MỞ ĐẦU
Tên đề tài: "Vai trò của giáo dục gia đình trong sự phát triển con
người và xã hội".
1. Lý do chọn đề tài.
Con người vừa là một thực thể tự nhiên vừa là một thực thể xã hội.
Cuộc sống của con người chịu sự chi phối bởi môi trường tự nhiên và xã hội
mà con người sống trong đó. Gia đình, nhà trường, xã hội là ba môi trường
liên kết, gắn bó chặt chẽ với nhau trong quá trình hình thành và phát triển của
mỗi cá nhân.
Gia đình là một trong ba môi trường xã hội hoá trẻ em, quyết định trực
tiếp tới mặt tự nhiên và xã hội trong mỗi con người, thông qua gia đình mỗi
cá nhân người ngày càng hoàn thiện cả về mặt tự nhiên và mặt xã hội. Gia
đình khộng chỉ sinh ra con người, thực hiện các chức năng chăm sóc hoàn
thiện thể lực cho trẻ em mà còn là một trường học đầu đời cho mỗi đứa trẻ
phát triển, hoàn thiện yếu tố xã hội trong con người: dạy cho trẻ em cách ăn,
mặc, giao tiếp, tiếp thu văn hoá công cộng... Giúp trẻ hình thành nhân cách
gốc cho con người. Thông qua gia đình cá nhân có cơ sở để tiếp nhận những
giá trị, những chuẩn mực xã hội, vững tin bước sang một môi trường xã hội
hoá cao hơn.
Như vậy, để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực về thể lực, trí tuệ, đạo
đức, thẩm mỹ...điều quan trọng nhất là cần phải chú ý nâng cao vị trí, vai trò,
chức năng, phương pháp giáo dục gia đình trong việc xã hội hoá trẻ em; đồng
thời phải biết kết hợp hài hoà các môi trường giáo dục: giáo dục gia đình, nhà
trường và xã hội.
Trong các môi trường giáo dục, gia đình có một ý nghĩa quyết định đầu
tiên đối với việc hình thành con người xã hội, giáo dục con người trở thành
công dân có ích cho xã hội.

1





Nghiên cứu về thực tiễn để đưa ra những kết luận về qui luật vận động
của những sự kiện, hiện tượng giáo dục gia đình đặc biệt là phải dựa trên các
giả thuyết khoa học.
5. Giả thuyết khoa học.
Đất nước chuyển sang nền kinh tế thị trường đã ảnh hưởng mạnh mẽ
đến toàn bộ đời sống vật chất và tinh thần của gia đình. Ảnh hưởng của văn
hoá ngoại lai và qui luật cạnh tranh cũng làm phát triển nhanh chóng, mạnh
mẽ những tệ nạn xã hội như: Tham nhũng, mại dâm, nghiện hút... tạo ra
những thách thức và khó khăn trong giáo dục gia đình hiện nay.
Các hiện tượng gây mất ổn định đối với đời sống gia đình như: ly hôn,
có người nghiện hút, kinh doanh phá sản... đang có nguy cơ tăng cũng gây
khó khăn cho công tác giáo dục gia đình.
Giáo dục gia đình chịu ảnh hưởng khá lớn của điều kiện kinh tế, tiện
nghi, nếp sống văn hoá, nghề nghiệp... chính vì vậy vai trò của giáo dục gia
đình trong sự phát triển của con người và xã hội trong giai đoạn hiện nay là
rất quan trọng. Nhờ thấu hiểu tính cách, sức khoẻ của con cái mà các bậc cha
mẹ tìm kiếm, lựa chọn được các biện pháp phù hợp để giải quyết có hiệu qủa
các tình huống giáo dục, tạo điều kiện thuận lợi đối với việc hình thành và
phát triển những phẩm chất nhân cách tốt đẹp của trẻ.
6. Phương pháp nghiên cứu khoa học.
Trên cơ sở ý nghĩa của đề tài, đối tượng nghiên cứu; đề tài áp dụng các
phương pháp nghiên cứu sau:
- Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn như: quan sát, phương
pháp phỏng vấn, phương pháp trưng cầu ý kiến, phương pháp phân tích và
tổng kết kinh nghiệm, phương pháp thực nghiệm, phương pháp chuyên gia.
- Nhóm các phương pháp lý thuyết: phương pháp phân tích - tổng hợp,
phân loại - hệ thống hoá lý thuyết, phương pháp mô hình hoá.
- Phương pháp toán học trong nghiên cứu khoa học: Sử dụng đặc biệt là

- Duy trì và phát triển nòi giống.
- Lao động, sản xuất để tồn tại và phát triển.
- Nuôi dạy con cái trưởng thành.
- Là tổ ấm cho mọi thành viên trong gia đình.
3. Ý nghĩa và tầm quan trọng của gia đình đối với sự phát triển của
mỗi cá nhân, xã hội và đất nước.
a. Đối với cá nhân.
- Gia đình là tổ ấm của mỗi thành viên trong gia đình, là môi trường
quan trọng hình thành và giáo dục nhân cách, là cái nôi nuôi dưỡng con
người.

5


- Gia đình có ý nghĩa quan trọng trong việc chăm sóc - giáo dục và bảo
vệ các thành viên trong gia đình đặc biệt là trẻ em, phụ nữ và người cao tuổi.
- Gia đình là nơi cung cấp kiến thức, kỹ năng tới các thành viên trong
gia đình, là lá chắn vững vàng ngăn chặn sự xâm nhập của các tệ nạn xã hội
vào gia đình.
- Gia đình là cầu nối trong mối quan hệ giữa các thành viên, nuôi
dưỡng tình cảm yêu thương lẫn nhau (vợ chồng, bố mẹ, con cái, ông bà - con
cháu).
- Kinh tế gia đình phát triển, giúp xoá đói giảm nghèo qua đó nâng cao
đời sống vật chất, tinh thần, văn hoá, giáo dục, sức khoẻ của các thành viên
trong gia đình.
b. Đối với xã hội.
- Gia đình là nhân tố quyết định trong sự phát triển bền vững của xã
hội; gia đình là tế bào của xã hội; gia đình cũng là nơi tiếp nhận những giá trị
nhân văn mới (bình đẳng giới, tăng quyền cho phụ nữ, chăm sóc bảo vệ trẻ
em...).

2. Thực trạng của giáo dục gia đình hiện nay.
Trong giai đoạn này nhiều công việc của gia đình đã được các thiết chế
xã hội khác đảm nhận với sự đầu tư của nhà nước. Gần như giáo dục gia đình
bị xem nhẹ, chủ yếu dựa vào hệ thống giáo dục nhà trường và xã hội. Hệ
thống các nhà trẻ, lớp mẫu giáo, trường học, trạm xá, bếp ăn tập thể phát triển
rộng khắp. Chức năng nuôi dưỡng con cái, chăm sóc người già, gia đình ít
phải gánh vác. Kinh tế gia đình phó mặc cho xí nghiệp, hợp tác xã, cơ quan
quản lý và điều khiển.
Giai đoạn này cả nước đi lên CNXH, thực hiện cơ chế tập trung quan
liêu bao cấp, nóng vội chủ quan cuối cùng những năm 70, cả nước rơi vào
tình trạng khủng hoảng kinh tế kéo dài. Hậu quả là sản xuất không phát triển,
đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là gia đình công nhân viên

7


chức và lực lượng vũ trang. Điều này gây trở ngại lớn cho giáo dục gia đình
và khó khăn trong việc thực hiện các chức năng của gia đình.
3. Những khó khăn đối với giáo dục gia đình.
Mặt trái của nền kinh tế thị trường, quan hệ mua bán, sức mạnh của
đồng tiền làm ảnh hưởng mạnh mẽ tới quan hệ gia đình, nhiều thang bậc giá
trị trong gia đình ngày càng bị xói mòn như vấn đề đạo đức, nhân cách, lối
sống, văn hoá giao tiếp, ứng xử...
Bước vào thế kỷ XXI, toàn nhân loại chứng kiến sự phát triển như vũ
bão của khoa học kỹ thuật hiện đại và lực lượng sản xuất mới, nhưng lại phải
đương đầu với biết bao thách thức trong đó nguy cơ rạn nứt, đổ vỡ của nền
tảng xã hội của gia đình truyền thống. Gia đình từ chỗ là thành trì của các giá
trị truyền thống tinh thần dễ bị công phá, dễ trở thành điểm xung đột của xã
hội.
Khộng ít gia đình bị cuốn theo vòng xoáy của nền kinh tế thị trường,

số quá đông không có điều kiện chăm sóc nuôi dạy một cách chu đáo. Đảng,
nhà nước và các tổ chức xã hội đã quan tâm nhiều tới gia đình nhưng hệ thống
chính sách và luật pháp chưa đồng bộ kém hiệu lực nên tình trạng tảo hôn,
bạo hành gia đình, bất bình đẳng giới vẫn thường xuyên diễn ra đe doạ hạnh
phúc gia đình và ảnh hưởng tới giáo dục con cái.
- Quản lý mặt trái của nền kinh tế thị trường cùng với các luồng văn
hoá độc hại bên ngoài xâm nhập vào nước ta còn chưa tốt, điều này gây ảnh
hưởng nghiêm trọng đến giáo dục vị thành niên trong các gia đình. Trình độ
dân trí còn thấp, nhận thức còn hạn chế, tư tưởng thực dụng còn ăn sâu vào
một bộ phận nhân dân, nên có những gia đình đề cao việc kiếm tiền, không
thực sự sát sao đến việc giáo dục con cái. Chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa
các môi trường giáo dục trẻ em, điều này gây hậu quả làm hạn chế hiệu quả
giáo dục trong mỗi gia đình, nhiều bậc cha mẹ bỏ mặc việc giáo dục con cái
cho nhà trường.
6. Kết luận chương II.
Khi nói đến giáo dục gia đình, chúng ta thường chỉ nghĩ đến vai trò của
nó đối với trẻ em. Thực tế giáo dục gia đình có ảnh hưởng lâu dài, toàn diện
9


đối với mỗi cá nhân trong suốt cuộc đời họ. Giáo dục gia đình là cơ sở cho sự
hình thành nhân cách gốc của trẻ em, thúc đẩy sự phát triển nhân cách của
thanh niên, đồng thời gìn giữ củng cố nhân cách con người đã trưởng thành và
khi về già.
Vì vậy, sự nghiệp giáo dục của gia đình là công việc thường xuyên suốt
đời và có hệ thống, trong đó mỗi thành viên: bố mẹ, ông bà, anh chị tuy có vai
trò, vị trí khác nhau nhưng đều cần thiết công việc giáo dục mỗi cá nhân từ
những góc độ khác nhau.
CHƯƠNG III:
YÊU CẦU CỦA SỰ PHỐI HỢP GIỮA GIÁO DỤC GIA ĐÌNH VỚI GIÁO

giáo dục của gia đình và nhà trường để hình thành nhân cách con người, đáp
ứng yêu cầu của gia đình, xã hội hiện nay.
Để phát huy tính tích cực giáo dục xã hội, trước hết các tổ chức cơ
quan đoàn thể phải thực sự vững mạnh, thực hiện được những chức năng cơ
bản,

chủ yếu của mình góp phần bảo vệ, xây dựng chính thể nhà nước

XHCN không còn những tệ nạn xã hội tác động tự phát, tiêu cực đến nhân
cách của mỗi con người, nhất là đối với thế hệ trẻ.

11


KẾT LUẬN
1. Kết luận của đề tài.
Công cuộc xây dựng XHCN ở nước ta đòi hỏi phải phát huy tối đa và
có hiệu quả mọi nguồn nhân lực, trong đó có nguồn lực con người giữ vai trò
quan trọng và quyết định nhất, là động lực của sự phát triển bền vững. Vì vậy,
việc chăm lo giáo dục con người có nhân cách, sức khoẻ, trí tuệ, có lý tưởng,
hoài bão khát khao được cống hiến cho sự nghiệp xây dựng đất nước là trách
nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội. Trong đó, giáo dục gia đình giữ vai
trò đặc biệt quan trọng là nơi hình thành nhân cách gốc của mỗi con người,
hoàn thiện con người cả về mặt tự nhiên và xã hội. Đề tài đưa ra cũng là một
đóng góp lớn cho nền giáo dục hiện nay.
2. Các giải pháp cơ bản.
Lãnh đạo tổ chức và quản lý phải đẩy mạnh quá trình xã hội hoá đối
với công tác gia đình.
Truyền thông giáo dục, vận động: nâng cao nhận thức của các cấp, các
ngành, cộng đồng và các thành viên trong gia đình về vị trí, vai trò của gia

Cuộc sống của con người chịu sự chi phối bởi môi trường tự nhiên và xã hội
mà con người sống trong đó. Gia đình, nhà trường, xã hội là ba môi trường
liên kết, gắn bó chặt chẽ với nhau trong quá trình hình thành và phát triển của
mỗi cá nhân.
Gia đình là một trong ba môi trường xã hội hoá trẻ em, quyết định trực
tiếp tới mặt tự nhiên và xã hội trong mỗi con người, thông qua gia đình mỗi
cá nhân người ngày càng hoàn thiện cả về mặt tự nhiên và mặt xã hội. Gia
đình khộng chỉ sinh ra con người, thực hiện các chức năng chăm sóc hoàn
thiện thể lực cho trẻ em mà còn là một trường học đầu đời cho mỗi đứa trẻ
phát triển, hoàn thiện yếu tố xã hội trong con người: dạy cho trẻ em cách ăn,
mặc, giao tiếp, tiếp thu văn hoá công cộng... Giúp trẻ hình thành nhân cách
gốc cho con người. Thông qua gia đình cá nhân có cơ sở để tiếp nhận những
giá trị, những chuẩn mực xã hội, vững tin bước sang một môi trường xã hội
hoá cao hơn.
Như vậy, để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực về thể lực, trí tuệ, đạo
đức, thẩm mỹ...điều quan trọng nhất là cần phải chú ý nâng cao vị trí, vai trò,
chức năng, phương pháp giáo dục gia đình trong việc xã hội hoá trẻ em; đồng
thời phải biết kết hợp hài hoà các môi trường giáo dục: giáo dục gia đình, nhà
trường và xã hội.
Trong các môi trường giáo dục, gia đình có một ý nghĩa quyết định đầu
tiên đối với việc hình thành con người xã hội, giáo dục con người trở thành
công dân có ích cho xã hội.

14