A.

MỞ ĐẦU

Khi một đứa bé được sinh ra, tức là nó đã làm phát sinh mối quan hệ giữa
cha – con, mẹ - con. Quan hệ cha – mẹ - con phát sinh mà không hề phụ thuộc
vào việc đứa trẻ là con trong giá thú hay ngoài giá thú. Nhà nước bằng nhiều
nguyên tắc khác nhau được quy định trong pháp luật để xác định cha, mẹ, con.
Do đó là một cơ sở quan trọng nhằm xác định mối quan hệ giữa mẹ - con, cha –
con, từ đó làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ về nhân thân và tài sản trong
những mối quan hệ đó; đồng thời nó là cơ sở pháp lý để tòa án giải quyết các
tranh chấp vốn thường xảy ra rất nhiều trên thực tế, bảo đảm quyền và lợi ích
hợp pháp của cha, mẹ, con.

Với tầm quan trọng như vậy của vấn đề này, pháp luật đã quy định những
trình tự thủ tục rất cụ thể và rõ ràng trong việc khai nhận quan hệ cha, mẹ, con.
Theo luật định, thủ tục khai nhận quan hệ cha, mẹ, con bao gồm thủ tục hành
chính và thủ tục tư pháp. Bài viết sau đây sẽ làm rõ vấn đề “sự khác biệt giữa
thủ tục hành chính và thủ tục tư pháp trong việc xác định cha, mẹ, con”.

B.

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I.

NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LÝ LUẬN

1.

Thế nào là xác định cha, mẹ, con?

Dựa trên căn cứ suy đoán pháp lý: Điều 63 luật Hôn nhân gia đình

Việt Nam quy định:
“1. Con sinh ra trong thời kì hôn nhân hoặc do người vợ có thai trong
thời kì đó là con chung của vợ chồng.
Con sinh ra trước ngày đăng kí kết hôn và được cha mẹ thừa nhận cũng
là con chung của vợ chồng.
2. Trong trường hợp cha, mẹ không thừa nhận con thì phải có chúng cứ
và phải được Tòa án xác định
Việc xác định cha, mẹ, con được sinh ra bằng phương pháp khoa học do
Chính phủ quy định”
II.

PHÂN BIỆT THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VÀ THỦ TỤC TƯ

PHÁP TRONG VIỆC XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON
1.

Về trường hợp áp dụng.
2


Thủ tục hành chính
Thủ tục hành chính được áp dụng khi
các bên tham gia vào việc xác định cha,
mẹ, con hoàn toàn tự nguyện về ý chí.

Thủ tục tư pháp
Thủ tục tư pháp được áp dụng khi
giữa các bên tham gia vào việc xác

Luật hôn nhân vầ gia đình năm 2000
liên quan đến việc xác định quan hệ
cha, mẹ , con bằng con đường tư
pháp luôn sử dụng các cụm từ
“người được nhận” hoặc “người
không được nhận” khi mô tả các giả
định có thể xảy ra trên thực tế.

Nhận xét: Như vậy, xét về phương diện trường hợp áp dụng, hai thủ tục
hành chính và thủ tục tư pháp đã có những khác biệt rất trái ngược nhau. Đó là,
việc xác định cha, mẹ, con dựa vào thủ tục hành chính thì nhất thiết yêu cầu
phải có sự tự nguyện còn ngược lại việc xác định cha, mẹ, con theo thủ tục tư
pháp để được áp dụng thì bắt buộc phải xảy ra tranh chấp giữa các bên.
2.

Về chủ thể áp dụng pháp luật

Thủ tục hành chính

Thủ tục tư pháp

3


Thủ tục hành chính có chủ thể áp dụng là
ủy ban nhân dân cấp xã, phường, thị trấn
được xác định theo pháp luật (được thực
hiện bởi cơ quan hành chính).
Thủ tục hành chính trpng việc xác định cha,
mẹ, con được áp dụng trong hai trường hợp:

ký khai sinh.
3. Việc đăng ký khai sinh cho trẻ em bị bỏ
rơi được thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp
xã, nơi cư trú của người đang tạm thời nuôi
dưỡng hoặc nơi có trụ sở của tổ chức đang
tạm thời nuôi dưỡng trẻ em đó.”
4

Thủ tục tư pháp có chủ thể áp
dụng là Tòa án nhân dân.
Thủ tục tư pháp trong việc xác
định cha, mẹ, con được áp dụng
trong hai trường hợp đó là xác
định con và xác định cha, mẹ cho
con chưa thành niên.
Về chủ thể áp dụng trong việc
xác định con, điều 64 Luật hôn
nhân gia đình Việt Nam quy
định:
“Người không được coi là cha,
mẹ của một người có thể yêu cầu
Tòa án xác định người đó là con
mình.
Người được nhận là cha, mẹ của
một người có thể yêu cầu tòa án
xác định người đó là con mình”
Như vậy trong trường hợp này,
một khi tranh chấp đã xảy ra,
Tòa án chính là cơ quan tư pháp
có thẩm quyền giải quyết các

việc là khác nhau nên chủ thể có thẩm quyền giải quyết của hai trường hợp
cũng khác nhau. Đối với việc xác định cha, mẹ, con bằng thủ tục hành chính thì
đơn giản đó chỉ là một sự thừa nhận nhất định của nhà nước theo pháp luật hành
chính và pháp luật hôn nhân gia đình về việc xác lập quan hệ hợp pháp của cha,
mẹ, con bằng những thủ tục hành chính nhất định. Còn đối với việc xác định
cha, mẹ, con bằng thủ tục tư pháp, vì xảy ra tranh chấp giữa các bên nên theo
quy định của Điều 27 Bộ luật TTDS thì đây là một vụ án dân sự, cho nên thẩm
quyền giải quyết vụ việc này thuộc về Tòa án. Thủ tục hành chính có chủ thể áp
dụng pháp luật là cơ quan hành chính, thủ tục tư pháp có chủ thể áp dụng pháp
luật là cơ quan tư pháp. Đó chính là điểm khác biệt giữa hai thủ tục hành chính
và tư pháp trong trường hợp này.

5


Sự phân công này đã đảm bảo tính hợp lý và tăng hiệu quả trong việc
xác định cha, mẹ, con.
3.

Thủ tục hành chính
Thủ tục hành chính được
áp dụng theo quy định
của Luật hôn nhân gia
đình năm 2000, Nghị
định 158 của Chính phủ
về đăng kí và quản lý hộ
tịch và các văn bản
hướng dẫn thi hành.
Người có quyền đi khai
sinh hoặc đăng kí việc

Người có quyền yêu cầu xác định cha, mẹ, con
bằng thủ tục tư pháp được gọi là người có quyền
khởi kiện. Người có quyền khởi kiện là cá nhân, tổ
chức. Cụ thể như sau:
Người đang không phải là cha, mẹ của một
người có quyền yêu cầu xác định người đó là con
mình.
Người đang không là con của một người có
quyền yêu cầu xác định mình là con của cha mẹ có
hôn nhân hợp pháp.
Nếu những chủ thể trên chưa thành niên hoặc
đã thành niên nhưng bị mất năng lực hành vi dân sự
thì quyền khởi kiện sẽ thuộc về người giám hộ của
họ hoặc Hội liên hiệp phụ nữ.
Việc khởi kiện này là một sự kiện pháp lý làm phát
sinh quan hệ pháp luật Dân sự trong lĩnh vực hôn
nhân gia đình giữa các bên tham gia.

6


Việc xác định cha, mẹ,
con bằng thủ tục hành
chính không đòi hỏi bắt
buộc về yếu tố chứng cứ
vì giữa các bên đã hoàn
toàn có sự tự nguyện về ý
chí trong việc xác định
cha, mẹ, con đó. Sự tự
nguyện về ý chí này đã

của họ hay không phải là con của họ thì phải có
chứng cứ; do đó về nguyên tắc người có yêu cầu
phải cung cấp chứng cứ. Trong trường hợp cần thiết
thì phải giám định gien. Người có yêu cầu giám
định gien phải nộp lệ phí giám định gien.”
Theo đó, Điều 81, Bộ luật Tố tụng dân sự quy định:
“Chứng cứ trong vụ việc dân sự là những gì có
thật, được đương sự và cá nhân, cơ quan, tổ chức
khác giao nộp cho Tòa án hoặc do Tòa án thu thập
được theo trình tự, thủ tục do bộ luật này quy định
mà Tòa án dùng để làm căn cứ để xác định yêu cầu
hay sự phản đối của đương sự là có căn cứ hợp
pháp hay không cũng như các tình tiết khác cần
thiết cho việc giải quyết đúng đắn vụ việc dân sự”
Thủ tục hòa giải trong việc xác định cha, mẹ, con
bằng thủ tục tư pháp là bắt buộc.
Thủ tục hòa giải diễn ra khi các bên có tranh chấp,
vì vậy trong trường hợp này yếu tố hòa giải là bắt
buộc để có thể tìm ra biện pháp giải quyết có sự tự
nguyện về ý chí giữa các bên.
Theo đó, căn cứ theo khoản 4 Điều 27 (quy định về
những tranh chấp về hôn nhân và gia đình thuộc
thẩm quyền giải quyết của Tòa án), Điều 181 (quy
định về những vụ án dân sự không được hòa giải),
Điều 182 (quy định về những vụ án dân sự không
tiến hành hòa giải được) thì tranh chấp trong việc
xác định cha, mẹ, con thuộc một trong số những
trường hợp phải tiến hành hòa giải trong quá trình
chuẩn bị xét xử.


tịch và các văn bản hướng dẫn… Trong khi đó, xác định cha, mẹ, con bằng thủ
tục tư pháp thì văn bản quy phạm quy định nó là Bộ luật Tố tụng dân sự năm
2004 và một số ít trong luật hôn nhân và gia đình Việt Nam năm 2000.
Thứ hai, nếu như việc xác định cha, mẹ, con bằng thủ tục hành chính làm
phát sinh quan hệ pháp luật hành chính giữa bên yêu cầu và bên có thẩm quyền
8


giải quyết thì xác định cha, mẹ, con bẳng thủ tục tư pháp làm phát sinh quan hệ
pháp luật dân sự giữa các bên tham gia vụ việc.
Thứ ba, đối với thủ tục tư pháp thì việc yêu cầu bằng chứng là bắt buộc, còn
thủ tục hành chính thì không yêu cầu điều này. (Hoặc nếu yêu cầu thì không bắt
buộc)
Thứ tư, nếu như hòa giải là giai đoạn bắt buộc trong việc xác định cha, mẹ,
con bằng thủ tục tư pháp thì giai đoạn này không được yêu cầu trong thủ tục
hành chính.
Thứ năm, nếu như thủ tục hành chính được áp dụng và giải quyết tại một
cấp duy nhất thì thủ tục tư pháp, khi có kháng nghị của các bên đương sự thì sẽ
được áp dụng tại các cấp xét xử cao hơn từ phiên tòa sơ thẩm đến phiên tòa
phúc thẩm.
Việc có những sự phân biệt khác nhau này đã tăng được sự hiệu quả trong
quá trình giải quyết các vấn đề liên quan đến việc xác định cha, mẹ, con. Những
quy định như trên là hợp lý, phù hợp với từng trường hợp cụ thể. Tính nhiều
giai đoạn đối với thủ tục tư pháp đã đảm bải những vụ án liên quan đến việc xác
định cha, mẹ, con được xét xử một cách khách quan và đúng đắn nhất.
4.

Về kết quả pháp lý của hai thủ tục hành chính và tư pháp đối với

việc xác định cha, mẹ, con.

nhận được các quyết định hành chính liên
quan được quy định như trên. Đó là giấy
khai sinh hoặc quyết định nhận con…
Trong trường hợp đăng kí nhận cha, mẹ,
con có khác so với giấy khai sinh thì cơ
quan có thẩm quyền sẽ căn cứ vào quyết
định nhận cha, mẹ, con đó để bổ sung hoặc
sửa lại những thông tin về cha, mẹ trong
giấy khai sinh trước đó.

năm 2004 nên nó được giải
quyết theo trình tự thủ tục của
một vụ án dân sự. Vì lẽ đó, kết
thúc thủ tục tư pháp trong việc
xác định cha, mẹ, con Tòa án sẽ
đưa ra bản án quy định phương
án giải quyết tranh chấp chứ
không phải là các quyết định
hành chính như trong thủ tục
hành chính.

Nhận xét: Như vậy, kết quả pháp lý trong hai thủ tục hành chính và tư
pháp là khác nhau. Đối với thủ tục hành chính, kết quả pháp lý cuả nó chính là
các quyết định hành chính. Trong trường hợp nhận cha, mẹ, con thì quyết định
đó là quyết định nhận cha, mẹ, con, trong trường hợp đăng kí khai sinh cho trẻ
em thì quyết định hành chính đó chính là giấy khai sinh. Đối với thủ tục tư
pháp, thì kết quả của việc xác định cha, mẹ, con chính là bản án của Tòa án có
thể là sơ thẩm hoặc phúc thẩm…
Dựa trên những quyết định, bản án này mà làm phát sinh những quyền và
nghĩa vụ khác nhau đối với cha – con, mẹ - con. Đây chính là căn cứ pháp lý

Việt Nam, nhà xuất bản Công an nhân dân.
2.

Bộ luật Tố tụng dân sự (sửa đổi, bổ sung năm 2011)

3.

Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam năm 2000.

4.

Nghị định số 158/2005/NĐ-CP của Chính phủ về đăng ký và quản lý

hộ tịch năm 2005.
5.

Nghị quyết số 02/2000/NQ – HĐTP Tháng 12 năm 2000 của hội

đồng thẩm phán tòa án nhân dân tối cao, hướng dẫn áp dụng một số quy định
của luật hôn nhân và gia đình năm 2000.
6.

http://www.moj.gov.vn

7.

Thực tiễn các giải quyết các án kiện về xác định quan hệ cha mẹ và

con: Luận văn / Nguyễn Thị Lan. - H.: Trường đại học Luật Hà Nội, 1995.
8.

1.

Về trường hợp áp dụng…………………………………………

2.

Về chủ thể áp dụng pháp luật……………………………………. 3

3.

Về trình tự thủ tục thực hiện……………………………………. 5

4.

Về kết quả pháp lý của hai thủ tục hành chính và tư pháp đối với

việc xác định cha, mẹ, con……………………………………
C.

KẾT LUẬN

D. DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

13

9

2