BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

HÀ HUY HÙNG

NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH
CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN
ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
CHI NHÁNH PHỦ DIỄN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGHỆ AN - 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

HÀ HUY HÙNG

NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH
CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN
ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
CHI NHÁNH PHỦ DIỄN
Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
Mã số: 60.31.01.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:


LỜI CẢM ƠN...................................................................................................i
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT............................................................vi
DANH MỤC HÌNH VẼ, BẢNG, BIỂU ĐỒ................................................vii
LỜI MỞ ĐẦU..................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài........................................................................................1
2. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài........................2
3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn.........................................5
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu..............................................................6
5. Phương pháp nghiên cứu............................................................................6
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài.......................................................6
7. Bố cục luận văn..........................................................................................7
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC
CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI................................8
1.1. Một số vấn đề về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.8
1.1.1. Khái niệm về cạnh tranh...............................................................8
1.1.2. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.........................................9
1.2. Các yếu tố cấu thành, tiêu chí đánh giá và những nhân tố ảnh hưởng
đến năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại....................................11
1.2.1. Ngân hàng thương mại và đặc điểm cạnh tranh của ngân hàng
thương mại..................................................................................11
1.2.2. Các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của Ngân hàng thương
mại..............................................................................................15
1.2.3. Các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của Ngân hàng thương
mại..............................................................................................22


iii
1.2.4. Những nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của Ngân
hàng thương mại.........................................................................28
1.3. Kinh nghiệm về nâng cao năng lực cạnh tranh ngân hàng thương mại

2.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân..................................................61
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.............................................................................67
CHƯƠNG 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG
LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT
TRIỂN VIỆT NAM CHI NHÁNH PHỦ DIỄN..........................................69
3.1. Phương hướng và giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân
hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Phủ Diễn............69
3.1.1. Bối cảnh tác động tới phát triển ngân hàng thương mại nói chung
và Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam Chi nhánh
Phủ Diễn nói riêng......................................................................69
3.1.2. Định hướng phát triển của Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát
triển Việt Nam............................................................................73
3.1.3. Phương hướng nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân hàng
TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Phủ Diễn...74
3.2. Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân hàng TMCP Đầu tư
và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Phủ Diễn.............................................75
3.2.1. Nhóm giải pháp đối với Nhà nước..............................................75
3.2.2. Nhóm giải pháp đối với Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển
Việt Nam - Chi nhánh Phủ Diễn................................................78
3.3. Kiến nghị...............................................................................................87
3.3.1. Đối với Chính phủ.......................................................................87
3.3.2. Đối với Ngân hàng Nhà nước.....................................................87
3.3.3. Đối với Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam........88
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.............................................................................89
KẾT LUẬN....................................................................................................91


v
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.....................................................93



Ngân hàng nhà nước

NHTM

:

Ngân hàng thương mại

NHTMCP :

Ngân hàng thương mại cổ phần

NHTMQD :

Ngân hàng thương mại quốc doanh

PGD

:

Phòng Giao dịch

TCKT

:

Tổ chức kinh tế

WT0

1
LỜI MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hội nhập quốc tế là xu hướng tất yếu của nền kinh tế thế giới, là điều
kiện tiền đề cần thiết để phát triển kinh tế quốc gia đi vào quỹ đạo chung của
thế giới thông qua việc tận dụng được dòng chảy vốn khổng lồ cùng với công
nghệ tiên tiến. Trước bối cảnh hội nhập tài chính quốc tế, hệ thống ngân hàng
Việt Nam vẫn còn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi can thiệp các cơ quan chính
quyền, tình trạng tài chính yếu kém, khuôn khổ pháp lý chưa hoàn thiện, công
nghệ ngân hàng tụt hậu so với các nước, nợ khó đòi cao, môi trường kinh tế vĩ
mô chưa ổn định đã đặt hệ thống ngân hàng vào tình thế rủi ro khá cao. Vì
vậy lĩnh vực ngân hàng cần nhanh chóng hội nhập cùng với hệ thống ngân
hàng khu vực và thế giới, xây dựng hệ thống ngân hàng có năng lực cạnh
tranh vững mạnh đáp ứng đầy đủ yêu cầu về vốn và cung ứng sản phẩm dịch
vụ cho nền kinh tế đang trong quá trình hội nhập.
Để vượt qua những thách thức và tận dụng tốt những cơ hội qua đó nâng
cao vị thế cạnh tranh của mình trên thị trường, các ngân hàng phải không
ngừng đầu tư đổi mới, đưa ra những chiến lược kinh doanh phù hợp cho từng
thời kỳ, từng giai đoạn của sự phát triển; phù hợp với xu thế toàn cầu trên
nguyên tắc đảm bảo cân bằng lợi ích quốc gia với lợi ích của Ngân hàng.
Trước khó khăn về môi trường kinh doanh cùng sự cạnh tranh quyết
liệt từ các Ngân hàng thương mại, hệ thống Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát
triển Việt Nam đã có những bước tăng trưởng đáng kể so với toàn ngành. Tuy
nhiên các chỉ tiêu về hiệu quả, chất lượng vẫn còn ở mức thấp.
Nâng cao năng lực cạnh tranh là một yêu cầu cấp bách và là nhiệm vụ
quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của các ngân hàng nói chung và của
Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam Chi nhánh Phủ Diễn nói


2

nghiên cứu mà còn là của những cán bộ trực tiếp làm nghiệp vụ tại ngân hàng.
Bởi đây là bài toán cần có lời giải đáp để đề ra các giải pháp cho các nhà lãnh
đạo ngân hàng trong thời kỳ hội nhập và phát triển có nhiều sự cạnh tranh trên
thị trường.
Qua quá trình tìm hiểu thực tế và tra cứu tại các thư viện, các website
cho thấy có một số công trình nghiên cứu trước đây liên quan tới năng lực
cạnh tranh tại các Doanh nghiệp và ngân hàng thương mại như sau:
- Vũ Thanh Nga (2007), Đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh của
công ty TNHH thương mại VIC tại thị trường hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh,
Trường Đại học KTQD. Đề tài tập trung nghiên cứu, phân tích thực trạng đầu
tư năng lực cạnh tranh của Công ty TNHH thương mại VIC tại thị trường hai
tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh, để đánh giá được kết quả và hiệu quả sau khi đầu
tư, từ đó tìm ra những giải pháp giúp cho quá trình đầu tư nâng cao năng lực
tại công ty đạt hiệu quả cao.
- Nguyễn Việt Phương (2010), Đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh
tại Công ty cổ phần xây dựng số 7, Trường Đại học kinh tế TPHCM. Đề tài
tập trung nghiên cứu, phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh và đầu tư nâng
cao năng lực cạnh tranh tại Công ty cổ phần xây dựng số 7, qua đó đánh giá
được kết quả sau quá trình đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh. Từ đó tìm ra
những giải pháp giúp cho quá trình đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh tại
công ty đạt hiệu quả cao hơn. Giúp cho công ty nâng cao được năng lực cạnh
tranh của mình trên thị trường.
Đối với ngân hàng, năng lực cạnh tranh là một trong những yếu tố vô
cùng quan trọng quyết định đến sự thành công trong quá trình hoạt động kinh
doanh. Chính về thế, đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh trong ngân hàng luôn
được chú trọng. Có rất nhiều công trình nghiên cứu về đầu tư nâng cao năng
lực cạnh tranh tại các NHTMCP, điển hình một số đề tài của các tác giả sau:


4

thương mại VIC tại thị trường hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh, tác giả chỉ
nghiên cứu hoạt động đầu tư vào chất lượng sản phẩm nói chung tại công ty,
và chưa đi sâu vào một lĩnh vực hoạt động cụ thể;
- Với đề tài, Đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh tại Công ty cổ phần
xây dựng số 7, tác giả đã nghiên cứu và phân tích việc nâng cao năng lực về
tài chính và thiết bị thi công tại công ty cổ phần xây dựng số 7;
- Với đề tài, Đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh tại NHTMCP Ngoại
thương chi nhánh Hà Nội, tác giả đã phân tích được khả năng ứng dụng công
nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ thanh toán quốc tế.
- Với đề tài, Đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh tại NH Nông nghiệp
và phát triển nông thôn chi nhánh Nghệ An giai đoạn 2003 - 2015, tác giả chỉ
mới hệ thống hóa những lý luận liên quan đến hoạt động nâng cao năng lực
cạnh tranh của Ngân hàng thương mại, nhưng vẫn chưa đi vào cụ thể các
nhóm giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh tại đơn vị mình.
Do đó, luận văn này tiếp tục đi sâu nghiên cứu những vấn đề mà các
công trình luận văn trên chưa nghiên cứu đến. Cụ thể như sau:
Một là, hệ thống hoá lý luận về nâng cao năng lực cạnh tranh.
Hai là, nghiên cứu thực trạng nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân
hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam Chi nhánh Phủ Diễn.
Ba là, đưa ra phương hướng, giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh
của Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam Chi nhánh Phủ Diễn.
3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
3.1. Mục tiêu nghiên cứu
Nghiên cứu thực trạng năng lực cạnh tranh của Ngân hàng TMCP Đầu
tư và Phát triển Việt Nam Chi nhánh Phủ Diễn, từ đó đề xuất một số giải pháp
để nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển
Việt Nam Chi nhánh Phủ Diễn.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu



6.1. Ý nghĩa lý luận
- Hệ thống hóa những vấn đề về lý luận về cạnh tranh và năng lực cạnh
tranh của các ngân hàng trong nền kinh tế thị trường.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
- Đánh giá năng lực cạnh tranh, từ đó đưa ra quan điểm và các giải pháp
nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt
Nam Chi nhánh Phủ Diễn trong điều kiện nước ta giai đoạn hiện nay.
7. Bố cục luận văn
Ngoài phần lời mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục chữ viết tắt, danh
mục sơ đồ bảng biểu và tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành 03
chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về năng lực cạnh tranh của ngân
hàng thương mại.
Chương 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh của Ngân hàng TMCP
Đầu tư và Phát triển Việt Nam Chi nhánh Phủ Diễn.
Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh
của Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam Chi
nhánh Phủ Diễn.


8
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH
CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
1.1. Một số vấn đề về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của
doanh nghiệp
1.1.1. Khái niệm về cạnh tranh
Cạnh tranh là một khái niệm thường được sử dụng nhiều nhất trong
khoa học kinh tế nhưng nó cũng không được định nghĩa một cách cụ thể và rõ
ràng. Trước đây, khi nghiên cứu về Chủ nghĩa tư bản, Các Mác đã đề cập đến

lý để nâng cao năng suất lao động, hiệu quả kinh tế. Đó chính là cạnh tranh
lành mạnh. Ở đâu thiếu cạnh tranh hoặc có biểu hiện độc quyền thì thường trì
trệ, kém phát triển.
1.1.2. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
Để tồn tại và phát triển, doanh nghiệp cần cung cấp cho thị trường
những sản phẩm chất lượng cao, giá cả hợp lý và đáp ứng nhu cầu của khách
hàng. Đó chính là những sản phẩm có năng lực cạnh tranh chỉ có thể sản xuất
và cung cấp bởi những doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh. Do vậy, doanh
nghiệp muốn duy trì và phát triển thì cần phải có năng lực cạnh tranh mạnh và
bền vững. Môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt bao nhiêu, doanh nghiệp
cần tạo dựng năng lực cạnh tranh mạnh và bền vững bấy nhiêu.
Hiện nay, có nhiều quan điểm khác nhau về năng lực cạnh tranh của
doanh nghiệp, quan điểm tương đối phổ biến của doanh nghiệp chính là khả
năng duy trì và mở rộng thị phần, thu lợi nhuận của doanh nghiệp trong môi
trường cạnh tranh trong nước và nước ngoài.
Quan điểm khác cho rằng: Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thể
hiện thực lực và lợi thế của nó so với các đối thủ khác trong việc thỏa mãn các


10
đòi hỏi của khách hàng để thu lợi ích ngày càng cao cho doanh nghiệp mình.
Cũng có quan điểm cho rằng: Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
mang tính chiến lược, thể hiện ở việc xây dựng và thực hiện thành công chiến
lược kinh doanh của doanh nghiệp mà đối thủ cạnh tranh không thể hoặc rất
khó bắt chước hay sao chép. Khi những điều kiện đó xuất hiện, doanh nghiệp
sẽ có lợi thế cạnh tranh “bên vững”. Tính chất “bền vững” của lợi thể cạnh
tranh phụ thuộc vào các nhân tố nội tại của doanh nghiệp và các nhân tố thuộc
môi trường kinh doanh bên ngoài. Do đó, lợi thế cạnh tranh bền vững sẽ
không tồn tại mãi mãi với doanh nghiệp, doanh nghiệp chỉ duy trì được lợi thế
cạnh tranh trong một khoảng thời gian nhất định, đối thủ cạnh tranh sẽ có khả

không thể chỉ được xác định bằng một vài tiêu chí đơn lẻ. Do đó, khi phân
tích năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cần đứng trên quan điểm toàn diện,
tức là phải phân tích toàn diện và có hệ thống các yếu tố hữu quan trong mối
quan hệ tương tác nhiều chiều giữa chúng.
Từ những quan điểm nêu trên, có thể đưa ra một quan điểm tổng quan
sau đây: Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thể hiện ở khả năng tạo dựng,
dùy trì và sáng tạo mới các lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp nhằm đáp ứng
tốt hơn nhu cầu khách hàng (so với đối thủ cạnh tranh) và đạt được mục tiêu
của doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh trong nước và quốc tế [20;
trang 25].
1.2. Các yếu tố cấu thành, tiêu chí đánh giá và những nhân tố ảnh
hưởng đến năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại
1.2.1. Ngân hàng thương mại và đặc điểm cạnh tranh của ngân hàng
thương mại
1.2.1.1. Khái niệm ngân hàng thương mại
Ngân hàng là một trong các tổ chức tài chính quan trọng nhất của nền
kinh tế với hoạt động thường xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này để


12
cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán cho khách hàng. Ngoài ra,
ngân hàng còn thực hiện cung cấp các dịch vụ tài chính khác như: mua bán
ngoại tệ, bảo quản vật có giá, quản lý ngân hàng quỹ, tài trợ cho các hoạt
động của Chính phủ, bảo lãnh, cho thuê thiết bị trung và dài hạn, cung cấp các
dịch vụ uỷ thác và tư vấn, dịch vụ môi giới đầu tư chứng khoán, dịch vụ bảo
hiểm và dịch vụ đại lý [5; trang 16].
Ngân hàng là tổ chức thu hút tiết kiệm lớn nhất trong hầu hết mọi nền
kinh tế. Hàng triệu cá nhân, hộ gia đình và các doanh nghiệp, các tổ chức
kinh tế - xã hội đề gửi tiền tại ngân hàng. Ngân hàng đóng vai trò là người
thủ quỹ cho toàn xã hội. Thu nhập từ ngân hàng là nguồn thu nhập quan

trong và nước ngoài, tạo điều kiện tốt nhất giúp các doanh nghiệp kinh doanh
có hiệu quả bằng các dịch vụ cần thiết như: tư vấn đầu tư; thuê mua tài chính;
bảo lãnh; kiểm tra số dư trên tài khoản giao dịch thường xuyên;…
Với vai trò tạo tiền do tham gia vào quá trình cung ứng tiền tệ, ngân
hàng còn là công cụ thực hiện chính sách tiền tệ của ngân hàng trung ương.
Để thực hiện các chính sách đó, ngân hàng trung ương phải sử dụng các công
cụ điểu tiết đảm bảo thực hiện được các chính sách vĩ mô, đặc biệt là mục tiêu
ổn định tiền tệ. Phần lớn các công cụ đó chỉ thực hiện có hiệu quả khi có các
ngân hàng thương mại và trung gian tài chính tham gia đầy đủ theo quy định
của ngân hàng trung ương (về tỷ lệ dự trữ bắt buộc, tham gia thị trường mở,
quy chế thanh toán không dùng tiền mặt….)
Với những ý nghĩa to lớn trong nền kinh tế thị trường: Góp phần giảm
chi phí lưu thông; nâng cao hiệu quả sử dụng vốn; thúc đẩy kinh tế tăng
trường; và đặc biệt là tăng cường mối giao lưu kinh tế quốc tế;… thì sự ra đời
và tồn tại của ngân hàng thương mại là một xu hướng tất yếu khách quan.
1.2.1.2. Đặc điểm cạnh tranh của Ngân hàng thương mại
Cạnh tranh về sản phẩm: Sản phẩm chính sử dụng trong hoạt động


14
kinh doanh của NHTM là tiền, đó là loại sản phẩm có tính xã hội và tính nhạy
cảm cao, chỉ một biến động nhỏ (thay đổi lãi suất, thu phí giao dịch ATM,…)
cũng có ảnh hưởng to lớn đến hoạt động kinh doanh của các NHTM nói riêng
và hoạt động của toàn xã hội nói chung. Sự sụp đổ của một NHTM kéo theo
nó là những hệ lụy to lớn đối với toàn hệ thống NHTM và nền kinh tế. Do đó,
yêu cầu giữa các NHTM phải có tính liên kết, hợp tác nhất định cùng tồn tại
và phát triển.
Cạnh tranh về khách hàng: Một trong những đặc điểm quan trọng của
ngành ngân hàng là tất cả các cá nhân, tổ chức kinh doanh sản xuất hay tiêu
dùng, thậm chí là các ngân hàng khác cũng đều có thể vừa là người mua các

quan nhà nước nói chung và NHNN nói riêng. Sự giám sát này được thông
qua một hệ thống văn bản pháp luật. Các NHTM được tự chủ trong hoạt động
kinh doanh của mình nhưng đồng thời phải chịu sự ràng buộc của luật pháp.
Vì vậy có thể nói hiệu quả của các chính sách, biện pháp ưu đãi của các chính
sách, biện pháp ưu đãi trong lĩnh vực tài chính ngân hàng có tác động rất lớn
đến đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh của các NHTM [11; trang 7].
1.2.2. Các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của Ngân hàng
thương mại
1.2.2.1. Chiến lược và quy hoạch phát triển của Ngân hàng thương mại
Thứ nhất, xây dựng chiến lược phát triển ngân hàng thương mại: Chiến
lược được hiểu là những định hướng kinh doanh, những phương pháp hay sự
lựa chọn và các khả năng để giải quyết các vấn đề kinh doanh đặt ra, một sự
chuẩn bị thấu đáo và dài hạn của quản trị doanh nghiệp cho những vấn đề
chắc chắn sẽ xảy ra trong kinh doanh. Chiến lược kinh doanh xác định các
mục tiêu dài hạn, các chính sách cũng như các giải pháp cần thiết để thực hiện
các mục tiêu đã định trước. Kế hoạch hóa chiến lược kinh doanh là quá trình
lặp đi lặp lại công tác hoạch định và tổ chức thực hiện chiến lược kinh doanh
đã hoạch định.


16
Thứ hai, xây dựng quy hoạch phát triển của ngân hàng thương mại:
Quy hoạch phát triển liên quan đến các yếu tố tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã
hội và công nghệ. Quy hoạch phát triển ngân hàng thương mại được coi là
việc xây dựng trước một kế hoạch để đánh giá thực trạng của ngân hàng
thương mại trong hiện tại, dự báo phát triển của ngân hàng thương mại trong
tương lai và lựa chọn một chương trình hành động phù hợp để tạo được nhiều
cơ hội sẵn có nhất cho sự phát triển ngân hàng thương mại trong tương lai.
Thứ ba, xây dựng kế hoạch phát triển của ngân hàng thương mại: Kế
hoạch phát triển ngân hàng thương mại là hình thức chủ yếu trong công tác kế