MỤC LỤC


A/ ĐẶT VẤN ĐỀ
Dư luận xã hội là hiện tượng thuộc lĩnh vực tinh thần của đời sống xã hội. Dư
luận xã hội đã xuất hiện và tồn tại từ lâu trong lịch sử, nó hình thành tồn tại và phát
triển cùng với quá trình vận động, phát triển của bản thân xã hội loại người. Và
trong thời kì nào thì dư luận xã hội đều có ảnh hưởng nhất định đến quá trình chính
trị – xã hội, đến việc lãnh đạo và quản lí xã hội. Và sự hình thành của dư luận xã
hội phụ thuộc vào nhiều điều kiện, nhiều yếu tố khác nhau về cả chủ quan, khách
quan về kinh tế, chính trị, pháp luật, đạo đức, văn hóa, trình độ, nhận thức, tâm lí
xã hội…Với lẽ đó, tôi chọn đề tài: “Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình
thành dư luận xã hội, cho ví dụ minh họa ở từng yếu tố? Ý nghĩa thực tiễn của việc
nghiên cứu dư luận xã hội đối với lĩnh vực pháp luật”

B/ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Cơ sở lý luận về dư luận xã hội.
1. Định nghĩa dư luận xã hội
Có nhiều định nghĩa khác nhau của các nhà nghiên cứu về dư luận xã hội như
C.Mác, B.K Paderin (người Nga), A.K.Uledop (người Nga), Young (người Mỹ)
hay ở nước ta, định nghĩa của Trung tâm nghiên cứu dư luận xã hội thuộc Ban tư
tưởng – Văn hóa trung ương, hay của Trung tâm xã hội học (Học viện Chính trị
quốc gia Hồ Chí Minh). Tuy nhiên có thể thấy rằng hầu hết các định nghĩa đều đề
cập tới một nội dung chính đó là:
“Thứ nhất, dư luận xã hội là tập hợp những ý kiến quan điểm, thái độ có tính
chất phán xét đánh giá của các nhóm xã hội, các gia cấp, các cộng đồng người
trước một thực tế xã hội thất định.
Thứ hai, sự phán xét đánh giá đó chỉ nảy sinh khi trong xã hội có những vấn
đề xã hội, những sự kiện, hiện tượng xã hội mang tính thời sự, có liên quan đến
những lợi ích chung của các nhóm xã hội, cộng đồng xã hội, hay của toàn xã hội
nói chung.

cấp cơ sở,2011. NXB Chính trị quốc gia – Sự thật, tr. 21 – 22.
2

TS. Ngọ Văn Nhân: Tác động của dư luận xã hội đối với ý thức pháp luật của đội ngũ cán bộ

cấp cơ sở,2011. NXB Chính trị quốc gia – Sự thật, tr. 22.

2


kiện, hiện tượng xã hội hay vấn đề xã hội mà cá nhân đó quan tâm. Dư luân xã hội
lúc dâuc có thể mang nhiều luồng ý kiến khác nahu nhưng khi càng lan rộng thì
càng có xu huớng thống nhất về nội dung phán xét hoặc tính tụ lại vài hướng cơ
bản.
Tin đồn có thể chuyển hóa thành dư luận xã hội khi trên cơ sở của tin đồn
người ta đưa ra những phán xét, đánh giá bày tỏ thái độ của mình; khi thông tin về
sự vật, hiện tượng được kiểm chứng và các nhóm xã hội có thể tiếp cận với nguồn
tin, trao đổi, bày tỏ ý kiến của mình thông qua con đường công khai”.3
3. Các chức năng cơ bản của dư luận xã hội
– Chức năng điều hòa các mối quan hệ xã hội.
– Chức năng giáo dục.
– Chức năng giám sát, tư vấn.
II. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành dư luận xã hội
“Sự hình thành dư luận xã hội phụ thuộc vào điều kiện, yếu tố khác nhau, cả
chủ quan, khách quan về kinh tế, chính trị, pháp luật, đạo đức, văn hóa, trình độ
nhận thức, tâm lí xã hội… Những yếu tố chính tác động đến sự hính thành dư luận
xã hội bao gồm:
1. Quy mô, cường độ, tính chất của các sự việc, sự kiện, hiện tượng xã hội,
quá trình xã hội xảy ra trong thực tế xã hội có ảnh hưởng mạnh mẽ tới sự hình
thành dư luận xã hội.

nào đó để ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh, cũng như thảo luận các biện pháp
phòng chống căn bệnh này.
2. Sự hình thành dư luận xã hội phụ thuộc vào hệ tư tưởng, trình độ học
vấn, kiến thức, hiểu biết, kinh nghiệm thực tế của các cá nhân, các nhóm xã
hội trong xã hội
Nếu thông tin không đầy đủ thì dẫn đến khả năng tranh luận kéo dài, khó hình
thành dư luận xã hội, trình độ học vấn của con người cũng ảnh hưởng quan trọng
đến khuynh hướng, chiều sâu, tính chất phản ánh đúng hay sai của các ý kiến, các
quan điểm phán xét đánh giá đối với sự việc, sự kiện. Chẳng hạn, ở những nhóm xã
hội có trình độ học vấn cao, các cá nhân có thể dễ dàng tiếp cận thông tin, phân tích
TS. Ngọ Văn Nhân: Tác động của dư luận xã hội đối với ý thức pháp luật của đội ngũ cán bộ
cấp cơ sở,2011. NXB Chính trị quốc gia – Sự thật, tr. 97 – 98.
4

4


một cách khoa học về nội dung, bản chất, nguồn gốc, nguyên nhân của các sự vật,
sự kiện; từ đó, đưa ra các phán xét đánh giá phù hợp về sự việc, sự kiện, góp phần
hình thành những dư luận xã hội tích cực, có lợi cho cộng đồng, cho dân tộc hay
quốc gia. Ngược lại, ở những nhóm xã hội có trình độ học vấn thấp, sự hình thành
dư luận xã hội thường chậm chạp và khó khăn hơn vì họ thiếu thông tin, kiến thức
hoặc kinh nghiệm trước một vấn đề xã hội.”5
Ví dụ: Trong vụ án cướp tiệm vàng Ngọc Bích của Lê Văn Luyện đã tạo nên
dư luận hết sức sục sôi. Khi đưa ra xét xử thì mọi người dân chưa nắm rõ về pháp
luật đều cho rằng đó là tội rất rất nghiêm trọng mà mức an phù hợp nhất là tử hình
và không đồng tình với bản án mà Tòa án đưa ra là 18 năm tù. Nhưng đối với
những người hiểu biết về pháp luật thì đó là bản án rất chính xác và đúng luật vì
Luyện chưa đủ 18 tuổi để lĩnh mức án là tử hình.
3. Hoạt động của các phương tiện thông tin đại chúng.

đối với các sự kiện, hiện tượng diễn ra trong đời sống xã hội. “Dư luận xã hội
chính là hơi thở của cuộc sống mà các phương tiện thông tin đại chúng không thể
bỏ qua”. Bằng cách công chúng sẽ có được cơ hội tham gia ngày càng tích cực và
có trách nhiệm hơn vào quá trình chuẩn bị, thực hiện, giám sát và đánh giá các chủ
trương, và chính sách của Đảng và Nhà nước cũng như các hoạt động cụ thể,
thường xuyên của các cấp chính quyền.
Thứ ba, các phương tiện thông tin đại chúng định hướng và điều chỉnh sự hình
thành, phát triển của dư luận xã hội sao cho phù hợp với lợi ích của quốc gia, dân
tộc, cộng đồng. Hệ thống truyền thông đại chúng cần dành một phần đích đáng cho
việc đăng tải các thông tin đã được kiểm chứng chính thức và mang tính định
hướng xây dựng. Đặc biệt khi các sự việc, sự kiện diễn ra có tầm quan trọng và liên
quan đến lợi ích của đất nước, của dân tộc, đụng chạm đến các giá trị, chuẩn mực
xã hội cơ bản…, khi đó, định hướng thông tin phải phản ánh kịp thời quan điểm
của Đảng, của Nhà nước, ý kiến chính thức của các cơ quan chức năng và phản ánh
được sự phán xét, đánh giá chung của dư luận xã hội.”
Ví dụ: Vừa qua, theo nguồn thông tin đại chúng, mọi người dân biết được vụ
Triều Tiên sẽ có vụ bắn tên lửa Unha – 3 vào ngày 13/04/2012. Căn thẳng lên cao
khi nhiều nước gây sức ép đòi Bình Nhuỡng ngừng kế hoạch này nhưng Triều Tiên
6


vẩn cương quyết thực hiện cùng và tạo nên làn sóng dư luận lớn và gây lo sợ cho
nhiều người dân và cho nhiều quốc gia trên thế giới.
4. Những nhân tố thuộc về tâm lý xã hội cũng có ảnh hưởng nhất định tới
sự hình thành dư luận xã hội.
Trạng thái tâm lý xã hội thường biểu hiện ở nhiều nhân tố như thói quen, nếp
sống, ý chí, tâm trạng hay tình cảm của một nhóm xã hội, một cộng đồng người.
Chúng được hình thành do ảnh hưởng trực tiếp của các điều kiện sống, lao động,
sinh hoạt hằng ngày hoặc do tác động của công tác tuyên truyền, giáo dục. Tùy
từng thời điểm nhất định, tâm trạng của con người có thể được thể hiện ở các trạng

thường biểu hiện dưới hình thức biểu tượng, hò, vè, tiếu lâm, châm biếm.”7
Ví dụ: Ở vùng sâu, vùng xa cập nhật thông tin kém, dư luận xã hội khó được
nắm bắt và có thể khi tới nơi dư luận đã được bóp méo gây ảnh hưởng tới tâm lý
người dân, nhưng ngược lại ở thành phố, đô thị dư luận được cập nhật nhanh chóng
người dân có cơ hội hơn để bàn bạc và đưa ra ý kiến của mình…
6. Các phong tục, tập quán, hệ thống các giá trị chuẩn mực xã hội hiện
hành.
Trong chừng mực nhất định, cũng tác động tới sự hình thành dư luận xã hội.
Về cơ bản, các phong tục, tập quán, các giá trị, chuẩn mực xã hội hiện hành tạo ra
những “khuôn mẫu tư duy”, “khuôn mẫu hành động” làm cơ sở cho các phán xét
đánh giá của dư luận xã hội về các sự kiện, hiện tượng, quá trình đang diễn ra trong
xã hội. Sự phán xét, đánh giá của dư luận xã hội về bất lỳ sự kiện, hiện tượng xã
hội hay quá trình xã hội nào cũng phụ thuộc vào hệ thống giá trị, chuẩn mực xã hội
đang tồn tại trong nên văn hóa của cộng đồng xã hội, của dân tộc. Ngay trong cùng
một xã hội, các nhóm xã hội có thể đưa ra các phán xét, đánh giá khác nhau về
cùng một vấm đề. Điều này thể hiện rõ nét qua sự nhìn nhận khác nhau giữa các thế

7

TS. Ngọ Văn Nhân: Tác động của dư luận xã hội đối với ý thức pháp luật của đội ngũ cán bộ

cấp cơ sở,2011. NXB Chính trị quốc gia – Sự thật, tr. 102.

8


hệ đối với những biểu hiện của lối sống hiện đại như cách ăn mặc, các sản phẩm ca
nhạc và phim ảnh; cách sinh hoạt, vui chơi, giải trí…”8
Ví dụ: Với phong tục, tập quán của con người Việt Nam, tà áo dài là một nét
đẹp, nét văn hóa của con người Việt, tuy nhiên một số vụ việc gần đây khi hoa hậu

Đây là hình thức hữu hiệu tạo cho nhân dân, với tính cách là chủ thể tối cao và duy
nhất của quyền lực nhà nước, khả năng tham gia tích cực và chủ động vào các hoạt
động của Nhà nước, trong đó có hoạt động xây dựng pháp luật. Dân chủ đại diện là
hình thức cơ bản mà thông qua đó, nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước, vân
hành theo quy định của Hiến pháp. Theo cơ chế này nhân dân bầu ra cơ quan đại
diện. Cơ quan đại diện trực tiếp nhận quyền lực từ nhân dân nên được gọi là cơ
quan quyền lực nhà nước, trong đó Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao
nhất, Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở đại phương.
Thứ hai, dư luận xã hội là nguồn thông tin có phản hồi có ý nghĩa rất quan
trọng và thiết thực đối với quá trình xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật và
văn bản quy phạm pháp luật dưới luật, đối với việc ban hành các quyết định của các
cá nhân, nhà chức trách có thẩm quyền. Để có được các văn bản pháp luật sát thực
tế, các văn bản quyết định quản lý hành chính nhà nước đúng đắn, có tính khả thi
cao, trước khi xây dựng, soạn thỏa các dự án luật hay ban hành các quyết định, các
cơ quan lập pháp, cơ quan quản lý phải nắm bắt được thực trạng tư tưởng, tâm lý
của các đối tượng xã hội mà văn bản pháp luật, quyết định nhằm vào. Mọi chủ
trương chính sách pháp luật khó có thể trở thành hiện thực nếu không hợp lòng dân,
không được nhân dân ủng hộ. Khi đã có các dự án luật, các thông tin phản hồi lại
càng quan trọng. Mọi vướng mắc, lệch lạc trong quá trình triển khai thực hiện các
văn bản pháp luật, do nhiều yếu tố khó lường trước, đều được bộc lộ qua dư luận xã
hội. Dư luận xã hội là một trong những cơ sở thông tin phản hồi giúp các cơ quan
nhà nước có thẩm quyền đưa ra các văn bản, quyết định phù hợp với lòng dân. Dư
luận xã hội có tác dụng phát hiện những thiếu hụt, những khe hở trong các văn bản
quy phạm pháp luật, giúp cho Nhà nước có biện pháp sửa đổi, bổ sung và điều
chỉnh một cách kịp thời các văn bản pháp luật còn khiếm khuyết, tháo gỡ những
vướng mắc, khó khăn phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện pháp luật.

10



TS. Ngọ Văn Nhân: Xã hội học pháp luật,2012. NXB Hồng Đức, tr. 330-331

11


3. Đối với hoạt động áp dụng pháp luật
“Một trong những chức năng cơ bản của dư luận xã hội là chức năng giám sát.
Chức năng giám sát, tư vấn của dư luận xã hội được thể hiện rõ nét nhất khi đối
tượng phán xét của dư luận xã hội là các hoạt động của cơ quan nhà nước, của
chính quyền các cấp, trong đó có hoạt động của các cơ quan thực thi và bảo vệ
pháp luật. Mọi hoạt động của các cá nhân, cơ quan có thẩm quyền áp dụng pháp
luật đều bi đặt dưới “ống kính”, “tầm ngắm” của dư luận xã hội; bằng cách đó, nó
gây áp lực lên hoạt động áp dụng pháp luật. Áp lực mà dư luận xã hội tạo ra khiến
cho họ luôn phải chú trọng đến chất lượng, hiệu quả của hoạt động áp dụng pháp
luật.
Dư luận xã hội thường lên tiếng tố cáo, tố giác những hành vi phạm tội, giúp
cơ quan chức năng một cách tích cực trong công tác điều tra, phá án. Dư luận xã
hội bày tỏ sự đồng tình với những bản cáo trạng, những bản án đúng người, đúng
tội, có lý, có tình; đồng thời phản đối hững bản án chư phù hợp với tội danh. Qua
đó nó góp phần tăng cường hiệu quả của hoạt động xét xử và tăng cường bảo vệ
pháp luật. Việc dư luận xã hội phê phán, lên án mạnh mẽ các hành vi phạm pháp,
phạm tội cũng sẽ khiến cho bản thân các cán bộ, công chức tham gia hoạt động áp
dụng pháp luật phải luôn có ý thức điều chỉnh hành vi và hoạt động chuyên môn
của mình đáp ứng mong đợi của dư luận xã hội.”11

C/ KẾT THÚC VẤN ĐỀ
Dư luận xã hội đã hình thành và phát triển cùng với quá trình vận động, phát
triển của bản thân xã hội loại người. Nó có sức lan tỏa và ảnh hưởng rất lớn đối với
cuộc sống của con người trong xã hội. Khi nghiên cứ về dư luận xã hội thì nó có
ảnh hưởng rất lớn đói với nhiều lình vực như kinh tế, chính trị, văn hóa, pháp luật,