THIỀU THỊ VÂN ANH - 360528

ĐẶT VẤN ĐỀ
Khi nhắc tới một dân tộc, không thể không nhắc tới bản sắc văn hóa của đất
nước đó. Là khu vực có điều kiện tự nhiên riêng biệt, văn hóa Việt Nam có những
bản sắc để phân biệt dân tộc này với dân tộc khác. Và nhắc tới tôn giáo Việt Nam,
người ta không thể không nhắc tới Phật giáo- giáo lí đã ăn sâu vào tiềm thức của
mỗi người dân Việt. Trong bài tiểu luận này, em xin được làm rõ” Đặc trưng của
Phật giáo Việt Nam và vai trò của Phật giáo đối với xã hội Việt Nam hiện nay”

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I.

Sự xuất hiện Phật giáo ở Việt Nam
Đạo Phật hình thành ở Ấn độ vào khoảng thế kỉ VI TCN, người sang lập là

thái tử Sidharta. Phật giáo truyền vào Việt Nam khoảng đầu thế kỉ Tây lịch, nhiều tài
liệu cho rằng vào hạ bán thế kỉ II nước ta có một trung tâm Phật giáo phồn vinh và
quan trọng, ngoài 2 trung tâm Phật giáo rất quan trọng ở Trung Hoa còn có một
trung tâm ở Giao Chỉ, Luy Lâu, Bắc Ninh
Trung tâm Luy Lâu được hình thành do sự viếng thăm của những tăng sĩ
Ấn Độ. Những vị tang sĩ này vào Việt Nam bằng đường biển, theo các thuyền buôn
người Ấn. Nhưng trước khi các tăng sĩ vào Việt Nam thì các thương gia Ấn đã tới và
mang theo sinh hoạt tới xứ ta. Đầu kỉ nguyên, Ấn Độ tới bờ biển Mã Lai, Phù Nam,
Giao Chỉ, trong thời gian họ sống với dân bản xứ và ảnh hưởng tới dân bằng lối
sống và văn minh
Thực chất của Đạo Phật là một học thuyết về nỗi khổ và sự giải thoát. Phật
giáo Giao Châu ban đầu mang màu sắc tiểu thừa Nam tong và trong con mắt người
Việt Nam nông nghiệp, Phật là hiện than của một vị thần luôn sẵn sang có mặt để
trừng trị cái ác, cứu giúp người tốt. Sang thế kỉ IV – V, lại có them luồng Phật giáo
1

nhất là những vị sống vào thời Lý như Vạn Hạnh, Từ Đạo Hạnh, Nguyễn Minh
Không, đều nổi tiếng là giỏi pháp thuật, có tài biến hóa thần thông. Phật giáo Việt
Nam cũng tổng hợp các con đường giải thoát bằng tự lực và tha lực, phối hợp Thiền
tông với Tịnh Độ tông.
Các chùa phía Bắc là cả một Phật điện vô cùng phong phú với hàng mấy
chục pho tượng Phật, bồ tát, la hán của các tông phái khác nhau.Riêng tượng Phật
Thích Ca cũng đã có tới năm dạng: Thích Ca sơ sinh, Tuyết Sơn, Thích ca đứng
thuyết pháp, Thích ca ngồi tòa sen, Thích Ca nhập miết bàn. Ở phía Nam, Đại thừa
2


THIỀU THỊ VÂN ANH - 360528
và Tiểu thừa kết hợp mật thiết với nhau: nhiều chùa mang hình thức tiểu thừa (thờ
Phật Thích Ca, sư mặc áo vàng) nhưng lại theo giáo lý Đại thừa, bên cạnh Phật
Thích Ca lớn vẫn có nhiều tượng nhỏ, bên cạnh áo vàng vẫn có đồ nâu lam.
2. Phật Giáo Việt Nam mang tính dung chấp
a. Kết hợp với các tín ngưỡng dân tộc
Phật nói: “Tất cả chúng sanh đều có Phật tính” hay “Ta là Phật đã thành,
chúng sanh là Phật sắp thành, ai cũng sẽ thành Phật”. Do đó Phật giáo Đại thừa chủ
trương nhập thế để phổ độ chúng sanh và khai “tri kiến Phật” vốn có sẵn trong tâm
của mọi người (Kinh Pháp Hoa).
Về luân lý thì đại thừa trọng nhất là từ bi, khác với đạo du-già (Yoga) và
đạo phật nguyên thủy; hai đạo ấy lấy từ bi làm phương tiện, mà đại thừa lấy từ bi
làm mục đích, đó cũng chính là nền tảng cơ bản của Phật giáo đại thừa trong việc
kết hợp chặt chẽ giữa việc đạo với việc đời.
Khi vào Việt Nam, Phật giáo đã tiếp xúc ngay với các tín ngưỡng truyền
thống của dân tộc, do vậy, đã tổng hợp chặt chẽ ngay với chúng, thể hiện ở các mặt
sau:
Trước khi Phật giáo vào Việt Nam, ở nước ta đã có tính thương người, tính
thương người này không phải xuất phát từ Nho giáo hay Phật giáo; nó xuất phát

trung thực hơn là đi chùa: “Thứ nhất là tu tại gia, thứ nhì tu chợ, thứ ba tu chùa” hay
“Dù xây chín bậc phù đồ, không bằng làm phúc cứu cho một người”. Coi trọng
truyền thống thờ cha mẹ ông bà hơn là thờ Phật: “Tu đâu cho bằng tu nhà, thờ cha
kính mẹ mới là chân tu”; đồng nhất ông bà cha mẹ với Phật: “Phật trong nhà không
thờ đi thờ Thích ca ngoài đường”.
Vào Việt Nam đạo Phật kết hợp với đạo dân tộc thờ ông bà tổ tiên mà đề ra thuyết tứ
ân. Ân tổ tiên cha mẹ: sinh ra ta là nhờ có cha mẹ, sinh ra cha mẹ là ông bà tổ tiên,
nên khi biết ơn cha mẹ cũng phải biết ơn tổ tiên. Nhờ có tổ tiên cha mẹ, ta mới có
được thân này phục vụ cho xã hội, nên ân tổ tiên cha mẹ được đặc lên đầu.
- Ân đất nước: Sanh ra, ta phải nhờ tổ tiên cha mẹ, sống ta phải nhờ đất nước quê
hương. Hưởng tất đất, ăn những ngọn rau cũng đều nhờ đất nước quê hương. Ta có
4


THIỀU THỊ VÂN ANH - 360528
bổn phận phải bảo vệ đất nước khi bị kẻ xâm lăng giày đạp. Ráng nâng đỡ xứ sở quê
hương lúc nghiên nghèo và làm cho được trở nên cường thịnh. Ráng cứu cấp nước
nhà khi bị kẻ ngoài thống trị. Bờ cõi vững lặng thân ta mới yên, quốc gia mạnh giàu
mình ta mới ấm.
- Ân tam bảo: tức là thọ ân Phật, Pháp, Tăng đã đem đến cho mình lối sống đạo đức
và lành mạnh.
- Ân đồng bào nhân loại: Vừa mở mắt chào đời đã thấy mình phải nhờ đến sự giúp
đỡ của những kẻ ở xung quanh. Nhờ hột cơm của họ mới sống, nhờ miếng vải của
họ mới ấm thân. Vui sướng ta đồng hưởng với họ. Hoạn nạn họ cùng chịu với ta. Họ
với ta cùng một màu da, cùng một thứ tiếng, những người mà ta thường gọi là đồng
bào. Ta và họ có mối liên hệ mật thiết không thể chia nhau. Thế nên ta phải giúp đỡ
họ hầu đáp đền cái ơn mà ta đã thọ hưỡng. Còn nhân loại là những người đang sanh
sống với chúng ta trên quả địa cầu này. Nếu không có nhân loại, thử hỏi dân tộc ta ra
như thế nào? Ta có đủ vật liệu để dùng chăng? Ta có thể tự túc một mình chăng?
Thế nên dân tộc ta cũng phải nhờ đến nhân loại, nghĩa là ta phải nhờ đến dân tộc

Sự đồng hành giữa Phật giáo và dân tộc Việt Nam trong quá khứ
Bản chất các giáo huấn của đức Phật mang tính nhập thế rất cao, thông qua học
thuyết tuỳ duyên. Ngay từ thời du nhập, Phật giáo tiếp xúc với nền văn hoá bản địa,
trong tinh thần dung thông, không độc tôn, loại trừ. Nhờ tinh thần dung thông này,
đạo Phật đã sử dụng các dữ liệu tích cực của văn hoá và tôn giáo dân gian để góp
phần xây dựng và phát triển nền văn hoá dân tộc. Hình ảnh chùa Tứ Pháp nói lên
được sự kết hợp hài hoà giữa văn hoá Phật giáo với văn hoá bản địa. Nếu “Mây,
Mưa, Sấm, Chớp” được tín ngưỡng dân gian nâng lên thành các vị thần linh, thì đạo
Phật đã nhìn dưới góc độ của các hiện tượng thiên nhiên, qua hoá thân của các tượng
Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi và Pháp Điễn.

6


THIỀU THỊ VÂN ANH - 360528
Học thuyết tứ ân (ân tổ quốc, ân đồng bào, ân cha mẹ, ân thầy cô), đặc biệt là ân tổ
quốc của Phật giáo đã hoà quyện với tín ngưỡng thành hoàng làm cho tinh thần yêu
nước và nhân từ của Phật giáo giúp cho Việt Nam vượt qua được các phong ba bão
táp của vó giầy xâm lược phương Bắc, bảo vệ biên cương bờ cõi, thiết lập an ninh
cho người dân. Các anh hùng dân tộc và các liệt sĩ đã được thờ phượng trong các
chùa Phật giáo miền Bắc là một minh chứng về tinh thần nhập thế này.
Tư tưởng triết lý của nhà Phật đã từ lâu trở thành một phần đời sống tinh thần của
người Việt Nam. Tinh thần từ bi, yêu chuộng hoà bình, tôn trọng sự sống và hiếu
sinh của Phật giáo đã ảnh hưởng tâm hồn Việt Nam một cách sâu sắc. Một trong
những nhà văn, nhà chính trị lớn của Việt Nam là Nguyễn Trải đã thể hiện tình thần
nhân bản của đạo Phật trong bài Bình Ngô Đại Cáo của ông rằng: “Lấy đại nghĩa
thắng hung tàn/ Đem trí nhân để thay cường bạo.” Nhờ tinh thần “Thần vũ chẳng
giết hại/ Thuận lòng trời ta mở đường hiếu sinh,” sau khi chiến thắng nhà Minh,
chính quyền Việt Nam thời đó thấm nhuần tinh thần nhà Phật, đã không giết hại và
cầm tù kẻ thù, ngược lại cung cấp thuyền bè và lương thực cho họ về nước an toàn.

tự hào dân tộc, chứng minh sự hội nhập của văn hoá Phật giáo trong văn hoá dân tộc
Việt Nam.
Truyền thống tri ân và báo ân tổ quốc đã giúp cho nhiều Tăng Ni đã mạnh dạn “cỡi
áo cà-sa khoát chiến bào.” Nhiều Phật tử Việt nam đã vận động ân xá cho nhà chính
trị yêu nước Phan Bội Châu, trong nỗ lực đòi độc lập khỏi ách thống trị của Pháp.
Trong thời Mỹ Diệm, Tăng Ni và Phật tử Việt Nam đã tích cực tham gia các phong
trào đấu tranh đòi hoà bình và độc lập cho dân tộc.
Tinh thần đồng hành với dân tộc của Phật giáo đối với Việt Nam thân yêu đã có tuổi
thọ trên dưới 20 thế kỷ, kể từ khi con đường tâm linh nhân bản này có mặt tại Việt
Nam. Nhiều thế hệ thiền sư và Phật tử vừa yêu đạo, vừa yêu nước, kháng cự lại tinh
thần sùng ngoại Bắc phương Trung Quốc. Tinh thần tứ ân của đạo Phật đã tạo ra cao
trào từ cường dân tộc, toàn dân yêu nước và đoàn kết vì đại nghĩa quốc gia, nhiều
lần đánh bại giặc Tống và giặc Nguyên từ phương Bắc. Nhờ tướng tài Lý Thường
Kiệt sùng tư tưởng nhân bản của Phật, quân dân thiên triều và thiên quốc của Trung
Quốc “thây chất thành đống, máu chảy thành sông,” bị đánh bại tan tành ở Châu
8


THIỀU THỊ VÂN ANH - 360528
Ung và Châu Khiêm. Nhờ tinh thần tự cường và độc lập của Phật giáo, dân tộc Việt
Nam đã tìm ra được hướng đi mới, tác rời khỏi tư tưởng Khổng giáo vốn là điểm tựa
nhận thức của chủ nghĩa độ hộ Trung Quốc đối với Việt Nam. Phật giáo Việt Nam
đã xoá được mặc cảm bị nô lệ Trung Quốc kéo dài 10 thế kỷ, là nhờ vào tinh thần
yêu nước và bình đẳng của Phật giáo.
Tinh thần bình đẳng của nhà Phật khẳng định rằng nếu Trung Quốc có thiên triều và
thiên tử thì Việt Nam cũng có thiên triều là Đại Cồ Việt và thiên tử là các vị minh
quân. Tư tưởng này là yếu tố cần thiết giúp dân tộc Việt Nam được giải phóng khỏi
ách nô lệ Trung Hoa to lớn. Nền chính trị độc lập và tự chủ của thời Lý Trần, với
tinh thần nhập thế của Phật giáo, đã mở ra những triều đại độc lập tự chủ đầu tiên
của lịch sử Việt Nam, làm cho dòng chảy đồng hành với dân tộc của Phật giáo Việt

Phật giáo đi vào lòng người dân Việt Nam mấy nghìn năm qua và cho đến nay
vẫn phát huy vai trò tích cực là bởi các giái trị đạo đức từ bi, hỉ xả, vô ngã , vị tha..
của nó thật sự gần gũi với giá trị nhân văn truyền thống thương người như thể
thương thân, nhân hậu, vị tha. Đạo đức Phật giáo là đạo đức của tấm lòng đại từ, đại
bì, lấy tình thương bao la với con người, với muôn loài làm trọng, lấy việc oán khổ
và diệt khổ cho con người làm mục đích cao cả. Vì vậy mà thông qua Phật giáo có
thể thấy trong đó về hình ảnh dân tộc vị tha, nhân đạo , yêu thương lẫn nhau
III .Vai trò của Phật giáo với xã hội hiện nay
1. Vai trò Phật giáo với văn hóa dân tộc
Trải qua trên 2000 năm du nhập và tồn tại, Phật giáo đã ăn sâu bám rễ trong
tâm thức nhân dân ta, vì vậy nó đã ảnh hưởng sâu sắc đến nền văn hóa dân tộc, đặc
biệt trên các lĩnh vực: sinh hoạt tín ngưỡng, nghệ thuật, kiến trúc, điêu khắc…Các
ngôi chùa vẫn đáp ứng được vai trò tích cực trong việc đáp ứng các nhu cầu tín
ngưỡng, văn hóa tinh thần của nhân dân. Trong đó có nhiều di tích Phật giáo trở
thành những trung tâm văn hóa phục vụ dân ta và cả du khách nước ngoài.
Trong dân gian vẫn lưu truyền câu nói” Trẻ vui nhà, già vui chùa” nhưng
ngày nau trong các ngày lễ hội, sóc, vọng, có rất đông người đi lễ chùa thuộc hầu hết
các lứa tuổi, đặc biệt là tầng lớp thanh thiếu niên. Điều này có tác dụng to lớn, bởi vì
đến với chùa là đến với nơi không gian tâm linh, tôn nghiêm, thành kính, từ đó con
người tìm thấy nhu cầu tinh thần cần thiết
11


THIỀU THỊ VÂN ANH - 360528
Với một hệ thống chùa tháp ở hầu hết các địa phương trong cả nước từ Bắc
vào Nam, từ thành thị đến nông thôn. Phật giáo trở thành một phần không thể thiếu
đi của văn hóa Việt Nam. Những ngôi chùa còn làm giàu, làm đẹp hơn nghệ thuật
kiến trúc và điêu khắc của dân tộc ta. Theo số liệu của giáo hội Phật giáo Việt Nam
hiện nay cả nước có 13775 tu viện gồm 11432 của Phật giáo Bắc Tông, 517 của
Nam tông, 316 tịnh xá, 467 tịnh thất, 998 niệm Phật đường. Trong đó có 400 tu viện

Trong quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc của nước nhà, Phật giáo luôn ủng
hộ đường lối chính sách giải phóng dân tộc của Đảng và Nhà nước ta, có những hoạt
động cụ thể đóng góp cho cách mạng. Đông đảo các nhà sư đã tham gia cách mạng
và hi sinh vì độc lập dân tộc
Kể từ sau Đại hội thống nhất Phật giáo Việt Nam( 1981) đến nay, hơn bao giờ hết
Phật giáo có những đóng góp cho đất nước trên lĩnh vực chính trị tư tưởng. Các tăng
ni, Phật tử gương mẫu trong việc thực hiện chính sách của Đảng và NHà Nước. Đặc
biệt, Phật giáo luôn ủng hộ, tham gia vào việc chống lại những hoạt động lợi dụng
tôn giáo phá hoại cách mạng nước ta và bảo vệ những chính sách của Đảng và Nhà
nước ta về vấn đề dân tộc tôn giáo
Việc Nhà nước ta tổ chức đăng cai tổ chức Đại lễ Phật đản LHQ năm 2008 là sự
đánh giá đúng mức những giá trị tiến bộ của Phật giáo ở nước ta
3.Vai trò của Phật giáo tới con người Việt Nam
Con người Việt Nam ngày nay là sản phẩm của những hoàn cảnh, của nhiều
học thuyết tư tưởng và tôn giáo.Tính cách người Việt là một tổng hợp phức tạp. Ở
đó có sự chi phối của tư tưởng Mác- Leenin và nhiều học thuyết tôn giáo khác. Lí
thuyết về nếp sống Phật giáo trực tiếp chi phối nhân cách người Việt
Nhân cách Phật giáo đã góp phần làm nên nhân cách người Việt hiện nay. Mặt
tích cực là chấp nhận sự biến đổi của thế giới và con người, sống có nền nếp, trong
sạch, quan tâm đến nỗi khổ của người khác, thương người, vị tha, giúp người gặp
hoạn nạn. Mặt tiêu cực là nhìn đời một cách bi quan, có pha trộn chất hư vô chủ
nghĩa, nặng ở tín ngưỡng về quyền năng và phép màu nhiệm của một vị siêu nhiên

13


THIỀU THỊ VÂN ANH - 360528
nào đó mà nhẹ về tin tưởng nang lực hoạt động của con người, nếp sống thì khổ
hanh và không tránh khỏi nương theo những lễ nghi thần bí…
Ngoài ra Phật giáo còn ảnh hưởng đến thế giới quan con người Việt Nam thể

ích kỉ ở một số người. Với phương châm” cứu một mạng người còn hơn xây bảy
tầng tháp”, Đức Phật luôn kêu gọi tín đồ của mình hãy hành đạo vì lợi ích quần sinh,
vì lòng thương cho đời, vì lợi ích cho loài người
Ngũ giới, Thập thiện, Lục độ… là những giới luật và những chuẩn mực hướng
con người đến cái thiện, tránh ác. Ngũ giới bao gồm: không sát sing, không trộm
cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu. Thập thiên là không satsing,
không trộm cắp, không nói dối, không tà dâm, không nói lời thêu dệt, không nói hai
chiều, không ác khẩu, không tham lam, không thù hận, không si mê. Những điều răn
dạy đó của phật đến nay vẫn phù hợp với những giá trị đạo đức chung của con người
Với thế hệ trẻ, như ở các trường phổ thông, các tổ chức đoàn, đội luôn phát
động các phong trào nhân đạo như “ Lá lành đùm lá rách”., “ quỹ giúp bạn nghèo
vượt khó” , “ quỹ viên gạch hồng” … Chính vì vậy ngay từ nhỏ các em học sinh đã
được giáo dục tư tưởng nhân đạo, bác ái, giúp đỡ người khác mà cơ sở của nền tảng
ấy là tư tưởng giáo lý nhà Phật đã hoà tan với giá trị truyền thống của con người
Việt Nam. Lên đến cấp III và vào Đại học, những thanh thiếu niên có những hoạt
động thiết thực hơn. Sự đồng cảm với những con người gặp khó khăn, những số
phận bất hạnh cô đơn, cộng với truyền thống từ bi, bác ái đã giúp chúng ta, những
học sinh, sinh viên còn ngồi trên ghế nhà trường có đủ nghị lực và tâm huyết để lập
ra những kế hoạch, tham gia vào những hoạt động thiết thực như hội chữ thập đỏ,
hội tình thương, các chương trình phổ cập văn hoá cho trẻ em nghèo, chăm nom các
bà mẹ Việt Nam nghèo Và ta không thể phủ nhận Phật giáo đã góp phần tạo nên
những giá trị tốt đẹp ấy.
Và ta càng phải nhắc đến giá trị đó trong khi cuộc sống ngày nay ngày càng
xuất hiện những hiện tượng tiêu cực. thì vẫn còn một số bộ phận thanh niên ăn chơi,
đua đòi, làm tiêu tốn tiền bạc của cha mẹ và đất nước.. Thế hệ trẻ ngày nay nhiều
người chỉ biết chạy theo vật chất, bị cuốn hút bởi những thứ ăn chơi sau đoạ làm hại
đến gia đình và cộng đồng. Hơn bao giờ hết việc giáo dục nhân cách cho thế hệ trẻ
trở nên rất quan trọng và một trong những phương pháp hữu ích là nêu cao truyền bá
15


động mê tín dị đoan. Đòi hỏi cần có biện pháp để bảo vệ bản sắc văn hóa này:
16


THIỀU THỊ VÂN ANH - 360528
- Cần xác lập quan điểm khoa học vè vấn đề tôn giáo và ảnh hưởng của tôn
giáo với thế hệ trẻ
- Có những đề tài nghiên cứu khoa học và chương trình dự án thiết thực nhằm
quan tâm, giải đáp nhu cầu thanh thiếu niên. Đảng và Nhà nước cần đầu tư
cán bộ tuyên truyền thế hệ trẻ nâng cao nhận thức tư tuongr, bảo vệ văn hóa
dân tộc
- Đảng là nhân tố quan trọng cần quan tâm, lãnh đạo hoạch định chính sách
cũng như ban hành Luật tôn giáo

KẾT THÚC VẤN ĐỀ
Như vậy, qua bài tiểu luận này, em có thể hiểu hơn về tôn giao Việt Nam. Qua
đó, ý thức được nhiệm vụ của thế hệ trẻ cần phát huy bảo vệ bản sắc văn hóa như thế
nào” hòa nhập nhưng không hòa tan”. Tôn giáo là vấn đề lớn đặc biệ Phật giáo gần
gũi với nhân dân ta nên cần giữ gìn mặt tinh thần này

17


THIỀU THỊ VÂN ANH - 360528

18