1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
_______________________________________________________

PHẠM VĂN HUÝNH

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÍ CÔNG TÁC
XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC Ở CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN QUẢNG TRẠCH,
TỈNH QUẢNG BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Nghệ An - 2015


2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
_______________________________________________________

PHẠM VĂN HUÝNH

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÍ CÔNG TÁC
XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC Ở CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN QUẢNG TRẠCH,
TỈNH QUẢNG BÌNH


văn không thể tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót, rất mong được sự chỉ
dẫn, góp ý phê bình của quý thầy cô và độc giả.
Nghệ An, tháng 10/2015
Tác giả
Phạm Văn Huýnh


4
MỤC LỤC
Trang


5
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt
BCH TW
BCĐPC
CBQL
CMHS
CNH, HĐH
CNTT
CSVC - KT
CNV
CTXH
CP
GD&ĐT
GD
GDMN
GDTHĐĐT
HĐGD

Kinh tế - xã hội
Lực lượng xã hội
Mầm non
Nhà xuất bản
Nghị quyết Chính phủ
Trung học cơ sở
Ủy ban nhân dân
Xã hội hóa
Xã hội hóa giáo dục
Xã hội chủ nghĩa
Tiểu học


6
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU
Trang


1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Xã hội hóa giáo dục là một chủ trương lớn có tầm chiến lược của
Đảng và Nhà nước nhằm tạo động lực và huy động mọi nguồn lực để phát
triển nền giáo dục; là một trong những phương thức để mọi người dân đều
có cơ hội được học tập đáp ứng yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước.
Nghị quyết trung ương 2 (khoá VIII ngày 24/12/1996) đã khẳng định:
“Mọi người chăm lo cho giáo dục, các cấp uỷ và tổ chức Đảng, chính quyền,
các đoàn thể nhân dân, các tổ chức kinh tế xã hội, các gia đình và cá nhân đều

nguyên nhân khách quan và chủ quan, trong đó có vai trò quản lí của các
trường THCS. Mặt khác, công tác tổng kết, đánh giá chưa phản ánh cụ thể,
đầy đủ về công tác XHHGD trên địa bàn. Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài
nghiên cứu của mình là:“Một số giải pháp quản lí công tác xã hội hoá giáo
dục ở các trường Trung học cơ sở huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình”
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề tài đề xuất các giải pháp
quản lý nhằm nâng cao hiệu quả công tác XHHGD ở các trường THCS huyện
Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình, đáp ứng yêu cầu và đổi mới giáo dục trong
giai đoạn hiện nay.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Công tác quản lý xã hội hóa giáo dục ở trường THCS
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Giải pháp quản lý công tác XHHGD ở các trường THCS huyện Quảng
Trạch, tỉnh Quảng Bình


3

4. Giả thuyết khoa học
Hiệu quả công tác XHHGD ở các trường THCS huyện Quảng Trạch,
tỉnh Quảng Bình sẽ được nâng cao nếu đề xuất và thực hiện đồng bộ các giải
pháp quản lý một cách khoa học, phù hợp với điều kiện thực tế của nhà
trường và địa phương.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý công tác XHHGD ở các
trường THCS.
5.2. Khảo sát, đánh giá thực trạng công tác XHHGD ở các trường
THCS huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình.

5

Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC XÃ HỘI HÓA
GIÁO DỤC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Giáo dục là một hiện tượng xã hội, ra đời, tồn tại và phát triển cùng
với xã hội loài người. GD chịu sự chi phối của nền kinh tế-xã hội, đồng thời
giáo dục góp phần to lớn trong việc tái tạo sức lao động xã hội, thúc đẩy xã
hội phát triển. Mỗi xã hội đều tồn tại một nền giáo dục tương ứng, xã hội
nào thì giáo dục ấy, không có nền giáo dục nào đứng ngoài xã hội hay một
nền giáo dục chung cho mọi chế độ xã hội.
Ngày nay, chúng ta đang sống trong một thời đại kinh tế tri thức, thời
đại mà con người cần phải: “Học để biết, học để làm, học để chung sống với
người khác, học để tự khẳng định mình và phát triển”. Nhưng trong thực tiễn,
không có một nhà trường nào, người thầy nào đủ sức để đưa hết những tri
thức, kỹ năng, thái độ vào dạy học trong nhà trường. Vì vậy, việc học tập
ngày nay không chỉ diễn ra trong nhà trường mà còn phải học trong gia đình
và ngoài xã hội với nhiều hình thức đa dạng phong phú phù hợp với điều kiện
của mỗi người. Việc học tập có thể kéo dài suốt đời, học khi có nhu cầu, có
điều kiện, học những gì cần cho cuộc sống, tự học, tự giáo dục để hướng tới
một xã hội học tập.
Công tác XHHGD không phải là công việc hoàn toàn mới đối với nền
GD Việt Nam mà thực chất đã có từ lâu, nhất là sau mỗi cuộc cải cách GD
(1950, 1956,1979) công tác XHHGD đều được đề cập và tiếp tục đưa vào
chính sách quan trọng để phát triển giáo dục. Đặc biệt, từ sau Đại hội Đảng
toàn quốc lần thứ VII thì GD được xem là “Quốc sách hàng đầu”, đầu tư cho
GD là đầu tư cho sự phát triển bền vững. Nghị quyết TW2 khóa VIII khẳng




7

riêng nhằm điều chỉnh có hiệu quả quá trình thực hiện XHHGD góp phần
xây dựng xã hội học tập, thực hiên chương trình GD cho mọi người…”.
Ngoài ra, tác giả còn đề cập đến một số vấn đề về quản lý nhà nước đối với
XHHGD, góp phần hoàn thiện pháp luật về XHHGD.
Tác phẩm “Xã hội hoá giáo dục” do Viện khoa học giáo dục xuất bản
(2001) nêu rõ: “Chức năng chủ yếu của giáo dục là hình thành và phát triển
nhân cách thế hệ trẻ. Do đó, phát triển giáo dục không phải chỉ quan tâm đến
quy mô, tốc độ, số lượng mà đặc trưng chủ yếu là tổ chức quá trình giáo
dục… Xã hội hoá công tác giáo dục là huy động và tổ chức toàn xã hội làm
công tác giáo dục, nghĩa là thực hiện nội dung đặc trưng nói trên” [52, tr.5].
Khi đề cập đến công tác XHHGD, xây dựng xã hội học tập, nguyên
Phó Thủ tướng Chính phủ, nguyên Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh
Cầm cho rằng: “Hiện nay chúng ta đã có chủ trương xây dựng xã hội học tập,
như vậy đây chính là động lực thúc đẩy để tạo điều kiện thuận lợi cho mọi
người dân được học tập ở mọi lúc, mọi nơi”.
Điều đáng quan tâm là trên thực tế không chỉ ở các nước kém phát triển
mà ngay đối với các quốc gia có nền công nghiệp phát triển cũng đề ra nhiều
giải pháp đẩy mạnh công tác XHHGD để hoàn thiện và phát triển nền GD của
đất nước. Bởi vì, XHHGD là hệ thống định hướng hoạt động của mọi người,
mọi lực lượng xã hội nhằm hoàn lại bản chất xã hội của GD cho GD để tiến
tới xây dựng một xã hội học tập.
Như vậy, vấn đề XHHGD đã được đề cập, nghiên cứu trên nhiều
phương diện, cả về lý luận lẫn thực tiễn ở cả trong và ngoài nước. Đã có
nhiều công trình nghiên cứu về công tác XHHGD của các nhà khoa học, nhà
quản lý; nhiều luận án, luận văn cũng đã nghiên cứu vấn đề này. Tuy nhiên,
đó là những vấn đề đúc kết mang tính khái quát hoặc cụ thể gắn liền với công
tác quản lý ở từng địa phương mang tính riêng biệt. Ở huyện Quảng Trạch,

phát triển kinh tế, an ninh quốc phòng… đều phải bắt đầu từ chiến lược GD.


9

Điều đó đã chứng minh vai trò GD là hết sức quan trọng đối với sự phát triển
của một quốc gia.
1.2.2. Xã hội hóa; Xã hội hóa giáo dục
1.2.2.1. Xã hội hóa
Theo quan niệm của Các Mác: “Con người là tổng hòa các mối quan hệ
xã hội”, nhân cách con người tất yếu phải được sự tác động tích cực của xã
hội làm cho con người có đầy đủ năng lực và phẩm chất để hòa nhập và đóng
góp vào sự phát triển của KT-XH. Như vậy, nhân cách người lao động phải
được hình thành từ gia đình, nhà trường và xã hội.
XHH là quá trình làm cho một cái gì đó mang tính xã hội, hay trở thành
cái chung của xã hội. XHH là một trong những khái niệm cơ bản của xã hội
học, là quá trình chuyển con người cá thể thành con người xã hội. Có nhiều
cách hiểu và định nghĩa khác nhau như:
“XHH là quá trình tương tác giữa cá nhân và xã hội qua đó mà cá nhân
học hỏi và thực hành những tri thức, những kỹ năng và phương thức cần thiết
để hội nhập với xã hội” [19, tr.110].
“XHH được hiểu là làm cho một việc gì, một cái gì đó thành của chung
của xã hội” [53].
“XHH bao gồm tất cả các quá trình tiếp diễn văn hóa giao tiếp, học hỏi
qua đó cá nhân con người phát triển về bản chất xã hội và có khả năng tham
gia vào đời sống xã hội”.
Mặc dù định nghĩa có khác nhau nhưng cốt lõi của XHH là mối tương
tác thuộc tính vốn có của con người, của cộng đồng tác động vào xã hội, đồng
thời chịu ảnh hưởng từ xã hội. XHH không phải là quá trình thụ động mà phải
là một quá trình hội nhập có vai trò chủ động, tự giác và sáng tạo của cá nhân.

tầng lớp nhân dân đối với việc tạo lập và cải thiện môi trường kinh tế, xã hội
lành mạnh và thuận lợi, cũng như đa dạng hóa các hình thức hoạt động, mở


11

rộng các nguồn đầu tư, khai thác tiềm năng về nhân lực, vật lực và tài lực,
phát huy và sử dụng hiệu quả các nguồn lực của nhân dân, các nguồn lực
khác, thực hiện công bằng trong chính sách xã hội, công bằng trong việc huy
động nguồn lực của nhân dân cho giáo dục, y tế, văn hóa, thể dục thể thao.
1.2.2.2. Xã hội hóa giáo dục
Xã hội hóa GD là việc thực hiện mối liên hệ phổ biến giữa hoạt động
GD và cộng đồng xã hội, làm cho GD phát triển phù hợp với sự phát triển xã
hội. XHHGD là cách nói gọn của XHH công tác GD với nội hàm là phương
thức, cách thức, phương châm, cách làm GD, tổ chức và quản lý giáo dục.
XHHGD là một chiến lược trong đường lối GD của Đảng, là một trong ba
tiêu chí: chuẩn hóa, hiện đại hóa và XHH của GD Việt Nam hiện nay. Đồng
thời XHHGD cũng là một trong các giải pháp cơ bản để thực hiện chiến lược
GD và nâng cao chất lượng GD.
Đặc điểm của XHHGD là mở rộng quy mô, mở rộng trách nhiệm giáo
dục, chuyển hướng từ giáo dục tinh hoa thành giáo dục đại chúng, giáo dục
cho mọi người và tiến tới một xã hội học tập. Hoạt động GD từ chỗ là trách
nhiệm của ngành GD, do Nhà nước đảm trách trở thành trách nhiệm của mọi
cá nhân, tập thể, cộng đồng cùng chăm lo. XHHGD là quá trình tăng cường
tính xã hội của GD lên tầm cao hơn, đa phương hóa nguồn lực, đa dạng hóa
các loại hình đào tạo, cộng đồng hóa trách nhiệm.
Thực hiện XHHDG là thực hiện chức năng GD của xã hội, là trả lại bản
chất cho GD. GD không thể tách rời đời sống xã hội, phải mở cửa nhà trường
với xã hội bên ngoài. Chính vì do bản chất xã hội mà GD phải là sự nghiệp và
là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, của toàn xã hội, của từng gia đình, từng

triển thì yêu cầu về hoạt động quản lý ngày càng cao nhằm đáp ứng sự phát
triển của xã hội trong mỗi giai đoạn lịch sử nhất định.


13

Quản lý là một khái niệm được sử dụng thường xuyên trong nghiên cứu
khoa học về lĩnh vực xã hội. Tuy nhiên, cũng có rất nhiều quan niệm khác
nhau về quản lý, điều đó phụ thuộc vào quan điểm, tư tưởng của từng tổ chức,
cá nhân và từng thời kỳ lịch sử của xã hội.
Các Mác khẳng định: “Quản lý là xác lập sự tương hợp giữa các
công việc cá nhân và hình thành những chức năng chung, xuất hiện trong
toàn bộ cơ chế sản xuất, khác với sự vận động của từng bộ phận riêng lẻ
của nó” [20, tr.195].
Lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin quan niệm: “Quản lý xã hội một
cách khoa học là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý đối với toàn bộ
hay những hệ thống khác nhau của hệ thống xã hội trên cơ sở nhận thức và
vận dụng đúng đắn những quy luật khách quan vốn có của nó nhằm đảm bảo
cho nó hoạt động và phát triển tối ưu theo mục đích đặt ra” [19, Tr.46]
Thuyết quản lý “Hành chính” của Henri Fayol, cha đẻ của lý luận hành
chính nêu ra yêu cầu: “Trong quản lý đơn vị cần phải: Thực hiện đồng bộ các
chức năng quản lý; phân công, phân nhiệm hợp lý, chú ý đến quyền lợi và
trách nhiệm khi giao việc; cần có sự chỉ huy thống nhất và phải vừa tập trung
hóa vừa phi tập trung hóa; đảm bảo đối xử công bằng với mọi thành viên; chú
ý phát huy và khuyến khích mọi sáng kiến của cấp dưới; xây dựng tinh thần
đồng đội”.
Một số nhà GD Việt Nam trong quá trình nghiên cứu về lý luận quản lý
cho rằng: Quản lý là quá trình định hướng, quá trình tác động có mục tiêu đến
hệ thống, những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà
người quản lý mong muốn.

trong những nhân tố đánh dấu nấc thang trình độ văn minh của các thời đại
trong lịch sử.
Quản lý GD là hoạt động có ý thức của con người nhằm theo đuổi
những mục tiêu đề ra. Nhà quản lý bằng hành động của mình, tác động có


15

mục đích, có kế hoạch tới khách thể quản lý nhằm đưa hoạt động dạy và học
của hệ thống GD đạt kết quả tốt nhất như mong muốn.
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý GD là hệ thống những tác
động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của các chủ thể quản lý, nhằm
làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý GD của Đảng, thực hiện
được các tính chất của nhà trường XHCN Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là
quá trình dạy học - giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ thống GD tới mục tiêu dự kiến,
tiến lên trạng thái mới về chất” [29, tr.35].
Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý giáo dục là những tác động tự giác
(có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể
quản lý đến tất cả các mắc xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở
GD là nhà trường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát
triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ mà xã hội đặt ra cho ngành GD” [33, tr.10].
Quản lý GD có quy mô và cấp độ đa dạng phức tạp, tầng thứ bậc, nhiều
yếu tố cấu trúc khác nhau và chịu sự tác động của các yếu tố khách quan, luôn
vận hành và tương tác trong mối quan hệ nhưng lại theo quy luật. Vì vậy, cần
phải hiểu rõ để thường xuyên đổi mới, cải tiến tư duy quản lý GD phù hợp với
yêu cầu hiện nay.
Như vậy, có thể hiểu QLGD là những tác động tự giác có ý thức, có
mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật của chủ thể quản lý đến tất
cả các khâu của hệ thống từ cấp cao nhất đến các cơ sở GD là nhà trường,
nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển GD&ĐT thế hệ

trường THCS phải thực hiện để công tác quản lý XHHGD ngày một có hiệu
quả hơn
Như vậy để thực hiện được quản lý công tác XHHGD có hiệu quả, tạo
động lực thúc đẩy phong trào giáo dục toàn diện trong nhà trường, đòi hỏi nhà
quản lý mà trực tiếp là Hiệu trưởng phải nghiêm túc thực hiện quy trình, các


17

chức năng quản lý nói chung và quản lý công tác XHHGD nói riêng. Đặc biệt
chú trọng đến cách giải quyết các vấn đề làm cho quản lý công tác XHHGD
đi vào chiều sâu có hiệu quả.
Đứng trên góc độ lý thuyết chức năng quản lý nói chung có bốn chức
năng xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch, chỉ đạo thực hiện kế
hoạch, kiểm tra đánh giá. Trong đó chức năng xây dựng kế hoạch có vai trò
hết sức quan trọng là điểm nút ban đầu, là thời điểm mà người quản lý công
tác XHHGD phải đưa ra được các cách thức để giải quyết vấn đề mà công tác
quản lý XHHGD đang còn vướng mắc, thực hiện chưa có hiệu quả.
1.3. Một số vấn đề về công tác xã hội hóa giáo dục trung học cơ sở
1.3.1. Vị trí, mục tiêu của giáo dục trung học cơ sở
Giáo dục THCS có vị trí hết sức quan trọng trong bậc học giáo dục phổ
thông, là cấp học trung gian giữa Tiểu học và trung học phổ thông vì thế sự
quan tâm của gia đình, xã hội có lúc, có khi, có những phần không bằng các
cấp học khác. Nhưng trong xu thế hội nhập quốc tế hiện nay, cùng với sự phát
triển của khoa học -công nghệ, sự sôi động của nền kinh tế thị trường đòi hỏi
con người phải có lượng tri thức vừa chuyên sâu, vừa phong phú để đáp ứng
nhu cầu của công việc. Điều đó cho thấy tầm quan trọng, vai trò của tất cả các
bậc, để giải quyết được vấn đề nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và bậc
THCS nói riêng cần có sự tham gia của toàn bộ xã hội vào GD mới đảm bảo
cho GD phát triển bề vững. Công tác XHHGD thể hiện tư tưởng chiến lược,

triển đúng hướng.
XHHGD sẽ huy động được nhiều nguồn lực như: nhân lực, vật lực, tài
lực cho sự phát triển nhất là quy mô GD. Huy động nguồn nhân lực là tạo mọi
điều kiện phát huy tốt nhất năng lực của mọi cá nhân, các lực lượng xã hội để
họ tự nguyện cống hiến tiềm năng, tinh thần, vật chất cho GD. Đây là nguồn
quan trọng, quyết định, bởi mọi sự việc đều bắt đầu từ con người, con người


19

là giá trị tạo ra mọi giá trị. Huy động nguồn vật lực, tài lực là tạo ra sự hỗ trợ
các điều kiện vật chất và tinh thần cho các hoạt động GD; chia sẻ chi phí giữa
Nhà nước với người thụ hưởng dịch vụ, đồng thời để giải quyết mâu thuẫn
giữa khả năng tài chính có hạn của Nhà nước với việc đáp ứng nhu cầu ngày
càng cao của nhân dân về GD. Việc huy động được nhiều nguồn tài chính
trong nhân dân, trong xã hội để phát triển GD là một yêu cầu quan trọng đối
với công tác XHHGD.
XHHGD sẽ phát huy được sự hợp tác, hỗ trợ của nhiều ngành chuyên
môn qua việc liên thông với thị trường bên ngoài, tạo điều kiện cho GD&ĐT
mở rộng phạm vi hoạt động; có môi trường thuận lợi để phát triển vững chắc,
đúng hướng nhằm đào tạo những con người thích ứng với xã hội, thích ứng
với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang cần.
XHHGD góp phần nâng cao chất lượng GD&ĐT. Thông qua việc huy
động toàn xã hội tham gia vào việc cụ thể hóa mục tiêu, cải tiến nội dung và
phương pháp GD, tạo điều kiện tăng cường cơ sở vật chất, kết hợp ba môi
trường GD: nhà trường - gia đình - xã hội để tạo nên sản phẩm GD. XHHGD
là phương thức đặc biệt, vừa thực hiện, vừa tự kiểm tra, đánh giá. Do vậy,
hoạt động GD - dạy học luôn luôn được cải tiến đổi mới, góp phần làm cho
chất lượng GD được nâng cao.
XHHGD tạo ra một xã hội học tập, một động lực để thực hiện mục tiêu