TRƯờng đai học lâm nghiệp
Khoa lâm học

Khoá luận tốt nghệp

Ngnh: Lâm học

Giáo viên hớng dẫn: PGS.TS. Vũ Nhâm
Sinh viên thực hiện: Phan Văn Lực
Khoá học: 2005 - 2009

Hà Nội - 2009
1


DANH M C CÁC KÝ HI U VÀ CH

VI T T T

OTH3: Ô t ng h p c p tu i III
OTC: Ô tiêu chu n

OTH4: Ô t ng h p c p tu i IV

O C: Ô đ i ch ng

O C-OTC3C: So sánh gi a ô

OTH: Ô t ng h p

đ i ch ng và ô tiêu chu n C c p

ng ông Tây
NB : o đ

h

đ i ch ng và ô tiêu chu n C c p
ng kính tán theo

tu i IV

ng Nam B c

O C-OTH4: So sánh gi a ô

TB : Giá tr trung bình
C :

đ i ch ng và ô t ng h p c p tu i

i ch ng

IV

TH : T ng h p
Dmax :

C2007-C2009: So sánh gi a ô

ng kính ngang ng c


O C4 : Ô đ i ch ng c p tu i IV

tiêu chu n C n m 2007

OTC3A: Ô tiêu chu n A c p tu i

O C2009- OTH2007: So sánh

c p tu i III

gi a ô đ i ch ng n m 2009 và ô

OTC4A: Ô tiêu chu n A c p tu i

t ng h p n m 2007

IV

2


L I NÓI

U

đánh giá k t qu h c t p sau b n n m đào t o t i tr

ng g n li n v i

công tác đào t o, nghiên c u khoa h c v i th c ti n s n xu t, giúp cho sinh


i u tra Quy ho ch r ng.

Tôi c ng xin chân thành c m n t i toàn th cán b Công ty Lâm nghi p Yên
S n, t nh Tuyên Quang c ng nh các b n đ ng nghi p đã giúp đ t o m i
đi u ki n thu n l i cho tôi hoàn thành đ t th c t p và b n khoá lu n t t
nghi p theo đúng quy đ nh c a nhà tr

ng.

Do th i gian có h n, trình đ và kinh nghi m c a b n thân còn h n ch ,
h n n a đây là l n đ u tiên làm quen v i công tác nghiên c u khoa h c nên
b n khoá lu n này không th tránh kh i nh ng thi u sót và sai sót nh t đ nh.
Tôi xin ghi nh n nh ng ý ki n đóng góp b sung c a các th y, cô giáo và các
b n đ ng nghi p đ b n khoá lu n đ

c hoàn thi n h n.

Tôi xin chân thành c m n!
Xuân Mai, ngày 25 tháng 5 n m 2009
Sinh viên th c hi n
Phan V n L c
3


TV N
M (Manglietia glauca Dandy) v i đ c đi m sinh tr

ng nhanh, t a



r ng t nhiên đã c n ki t, không còn kh n ng khai thác, nhu c u v cung c p
g đ c bi t là g l n ph c v công nghi p ch bi n ngày càng gia t ng thì vi c
nghiên c u, xây d ng vùng nguyên li u cung c p lo i g này lâu dài là h t
s c c n thi t, không nh ng đáp ng nhu c u trong n

c mà còn h

ng t i

xu t kh u. Tuy nhiên, n u ti n hành tr ng m i t bây gi thì ít nh t 20 - 25
n m sau m i có th cho khai thác g l n ph c v công nghi p ch bi n.
Hi n nay, t i Công ty Lâm nghi p Yên S n – Tuyên Quang có di n tích
r ng M r t l n, đ
nh . N u đ

c tr ng v i m t đ khá dày v i m c đích cung c p g

c chuy n hóa các lo i r ng này thành r ng cung c p g l n ph c

v công ngh ch bi n thì ch trong 5 - 10 n m t i chúng ta s có ngu n cung
c p lo i g này. Không nh ng làm t ng s n l
ngày càng cao, gi m đ

ng g đáp ng nhu c u g

c chi phí tr ng ban đ u, gi m quá trình xói mòn đ t

mà còn có th t o ngu n thu nh p l n nh m tái t o r ng, t ng kh n ng h p
4

đ tài “ Ki m đ mh mô hình chuy n hoá r ng tr ng M (Manglietia glauca
Dandy) c p tu i III và IV (5 -
c nhi t đ t i cao

tuy t đ i 42oC và t i th p tuy t đ i -1oC, thích h p v i đ

m không khí hàng

n m kho ng 80%,l

ng m a hàng n m t 1400mm - 2000mm. Cây M m c

6


nh ng n i đ t sâu, m, t i x p, thoát n

t t

c, thành ph n c gi i th t đ n

th t nh , đ t feralit phát tri n trên các lo i đá m macma chua.
V đ c đi m sinh h c: M sinh tr
r ng

giai đo n tu i non, t ng tr

ng đ i nhanh. Trong tr ng

ng hàng n m có th đ t 1,5cm đ

và 1,5m chi u cao, sau đó sinh tr

Ki m đ nh r ng là m t l nh v c ho t đ ng còn r t m i
Ngay c các n

Vi t Nam.

c có n n Lâm nghi p phát tri n thì c ng còn nhi u tranh cãi

Ki m đ nh ti n hành đ nh k trong ph m vi c chu k kinh doanh và
đ i v i t ng loài cây c th
M c đích c a ki m đ nh nh m xác đ nh m c đ đáp ng m c tiêu cung
c p g l n c a d án đ ra trong t ng giai đo n nh t đ nh.
th c thi hi u qu ki m đ nh thì c ng ph i xây d ng các tiêu chu n,
m i tiêu chu n có m t s tiêu chí, m i tiêu chí đ
là t ng tr
t ng t

c đo b ng hai m c. M c 1

ng loài M khi ch t chuy n hoá b ng v i khi ch a ch t. M c 2 là

ng c a loài M sau khi ch t chuy n hoá nhanh h n khi ch a ch t

chuy n hoá. Tiêu chu n đ t ra ph i đáp ng m c tiêu cung c p g l n đ t ra
c a d án
1.1.3. Phân chia c p tu i
Có 3 cách đ phân chia c p tu i nh sau:
+ Phân chia c p tu i nhân t o
+ Phân chia c p tu i t nhiên
7


áp d ng các nguyên t c k thu t lâm sinh và ph
đ

ng pháp kinh doanh đ đ t

c m c đích kinh doanh.
S phát tri n c a khoa h c chuy n hoá r ng g n ch t v i phát tri n c a

Lâm nghi p. Hi n nay có nhi u ch

ng trình qu c gia và qu c t v chuy n

hoá r ng nh : Chuy n hoá r ng thu n loài thành r ng h n loài, chuy n hoá
r ng g l n thành r ng g nh ,…
Th c ch t c a chuy n hoá r ng là ch t nuôi d
d

ng có u đi m là thúc đ y sinh tr

ng. Vì Ch t nuôi

ng nhanh, c i thi n đi u ki n s ng m t

cách tr c ti p thích h p cho lâm ph n; là khâu quan tr ng trong vi c đi u
khi n quá trình hình thành r ng và là bi n pháp thay đ i đ nh h
tri n c a cây r ng và lâm ph n tr

ng phát

c khi thu ho ch nh ng không thay th nó

d

ng không đ t m c tiêu tái sinh r ng và thu ho ch s n

c m t làm m c đích chính mà m c tiêu có tính chi n l

ng nh ng cây t t nh t thu c nhóm m c đích kinh doanh”.
Các nhà lâm nghi p M (1925) cho r ng ch t nuôi d

áp d ng các nguyên t c k thu t lâm sinh và ph
đ

c là: “Nuôi

c m c đích kinh doanh. N

ng là quá trình

ng pháp kinh doanh đ đ t

c M chia ch t nuôi d

ng ra làm 5 lo i:

(1) Ch t lo i tr , ch t nh ng cây chèn ép, không dùng, th y u
(2) Ch t t do, ch t b nh ng cây g t ng trên
(3) Ch t t a th a và ch t sinh tr

ng



ng chia làm 2 lo i:

Lo i th nh t c n c vào ngo i hình cây r ng chia ra 5 c p đ ti n hành ch t
nuôi d

ng; nh ng do k thu t c a m i ng

i khác nhau nên khó đ t đ

c

m t tiêu chu n nh t đ nh. Lo i th hai chia ra 3 c p g t t, g v a và g
x u và yêu c u ph i có cùng đ

ng kính trong không gian nh

nhau.

Ph

ng pháp này đ n gi n d th c hi n. Ngoài ra n m 1970 áp d ng

ph

ng pháp cây u th . Ph

ng pháp này đ n gi n d làm, ch y u d a

vào giá tr s n xu t và l i ích hi n t i.


Các nhà Lâm h c Trung Qu c cho r ng: Trong khi r ng ch a thành
th c đ t o đi u ki n cho cây g còn l i sinh tr

ng phát tri n t t, c n ph i

ch t b t m t ph n cây g . Ngoài ra thông qua ch t b t m t ph n cây g mà
thu đ

c m t ph n l i nhu n nên còn đ

c g i là “Ch t l i d ng trung gian”

(Ch t trung gian).
Nh v y, ch t nuôi d

ng là bi n pháp chính đ nuôi d

ng r ng b ng

cách ch t b t đi m t s cây r ng nh m t o đi u ki n cho nh ng cây ph m
ch t t t đ
sinh tr

c gi l i sinh tr

ng, c i thi n ch t l

ng, nuôi d


ng (Ch t l

ng g chia làm 3 c p).

M t s y u t k thu t c a ch t nuôi d
+ Các ph

ng pháp ch t nuôi d

ng g m:

ng:

Các nghiên c u cho th y phân b s cây theo c p kính đ u theo ph n
b Parabol ho c g n Parabol. C n c vào đ l ch c a đ nh Parabol làm c s
xây d ng các ph
Ch t nuôi d

ng pháp ch t nuôi d

ng t ng d

i, ch t nuôi d

gi i.

10

ng. Ph


tình hình sinh tr

ng; giao thông v n chuy n; nhân l c và kh n ng tiêu th

g nh . T góc đ sinh v t h c, vi c xác đ nh k b t đ u ch t nuôi d
th

ng

ng d a vào các y u t sau:
- M c đ phân hoá cây r ng: Vi c xác đ nh có th d a vào m t s tiêu

chí sau: Phân c p cây r ng; đ phân tán c a đ

ng kính lâm ph n, t l s cây

lâm ph n theo c p kính.
- Hình thái bên ngoài c a lâm ph n: Có th c n c đ ng thái hình tán
hay đ cao t a cành t nhiên.
+ Xác đ nh c
C

ng đ ch t nuôi d

ng đ ch t nuôi d

ng:

ng là ch t bao nhiêu cây, đ l i bao nhiêu cây


* Xác đ nh c
- Ph

ng đ ch t).
ng đ ch t nuôi d

ng pháp đ nh tính: Th

ng: Có 2 ph

ng pháp.

ng c n c vào phân c p cây r ng, đ tàn

che hay đ đ y c a lâm ph n đ xác đ nh c

11

ng đ ch t nuôi d

ng.


- Ph

ng pháp đ nh l

ng: C n c vào sinh tr

ng c a lâm ph n và


dài. K giãn cách

m ts n
ng và t ng tr

c xác đ nh t 5 – 10 n m.
ng pháp ki m đ nh r ng

ng

Theo V.Bertalanfly (Wenk, G.1990) thì sinh tr
m tđ il
sinh tr

ng sinh

ng càng l n thì k giãn cách càng

1.2.2. Các y u t k thu t làm c s xây d ng ph
1.2.2.1. Sinh tr

ng

ng là s t ng lên c a

ng nào đó nh k t qu c a đ ng hoá c a m t v t s ng. Nh v y

ng g n li n v i th i gian và th
T ng tr

c công b

ng c a cây r ng và lâm

c xây d ng thành các mô hình toán h c ch t ch và đã

trong các công trình c a Mayer, H.A, và Stevenson, D.D

(1943), Schumacher, F.X và Coile, T.X (1960), Clutter, J.L, Allison, B.J
(1973), Alder (1980).

12


1.2.2.2. Các quy lu t c u trúc lâm ph n
C u trúc r ng là s s p x p các thành ph n c u t o nên qu n th th c
v t r ng theo không gian và th i gian. C u trúc là c s quan tr ng cho công
tác quy ho ch trong vi c đ nh h

ng s phát tri n c a r ng theo m c tiêu

kinh doanh l i d ng. Ngay t nh ng n m đ u th k 20 đã có nhi u công
trình nghiên c u v c u trúc r ng nh m ph c v cho s n xu t kinh doanh c a
con ng

i.

Nh ng nghiên c u v c u trúc r ng phát tri n t th p đ n cao, t ch
nghiên c u ch y u là mô t đ nh tính sang nghiên c u đ nh l


- Phân b s cây theo đ

ng kính ( N – D1.3)

Là m t trong nh ng quy lu t quan tr ng nh t c a quy lu t k t c u lâm
ph n. Nó ph n ánh m c đ thích nghi c a các loài cây trong quá trình sinh
tr

ng và phát tri n c a các loài cây v i đi u ki n l p đ a. Ngoài ra phân b

s cây theo đ

ng kính còn s p x p t h p các thành ph n c u thành nên qu n

th th c v t r ng theo không gian và th i gian.
N u phân b s cây theo đ
đ

ng kính h p lý thì cây r ng s t n d ng

c t i đa các ti m n ng c a đi u ki n l p đ a, t o ra n ng su t sinh kh i cao

nh t.
Reineke (1933) đã phát hi n đ
13

ng kính t

ng quan v i m t đ mà



Trong m t lâm ph n chi u cao và đ

ng kính có m i quan h m t thi t

v i nhau. Nghiên c u m i quan h này có th hi u đ

c b n ch t lâm ph n và

qua đó s đ xu t các gi i pháp lâm sinh nh m c i thi n c u trúc r ng.
M i quan h

này đ

c bi u th r t phong phú theo các tác gi

Hohenald, Krenn, Michailoff, Naslund…
H= ao + a1D + a2D2
H -1.3 =D2/(D+ b.D2)
H= a.Db
H= a + blogD
….
-T

ng quan D1.3 – DT

M t s

nghiên c u c a các tác gi : Zieger(1928), Cromer



ng

ph n l n m i ch t p trung nghiên c u đ

ng đ i non tr

Vi t Nam còn t

ng d ng cho ch t nuôi d

ng

r ng tr ng đ u tu i. M c dù còn có m t s h n ch nh t đ nh v các ph

ng

pháp phân c p cây r ng và xác đ nh m t đ t i u, nh ng nh ng k t qu b

c

đ u nghiên c u trong l nh v c này đã đóng góp đáng k cho vi c t ng b

c

xây d ng h th ng các bi n pháp k thu t x lý lâm sinh trong nuôi d

ng

r ng nhi t đ i Vi t Nam.

ng cho m t s loài cây nh : M , Thông đuôi ng a, B đ , B ch đàn.
Nguy n Ng c Lung (1999) c ng đã cho th

Gompertz, Schumacher đ mô t quá trình sinh tr
à L t - Lâm

ng. Và tác gi đ ngh dùng ph

t quy lu t sinh tr
s hàm sinh tr
nhanh

ng cho m t s đ i l

ng tri n v ng nh t đ

nghi m các hàm:

ng c a loài thông 3 lá t i
ng trình Schumacher đ mô

ng. Tác gi c ng đã gi i thi u m t
c th nghi m v i các loài cây m c

Vi t Nam, nh :
Gompertz, Koller, Schumacher, Kort,…
Các k t qu nghiên c u v t ng tr

ng r ng còn đ



c Huy (1987, 1988), V Nhâm (1988), V Ti n Hinh

(1990), Ph m Ng c Giao (1989, 1996)...đ u nh t trí đ

ng bi u di n quy lu t

phân b N/D có d ng l ch trái và có th dùng hàm toán h c khác nhau nh :
Hàm Weibull, hàm Scharlier...
+ Nghiên c u quy lu t t

ng quan gi a chi u cao v i đ

ng kính cây

r ng
V

ình Ph

ng (1985) thi t l p bi u c p chi u cao lâm ph n B đ t

ng trình Parabol b c hai mà không c n phân bi t c p đ t và tu i.

nhiên t ph

V Nhâm (1988) đã xây d ng đ

c mô hình đ



ng trình đ

ng

ng th ng.

Ph m Ng c Giao (1996) đã xây d ng mô hình đ ng thái t

ng quan

gi a DT/D1.3 v i r ng Thông đuôi ng a khu ông B c.
1.3.3. Nh n xét
Chuy n hoá r ng là m t khái ni m còn t
chuy n hoá r ng chính là ch t nuôi d
n

ng đ i m i m . Th c ch t

ng và quá trình t a th a đã đ

c các

c trên th gi i nghiên c u trong m t th i gian khá dài. Tuy nhiên, do đ c
16


tính sinh v t h c m i loài cây r ng khác nhau, c u trúc r ng khác nhau, m t
đ r ng khác nhau và m c đích kinh doanh khác nhau mà c n có các bi n
Vi t Nam, chuy n hoá r ng đã t ng


Công ty Lâm nghi p Yên S n, t nh Tuyên Quang

chi m m t di n tích khá l n, đ

c đem vào gây tr ng cách đây kho ng 30

n m v i m c đích chính là cung c p g nh làm nguyên li u cho các nhà máy
ch bi n nguyên li u gi y s i. Chính vì v y, mà m t đ tr ng r ng ban đ u
t

ng đ i d y, các r ng M hi n t i đ t t tu i 5 đ n tu i 20 chi m ph n l n

di n tích, đa s đã có s phân hoá, t a th a t nhiên và các tác đ ng nhân t o.
Do v y mà m t đ hi n t i và s phân b cây trong lâm ph n là không đ u, do
đó mu n chuy n hoá các lâm ph n này c n xây d ng các mô hình lý thuy t
các c p tu i khác nhau t đó làm c s xây d ng quy ho ch chuy n hoá r ng.
Chính vì v y chúng tôi nghiên c u đ tài “Ki m đ nh các mô hình chuy n
hoá r ng tr ng M (Manglietia glauca Dandy) c p tu i III và IV(5-
ch t chuy n hoá 2 n m và c u trúc r ng c a các ô đ i ch ng.
2.2.

it

2.2.1.

ng, ph m vi và gi i h n nghiên c u c a đ tài

i t ng
Là r ng tr ng M c p tu i III và IV (5-
- Tình hình s n xu t kinh doanh tr

c kia và hi n nay.

2.3.2. Gi i thi u các b c thi t l p các mô hình chuy n hóa
2.3.3. Nghiên c u các quy lu t c u trúc r ng trên các đ i t ng
+ Quy lu t phân b s cây theo c đ

ng kính (N - D1.3).

+ Tu ng quan gi a chi u cao vút ng n và đ

ng kính ngang ng c (Hvn –

D1.3)
+ Tu ng quan gi a đ

ng kính tán và đ

ng kính ngang ng c(DT - D1.3)

2.3.4. So sánh bi n đ i c u trúc r ng
+ Quy lu t phân b s cây theo c đ

ng kính (N - D1.3).

+ Tu ng quan gi a chi u cao vút ng n và đ

ng kính ngang ng c(Hvn


ng nghiên c u.

M c đích ch y u là ki m đ nh mô hình chuy n hoá r ng tr ng M
cung c p g nh thành r ng cung c p g l n c p tuôi III và IV (5-
c đo cao Blume – Leiss, đ

chính xác t i (dm)
* Chi u cao d

i cành (Hdc) : Dùng th

c đo cao Blume – Leiss, đ

chính xác t i (dm)
*

c dây đo hai chi u ông –Tây ,Nam

ng kính tán (DT) : Dùng th

- B c, đ chính xác t i (dm)
V ph u đ ngang trên các mô hình đ i ch ng
b) Trên các ÔTC đ i ch ng 500 m2 c ng ti n hành đo đ m các ch tiêu
D1.3, Hvn, DT và v ph u đ ngang.
Bi u 01: i u tra t ng cây cao
OTC:

Ngày đi u tra:

Tu i:

a đi m:

d c:

T

NB

TB

C p

Ch t

Ghi

Kraft

l

chú

ng

1
…
2.4.3. Ch nh lý, t ng h p và tính toán xác đ nh các quy lu t c u trúc
2.4.3.1. Nghiên c u các chính sách và quy đ nh có liên quan quy ho ch
chuy n hoá r ng
21


- T ng h p các t i li u thu th p đ
đình và theo ph

giúp c a ph n m m Excell 8.0 và SPSS 15.0.
* Các đ c tr ng c n tính toán:
+ Giá tr trung bình ( X ) c a đ i l
X =

ng sinh tr

ng

1 m
∑ fiX i
n i =1

( X : Trung bình m u, n: Dung l

ng quan sát, X i : Tr s quan sát, m:

S t )
+ Ph

ng sai ( S x2 )
S x2 =

Qx
n −1

m

Trong đó: Qx = ∑
1=1


ng quan sát, X i : Tr s


(Sx%: H s bi n đ ng, Sx: Sai tiêu chu n, X : Trung bình m u )
+ Ph m vi bi n đ ng (Rx):
Rx = X (max) – X (min)
(Rx: Ph m vi bi n đ ng, X(max): Giá tr l n nh t, X(min): Giá tr nh nh t)
+H s t
(r: H s t

ng quan(r) : r =

Q xy

(0 ≤ r ≤ 1)

Q x .Q y

ng quan, Qxy: Sai tiêu chu n c a giá tr xy, Qx: Sai tiêu

chu n c a giá tr x, Qy: Sai tiêu chu n c a giá tr y)
* Các quy lu t c u trúc:
- Phân b N – D: mô ph ng phân b th c nghi m b ng hàm Weibull
d ng ph

ng trình: f(x) = α . λ . x α − 1 . e − λ . x

v i α , λ là các tham s c a ph
C n c s li u ban đ u đ


(flt: t n s lý thuy t, ftt: t n s th c nghi m)
-T

ng quan Hvn – D1.3: Xây d ng t

ng quan trên c s ph

ng trình:

H = a + b.logD1.3 (a, b là tham s )
T s li u th c t , tính toán b ng ph n m m x lý th ng kê SPSS 15.0
ta tìm đ

c các h s c a ph

ng trình và ki m tra s t n t i c a các h s

b ng tiêu chu n t.
-T

ng quan DT và D1.3: Xây d ng t
23

ng quan trên c s ph

ng trình:


DT = a + b.D1.3 (a, b là tham s )

E
TH(A+B+C+D+E)

2.4.4.2. S bi n đ i gi a mô hình tr

c khi ch t chuy n hoá (2007)v i sau khi

ch t chuy n hoá (2009)
CÁC Ô TIÊU CHU N TR
C
KHI CH T CHUY N HÓA

CÁC Ô TIÊU CHU N CH T
CHUY N HÓA

A

A

B

B

C

C

D

D

D
E
TH

25

I