PHÒNG GD & ĐT HUYỆN VĨNH TƯỜNG
TRƯỜNG THCS VĨNH NINH
-------****------

Tên chuyên đề:

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY ÔN TẬP LỊCH SỬ Ở
TRƯỜNG THCS
Tổ bộ môn:
Khoa học xã hội
Người thực hiện: Trần Thị Châm

Điện thoại: 0166 865 8468
Email:

Vĩnh Ninh, năm 2015


MỤC LỤC

Trang

Các chữ cái viết tắt:
- Trung học cơ sở (THCS )
- Học sinh (HS)
- Bản đồ tư duy (BĐTD)
- Giáo dục và Đào tạo ( GD & ĐT )

2



Phương tiện dạy học còn thô sơ, thiếu các loại sa bàn, , băng hình,...

3


Học sinh chưa thực sự yêu thích môn học, vì cho rằng là môn học phụ,
khô khan nhàm chán
Phương pháp ôn tập còn nghèo nàn, đơn điệu, khả năng kết hợp đa dạng
các phương pháp trong ôn tập chưa tốt, tính sáng tạo trong giảng dạy chưa cao.
Kết quả học tập của học sinh còn thấp, đặc biệt trong các kì thi học sinh
giỏi hàng năm ở khối 8, 9.
Từ thực trạng trên tôi muốn nêu lên một số kinh nghiệm của bản thân trong
phương pháp dạy ôn tập lịch sử, để nâng cao nhận thức cho học sinh đảm bảo
cho các em có đủ hành trang kiến thức bước vào cấp học Trung học phổ thông
và trong cuộc sống.
2. Mục đích nghiên cứu
Trước việc thực hiện đổi mới chương trình ở bậc Trung học cơ sở nói
chung và môn lịch sử nói riêng của Bộ Giáo Dục và Đào Tạo, với một lượng
thông tin kiến thức khá lớn từ sách giáo khoa đã không cho phép người thầy sử
dụng phương pháp dạy học truyền thống, đơn thuần.
Đặc biệt đối với môn lịch sử các em học sinh vốn đã cho nó là khô khan,
khó học bởi những mốc thời gian, sự kiện thì việc người giáo viên phải biết kết
hợp và sử dụng nhiều phương pháp là hết sức cần thiết.
Hơn nữa đối với loại bài ôn tập trong môn lich sử, lại càng làm cho các
em khó tiếp thu và khó nhớ hơn. Vì vậy, tôi mạnh dạn chọn chuyên đề: “ Một số
phương pháp dạy ôn tập lịch sử ở trường THCS” để nghiên cứu và giảng dạy
với mong muốn có đóng góp ít nhiều cho việc dạy và học môn lịch sử tại trường
THCS Vĩnh Ninh
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
Khó khăn nhất trong học lịch sử đối với các em học sinh là môn học có

đề “ Một số phương pháp dạy ôn tập lịch sử ở trường THCS ” được xây dựng
trong phạm vi môn lịch sử bậc trung học cơ sở. Nhằm giúp các em cảm thấy yêu
thích và ham học hơn đối với môn lịch sử, đồng thời chủ động và sáng tạo trong
quá trình học tập.
6. Phương pháp nghiên cứu
Để hoàn thành chuyên đề này tôi đã mất rất nhiều thời gian và vận dụng
nhiều phương pháp nghiên cứu. Cụ thể:
- Tham vấn đồng nghiệp
- Áp dụng trong thực tế giảng dạy để đúc rút kinh nghiệm
- Đọc, nghiên cứu tài liệu
- Thống kê, khảo sát, tổng hợp, ...
7. Cấu trúc của chuyên đề
Phần I: Đặt vấn đề
1. Lí do chọn chuyên đề
2. Mục đích nghiên cứu
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
6. Phương pháp nghiên cứu
7. Cấu trúc của chuyên đề
Phần II: Nội dung
5


Phần III: Kết luận và kiến nghị

PHẦN II. NỘI DUNG
1.Sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học
Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII/1993 đã đề ra nhiệm vụ đổi mới
phương pháp dạy học ở tất cả các bậc học.
Đối với bậc THCS đã thấy xuất hiện ngày càng nhiều tiết dạy tốt của các

Cơ chế hoạt động của BĐTD chú trọng tới hình ảnh, màu sắc, với các
mạng lưới liên tưởng (các nhánh). BĐTD là công cụ đồ họa nối các hình ảnh có
liên hệ với nhau vì vậy có thể vận dụng BĐTD vào hỗ trợ dạy học kiến thức
mới, củng cố kiến thức sau mỗi tiết học, ôn tập hệ thống hóa kiến thức sau mỗi
chương,.
Ví dụ: Dạy bài 7 lịch sử 6 ta có thể khái quát bằng sơ đồ tư duy sau.

7



9


2.2. Phương pháp ôn tập chung
2.2.1. Ôn tập theo sự kiện lịch sử
- Phương pháp ôn tập theo sự kiện là bước khởi đầu cung cấp cho học
sinh nguồn sử liệu cơ bản. Ôn tập theo phương pháp này giúp học sinh bổ sung
các sự kiện lịch sử theo một hệ thống.
Ví dụ: Lịch sử Việt Nam lớp 7:
- Giáo viên có thể đưa ra câu hỏi: Em hãy nêu các sự kiện tiêu biểu
của lịch sử Việt Nam từ TK XI đến TK XII.
- Giáo viên chuẩn kiến thức:
+ Năm 1009: Lý Công Uẩn lên ngôi vua lập ra nhà Lý
+ Năm 1010: Lý Thái Tổ dời đô về Đại La đổi tên là Thăng Long
+ Năm 1042: Nhà Lý ban hành bộ luật Hình thư
+ Năm 1054: Nhà Lý đổi tên nước là Đại Việt
+ Năm 1070: Nhà Lý lập văn miếu thờ Khổng Tử
+ Năm 1077: Lý Thường Kiệt kháng chiến chống Tống thắng lợi
2.2.2. Ôn tập tổng hợp giai đoạn.

1936 đã áp dụng nhiều chính sách tiến bộ, áp dụng cho cả nước thuộc địa,... đòi
các quyền dân sinh và giữa năm 1936 chuẩn bị cử một phái đoàn sang điều tra
tình hình thuộc địa ở Đông Dương), chủ yếu là đấu tranh hợp pháp, nửa hợp
pháp, công khai, nửa công khai, triệt để đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo
dục và mở rộng phong trào đấu tranh của quần chúng.
Khẩu hiệu đấu tranh “ đòi tự do dân chủ”, “ đòi cơm áo hòa bình”.
Chủ trương thành lập mặt trận dân chủ Đông Dương 1936.
+ Thời kì 1939-1945: Tập chung chủ yếu vào hoàn cảnh khách quan, chủ
quan. Từ đó học sinh thấy được do hoàn cảnh khách quan, chủ quan nên Đảng
có đường lối lãnh đạo đúng đắn nhất, đặc biệt đường lối chuyển hướng chỉ đạo
chiến lược, sách lược của Đảng qua hội nghị Trung ương VIII (5/1941)
Quyết định thành lập mặt trận Việt Minh, thành lập lực lượng vũ trang
căn cứ địa cách mạng.
Năm 1945 khi thời cơ đến, chớp thời cơ giành chính quyền trong cả nước.
Từ đó học sinh có thể rút ra những kết luận hoặc nhận xét sau từng giai
đoạn lịch sử.
2.2.3. Ôn tập theo trình tự logic bài:
Dạy theo trình tự logic bài giúp học sinh nắm bắt bài theo một trình tự hệ
thống, như "Công thức". Ôn tập theo phương pháp này có thể sử dụng ở một số
bài có cấu tạo khá giống nhau như ở các bài: 27, 28,29, trong chương trình lịch
sử 9.
Ví dụ :
Qua bài học giúp học sinh hiểu, âm mưu của Pháp, Mĩ thông qua kế
hoạch, chiến lược.
- Hoàn cảnh ra đời , "Kế hoạch Nava”, "Chiến tranh đặc biệt", "Chiến
tranh cục bộ", "Việt Nam hoá chiến tranh".
- Nôi dung:
- Tính nguy hiểm, điểm yếu.

11

lập Đảng cộng sản Việt Nam (3/2/1930), đồng thời là người đề ra đường lối cơ
bản cho cách mạng Việt Nam.
* Ôn tập bằng lược đồ, đồ thị có thể sử dụng cho một số bài ở lớp 8 và lớp
9, giúp các em nắm vững kiến thức đặc biệt là đối tượng học sinh giỏi.
2.2.5. Ôn tập kết hợp lồng ghép sử địa phương:
Những năm gần đây chương trình lịch sử địa phương được Bộ GD&ĐT
nói chung và các ban nghành của tỉnh Vĩnh Phúc nói riêng quan tâm, chỉ đạo
thưc hiện dạy- học nghiêm túc và có hiệu quả. Vì vậy khi ôn tập đòi hỏi người
dạy cần có sự lồng ghép, đan xen chương trình chính khoá với sử địa phương.
Ví dụ:
- Dạy giai đoạn kháng chiến chống Pháp 1946 - 1954 đan xen
những đóng góp to lớn của nhân dân Vĩnh Tường- Vĩnh Phúc trong
cuộc trường kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp.
Trong cuộc kháng chiến chống Pháp nhân dân Vĩnh Phúc không
ngại hi sinh, gian khổ, phối hợp với bộ đội chủ lực, đánh 6122 trận lớn
nhỏ, tiêu diệt 15887 tên địch, bắt sống 6590 tên, thu nhiều vũ khí và
phương tiện chiến tranh. Trong đó có những trận đánh nổi tiếng đi vào
lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam, như trận Khoan Bộ ( Lập Thạch)
trên sông Lô, Thu Đông 1947, trận Núi Đanh (Vĩnh Yên ) tháng 1/ 1951
và nhiều trận đánh khác
Trong chiến đấu nhiều đồng chí đã hi sinh, nhiều đồng chí đã lập
công xuất sắc như: Trần Cừ (Lập Thạch), Chu Văn Khâm (Thượng
Trưng) ...
- Ôn tập phần 1954 - 1975: Lồng ghép những chiến thắng lớn của quân
dân Vĩnh Phúc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Trong đó có sự kiện dân quân
Vĩnh Ninh-Vĩnh Tường bắt được phi công Mĩ.
- Đặc biệt là người Vĩnh Tường phải biết được lịch sử truyền thống của
quê hương với những nhân vật, anh hùng nổi tiếng như: Lê Xoay, Đội Cấn,
Nguyễn Viết Xuân,... Từ đó giúp các em tự hào và phát huy truyền thống tốt đẹp
13

2.2.7. Ôn tập kiến thức kết hợp với đối thoại thực hành.
Hình thức ôn tập này chủ yếu dành cho đối tượng học sinh giỏi. Khi ôn
giáo viên tung các vấn đề sau đó cùng tranh luận, giải đáp với học sinh. Thầy
nêu trò trả lời. Trò đặt vấn đề, thầy giải đáp thắc mắc, sau đó cho học sinh thực
hành bài ở phần đã ôn tập. Ôn tập thực hành đối thoại học sinh cảm thấy rất
thoải mái như đang tham gia trò chơi tìm hiểu kiến thức lịch sử, giúp các em
nắm bắt kiến thức, có khả năng nhận xét đánh giá, tăng khả năng nhận xét, so
sánh sự kiện lịch sử.

14


2.3. Một số dạng bài tập, câu hỏi thực hành trong ôn tập:
Để các phương pháp ôn tập trên đạt hiệu quả cao, đòi hỏi người dạy phải
tăng khả năng thực hành cho học sinh, bằng cách trả lời trực tiếp hoặc viết bài.
Sau đây là một số dạng câu hỏi phổ biến để quá trình ôn tập của học sinh đạt kết
quả cao.
2.3.1. Câu hỏi trắc nghiệm
Đây là loại câu hỏi có nhiều dạng như: điền khuyết, lựa chọn, ghép đôi …
- Ví dụ: Dạng câu hỏi lựa chọn:
Hãy khoanh tròn vào đáp án đúng:
Các Quốc gia cổ đại phương Đông gồm:
A. Ai Cập, Rô Ma, Ấn Độ, Trung Quốc
B. Trung Quốc, Ấn Độ, Lưỡng Hà, Ai Cập
C. Hy Lạp, Rô Ma, Ấn Độ, Lưỡng Hà
D. Hy Lạp, Rô Ma, Ấn Độ, Ai Cập
Đáp án: B
- Ví dụ: Dạng câu hỏi ghép đôi:
Cột A
1. Năm 40



Hướng dẫn trả lời:
(1) – Trần Khánh Dư;

(2) – Ô Mã Nhi;

(3) – thuyền lương

(4) – Trương Văn Hổ;

(5) – Vân Đồn;

(6) Trần Khánh Dư

(7) – đắm;

(8) – Trần

2.3.2. Câu hỏi thông tin sự kiện lịch sử:
+ Nêu các sự kiện lịch sử thế giới tương ứng với các mốc thời gian sau:
- Giáo viên có thể kẻ bảng, đưa ra các mốc thời gian hoặc sự kiện sau đó
yêu cầu học sinh điền các sự kiện hoặc thời gian tương ứng
Ví dụ: Phần Lịch sử thế giới lớp 8
Stt

Thời gian

1. 1566


Đảng cộng sản Việt Nam được thành lập

2

19/8/1945

Khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội

3

19/12/1946

Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi toàn quốc kháng
chiến

4

7/5/1954

Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi

5

21/1/1973

Hiệp định Pa ri về chấm dứt chiến tranh ở Việt Nam
được kí kết

Dạng câu hỏi thông tin sự kiện giúp học sinh củng cố lại kiến thức về sự
kiện lịch sử, giúp học sinh nhớ các điểm mốc lịch sử quan trọng của thế giới và

“Tiền Ngô Vương có thể lấy quân mới nhóm hợp của đất Việt ta mà phá
được trăm vạn quân của Lưu Hoằng Tháo, mở nước xưng vương làm cho người
phương Bắc không giám sang nữa. Có thể bảo là một cơn giận mà yên được dân,
mưu cũng giỏi mà đánh cũng giỏi vậy”
2.3.4.Câu hỏi so sánh sự kiện lịch sử:
Ví dụ lịch sử 9: So sánh cương lĩnh chính trị đầu tiên của Nguyễn Ái
Quốc với luận cương chính trị của Trần Phú? Từ đó rút ra những hạn chế của
luận cương.
Học sinh có thể kẻ bảng so sánh

17


Cương lĩnh chính trị
đầu tiên

Luận cương chính trị

Mục tiêu

Làm cách mạng dân Làm cách mạng tư sản dân quyền,
quyền, tiến tới cách mạng tiến tới cách mạng Xã hội chủ nghĩa,
Xã hội chủ nghĩa.
bỏ qua giai đoạn tư bản.

Nhiệm vụ

Đánh đế quốc, phong Đánh phong kiến, đế quốc
kiến


Khi Đinh Tiên Hoàng qua đời, triều đình cử ông làm phụ chính, giúp vua
trông coi việc nước ( vì Đinh Toàn lên ngôi còn nhỏ tuổi).
Trước nguy cơ xâm lược của quân Tống, Thái hậu họ Dương thấy Lê
Hoàn được lòng người quy phục, quan lại đồng tình, bèn lấy áo long bào khoác
lên người Lê Hoàn và suy tôn ông làm vua.
18


2.3.6. Câu hỏi yêu cầu chứng minh sự kiện
Dạng câu hỏi này học sinh phải sử dụng những sự kiện lịch sử để
làm sáng tỏ yêu cầu đề đã đưa ra
Ví dụ 1: Bằng những sự kiện lịch sử đã học từ 1939-1945. Hãy
chứng minh cách mạng tháng Tám đi từ khởi nghĩa từng phần tiến tới tổng khởi
nghĩa giành thắng lợi trong toàn quốc.
Yêu cầu học sinh phải nêu được chủ trương chuyển hướng chỉ đạo
chiến lược của Đảng (1941)
- Nêu hoàn cảnh khách quan, chủ quan năm 1941
- Sự kiện 9/3/1945 Nhật đảo chính Pháp
- Đảng họp hội nghị toàn quốc 14/8 quyết định tổng khởi nghĩa
- Kết quả: + 19/8/1945 Hà Nội giành chính quyền
+ 23/8/1945 Huế giành chính quyền
+ 25/8/1945 Sài Gòn giành chính quyền
2.3.7. Dạng bài tập lập niên biểu
- Là dạng bài tập giúp học sinh khái quát lại những kiến thức cơ bản của
một bài hoặc một chương, một phần.
Giáo viên yêu cầu học sinh tìm ra những mốc thời gian, sự kiện tiêu biếu
của chương hoặc của phần đó. Đây là dạng bài rất phù hợp với bộ môn lịch sử vì
bộ môn có nhiều mốc thời gian và sự kiện.
Ví dụ: Em hãy lập niên biểu các sự kiện chính trong quá trình hoạt động
cách mạng của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từ 1920-1930, đó cũng chính là sự phấn

những tư tưởng cách mạng mới vào thuộc địa, trong đó có Việt
Nam

6/1923
Người từ Pháp đi Liên Xô dự Hội nghị Quốc tế nông dân và
-1924
Đại hội V của Quốc tế cộng sản, tìm hiểu kinh nghiệm thành
lập Đảng và thành lập chính quyền Xô viết.
6/1925

Nguyễn Ái Quốc thành lập Hội Việt Nam Cách mạng
Thanh niên ( tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam).

1925 -1927

Nguyễn Ái Quốc mở nhiều lớp huấn luyện ở Quảng Châu,
đào tạo được hơn 200 cán bộ cách mạng, cuốn “ Đường Cách
mệnh” của Người được phát hành ( 1927)

3 /2 /1930

Nguyễn Ái Quốc đã triêụ tập Hội nghị thành lập Đảng Cộng
sản Việt Nam và Người đã khởi thảo chính cương vắn tắt, sách
lược vắn tắt, ... cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng.

3. Kết quả đạt được sau khi áp dụng chuyên đề :
* Học sinh giỏi
- Lớp 9:
Năm 2012-2013 :


TS

%

TS

%

TS

%

9

17,3%

17

32,7%

25

48,1%

01

1,9%

Năm học 2013-2014
Điểm 9 - 10


17

30,9

0

0%

PHẦN III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
20


Qua quá trình thực hiện phương pháp ôn tập, căn cứ vào khả năng học tập
và kết quả đạt được trong việc thực hiện phương pháp, tôi đã rút ra được những
kinh nghiệm sau:
- Phương pháp ôn tập được tiến hành một cách phong phú đa dạng trong
phần học, kiến thức phù hợp với trình độ học sinh, chú ý nâng cao để phát hiện
bồi dưỡng học sinh giỏi.
- Ôn tập không đánh đố học sinh mà chủ yếu khơi dậy sự suy nghĩ của
học sinh một cách thông minh sáng tạo kết hợp học với hành.
- Bài tập thực hành cần kết hợp nhiều dạng khác nhau, từ câu hỏi trắc
nghiệm đến bài tập nhận thức, thực hành bộ môn, vận dụng kiến thức đã học vào
cuộc sống.
- Ôn tập trên cơ sở hệ thống kiến thức theo một trình tự lôgic, tăng cường
thực hành tại chỗ.
- Nắm vững kiến thức sử địa phương, sự kiện lịch sử nổi bật trong năm,
ôn tập theo chủ đề để học sinh hứng thú học tập, nhớ nhanh, nhớ lâu.
- Có chế độ ưu tiên khuyến khích trong qúa trình ôn tập, tạo nên sự thi

“ Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”
Trên đây là những kinh nghiệm của bản thân trong việc vận dụng phương
pháp dạy ôn tập lịch sử. trong quá trình làm chuyên đề bản thân không tránh
khỏi những thiếu xót. Rất mong được sự góp ý chân thành của đồng nghiệp để
chuyên đề được hoàn thiện hơn
Xin chân thành cảm ơn!
Người viết

Trần Thị Châm

CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

22


1. Đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử.( Tạ Tương Chân – Trường ĐH
Sư phạm – ĐH Thái Nguyên)
2. SGK và SGV môn lịch sử THCS. ( Phan Ngọc Liên – Tổng chủ biên) – Nhà
Xuất bản Giáo dục
3. Lịch sử đại cương Việt Nam
4. Tài liệu về sử địa phương Vĩnh Phúc ( Lê Thu – Trưởng ban chỉ đạo)
5. Thế thứ các triều vua Việt Nam ( Biên soạn Nguyễn Khắc Thuần) Nhà xuất
bản Giáo dục
6. Hướng dẫn trả lời câu hỏi và bài tập lịch sử THCS ( Tác giả ThS Tạ Thị
Thúy Anh) Nhà xuất bản ĐH Quốc Gia Hà Nội

23