BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
________________________________

NGUYỄN PHÚ HỮU

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ
HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP
Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
HUYỆN BỐ TRẠCH, TỈNH QUẢNG BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

VINH - 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
________________________________

NGUYỄN PHÚ HỮU

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ
HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP
Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
HUYỆN BỐ TRẠCH, TỈNH QUẢNG BÌNH

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Nguyễn Phú Hữu


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu
4. Giả thuyết khoa học
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
6. Phạm vi nghiên cứu
7. Phương pháp nghiên cứu
8. Những đóng góp của luận văn
9. Cấu trúc của luận văn
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC

Trang
1
1
3
3
3
3
4
4
4
5
6


18

21
20
20
23
24

trường THPT

Kết luận Chương 1
Chương 2
THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO
DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở CÁC TRƯỜNG THPT
HUYỆN BỐ TRẠCH, TỈNH QUẢNG BÌNH

27
29


2.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và giáo dục của

29

huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình
2.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng

29

2.1.2. Tình hình giáo dục của huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình


2.3. Thực trạng quản lý HĐGDNGLL ở các trường THPT huyện Bố

52

Trạch, tỉnh Quảng Bình
2.3.1. Công tác xây dựng kế hoạch
2.3.2. Thực trạng quản lý việc tổ chức thực hiện chương trình

52
54

HĐGDNGLL

2.4. Đánh giá chung về thực trạng
Kết luận Chương 2
Chương 3
MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC

58
62
63

NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN BỐ
TRẠCH, TỈNH QUẢNG BÌNH
3.1. Nguyên tắc đề xuất giải pháp
3.2. Các giải pháp quản lý HĐGDNGLL ở các trường THPT huyện Bố

64
65


83
88
90
94


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DÙNG TRONG LUẬN VĂN
BGH

Ban giám hiệu

CBQL

Cán bộ quản lý

CMHS

Cha mẹ học sinh

CNH, HĐH

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

CNTT

Công nghệ thông tin

CSVC


QL

Quản lý

QLGD

Quản lý giáo dục

TBDH

Thiết bị dạy học

THPT

Trung học phổ thông

TNCS

Thanh niên Cộng sản

XH

Xã hội

XHCN

Xã hội chủ nghĩa




Với tác phẩm "Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp" tác giả Đặng Vũ
Hoạt chủ biên - NXB Giáo dục 1994 đã xác định vị trí của các hoạt động ngoài
giờ lên lớp là cầu nối tạo ra mối quan hệ giữa nhà trường và xã hội. Nó thực sự
là một bộ phận quan trọng trong giáo dục ở nhà trường phổ thông.
HĐGDNGLL có vị trí và ý nghĩa hết sức quan trọng đối với hoạt động tự
giáo dục, tự rèn luyện của HS, vì nó có nội dung phong phú, hình thức giáo dục
đa dạng, hấp dẫn, phạm vi tiến hành rộng rãi, khả năng liên kết các lực lượng
giáo dục dồi dào là động lực thúc đẩy học tập HS đồng thời góp phần trong hình
thành nhân cách của HS.
Xây dựng kế hoạch HĐGDNGLL nhằm nâng cao hiểu biết về các giá trị
truyền thống của dân tộc cũng như những giá trị tốt đẹp của nhân loại; góp phần
củng cố, mở rộng và khắc sâu kiến thức đã học trên lớp; có ý thức về quyền và
trách nhiệm đối với bản thân và xã hội, bước đầu có ý thức định hướng nghề
nghiệp.
HĐGDNGLL tiếp tục rèn luyện các kỹ năng cơ bản từ bậc trung học cơ sở:
năng lực tự hoàn thiện, năng lực thích ứng, năng lực giao tiếp, ... Đồng thời giúp
HS có thái độ đúng đắn trước những vấn đề của cuộc sống, biết chịu trách nhiệm
về hành vi của bản thân; đấu tranh tích cực những biểu hiện sai trái của bản thân
và của người khác, ...
Quản lý HĐGDNGLL được một số tác giả quan tâm nghiên cứu và được
đề cập đến trong một số luận văn, luận án. Song quản lý HĐGDNGLL cho HS
trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Quảng Bình nói chung và huyện Bố Trạch
nói riêng chưa được đề cập, nghiên cứu một cách có hiệu quả.


3

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài: "Một số giải pháp quản lý
hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở các trường trung học phổ thông huyện

9. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục nghiên cứu, luận
văn gồm có 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận của công tác quản lý HĐGDNGLL ở trường
trung học phổ thông.
Chương 2: Thực trạng công tác quản lý HĐGDNGLL ở các trường trung
học phổ thông huyện Bố trạch, tỉnh Quảng Bình.
Chương 3: Một số giải pháp quản lý HĐGDNGLL ở các trường trung học
phổ thông huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình.


6

Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC
NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
HĐGDNGLL là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục ở hầu
hết các nước trên thế giới. Trong lịch sử, tư tưởng giáo dục nhà trường kết hợp
với giáo dục xã hội, giáo dục gia đình đã được nhiều tác giả đề cập đến.
Trên thế giới, HĐGDNGLL đã được đề cập và nghiên cứu rất lâu đã trở
thành một đề tài nghiên cứu phong phú và hấp dẫn đối với các nhà nghiên cứu
khoa học xã hội và càng ngày họ càng phát hiện ra vai trò to lớn của
HĐGDNGLL trong việc hình thành và phát triển nhân cách toàn diện của con
người nói chung cũng như vai trò bổ trợ cho các môn học cơ bản nói riêng.
V.I.Lênin đề cao vấn đề phát triển toàn diện con người. Việc hình thành
con người phát triển toàn diện không chỉ là trách nhiệm của riêng nhà trường mà
còn là trách nhiệm của toàn xã hội, của gia đình, đoàn thể, và tự rèn luyện của
thế hệ trẻ. Người đã nêu khẩu hiệu “Học, học nữa, học mãi” và yêu cầu thế hệ

cho sự nghiệp phát triển giáo dục của nước ta. Từ đầu những năm 1980 Bộ giáo
dục và đào tạo đã có các hướng dẫn cho các trường trung học phổ thông cần tăng
cường các hoạt động giáo dục ngoài giờ song song với hoạt động giáo dục trong
nhà trường.
Đã có rất nhiều công trình của các thầy giáo đầu ngành nghiên cứu về
HĐGDNGLL, trong đó có nội dung, hình thức thể hiện, biện pháp quản lý,…
nhằm tổ chức tốt các hoạt động này để nâng cao chất lượng giáo dục.


8

Một số nghiên cứu thực nghiệm cải tiến nội dung, đổi mới phương pháp tổ
chức nhằm nâng cao chất lượng HĐGDNGLL do nhóm cán bộ nghiên cứu của
Viện Khoa học giáo dục thực hiện như: Đặng Thúy Anh, Nguyễn Dục Quang,
Nguyễn Thanh Bình, …
Một số nghiên cứu lý luận nhằm xây dựng cơ sở lý luận về HĐGDNGLL
của một số tác giả như: Nguyễn Lê Đắc, Lê Trung Tấn, Nguyễn Dục Quang, Hà
Nhật Thăng, …
Qua hệ thống nghiên cứu nói trên, cho thấy các tác giả đi sâu vào nghiên
cứu cơ bản về HĐGDNGLL ở trường phổ thông, nghiên cứu thực nghiệm, tổng
kết kinh nghiệm thực tiễn nhằm xây dựng qui trình tổ chức và đổi mới nội dung
phương pháp HĐGDNGLL.
HĐGDNGLL là một nội dung rất quan trọng trong mục tiêu giáo dục của
các nhà trường. Qua tìm hiểu, rất ít công trình nghiên cứu về quản lý và các biện
pháp quản lý HĐGDNGLL của các trường THPT huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng
Bình trong thực tiễn đổi mới giáo dục toàn diện hiện nay.
1.2. Các khái niệm cơ bản của đề tài
1.2.1. Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường
1.2.1.1. Quản lý
Khái niệm quản lý đã xuất hiện từ buổi bình minh của xã hội loài người.

Chúng ta có thể thống nhất với định nghĩa khái quát như sau: QL là sự tác
động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể QL lên đối tượng QL nhằm đạt được
mục tiêu đề ra..
1.2.1.2. Quản lý giáo dục
Theo PGS.TS Thái Văn Thành QLGD được coi là:
- QLGD nằm trong QL văn hoá - tinh thần


10

- "QL hệ thống GD có thể xác định là tác động của hệ thống có kế hoạch, có
ý thức và hướng đích của chủ thể QL ở các cấp khác nhau đến tất cả các mắt
xích của hệ thống (Từ Bộ đến trường) nhằm mục đích đảm bảo việc hình thành
nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luật chung
của xã hội cũng như các quy luật của quá trình giáo dục, của sự phát triển thể lực
và tâm lý trẻ em". [32].
1.2.1.3. Quản lý nhà trường:
Theo cách tiếp cận hệ thống thì QL nhà trường là QL vi mô, là hệ thống con
trong hệ thống QL vĩ mô: QLGD, QL nhà trường có thể hiểu là một chuỗi tác
động hợp lý (có mục đích, tự giác, hệ thống, có kế hoạch), mang tính tổ chức-sư
phạm của chủ thể QL đến tập thể cán bộ, GIÁO VIÊN và HS đến những lực
lượng GD trong và ngoài nhà trường nhằm huy động họ cùng cộng tác, phối hợp,
tham gia vào mọi hoạt động của nhà trường nhằm làm cho quá trình này vận
hành tối ưu để đạt mục tiêu dự kiến. [32].
Các công tác quản lý nhà trường là tập trung vào:
- Chỉ đạo thực hiện theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT và của Sở GD&ĐT.
Thực hiện đúng chương trình và phương pháp giáo dục luôn được cải tiến thì
chất lượng ngày một nâng cao.
- Quản lý phải sát với công việc, kiểm tra, thanh tra để kịp thời uốn nắn,
giúp đỡ, tạo điều kiện cho các hoạt động được thực hiện theo đúng kế hoạch đề

hoạt động xã hội khác phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi HS”. (Khoản 3,
Điều 26 của Điều lệ trường THPT) [6].


12

Tiếp cận theo hoạt động: HĐGDNGLL do nhà trường phối hợp với các lực
lượng giáo dục ngoài nhà trường tổ chức, bao gồm hoạt động ngoại khoá về
khoa học, nghệ thuât, thể dục, thể thao nhằm phát huy toàn diện năng lực và bồi
dưỡng năng khiếu cho HS như: vui chơi, tham quan du lịch, giao lưu văn hoá,
giáo dục môi trường, công ích, xã hội, từ thiện phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa
tuổi HS.
Tiếp cận theo kế hoạch: HĐGDNGLL là một trong ba kế hoạch đào tạo: Kế
hoạch dạy học, kế hoạch hoạt động ngoài giờ lên lớp, kế hoạch hướng nghiệp
dạy nghề.
Tiếp cận hình thức: HĐGDNGLL hiểu theo các mặt giáo dục gồm:
+ Hoạt động khoa học, kỹ thuật, công nghệ.
+ Hoạt động chính trị, đạo đức, công dân.
+ Hoạt động lao động sản xuất, bảo vệ môi trường, nghề nghiệp.
+ Hoạt động công ích xã hội, nhân đạo từ thiện.
+ Hoạt động văn hoá, nghệ thuật, thẩm mỹ, tham quan, du lịch.
+ Hoạt động thể dục, thể thao, quốc phòng.
+ Hoạt động tuyên truyền về dân số, kế hoạch hoá gia đình.
+ Hoạt động xây dựng nếp sống văn minh, gia đình hạnh phúc.
Tiếp cận theo sinh hoạt chủ điểm: HĐGDNGLL là hoạt động dựa trên cơ
sở các ngày kỉ niệm lớn hàng tháng diễn ra trong năm học. Kết hợp với sự lồng
ghép các nội dung dạy học, giáo dục diễn ra theo từng thời điểm trong năm học,
được thể hiển dưới hình thức các phong trào thi đua kế tiếp nhau, khép kín thời
gian học tập trên lớp và giáo dục ngoài giờ lên lớp do nhà trường quản lý để
đảm bảo tính liên tục của quá trình dạy học, giáo dục. HĐGDNGLL là những


14

hành để đưa HĐGDNGLL vào nền nếp, phục vụ cho việc thực hiện mục tiêu đào
tạo HS trong nhà trường.
1.2.4. Giải pháp, giải pháp Quản lý HĐGDNGLL
- Giải pháp: Theo từ điển Tiếng việt thì giải pháp là phương pháp giải
quyết một vấn đề cụ thể nào đó. Tìm giải pháp tốt nhất.
Giải pháp có nghĩa là chỉ, vạch ra con đường để đi tới được cái "đích"
mình cần đến hay mục tiêu mong đợi. Nếu giải pháp tốt thì đến đích nhanh, an
toàn; ngược lại, giải pháp không phù hợp có thể không đến được đích mà ta
mong muốn.
Giải pháp quản lý HĐGDNGLL là cách làm (hệ thống tác động) của chủ
thể quản lý lên đối tượng quản lý (cán bộ, giáo viên, HS, HĐGDNGLL) để giải
quyết các vấn đề khó khăn, tồn tại trong việc thực hiện mục tiêu HĐGDNGLL.
Mỗi giải pháp thực hiện HĐGDNGLL phải đảm bảo cấu trúc thành phần
sau:
- Thực hiện một mục tiêu hoặc nhiều mục tiêu giáo dục.
- Xác định được chủ thể tham gia và các lực lượng phối hợp. Thường
HĐGDNGLL luôn có hai chủ thể là giáo viên và HS. Xác định mối quan hệ
tương hỗ giữa các chủ thể, các lực lượng phối hợp, các tổ chức xã hội, đoàn thể,
… góp phần nâng cao hiệu quả của các giải pháp thực hiện chương trình
HĐGDNGLL.
- Tính đến điều kiện chủ quan, khách quan chi phối hiệu quả hoạt động
giáo dục.
- Thông thường lựa chọn một giải pháp tổ chức HĐGDNGLL phải xem
xét tính khả thi của giải pháp, điều đó có nghĩa là phải phân tích mối quan hệ
giữa mục tiêu, nội dung HĐGDNGLL với giải pháp thực hiện, phải tính toán đến
không gian, thời gian, cơ sở vật chất và điều kiện cần thiết, đảm bảo cho các giải


16

HĐGDNGLL là cầu nối tạo ra mối liên hệ giữa nhà trường với xã hội
Thông qua HĐGDNGLL nhà trường có điều kiện phát huy vai trò tích cực của
mình đối với cuộc sống. Ở mỗi địa phương trên địa bàn quận, huyện, thị xã,
thành phố đều có một hoặc nhiều trường THPT. Nhà trường thông qua các
HĐGDNGLL như lao động xã hội, văn hóa văn nghệ, lao động sản xuất,… để
phục vụ cuộc sống, xã hội, gắn nhà trường với địa phương. HĐGDNGLL là điều
kiện và phương tiện để huy động sức mạnh cộng đồng cả về mặt vật chất và tinh
thần nhằm thúc đẩy sự phát triển của nhà trường và sự nghiệp giáo dục nói
chung.
HĐGDNGLL bổ trợ cho hoạt động dạy trên lớp giúp HS mở rộng kiến
thức, các kiến thức trên lớp được giáo viên hướng dẫn, tổ chức cho HS khai thác
chưa đáp ứng được với nhu cầu của thực tiễn. Chính vì vậy, khi tham gia các
hoạt động sẽ giúp cho các em phát triển thế giới quan, có cách nhìn nhận, đánh
giá vấn đề một cách khách quan.
HĐGDNGLL tạo cơ hội phát triển các kỹ năng và năng lực ở HS góp
phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đáp ứng yêu cầu đổi mới để Việt
Nam có thể hội nhập với giáo dục khu vực và thế giới. Theo nghị quyết số 29
của Ban chấp hành Trung ương Đảng về đổi mới căn bản và toàn diện trong giáo
dục thì hoạt động này có ý nghĩa rất lớn trong giáo dục toàn diện HS.
HĐGDNGLL tạo điều kiện thuận lợi, phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo
của HS, biến quá trình giáo dục thành tự giáo dục.
HĐGDNGLL góp phần giáo dục tinh thần hợp tác, chia sẻ của HS, khi
tham gia các hoạt động các em có trách nhiệm với bản thân, biết chia sẻ những
thuận lợi và khó khăn trong công việc, qua đó nêu cao tinh thần hợp tác với các
thành viên trong lớp với nhau thuận lợi hơn.


17


- Hoạt động chính trị xã hội của nhà trường và địa phương
- Hoạt động văn hóa, nghệ thuật vào các dịp ngày lễ lớn của dân tộc .
- Hoạt động thể dục thể thao.
- Hoạt động hướng nghiệp. Vui chơi giải trí, công ích
- Lẽ sống của thanh niên trong giai đoạn công nghiệp hoá - hiện đại hoá
đất nước;
- Tình bạn, tình yêu, hôn nhân và gia đình.
- Nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Truyền thống dân tộc và truyền
thống cách mạng, bảo vệ di sản văn hoá.
- Thanh niên với vấn đề lập thân, lập nghiệp.
- Những vấn đề có tính nhân loại như: bệnh tật, đói nghèo, hoà bình...
Các nội dung được lập thành các chủ đề, chủ điểm phù hợp với các ngày lễ
lớn trong năm của đất nước nhằm giúp giáo dục toàn diện cho HS, vì vậy Bộ
Giáo dục và đào tạo đã xây dựng chương trình thành các chủ đề theo từng tháng.
1.3.3. Phương pháp, hình thức tổ chức HĐGDNGLL ở trường THPT
1.3.3.1. Phương pháp, tổ chức HĐGDNGLL ở trường THPT:
HĐGDNGLL ở trường THPT được tổ chức bằng các phương pháp chủ yếu
sau:
* Phương pháp diễn thuyết.
Đây là phương pháp thường được GVCN đưa ra một vấn đề nào đó trước
tập thể lớp, yêu cầu HS chuẩn bị và trình bày trước lớp. Phương pháp này giúp
cho HS phát triển tư duy độc lập, tính sáng tạo, khả năng ứng xử, khả năng diễn
đạt trước đám đông. Những em có khả năng về khẩu ngữ cộng thêm vốn từ ngữ
phong phú sẽ có nhiều lợi thế, ngược lại là động lực để thúc đẩy những em còn
rụt rè, khả năng giao tiếp còn hạn chế vươn lên.
* Phương pháp thảo luận