ĐẶT VẤN ĐỀ
Dư luận xã hội là một hiện tượng quan trọng trong đời sống của con người, nó
tồn tại trong tất cả các cộng đồng lớn nhỏ khác nhau của con người như trong một gia
tộc, làng, xã, tỉnh....Trong một nước hay trên phạm vi nhóm nước, thậm chí trên toàn
thế giới. Dư luận chỉ nảy sinh khi trong cộng đồng xuất hiện những vấn đề, sự kiện
hiện tượng mang tính thời sự, có liên quan đến lợi ích của các nhóm xã hội hay cả
cộng đồng. dư luận xã hội có thể hình thành một cách tự phát nhưng có thể được hình
thành có chủ định từ sự chuẩn bị trước để phục vụ cho một chủ trương hay một ý
tưởng nào đó. Do đó, nó có những tính chất nhất định.
Dư luận xã hội cũng được xem như là một sự phản ánh của tồn tại xã hội và
như thế nó là một dạng biểu hiện của ý thức xã hội, khi sự phản ánh này thể hiện ở
một mức độ nào đó, tích cực hay tiêu cực, cũng đồng thời thể hiện rằng, tồn tại xã hội
đang có những vấn đề cụ thể. Sự hình thành của dư luận xã hội theo nhiều cách, bằng
nhiều con đường đã khiến cho dư luận xã hội trở thành một thực thể trung gian mang
thông tin có ý nghĩa đối với sự tồn tại của cộng đồng và ảnh hưởng rất lớn đối với các
cá nhân và nhóm xã hội. Chính vì vậy những hiểu biết về dư luận xã hội là rất cần
thiết và hữu ích.
Chính vì muốn làm rõ hơn tính chất của dư luận xã hội, mà em chọn chủ đề:
“các tính chất cơ bản của dư luận xã hội, cho ví dụ minh họa ở từng tính chất?
tác động của dư luận xã hội đối với ý thức pháp luật”.

NỘI DUNG
I. KHÁI NIỆM DƯ LUẬN XÃ HỘI.
1.Định nghĩa dư luận xã hội
Dư luận xã hội là một dạng tồn tại đặc biệt của ý thức xã hội, có thể hiện diện
trong các hình thái ý thức xã hội khác nhau. Nó là một hiện tượng thuộc lĩnh vực tinh
thần của đời sống xã hội, nảy sinh từ hiện tượng xã hội và mang bản chất xã hội.Từ
1


trước đến nay, đã có nhiều quan niệm , cách hiểu khác nhau xung quanh khái niệm dư


thiểu số (một tập thể, nhóm xã hội nhỏ). Điều đó có nghĩa là, dư luận xã hội bao gồm
mọi luồng ý kiến – các luồng ý kiến của đa số người cũng như các luồng ý kiến của
các nhóm thiểu số.
3, Nội dung của dư luận xã hội.
Dư luận xã hội khi hình thành thường chứa đựng trong bản thân nó các ý kiến,
sự phán xét, đánh giá, biểu thị thái độ, cách nhìn nhận của mọi người về các sự việc,
sự kiện hay hiện tượng xảy ra trong xã hội. Đó chính là nội dung của dư luận xã hội.
Nội dung của dư luận xã hội rất đa dạng và phong phú, bởi vì nó phản ánh và có liên
quan đến hầu hết mọi vấn đề của đời sống xã hội khi các vấn đề đó đụng chạm tới các
nhu cầu, lợi ích của các nhóm xã hội và thu hút được sự quan tâm chú ý của mọi
người. Nhìn chung, dư luận xã hội có các nội dung sau :
Dư luận xã hội phản ánh các vấn đề chính trị - thời sự, đường lối, chính sách
đối nội, đối ngoại của Đảng và Nhà nước, phản ánh các sự kiện chính trị, sinh hoạt
chính trị quan trọng của đất nước.
Dư luận xã hội phản ánh các vấn đề kinh tế, đường lối, chính sách kinh tế và cơ
chế quản lí kinh tế của nhà nước, phản ánh thực trạng của cơ sở hạ tầng, đời sống vật
chất của các giai cấp, tầng lớp xã hội khác nhau, nó phản ánh đời sống kinh tế của đời
sống xã hội.
Dư luận xã hội phản ánh tình trạng thực tế của các lĩnh vực thuộc đời sống tinh
thần xã hội như pháp luật, đạo đức, lối sống, đời sống văn hóa – nghệ thuật của đất
nước, trình độ nhận thức, hiểu biết của con người về tự nhiên và xã hội.
Dư luận xã hội phản ánh những nhu cầu ngày càng tăng của con người trong
thực tế đời sống xã hội.
4.Phân biệt dư luận xã hội với tin đồn
Tin đồn chỉ là tin tức về một sự việc,sự kiện, hay hiện tượng có thể có thật hoặc
chỉ có một phần sự thật được lan truyền từ người này sang người khác chủ yếu bằng
con đường truyền miệng.

3

thịt lợn “bẩn”, ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe người tiêu dùng. Khuynh hướng của
dư luận xã hội trong vụ việc này hầu hết đều bày tỏ thái độ bức xúc, lên án hành vi sử
4


dụng chất cấm trong chăn nuôi này và yêu cầu các cơ quan phải có biện pháp xử lý,
xác minh, ngăn chặn hành vi trên. Điều đó có nghĩa là đồ thị biểu diễn dư luận xã hội
trong trường hợp này có hình dạng chữ J, tức là có sự đồng thuận, nhất trí cao trong
dư luận xã hội.
2.Tính lợi ích
2.1. Biểu hiện của tính chất
Tính lợi ích là một đặc tính cố hữu của dư luận xã hội, bởi vì nếu không có sự
liên quan, đụng chạm tới lợi ích của các nhóm xã hội thì cũng không có sự hình thành
bất cứ một luồng dư luận xã hội nào.Tính lợi ích của dư luận xã hội được nhìn nhận
trên hai phương diện là lợi ích vật chất và lợi ích tinh thần.
Lợi ích vất chất được nhận thức rõ nét khi các sự kiện, hiện tượng đang diễn ra
trong xã hội có liên quan chặt chẽ đến các hoạt động kinh tế và sự ổn định cuộc sống
của đông đảo người dân.
Lợi ích tinh thần được đề cập khi các vấn đề, các sư kiện, hiện tượng đang diễn
ra đụng chạm đến hệ thống các giá trị, chuẩn mực xã hội, các phong tục, tập quán
khuôn mẫu hành vi ứng xử văn hoá của cộng đồng xã hội hoặc của cả một dân tộc.
Trong bản thân mình thì lợi ích chỉ mới là điều kiện cần để thúc đẩy việc tạo ra
dư luận xã hội.Điều kiện đủ ở đây chính là sự nhận thức của các nhóm xã hội về lợi
ích của mình và mối quan hệ giữa chúng với các sự kiện, hiện tượng, quá trình xã hội
đang diễn ra.
2.2. Ví dụ minh hoạ
Về việc tranh chấp ở biển Đông, đã có nhiều ý kiến cá nhân tranh luận, bàn bạc
về vấn đề này thông qua các website, báo chí, truyền thông. Và dần dần, nó trở thành
vấn đề nổi cộm được cả xã hội quan tâm, và chú ý đến. Đa số mọi người đều cho
rằng: Trường Sa, Hoàng Sa là của Việt Nam, vì nó thuộc chủ quyền lãnh thổ của

đổi. Xét theo quan điểm biện chứng, trong bản thân tính năng động, dễ biến đổi đã bao
hàm cả tính bền vững tương đối của dư luận xã hội. Có những dư luận xã hội chỉ qua
một đêm là thay đổi, nhưng có những dư luận xã hội tồn tại qua hàng mấy thập kỉ.
Tính bền vững tương đối của dư luận xã hội phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố. Cái mới
lúc đầu chỉ được số ít thừa nhận do đó dễ bị phản đối. Nhưng ý kiến cuả đa số sẽ
6


nhanh chóng, dễ dàng thay đổi khi cái mới vươn lên khẳng định mình trong cuộc
sống.
Tính năng động, dễ biến đổi cuả dư luận xã hội thường được nhìn nhận trên hai
phương diện. Thứ nhất là dư luận xã hội biến đổi theo không gian và môi trường văn
hoá. Cùng một sự việc nhưng dư luận của các cộng đồng người khác nhau lại thể hiện
sự phán xét, đánh giá khác nhau. Thứ hai là dư luận xã hội biến đổi theo thời gian.
Cùng với sự phát triển của xã hội, nhiều giá trị văn hoá, chuẩn mực xã hội, phong tục
tập quán có thể bị biến đổi ngay trong cùng nền văn hoá - xã hội, dẫn đến sự thay đổi
trong cách nhìn nhận, đánh giá của dư luận xã hội.
4.2. Ví dụ minh hoạ
Trong xã hội thực dân nửa phong kiến, khi mà ý thức hệ tưởng phong kiến vẫn
còn tồn tại sâu đậm trong nếp sống của con người, cách ăn mặc theo lối Âu hóa trở
nên kệch cỡm, lố bịch với các trang phục như “ỡm ờ, ngay thơ, trong trắng...” hay
các khẩu hiểu trên vai của các cảnh sát giao thông như “ typn”( có nghĩa là: tôi yêu
phụ nữ) tạo ra nhiều phê phán, chỉ trích gay gắt. hệ tư tưởng phong kiến đã tạo ra
chuẩn mực đạo đức trong xã hội như ăn mặc kín đáo, lịch sự như áo tứ thân, yếm
dào, con gái theo đạo tam tòng, tứ đức, làm trai phải” tu thân, tề gia, trị quốc, bình
thiên hạ”. Nhưng trong xã hội hiện đại, con người lại quan niệm về cách ăn mặc có
phần mới mẻ hơn, theo cách ăn mặc Âu hóa, tuy nhiên sự thay đổi này vẫn dựa trên
hệ tư tưởng, chuẩn mực phong kiến. Nếu có sự phá cách lộ liễu, hay mát mẻ quá,
ngay lập tức cá nhân sẽ bị xã hội lên tiếng phê phán.
5. Tính tương đối trong khả năng phản ánh thực tế xã hội cuả dư luận xã hội

giá trị, chuẩn mực pháp lí đối với xã hội.
Thứ hai, ý thức pháp luật của giai cấp cầm quyền là cơ sở để hình thành thế giới
quan pháp lí chính thống trong xã hội.
Thứ ba, sự chọn lọc của giai cấp cầm quyền về kế thừa đối với một số nhân tố
của ý thức pháp luật cũ.
2.2.Ý thức pháp luật mang tính độc lập tương đối
Ý thức pháp luật thường lạc hậu hơn so với tồn tại xã hội. Điều đó có nghĩa là
tồn tại xã hội đã thay đổi nhưng ý thức pháp luật phản ánh tồn tại xã hội đó vẫn còn,

8


nhất là yếu tố tâm lí, tập quán, truyền thống trong ý thức pháp luật vẫn còn tồn tại dai
dẳng trong một thời gian dài.
Ý thức pháp luật có thể vượt trước tồn tại xã hội.Trường hợp này xảy ra khi
những tư tưởng pháp luật khoa học, tiên tiến, phản ánh chính xác, sâu sắc tình hình
thực tiễn xã hội, thể hiện ra thành pháp luật tiến bộ,thúc đẩy sự phát triển của xã hội.
Ý thức pháp luật có tính kế thừa trong quá trình phát triển. Những yếu tố tiếp
thu,kế thừa có thể lạc hậu hoặc tiến bộ tuỳ thuộc vào lợi ích của những giai cấp nhất
định trong xã hội.
Ý thức pháp luật có sự tác động qua lại với các hình thái ý thức xã hội khác.
Trong sự tác động qua lại giữa các hình thái ý thức xã hội thì sự tác động qua lại giữa
ý thức pháp luật với ý thức chính trị và với ý thức đạo đức thể hiện rõ nét nhất.
Ý thức pháp luật có sự tác động trở lại đối với tồn tại xã hội. Sự tác động này có
thể là tích cực hoặc tiêu cực tuỳ thuộc vào ý thức pháp luật đó mang tính chất tiến bộ
hay lạc hậu. Như vậy, ý thức pháp luật có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của
tồn tại xã hội.

IV.TÁC ĐỘNG CỦA DƯ LUẬN XÃ HỘI ĐỐI VỚI Ý THỨC PHÁP
LUẬT

Khi đã hình thành, dư luận xã hội thường tác động vào ý thức con người,trước
hết là ý thức cá nhân. Bằng sự khen hay chê, tán thành hay phản đối, sự can thiệp kịp
thời đối với các hành vi phù hợp hay không phù hợp với lợi ích của xã hội, nhất là các
nguyên tắc, quy định của pháp luật, dư luận xã hội có vai trò giáo dục cho cá nhân
mỗi người ý thức đúng đắn phù hợp với quy tắc, yêu cầu của pháp luật hiện hành.
Điều đó thể hiện ở hai phương diện sau:
Một mặt, dư luận xã hội có thể tác động trực tiếp nhằm phê phán, lên án những
hành vi vi phạm pháp luật, đạo đức hoặc khích lệ, cổ vũ những hành vi phù hợp với
lợi ích chung, biểu dương những tấm gương cao đẹp. Điều đó thể hiện ở việc mỗi cá
nhân sẽ tự điều chỉnh hành vi pháp luật của mình sao cho phù hợp với quy tắc, yêu
cầu giá trị của các quy phạm pháp luật chung.

10


Mặt khác, dư luận xã hội có tác động lâu dài đến việc hình thành nhân cách, ý
thức pháp luật cá nhân. Trải qua một thời gian nhất định tham gia vào các lĩnh vực
quan hệ pháp luật, các cá nhân sẽ tự cảm nhận được những điều nên làm và không nên
làm, những cách xử sự đúng trong cuộc sống cộng đồng của họ. Điều đó cho thấy dư
luận xã hội có ảnh hưởng tích cực tới sự hình thành và phát triển của ý thức pháp luật
cá nhân.
Trong ý thức pháp luật của cá nhân, tâm lý pháp luật là yếu tố có ý nghĩa rất
quan trọng. Tâm lý pháp luật cũng như thuộc tính tâm lý vốn có của con người là sự
phản ánh trực tiếp các sự kiện, hiện tượng bên ngoài có liên quan đến pháp luật.
Những sự kiện, hiện tượng pháp luật đó đồng thời cũng là đối tượng phản ánh của dư
luận xã hội. Vì vậy, dư luận xã hội có tác động mạnh mẽ tới tâm lý pháp luật cá nhân
thể hiện trên ba phương diện:
Thứ nhất, dư luận xã hội tác động quan trọng tới tình cảm pháp luật của cá
nhân. Trong thực tiễn đời sống pháp luật, trước những diễn biến của một sự kiện hay
hiện tượng pháp luật, dư luận xã hội thường được nảy sinh và biểu hiện ở hai xu

nhận thức, quan điểm, thái độ, lập trường, tình cảm đối với pháp luật và các hiện
tượng pháp luật của tập hợp người có những nét tương đồng về điều kiện sống, lao
động, sinh hoạt, nhu cầu, lợi ích cơ bản. Dư luận xã hội với tư cách là ý chí chung của
các nhóm xã hội và cộng đồng xã hội, có tác động quan trọng đối với ý thức pháp luật
của nhóm xã hội. Dư luận xã hội được coi là biểu hiện của hành vi tập thể. Dưới tác
động của các luồng thông tin về các sự kiện, hiện tượng pháp luật xảy ra trong xã hội
các thành viên của nhóm xã hội sẽ cùng bày tỏ sự quan tâm của mình thông qua các
hoạt động trao đổi, thảo luận, chia sẻ ý kiến của mình với những người xung quanh.
Sự va chạm, cọ xát các ý kiến, quan điểm về sự kiện, hiện tượng pháp luật trong nội
bộ nhóm xã hội đưa tới kết quả là nhận thức,tình cảm pháp luật, thái độ đối với pháp
luật của nhóm.
Trong phạm vi nhóm xã hội, dư luận xã hội không phải là ý kiến của một người
mà ý kiến, phán xét đánh giá của nhiều thành viên trong nhóm xã hội, là sự phát ngôn
chung của họ về một sự kiện, hiện tượng pháp luật nhất định. Từ sự phán xét đánh giá
chung đó, nhóm xã hội bày tỏ nhận thức, tình cảm pháp luật, đi tới hành động thống
nhất, nêu lên những kiến nghị của họ trước thực tiễn pháp luật của đời sống xã hội.
12


Điều đó có nghĩa dư luận xã hội tác động tích cực tới sự hình thành, củng cố và phát
triển ý thức pháp luật của nhóm.
3. Dư luận xã hội tác động đến ý thức pháp luật xã hội
Dư luận xã hội tác động trực tiếp và gián tiếp đến sự hình thành và phát triển
của hệ thống, quan điểm, tư tưởng pháp luật. Với tư cách là một hiện tượng xã hội, dư
luận xã hội phản ánh tồn tại xã hội nói chung, đồng thời phản ánh các sự kiện, hiện
tượng pháp lý xảy ra trong đời sống xã hội. Sự bàn luận, thảo luận giũa các thành viên
trong xã hội về các sự kiện, hiện tượng pháp lý đưa tới kết quả là họ đạt tới sự nhận
thức chung, thống nhất trong các phán xét, đánh giá về sự việc, sự kiện pháp luật. Khi
đã hình thành, dư luận xã hội biểu thị thái độ, quan điểm, cảm xúc, ý chí tập thể của
đại đa số người trong cộng xã hội trước thực tiễn của đời sống pháp luật xã hội, thể

của đời sống pháp luật từng bước thẩm thấu vào trong nhận thức pháp luật của mỗi
người được khái quát ở trình độ cao và mang tính hệ thống chặt chẽ, trở thành giá trị,
chuẩn mực chung cho toàn xã hội. Điều đó nói lên sự tác động rất quan trọng của dư
luận xã hội đối với ý thức pháp luật xã hội.
4. Vai trò của dư luận xã hội trong việc giáo dục ý thức pháp luật.
Dư luận xã hội luôn hỗ trợ cùng pháp luật trong việc điều chỉnh hành vi của con
người, duy trì trật tự trong toàn xã hội cũng như trong mỗi cộng đồng. Dư luận có tác
động mãnh mẽ tới ý thức, tư tưởng của con người. Nó góp phần giáo dục nhận thức
đúng đắn về điều tốt, cái xấu, điều gì đúng pháp luật, điều nào sai pháp luật…để từ đó,
nó có cả tác dụng răn đe con người cần tránh xa những cái xấu xa trong xã hội.
Đồng thời, dư luận xã hội cũng góp phần nâng cao sự hiểu biết pháp luật của
người dân, và cũng là phương tiện để các cơ quan nhà nước có thể đánh giá được khả
năng nhận thức, việc sử dụng pháp luật và phản ứng của nhân dân đối với các vấn đề
pháp luật đề từ đó tiến hành các hoạt động thực hiện pháp luật như thế nào cho phù
hợp với khả năng nhận thức và thực hiện pháp luật ở đại số quần chúng nhân dân.

14


5. Một số giải pháp phát huy tác động tích cực của dư luận xã hội trong việc nâng
cao ý thức pháp luật
Để phát huy tác động tích cực của dư luận xã hội trong việc nâng cao ý thức
pháp luật, cần thực hiện một số giải pháp sau:
Thứ nhất là cần tạo ra các điều kiện cần thiết về kinh tế, văn hoá, xã hội để dư
luận xã hội tác động tích cực tới ý thức pháp luật do sự tác động này luôn diễn ra
trong một môi trường kinh tế - xã hội, môi trường văn hoá – xã hội nhất định.
Thứ hai là cần xây dựng một môi trường pháp lý – xã hội phù hợp để dư luận xã
hội tác động tích cực tới ý thức pháp luật.
Thứ ba là định hướng, nắm bắt và phát huy những dư luận xã hội có tác động
tích cực tới việc nâng cao ý thức pháp luật.


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU

...................................................................................................1

NỘI DUNG
I.DƯ LUẬN XÃ HỘI

.....................................................................................1

1.Định nghĩa dư luận xã hội

...........................................................................1

2.Khách thể và chủ thể của dư luận xã hội

.......................................................2

3.Nội dung của dư luận xã hội...............................................................................3
4.Phân biệt dư luận xã hội với tin đồn

...........................................................3

II.CÁC TÍNH CHẤT CƠ BẢN CỦA DƯ LUẬN XÃ HỘI
1.Tính khuynh hướng
2.Tính lợi ích

.............................4


..................................13

4.Vai trò của dư luận xã hội trong việc giáo dục ý thức pháp luật........................14
5.Một số giải pháp phát huy tác động tích cực của dư luận xã hội trong việc nâng cao
ý thức pháp luật
KẾT BÀI

...............................................................................................15

..........................................................................................................15

17