ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH THANH HÓA
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

HOÀNG VĂN HẠNH

GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
DẠY HỌC PHÂN MÔN VẼ TRANH
CHO HỌC SINH THCS

CHUYÊN NGÀNH: SƯ PHẠM MỸ THUẬT

Thanh Hóa 2014


ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH THANH HÓA
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

HOÀNG VĂN HẠNH

GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
DẠY HỌC PHÂN MÔN VẼ TRANH
CHO HỌC SINH THCS

CHUYÊN NGÀNH: SƯ PHẠM MỸ THUẬT
GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: Ths. LÃ THỊ TUYÊN

Thanh Hóa 2014


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đề tài luận văn “Giải pháp nhằm nâng cao chất

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO...................................................................................47


1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Xuất phát từ mục tiêu giáo dục của Đảng và nhà nuớc ta đã xác định
cần phải đào tạo thế hệ trẻ trở thành người lao động làm chủ đất nước có trình
độ văn hoá cơ bản, những con người thông minh sáng tạo, có phẩm chất đạo
đức tốt, chủ động chiếm lĩnh được tri thức của nhân loại, đáp ứng được nhu
cầu công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước, để có những thế hệ con người như
vậy phải được rèn luyện trong quá trình đào tạo và tự đạo tạo. Do đó, nghành
giáo dục đã xác định rõ mục tiêu đào tạo để có nội dung và phương pháp dạy
học sao cho phát huy được tính độc lập, tính sáng đạo, tính chủ động tìm tòi
khám phá tri thức của học sinh đối với các môn học nói chung và môn mĩ
thuật nói riêng.
Trong chương trình bậc THCS, Mĩ thuật là một môn học không kém
phần quan trọng góp phần đào tạo con người phát triển một cách toàn diện
thích ứng với nhu cầu của thời đại mới. Dạy và học mĩ thuật ở trường THCS
là cần thiết góp phần xây dựng môi trường thẩm mỹ cho xã hội, mọi người
đều hướng tới cái đẹp, thưởng thức cái đẹp theo ý mình sẽ làm cho cuộc sống
ngày càng trở nên tốt đẹp, phong phú và hài hoà hơn. Mỹ thuật là một “Hình
thái nghệ thuật đặc biệt” của con người, là một phạm trù thẩm mỹ phục vụ
cuộc sống con người, là nghệ thuật làm ra “Cái đẹp” để thỏa mãn nhu cầu
trước hết là thông tin, giao tiếp với những ký hiệu gắn liền với những tiến bộ
và sự phát triển tất yếu của đời sống vật chất và tinh thần của con người.
Việc đưa bộ môn Mĩ thuật vào chương trình của trường THCS đã phần
nào đáp ứng được nhu cầu tìm hiểu cái đẹp ở học sinh ngay trong giai đoạn
đầu của quá trình phát triển toàn diện tri thức. Học mĩ thuật giúp các em có ý

Bình, Võ Quốc Thạch, Nguyễn Thị Ngọc Bích, đây là một giáo trình góp
phần đổi mới công tác đào tạo và bồi dưỡng giáo viên Tiểu học và THCS, Dự
án phát triển giáo viên tiểu học đã tổ chức biên soạn các mô đun đào tạo theo


3

chương trình Cao đẳng sư phạm và chương trình liên thông từ Trung học sư
phạm lên Cao đẳng sư phạm; biên soạn các mô đun bồi dưỡng giáo viên nhằm
nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, cập nhật những đổi mới về nội
dung, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục tiểu học,
THCS theo chương trình, sách giáo khoa tiểu học mới và THCS mới.
- Giáo trình Đổi mới phương pháp dạy học ở THCS– NXBGD, tài liệu
nhằm cung cấp cho giáo viên và cán bộ quản lí giáo dục THCS ở các cơ quan
quản lí giáo dục, các trường THCS những kiến thức và kĩ năng về đổi mới
phương pháp dạy học nói chung, về phương pháp dạy học các môn học theo
chương trình - sách giáo khoa mới ở THCS nói riêng.
- Đề tài: “Nâng cao chất lượng phân môn vẽ tranh ở trường tiểu học”
của Phan Thị Vân Tuyến - Trường Th Tràm Chim 3, nghiên cứu về nội dung
phương pháp giảng dạy để góp phần nâng cao chất lượng phân môn vẽ tranh
nhằm giúp học sinh có thể dễ tiếp thu, mở rộng thêm kiến thức để làm nền tản
học tập về sau.
- Đề tài: “Một số giải pháp để nâng cao chất lượng dạy-học phân môn
vẽ tranh ở trường THCS” - Nguyễn Thị Mỹ Hoà-Trường THCS Tô HiệuKrông Ana, đề tài đã đưa ra một số giải pháp giảng dạy cho phân môn vẽ
tranh của trường THCS.
Các công trình nghiên cứu trên đã giải quyết từng phương pháp dạy học
mĩ thuật ở bậc học tiểu học và THCS, phương pháp dạy học phân môn vẽ
tranh và những biện pháp nâng cao chất lương phân môn vẽ tranh nói riêng.
Tuy nhiên các tài liệu trên vẫn chưa làm rõ được vấn đề biện pháp giáo
dục nhằm nâng cao chât lượng giảng dạy trong phân môn vẽ tranh ở THCS,

SGK từ lớp 6 - 9...
Phương pháp nghiên cứu kinh nghiệm.
Đề ra được những phương pháp dạy học phân môn Vẽ tranh và quy
trình lên lớp một tiết dạy học vẽ tranh ở THCS một cách thiết thực và hiệu


5

quả, tôi đã học hỏi kinh nghiệm giảng dạy của giáo viên một số trường THCS
trên địa bàn và tham khảo một số ý kiến của họ.
Phương pháp quan sát.
Tiến hành quan sát, thu thập những tư liệu, thao tác, biểu hiện trong các
giờ dạy - học của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học phân môn Vẽ
tranh.
Phương pháp tiến hành thực nghiệm.
Để tiến hành kiểm nghiệm và đánh giá hiệu quả của việc vận dụng các
phương pháp dạy học và quy trình lên lớp một tiết dạy học vẽ tranh được đề
xuất.
6. Những đóng góp mới của đề tài
* Về mặt lý luận.
Mục đích của nền giáo dục của chúng ta là đào tạo những con người
phát triển toàn diện (đức, trí, thể, mĩ). Hài hoà cân đối giữa các mặt. Nếu thiếu
một trong các mắt đó thì việc đào tạo sẽ mất cân đối.
Thực hiện giáo dục thẩm mỹ phải thông qua nhiều hoạt động, nhiều
môn học, trong đó mĩ thuật giữ một vị trí quan trọng là môn cơ sở của mỹ
dục. Môn mỹ thuật chỉ ra những quan điểm những tiêu chuẩn của cái đẹp. Vì
vậy đã từ lâu môn mỹ thuật là một môn học chính thức trong chương trình
giảng dạy trong nhà trường THCS nó gắn bó chặt chẽ với các môn học khác
để tạo ra và nâng cao chất lượng.
Vẽ tranh là một trong những phân môn trong chương trình mỹ thuật ở

cho học sinh ở bậc THCS


7

NỘI DUNG
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA DẠY HỌC PHÂN MÔN VẼ TRANH TRONG
DẠY HỌC MĨ THUẬT Ở THCS.
1.1. KHÁI QUÁT VỀ DẠY HỌC MỸ THUẬT Ở THCS
Môn Mỹ thuật ở THCS góp phần hình thành ở học sinh những phẩm
chất tốt đẹp của con người lao động mới, biết thưởng thức cái hay cái đẹp
trong cuộc sống. Chính vì thế môn Mỹ thuật ở THCS có mục tiêu, nhiệm vụ
sau:
1.1.1. Mục tiêu:
Môn Mỹ thuật ở THCS không nhằm đào tạo hoạ sĩ sáng tác hay những
người chuyên làm về mỹ thuật. Môn Mỹ thuật ở THCS nhằm giáo dục thẩm
mỹ cho học sinh là chủ yếu: tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc, làm quen,
thưởng thức cái đẹp, tập tạo ra cái đẹp, vận dụng cái đẹp vào sinh hoạt học tập
hằng ngày và những công việc cụ thể sau này.
Môn Mỹ thuật ở THCS nhằm nâng cao hơn nữa về năng lực quan sát,
khả năng tư duy hình tượng, sáng tạo, phương pháp làm việc khoa học, nhằm
hình thành ở các em phẩm chất con người lao động mới đáp ứng đòi hỏi của
xã hội ngày càng cao.
1.1.2. Nhiệm vụ:
Giáo dục thẩm mỹ cho học sinh thông qua ngôn ngữ tạo hình.
Cung cấp cho học sinh một số kiến thức phổ thông về Mỹ thuật.
Giúp học sinh nhận thức sâu sắc hơn về nền Mỹ thuật của dân tộc và
thế giới.
Tạo điều kiện cho học sinh tiếp thu tốt hơn tri thức các môn học khác.

6
9
9
7
7

Lớp/Số tiết
7
8
9
9
7
7
8
8
6
6

9
5
5
4
4

1.2. KHÁI QUÁT VỀ PHÂN MÔN VẼ TRANH Ở THCS
1.2.1. Mục tiêu.
- Học sinh được vẽ tranh theo ý thích để thể hiện cảm nhận thế giới xung
quanh theo cách hiểu, cách nghĩ của mình.
- Học sinh biết cách sắp xếp các hình ảnh chính, phụ, màu, … để làm rõ
nội dung.


7

6

5

11

8

5

5

10

9

5

0

5

Tổng

20

15

* Về phương pháp: sử dụng trực quan giáo viên cần lưu ý:
- Phân loại đồ dùng sao cho hợp với nội dung, thích hợp với từng thời
kỳ, từng giai đoạn của học tập và ý đồ của giáo viên.
- Hình thức đồ dùng dạy học cần có kích thước vừa phải, dễ quan sát,
có trọng tâm, đẹp để thu hút sự chú ý của học sinh.
- Trình bày đồ dùng dạy học cần rõ ràng, khoa học.
- Kết hợp giữa trình bày lý thuyết với giới thiệu trực quan đúng lúc, sao
cho lời nói hấp dẫn và minh hoạ đẹp hoà quyện làm một, tạo điều kiện cho
học sinh nhận thức nhanh, nhớ lâu.
c) Phương pháp gợi mở
Phương pháp gợi mở được thể hiện qua những câu hỏi hợp với đối
tượng của giáo viên để tác động đúng lúc, đúng chỗ, có mức độ, có chất lượng
cho học sinh giúp các em suy nghĩ thêm, tự tìm tòi và giải quyết được bài tập
hay nâng cao chất lượng bài vẽ bằng khả năng của mình.
Môn mĩ thuật lấy thực hành là chủ yếu, sau khi được hướng dẫn cách
vẽ, học sinh phải tự giải quyết bài tập bằng chính khả năng của mình. Vì vậy
làm việc cá nhân giữa thầy giáo và học sinh lúc này rất quan trọng, quyết định


11

đến kết quả bài vẽ của mỗi em.
Có thể vận dụng phương pháp gợi mở như sau:
• Giáo viên gợi mở trên thực tế bài vẽ của học sinh, phù hợp với từng
đối tượng học sinh giỏi, khá, trung bình ...
• Các câu gợi mở phải mang tính khích lệ, động viên, không mang tính
phủ định hay mệnh lệnh.
• Lời nhận xét, gợi mở luôn ở dạng nghi vấn.
Ví dụ: với đề tài Ngày nhà giáo Việt Nam, học sinh có thể vẽ một số
nội dung như: vẽ chân dung thầy, cô giáo; vẽ về buổi lễ kỉ niệm Ngày nhà

bài.
• Khi học sinh làm bài, giáo viên không vẽ giúp cho học sinh, cần kết
hợp với phương pháp gợi mở.
e) Phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ
Phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ là cách tổ chức, hướng
dẫn hoạt động học tập tập thể của học sinh theo từng nhóm nhỏ dưới sự chỉ
đạo của giáo viên
Có thể vận dụng phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ qua các
bước như sau:
• Chia nhóm (từ 5–6 em), học sinh tự đặt tên cho nhóm, cử nhóm
trưởng.
• Giao nhiệm vụ và hướng dẫn cách làm việc cho các nhóm (làm bài
tập thực hành, phân tích tranh, tượng…).
• Cả nhóm tham gia hoàn thành nhiệm vụ (thảo luận hoặc phân công
công việc cho cá nhân thực hiện).
• Các nhóm trưng bày sản phẩm, đại diện nhóm trình bày kết quả học
tập của nhóm.
• Học sinh phân tích, đánh giá kết quả học tập của các nhóm khác
(đúng, chưa đúng nội dung, hoặc đẹp, chưa đẹp) đồng thời nêu lí do rồi xếp


13

loại, giáo viên nhận xét, bổ sung, đánh giá kết quả của từng nhóm và động
viên, khích lệ tinh thần làm việc chung của học sinh.
Lưu ý
Với những bài thực hành trang trí, vẽ tranh, tập nặn tạo dáng, thường
thức mĩ thuật, phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ có thể mang lại
hiệu quả trong một số hoạt động nhưng không nhất thiết bài nào cũng áp dụng
một cách máy móc. Riêng đối với bài thực hành vẽ theo mẫu, không thực hiện

Bởi vậy, với thực trạng vấn đề nêu trên, bản thân là một giáo viên được đào
tạo cơ bản, tôi bắt đầu trăn trở và mạnh dạn tìm tòi, cải tiến phương pháp
giảng dạy dựa trên yêu cầu chung của bộ giáo dục, tôi luôn nghiên cứu nhiều
tài liệu khác nhau để tìm ra phương pháp và hình thức tổ chức dạy- học sao
cho đạt hiệu quả cao nhất, sao cho học sinh có điều kiện tiếp cận với nội dung
kiến thức mới một cách chủ động, phát huy được khả năng sáng tạo, từ đó các
em có hứng thú học tập bộ môn hơn.


15

Tiểu kết chương 1
Trong chương 1, tôi phân tích một số vấn đề xung quanh việc dạy học
mỹ thuật bậc THCS nói chung và phân môn Vẽ tranh THCS học nói riêng qua tìm hiểu thực trạng vấn đề dạy học mỹ thuật và phân môn Vẽ tranh, tôi
thấy: Dạy học mỹ thuật ở THCS chưa được quan tâm đúng mức, đặc biệt là
đội ngũ giáo viên – một số chưa vững về chuyên môn, yếu về phương pháp
dạy học, trong khi học sinh rất thích học mỹ thuật. Và thực tế cho thấy, trong
chương trình Mĩ thuật ở bậc Trung học cơ sở tôi thấy kiến thức các bài vẽ
tranh nhìn chung mới ở dạng cơ bản và mang tính chất khái quát, trực quan
tranh vẽ trong sách giáo khoa còn ít và đôi khi chưa thật sự phong phú, đặc
biệt là số tranh vẽ của học sinh được in mẫu trong sách giáo khoa (...). Vì vậy
bắt buộc người giáo viên phải nghiên cứu và tìm ra giải pháp nâng cao chất
lượng phân môn vẽ tranh THCS, nếu không sẽ đi chệch hướng và kết quả là
học sinh vẽ tranh sẽ không đẹp, hiệu quả giáo dục và thẩm mỹ sẽ không cao...


16

CHƯƠNG 2
THỰC TRẠNG VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÂN MÔN

- Về phía giáo viên Mỹ thuật: Bản thân đã được đào tạo cơ bản về
chuẩn kiến thức quy định đối với giáo viên dạy bộ môn mỹ thuật ở trường
THCS
- Về phía học sinh: Đa phần các em đều rất yêu thích bộ môn và rất
hăng say vẽ.
2.1.2. Khó khăn
Bên cạnh những thuận lợi trên thì việc dạy và học môn Mĩ thuật nói
chung và phân môn vẽ tranh nói riêng còn gặp không ít khó khăn:
- Cơ sở vật chất:
Cơ sở vật chất nhà trường: Hiện tại cơ sở vật chất, phòng học còn thiếu
nhiều như: chưa có các phòng học chức năng cho các bộ môn, chưa có bộ đồ
dùng chuẩn cho bộ môn, hệ thống tranh tham khảo rất ít, máy chiếu đa năng
và máy chiếu vật thể không có, đã ảnh hưởng không nhỏ tới quá trình dạy học
bộ môn mỹ thuật nói chung và tới phân môn vẽ tranh ở trường THCS nói
riêng.
Từ khi bộ môn được đưa vào giảng dạy, nhà trường chưa tạo điều kiện
cho học sinh tham quan thực tế để các em có thêm kiến thức, thêm vốn hiểu
biết để làm bài tốt hơn.
Những bức tranh đẹp của học sinh chưa có phòng trưng bày để khuyến
khích khả năng sáng tác tranh của học sinh, đồng thời còn để tạo điều kiện
cho học sinh học tập kinh nghiệm lẫn nhau, cùng nhau học tốt hơn.
- Nhận thức vai trò của môn Mĩ thuật ở phụ huynh và học sinh:
Đại đa số các bậc phụ huynh đã có nhận thức tốt về môn học mỹ thuật,
song bên cạnh đó, còn một số bậc phụ huynh còn nhận thức chưa tốt về môn
học, chưa đầu tư dụng cụ cũng như thời gian học tập cho con em mình, do đó
nhiều học sinh đến lớp không có đồ dùng học tập, hoặc có nhưng thiếu. Trong


18


tính chất khái quát, trực quan tranh vẽ trong sách giáo khoa còn ít và đôi khi
chưa thật sự phong phú- Đặc biệt là số tranh vẽ của học sinh được in mẫu
trong sách giáo khoa(...). Vì vậy bắt buộc người giáo viên phải nghiên cứu
tìm ra hướng đi cho riêng mình, nếu không sẽ đi chệch hướng và kết quả là


19

học sinh vẽ tranh sẽ không đẹp, không mang tính nghệ thuật...
+ Về phía giáo viên: Thời lượng cho một tiết học 45 phút để giúp học
sinh hoàn thành một bài vẽ tranh là quá khó. Tôi đã từng rất nhiều lần thực
hành vẽ tranh với học sinh, với thời gian làm bài khoảng 25 đến 30 phút để
hoàn thành một bức tranh, song quả là khá vất vả, mặc dù tôi biết tôi là giáo
viên và chỉ đang đóng vai trò như một học sinh. Bên cạnh đó để chuẩn bị một
tiết dạy đòi hỏi giáo viên phải có thời gian chuẩn bị rất nhiều về tài liệu giáo
án, trực quan ... Đó là chưa kể đến vấn đề chất lượng, sự khoa học của giáo án
và tính thẩm mĩ, hiệu quả của trực quan...mà điều đó đòi hỏi lương tâm một
người thầy giáo là phải có, làm được điều đó thì chắc chắn rằng học sinh sẽ
yêu thích bộ môn và sẽ háo hức khi giờ mĩ thuật tới, kết quả là những bức
tranh của các em sẽ rất sinh động và đầy cảm xúc .
+ Về phía học sinh: Đa số các em học sinh THCS, đều yêu thích bộ
môn Mỹ thuật, song bước đầu các em vẽ còn chưa thực sự có phương pháp
khoa học, do vậy kết quả bài vẽ bước đầu chưa được cao, rất nhiều em vẽ bài
không tuân thủ các phương pháp tiến hành một bài vẽ tranh (đặc biệt là ở
khâu vẽ hình và bố cục) nhiều em mắc phải tình trạnh bố cục quá to, quá nhỏ,
hoặc động tác đơn điệu, trùng lặp ... tất cả điều đó rất cần sự gợi mở, uốn nắn,
chỉ bảo cụ thể cho từng em, từng trường hợp cụ thể, thông qua trực quan
phương pháp mang tính giáo dục áp dụng với từng bài cụ thể.
2.2.2. Đánh giá thông qua chất lượng dạy học
2.2.2.1. Kĩ năng vẽ hình và bố cục khi vẽ tranh