục đích là chia cắt đất nớc ta
lâu dài, nhằm thực hiện chiến lợc toàn cầu, đồng thời lập nên chính quyền tay
sai Ngô Đình Diệm tiến hành cuộc chiến tranh xâm lợc nớc ta. Vì vậy,
BCHTW Đảng đi đến khẳng định đờng lối cách mạng Việt Nam lúc này có
12


Nguyễn Văn HạnhĐảng bộ huyện Tân Kỳ...
nhiệm vụ giải phóng miền Nam ra khỏi ách thống trị của đế quốc Mỹ và bè lũ
tay sai, giành độc lập dân tộc thống nhất đất nớc.

chiến lợc chiến tranh kiểu mới của Mỹ qua các đời tổng thống đợc áp dụng tại
miền Nam Việt Nam nh: Chiến lợc "Chiến tranh đơn phơng" của tổng thống
Aixenhao; chiến lợc "Chiến tranh đặc biệt" của tổng thống Kennơđi.
Cuối 1964, hai cuộc chiến tranh kiểu mới của Mỹ lần lợt bị phá sản,
đẩy đế quốc Mỹ vào con đờng bế tắc, hy vọng cải thiện thế thua; chính quyền
Giôn xơn thực hiện chiến lợc"Chiến tranh cục bộ" ở miền Nam Việt Nam gây
ra chiến tranh phá hoại miền Bắc XHCN bằng không quân và hải quân, Mỹ
dựng lên cái gọi "Sự kiện vịnh Bắc Bộ" ngày 5 tháng 8 năm 1964. Mỹ đánh
phá ra miền Bắc XHCN với ba mục đích:
- Ngăn chặn mọi chi viện từ bên ngoài vào miền Bắc và sự chi viện từ
miền Bắc vào miền Nam.
- Phá huỷ tiềm lực kinh tế, quốc phòng, phá hoại công cuộc xây dựng
chủ nghĩa xã hội trên miền Bắc Việt Nam.
- Uy hiếp tinh thần làm lung lay quyết tâm chống Mỹ cứu nớc của nhân
dân ta [12,23].
Nằm trong âm mu chung đánh phá vào hậu phơng miền Bắc, địa bàn
tỉnh Nghệ An nói chung và huyện Tân Kỳ nói riêng là một trong những trọng
điểm phá hoại tàn bạo của địch, và nơi bị địch phá đầu tiên trên miền Bắc.
Từ ngày 15 tháng 3 năm 1965 đến tháng 5 năm 1965 đế quốc Mỹ tập
trung ồ ạt đánh phá các mục tiêu quân sự là chính. Tại Nghệ An, địch tập kích
một số kho tàng, khu vực quân sự lớn phục vụ cho cuộc chiến tranh nhân dân
nhằm phá hoại tiềm lực quốc phòng của ta. Cùng ngày địch dùng 12 lần / tốp
46 lần / chiếc máy bay địch đánh xuống khu vực Cát Mộng (Nghĩa Đàn) ; 22
lần chiếc đánh cảng Bến Thuỷ.

15


Nguyễn Văn HạnhĐảng bộ huyện Tân Kỳ...
Ngày 19 tháng 3 năm 1965 có 54 lần / tốp 162 lần / chiếc đánh kho chợ

phá hoại địch tập trung 63% đánh phá giao thông vận tải, nhng cũng không
làm nhụt đợc ý chí quyết tâm thắng Mỹ của nhân dân ta.
Trên địa bàn huyện Tân Kỳ, cùng với các điểm giao thông quan trọng
trên địa bàn tỉnh Nghệ An, huyện Tân Kỳ có rất nhiều đờng giao thông quan
trọng nối liền với các đờng từ các tỉnh phía Bắc chạy vào, đó là các con đờng
15A, 15B, đờng bến vệ Sông Con chạy từ huyện Quỳ Hợp, Nghĩa Đàn, Nh
16


Nguyễn Văn HạnhĐảng bộ huyện Tân Kỳ...
Xuân Tỉnh Thanh Hoá... đi qua địa bàn huyện Tân Kỳ hợp nhau một điểm
Km0 ngã ba Lạt, gọi đây là điểm đầu đờng mòn Hồ Chí Minh. Vì vậy Mỹ coi
đây là "Vùng cán xoong", nơi mạch máu giao thông địa đầu đờng Trờng Sơn,
Mỹ huy động hàng ngàn máy bay tập kích đánh cả ngày lẫn đêm, rải bom trên
các tuyến đờng giao thông quan trọng nối liền đờng chiến lợc Hồ Chí Minh,
quốc lộ 15A, quốc lộ 15B, đờng rẽ 50, hay các cầu, phà nối liền trên các tuyến
đờng nh: Phà Sen, Khe Thiềm, Khe Sâu. Mục đích phá huỷ đờng sá, cắt đứt
chi viện tuyến đờng phía Tây từ Bắc vào Nam.
Trong cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ nhất 1965 - 1968 tại đất Tân
Kỳ, đế quốc Mỹ huy động máy bay thả hàng vạn tấn bom xuống các đoạn đờng, các cầu phà trọng yếu giao thông làm cho xe không vận chuyển hàng
hoá, quân trang, quân dụng và các vận chuyển khác ...Tập kết tại địa đầu đờng
mòn Hồ Chí Minh tiếp viện cho miền Nam đợc. Mỹ đánh phá bằng các thủ
đoạn phá huỷ đờng sá, cầu cống nh thả các loại bom bi, bom sát thơng, bom từ
trờng... Chúng dùng B52 rải thảm bom xuống 15 khu vực theo dọc đờng quốc
lộ từ xã Đức Thịnh đến xã Tây Hồ, Vực Rồng.
Mặc dù bị địch đánh phá ác liệt nhng dới sự lãnh đạo của Đảng bộ
huyện Tân Kỳ, nhân dân Tân Kỳ không sợ hy sinh xơng máu của mình, với
tinh thần "Thà hy sinh tất cả..." bám trụ bảo vệ đờng cho xe thông suốt. Vì
miền Nam ruột thịt, bảo vệ cho xe qua các tuyến đờng, tuyến cầu, phà một
cách an toàn: "Xe cha qua nhà không tiếc". Với tinh thần "Thóc không thiếu

Nguyễn Văn HạnhĐảng bộ huyện Tân Kỳ...
với sự tham gia lực lợng cao xạ, các binh trạm giao thông của quân khu. Ban
Chỉ huy thống nhất tổ chức từ Tỉnh xuống xã, với tính quân sự hoá cao, xây
dựng các lực lợng công binh, dân quân thoát ly trên các trục đờng, khẩn trơng
mở các lớp tập huấn bồi dỡng kỹ thuật rà phá bom TN, đánh dấu bom cha nổ,
điều chỉnh thêm vận tải trên một số trục đờng, phát triển đa dạng các loại
hình, phơng tiện giao thông.
Nh vậy từ tháng 2 năm 1965 đến tháng 10 năm 1968, phong trào toàn dân làm
giao thông ngày càng phát huy cao độ. Nhờ việc chỉ đạo cụ thể, thống nhất đã tạo sự
phối hợp chặt chẽ giữa ngành giao thông với lực lợng vũ trang nhân dân. Thực hiện công
tác giao thông, khắc phục khó khăn, sáng tạo nhiều loại hình, biện pháp giữ vững giao
thông thông suốt đảm bảo công tác giao thông vận chuyển kịp thời cho chiến trờng
miền Nam.
2.2. Đảng bộ huyện Tân Kỳ lãnh đạo giữ vững mạch máu giao thông ở địa
đầu đờng mòn Hồ Chí Minh ( 1965 - 1968).
2.2.1. Vị trí công tác giao thông vận tải tuyến đờng Hồ Chí Minh trên địa
bàn huyện Tân Kỳ.
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nớc vĩ đại của dân tộc ta, giao thông vận
tải chiếm giữ một vị trí cực kỳ quan trọng, mạch máu nối liền hậu phơng lớn miền Bắc
với tiền tuyến lớn miền Nam. Suốt những năm tháng chiến tranh, đây là một mặt trận
nóng bỏng. Trên mặt trận này, cuộc chiến đấu giữa ta và địch diễn ra rất quyết liệt.
Đánh phá giao thông, nhằm cắt đứt sự chi viện của hậu phơng lớn miền Bắc cho tiến
tuyến lớn miền Nam luôn là mục tiêu chiến lợc của không quân Mỹ. Vì thế suốt giai
đoạn chiến tranh phá hoại lần một 1965 - 1968, đế quốc Mỹ đã sử dụng một số lợng lớn
máy bay, dội xuống một khối lợng bom đạn khổng lồ mà phần lớn nhằm vào toàn bộ hệ
thống giao thông vận tải, trọng tâm đờng mòn Hồ Chí Minh, nơi Km0 trên địa bàn
huyện Tân Kỳ mà địch cho là: "Vùng cán Xoong".

Là tuyến đầu đờng mòn Hồ Chí Minh, điểm nối hậu phơng lớn miền
Bắc với miền Nam, bàn đạp xuất phát tiến công các mục tiêu chiến trờng miền

cho chiến trờng (Kể cả cho cách mạng Lào và Cămpuchia), đều vận chuyển vào đờng
Hồ Chí Minh. Chính vì vậy địch tập trung đánh phá ác liệt nhất đến mức đợc mệnh
danh là vùng "đất lửa", nơi đọ sức quyết liệt giữa ta và địch trong suốt quá trình đế
quốc Mỹ tiến hành chiến tranh phá hoại miền Bắc. Trong những điều kiện ấy, bảo
đảm giao thông ở vùng Km0 tuyến đờng Hồ Chí Minh là biểu tợng sức mạnh, ý chí,
quyết tâm giải phóng miền Nam thống nhất đất nớc của dân tộc ta.
Thật vậy hơn bất cứ nơi nào trên miền Bắc, Tỉnh Nghệ An nói chung và địa
bàn huyện Tân Kỳ nói riêng là nơi chịu sự đánh phá kéo dài và khốc liệt của máy bay
địch. Trên vùng đất này, địch sử dụng các loại vũ khí và phơng tiện chiến tranh hiện
đại nhất nh: Máy bay chiến lợc B52, bom Laze, bom từ trờng... Nếu trên miền Bắc tính
trung bình mỗi Km2 phải chịu đựng 6 tấn bom đạn, mỗi ngời dân phải chịu đựng
45,5Kg (Con số này vợt quá mật độ bom mà nớc Đức và Nhật phải chịu đựng trong
chiến tranh thế giới thứ hai) [6,12].
Trong điều kiện đánh phá ác liệt nh vậy, việc bảo đảm giao thông vận tải ở
vùng tuyến đờng Hồ Chí Minh trở nên khó khăn. Nh mạch máu trong cơ thể con ngời,
nếu giữ vững giao thông vận tải từ Bắc vào Nam thì cách mạng ở miền Nam phát triển
thuận lợi, cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nớc của cả dân tộc sẽ nhanh đi tới thắng lợi cuối
cùng. Tháng 10 năm 1965 trớc yêu cầu cấp bách của nhiệm vụ chi viện cho tiền tuyến,
Bộ Chính trị và Quân uỷ Trung ơng xác định: "Bảo đảm giao thông vận tải thông
suốt trong tình hình hiện nay là nhiệm vụ trung tâm đột xuất của toàn Đảng, toàn
quân và toàn dân ta" [6,13]. Nghị quyết Hội Nghị Trung ơng Đảng lần thứ 12 (1965)
chỉ rõ: "Vấn đề mấu chốt là phải đảm bảo giao thông vận tải thông suốt trên những
chặng đờng chiến lợc quan trọng. Toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta phải khắc phục
mọi khó khăn để giữ vững những con đờng chi viện cho miền Nam" [6,13]. Cùng với các
Chỉ Thị, Nghị quyết, chuyên đề về giao thông vận tải; công tác tổ chức, xây dựng,
điều chỉnh lực lợng cũng nh tiến hành đồng bộ, tham gia chiến đấu bảo vệ các tuyến
đờng, khắc phục bom mìn, mở đờng, vận chuyển vũ khí, lơng thực, thực phẩm cho
đoàn 559 ở tuyến đờng mòn Hồ Chí Minh.
Chấp hành Nghị Quyết Trung ơng Đảng; Đảng bộ và Chính quyền huyện Tân
Kỳ phải có sự chỉ đạo đúng đắn, làm cho nhân dân thấu hiểu một cách đúng đắn

tuyến đờng mòn Hồ Chí Minh; Tân Kỳ đã trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt của
không quân Mỹ. Tuy nhiên Đảng bộ huyện Tân Kỳ cùng với quân và dân có tinh thần
quyết tâm cao độ, phát huy truyền thống đánh giặc có từ lâu đời, quân và dân Tân
Kỳ đã tổ chức lực lợng phòng tránh, đánh địch có hiệu quả. Đảm bảo giao thông thông
suốt, an toàn cho các đơn vị, kho tàng, hàng hoá đóng trên địa bàn, đảm bảo tính
mạng và tài sản cho nhân dân Tân Kỳ.
Chính vì vậy Tân Kỳ là một trong những địa bàn có tầm chiến lợc quan trọng
của Nghệ Tĩnh, mà còn của cả nớc. Với địa hình của mình Tân Kỳ đã hình thành nên
các cao điểm có giá trị về quân sự nh: Cao điểm lèn Rỏi, cao điểm 463 ở Phù Hà ...
Rừng núi âm u lại là nơi bắt đầu của con đờng Trờng Sơn nối liền hai miền
Nam - Bắc, nên nhiều đơn vị bộ đội đã trú quân, huấn luyện quân ở Tân Kỳ nh các s
đoàn 316, 324, 304, 321, ... Nhiều khí tài và phơng tiện kỹ thuật quân sự đã đợc cất
giữ ở Tân Kỳ, nơi tập kết các kho tàng của Quân khu IV và của bộ đội nh kho T4, kho
KX2, T5, T25 ... Là nơi đặt xởng sửa chữa rađa, tên lửa của Liên Xô (cũ) và các đơn vị
tên lửa, pháo phòng không làm nhiệm vụ bảo vệ vùng trời miền Tây Nghệ An trong
những năm chiến đấu ác liệt. Và đây cũng là nơi tập kết của nhiều đoàn quân chủ
lực, nhiều đoàn xe cơ giới trớc khi vào miền Nam chiến đấu. Ngoài ra, đây cũng là
nơi đùm bọc, che chở trờng Quân Chính liên khu IV, Trờng s phạm cấp II miền núi
Nghệ Tĩnh, Trờng s phạm mẫu giáo Nghệ An, Trờng phổ thông tiểu học, Trung học
Vĩnh Linh và các Đại hội quyết thắng của Quân khu IV.
Sau ngày 15 tháng 8 năm 1964 chấp hành chỉ thị "T bằng C" [4,261] của Quân
khu IV và các mệnh lệnh khác của Tỉnh đội Nghệ An, các lực lợng vũ trang và bán vũ
trang, quân và dân Tân Kỳ đã sẵn sàng vào t thế chiến đấu cao. Trong cuộc chiến
quyết liệt này Đảng bộ, nhân dân và lực lợng vũ trang huyện Tân Kỳ đã xác định đợc
vị trí chiến lợc quan trọng của địa bàn huyện, nên đã xây dựng đợc quyết tâm: "Phải
đánh thắng giặc Mỹ ngay trên quê hơng mình". Trên cơ sở lực lợng đã đợc chuẩn bị từ
trớc, quân và dân toàn huyện đã đợc biên chế lại thành 13 trung đội trực chiến ở các xã,
hai đại đội và một trung đội tự vệ của các Nông - Lâm trờng quốc doanh, vũ khí cũng
đợc bổ sung cả về số lợng và chất lợng.
Dù rừng núi âm u, dân c tha thớt, song công tác bố phòng toàn dân vẫn khẩn trơng tăng cờng. Ban Chỉ huy Quân sự huyện đã chỉ đạo, phát động toàn dân xây

cổ vũ rất lớn tinh thần chiến đấu của quân và dân Tân Kỳ tạo một phong trào thi đua
đánh Mỹ, lập thành tích sôi nổi trong toàn quân, dân. Chỉ sau mấy ngày, ngày 16
tháng 6 năm 1966 quân và dân xã Tiên Kỳ một xã đợc Lê Lợi phong lá cờ đầu trong cuộc
khởi nghĩa Lam Sơn (xã Tiên Kỳ do Lê Lợi đặt), đã lập chiến công xuất sắc bắn rơi
máy bay Mỹ thứ hai trên địa bàn huyện bằng súng 12,7 ly. Chiến tranh càng mở rộng,
lực lợng bộ đội, xe pháo, kho tàng trên đất Tân Kỳ ngày càng nhiều.
Tại Km0 ở địa đầu đờng mòn Hồ Chí Minh ngày nào cũng có hàng trăm chiếc
xe dấu mình dới các dàn lá ngụy trang, tiếp nhận hàng hoá để chi viện cho miền Nam
Việt Nam đánh thắng giặc Mỹ xâm lợc. Các trận địa tên lửa, rađa, các trận địa pháo
cao xạ xuất hiện và nhất từ khi quân chủng phòng không đặt trạm sửa chữa rađa, tên
lửa trên khu vực này thì máy bay địch càng đánh phá ác liệt hơn. Vì vậy quân và dân
Tân Kỳ cần phải tăng cờng hơn nữa trong việc chiến đấu chống lại sự đánh phá của máy
bay địch, không kể ngày đêm, thời tiết ma hay nắng các trung đội dân quân đều thờng xuyên trực chiến 24/ 24 giờ trong ngày, sẵn sàng nhả đạn khi máy bay địch kéo
đến bắn phá. Điều đó đã hạn chế đợc rất nhiều sự bắn phá của địch, bảo vệ đợc
những địa điểm quan trọng. Do các con đờng giao thông quan trọng chạy từ huyện
Nghĩa Đàn, Quỳ Hợp đi qua địa bàn huyện đều hội tụ một điểm tại con đờng đợc
xem địa đầu tuyến đờng Trờng Sơn - đờng mòn Hồ Chí Minh, nên giao thông vận tải
là một trong những mục tiêu đánh phá chủ yếu của đế quốc Mỹ ở huyện Tân Kỳ.
Đánh thắng giặc Mỹ trên mặt trận này là một nhiệm vụ quan trọng, đợc Đảng bộ
và nhân dân Tân Kỳ chú trọng đặc biệt. Chỉ hai tuyến đờng 15A và 15B chạy qua
địa bàn huyện Tân Kỳ có tới 14 cây cầu lớn, nhỏ và nhiều ngầm khe nh: Ngầm khe
Sâu, ngầm khe Thiềm, rồi đến Phà Sen .... Còn con đờng chiến lợc Hồ Chí Minh chạy
từ Lạt đến phà Khai Sơn cũng có đến 6 cầu lớn, nhỏ mà Tân Kỳ phải bảo vệ, với vị trí
chiến lợc nh thế, trong những năm chống Mỹ cứu nớc, đêm nào cũng nh đêm nào hàng
ngàn xe cơ giới, xe vận tải rầm rập chạy qua Tân Kỳ. Phát hiện ra tuyến đờng đó, đế
quốc Mỹ đã liên tục đánh phá ác liệt hơn, chúng dùng "Con ma thần sấm", máy bay F11,
máy bay B52 rải bom xuống các khu vực dân c dọc theo các tuyến đờng giao thông chiến
lợc. Vợt qua sự đánh phá ngăn chặn của đế quốc Mỹ, dới sự lãnh đạo của Đảng bộ Tân Kỳ,
quân và dân huyện nhà đã ngày đêm bám sát các con đờng, các cầu - phà kịp thời
khắc phục với khẩu hiệu: "Xe cha qua nhà không tiếc", "Cứu đờng nh cứu nhà", "Đứt đờng nh đứt ruột", nhanh chóng làm đờng lấp hố bom đảm bảo mạch máu giao thông đi

thành tích và tinh thần chiến đấu. Từ 1967 chính phủ đã tặng nhiều huân ch ơng chiến công hạng nhất cho quân và dân tự vệ huyện Tân Kỳ trong cuộc
chiến tranh chống Mỹ cứu nớc:
+ Huân chơng quân công hạng ba cho lực lợng vũ trang Tân Kỳ.
+ Huân chơng chiến công hạng nhì cho dân quân xã Kỳ Sơn.
+ Huân chơng chiến công hạng ba cho dân quân tự vệ xã Kỳ Sơn.
+ Đồng chí thiếu tá Đặng Văn Đài ngời thị trấn Tân Kỳ, ngày 1 tháng 1 năm
1967 đã đợc chính phủ tặng danh hiệu " Anh hùng quân đội nhân dân Việt Nam"
( ngành Quân Giới).

+ Trên 100 con em Tân Kỳ đợc công nhận là dũng sỹ diệt Mỹ.

Nh vậy, với chỉ đạo của BCHTW Đảng, Quân uỷ TW, Tỉnh uỷ Nghệ An, Đảng
bộ huyện Tân Kỳ đã lãnh đạo quân và dân chiến đấu chống lại chiến tranh phá hoại
của đế quốc Mỹ, nhân dân Tân Kỳ đã tổ chức kịp thời phòng tránh địch trên địa bàn
huyện, đảm bảo cho giao thông thông suốt, đảm bảo an toàn cho các cơ quan đơn vị,
kho tàng, hàng hoá đóng trên địa bàn huyện, đảm bảo tính mạng và tài sản cho nhân
dân, thúc đẩy sản xuất phát triển, làm nghĩa vụ hậu phơng đáng tin cậy cho miền
Nam đóng góp vào chiến thắng chống đế quốc Mỹ xâm lợc của nhân dân ta.
2.3. Phát huy truyền thống quê hơng anh hùng, xây dựng huyện Tân Kỳ giàu
mạnh trong thời kỳ CNH, HĐH.
2.3.1. Những khó khăn thách thức và bớc chuyển mình của huyện Tân Kỳ về
kinh tế- xã hội sau chiến tranh ( 1975- 1985).
Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nớc 1954 - 1975 đã làm cho Tân Kỳ bị đảo lộn
bao dự án về xây dựng kinh tế và xây dựng đời sống cho nhân dân. Chiến tranh đã
làm cho một số xóm làng bị tàn phá, một số đồng ruộng bị bom đạn của giặc cày xới
tung lên. Thời gian lao động trên đồng ruộng bị thu hẹp hoặc gián đoạn bởi các trận
đánh phá của giặc. Nhiều ngời phải nhập ngũ, vào đội thanh niên xung phong hoặc đi
dân quân phục vụ tiền tuyến nên số ngời lao động nông nghiệp bị giảm sút. Bao nhiêu
vấn đề đặt ra cho cả xã hội và riêng từng gia đình.
Năm 1975 miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nớc sạch bóng quân thù, cả nớc

trình thuỷ lợi, gây lãng phí nhiều tiền của, gây khó dễ cho việc phân công lao động
và điều hành sản xuất ở các Hợp tác xã, lãnh đạo Tân Kỳ máy móc giáo điều trong việc
thực hiện Nghị quyết, Chỉ thị của cấp trên, mà cha đi từ thực tế chất đất, địa hình,
địa mạo, khí hậu, đặc điểm dân c,... của địa phơng mình. Khó khăn chủ quan và
khách quan cộng lại dẫn đến năm 1980, tổng sản lợng lơng thực giảm đáng kể, chỉ đạt
hơn 6,400 tấn trong khi bình quân hàng năm thờng đạt 11000 tấn.
Nhìn rõ những nhợc điểm trên, năm 1981 Tân kỳ "Tập trung sức đẩy mạnh sản
xuất nông nghiệp một cách toàn diện, trong đó nhiệm vụ trọng tâm và cấp bách hàng
đầu là sản xuất nhiều lơng thực, đáp ứng nhu cầu đời sống nhân dân trên địa bàn
huyện" [4,271], đến cuối năm lơng thực đạt 15,500 tấn. Đồng thời thực hiện chỉ thị 100
về khoán sản phẩm trong nông nghiệp của ban bí th Trung ơng Đảng, Tân Kỳ đã đề ra
các chủ trơng và biện pháp thích hợp, sát hợp với tình hình huyện mình nh sau: Điều
chỉnh lại quy mô các Hợp tác xã và các đồ sản xuất, cho rằng: "Kinh tế gia đình xã viên
còn đóng vai trò to lớn và cực kỳ quan trọng trong việc giải quyết đời sống nhân dân"
[4,271], nên khuyến khích kinh tế hộ gia đình phát triển. Dựa trên cơ sở đó, Đại hội
huyện Đảng bộ khoá XIII (1984) xác định: "Tân Kỳ là huyện trung du và miền núi,
đấy là huyện nông, lâm, công nghiệp và giao thông vận tải, trong đó nông, lâm
nghiệp là chính" [4,272]. Để tạo điều kiện cho nông nghiệp phát triển, Đại hội đề ra
ba mũi chủ yếu để giải quyết, thuỷ lợi, cải tạo giống cây trồng và sức kéo.
Về Lâm Nghiệp: Diện tích đất lâm nghiệp chiếm 35,265 ha trong đó đất
có rừng trên 20.000 ha, còn lại là đất trống và đồi trọc. Năm 1985 Tân Kỳ đã đặt lên
hàng đầu nhiệm vụ bảo vệ rừng kiên quyết ngăn chặn đốt rừng, phá rừng bừa bãi, Tân
Kỳ cũng đã tiến hành điều tra phân vùng quy hoạch sản xuất lâm nghiệp và tìm ra
một số biện pháp tối u để phát triển nghề rừng, trong đó có tăng một số vốn đầu t và
phơng tiện, kể cả nguồn lao động để ngành lâm nghiệp tăng năng suất lao động dới sự
hỗ trợ của chơng trình PAM. Tân Kỳ cũng đã thực hiện việc giao đất giao rừng ở cả 17
xã, 3 nông trờng và 1 thị trấn.
Về công nghiệp, thủ công nghiệp: Tân Kỳ mới bắt đầu hình thành, xây
dựng một nhà máy đờng Sông Con với sản lợng 100 tấn/ ngày, 21 máy xay xát và nghiền
thức ăn.

726,4 tỷ đồng, giá trị sản xuất trên đầu ngời đạt 4,7 triệu đồng. Chuyển dịch cơ cấu
kinh tế đúng hớng giảm đợc tỷ trọng trong nông nghiệp, tăng nhanh tỷ trọng công nghiệp
- xây dựng và dịch vụ thơng mại cơ sở hạ tầng phát triển, điện lới quốc gia đã toả sáng
21/21 xã, thị. Mạng lới giao thông phát triển mạng mẽ, ô tô đến đợc tất cả các xóm bản
trong huyện, trờng học, bệnh viện, trạm xá, trụ sở làm việc, các xã đợc kiên cố và ngói
hoá khang trang. Nhà máy đờng công suất 1250 tấn/ ngày, nhà máy phân vi sinh, các cơ
sở sản xuất vật liệu xây dựng, chế biến nông, lâm sản đang tạo nên sinh khí mới cho
một nền công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp phát triển. Văn háo - Giáo dục - Y tế - Thể
dục thể thao phát triển đều, khắp toàn huyện đã đợc phổ cập tiểu học đúng độ tuổi,
đang phấn đấu đến 2007 đạt phổ cập THCS đúng độ tuổi. Nhiều thiết chế văn hoá
thể thao đợc xây dựng và phát triển, phong tục tập quán tốt đợc khơi dậy, tệ nạn xã hội
từng bớc đợc đẩy lùi. Không khí dân chủ đợc cởi mở trong đời sống nhân dân các dân
tộc đang là hơng sắc của một sự tiến bộ.
Hệ thống chính trị ngày càng đợc củng cố và đổi mới phơng thức hoạt động có
hiệu quả hớng về cơ sở, tất cả cho cơ sở. Tinh thần đoàn kết cộng sự thống nhất ý chí
và hành động trong hệ thống chính trị ngày càng tốt hơn tất cả đều hớng về mục tiêu
làm cho nhân dân Tân Kỳ giàu lên, dân yêu hơn và dân tin tởng Đảng hơn.
Cho đến nay Tân Kỳ ở tuổi 40 "Tứ thập niên bất hoặc" [ 14,5] Tân Kỳ đang
sung mãn về ý chí và nghị lực, cơ hội phát triển nhanh đang mở ra phía trớc. Trong 5
năm từ 1998 - 2003 có 350 Km huyện lộ đã đợc đầu t làm mới và nâng cấp, nhất là khi
con đờng Trờng Sơn mang tên Bác, đờng Hồ Chí Minh đợc thi công xây dựng chạy qua
đất Tân Kỳ đã hoàn thành(19/5/1995), Km0 đợc cắm mốc tại ngã ba thị trấn Tân Kỳ,
chiều dài trải trên địa bàn huyện của con đờng là 30 km, giao thông thuận lợi đang mở
ra cho Tân Kỳ những cơ hội để phát triển kinh tế xã hội. Đồng thời con đờng Hồ Chí
Minh còn là nơi điểm dừng hợp lý tạo ra một điểm dịch vụ, thơng mại, du lịch phát
triển; các cơ sở công nghiệp của Trung ơng, của Tỉnh nh chế biến bột giấy, chế biến
sữa, chế biến bột sắn, sản xuất nớc dứa cô đặc sẽ đa Tân Kỳ vào vùng nguyên liệu tạo

25