[Type text]
MỞ ĐẦU
Dưới chế độ xã hội chủ nghĩa, nhân dân lao động thực sự là người làm chủ đất
nước, làm chủ xã hội và làm chủ chính bản thân mình. Nhân dân lao động không những
có quyền đòi hỏi sự trả lời của các cơ quan Nhà nước về những thắc mắc nguyện vọng
của mình mà còn có nghĩa vụ đóng góp, tham gia quản lý Nhà nước, xây dựng chính
quyền làm cho bộ máy Nhà nước ngày càng vững mạnh, để phục vụ nhân dân được tốt
hơn. Chính vì vậy, pháp luật đã quy định về quyền khiếu nại, tố cáo của công dân.
Khiếu nại, tố cáo là một trong những quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân
được Hiến pháp và Pháp luật ghi nhận. Việc ghi nhận này thể hiện một phần nào tính dân
chủ của chế độ xã hội chủ nghĩa. Đây chính là phương tiện để công dân sử dụng bảo vệ
lợi ích của mình, của Nhà nước, xã hội, ngoài ra, nó còn là cầu nối, tuyến thông tin quan
trọng giữa công dân với Đảng, Nhà nước. Do vị trí quan trọng của quyền khiếu nại, tố
cáo của công dân trong đời sống chính trị, xã hội nên ngay từ khi mới ra đời, Đảng và
Nhà nước ta đã đặc biệt chú ý tới công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân.
Pháp chế, theo Lênin thì đó là sự cần thiết “phải tuân thủ một cách thiêng liêng
các đạo luật và chỉ thị của chính quyền Xô Viết và theo dõi sự thi hành chúng bởi tất cả
mọi người”1. Do đó, pháp chế được coi là nguyên tắc quản lý Nhà nước cực kỳ quan
trọng mà thiếu nó, quản lý Nhà nước sẽ rơi vào tình trạng rối loạn. Bởi vậy, bảo đảm cho
pháp chế được củng cố, tăng cường và hoàn thiện là yêu cầu khách quan của quá trình
xây dựng Nhà nước của dân, do dân và vì dân và cũng là yêu cầu của quá trình hoàn
thiện con người và các quyền của họ trong xã hội, đặc biệt là trong quá trình quản lý
hành chính Nhà nước. Và, một trong các biện pháp pháp lý bảo đảm pháp chế trong quản
lý hành chính Nhà nước chính là hoạt động khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố
cáo. Phân tích vai trò của khiếu nại tố cáo và giải quyết khiếu nại tố cáo đối với việc
đảm bảo pháp chế trong quản lý hành chính nhà nước.

1 VI. Lênin, Toàn tập, tập 39, trang 55.

[Type text]


quan, một tổ chức làm sai chế độ, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước, gây
thiệt hại cho Nhà nước, cho tập thể hay cho cá nhân công dân thì công dân có quyền yêu
cầu cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phải xem xét, giải quyết khôi phục lại những thiệt

[Type text]


[Type text]
hại, đồng thời có những biện pháp xử lý thích đáng đối với cá nhân hay cơ quan, tổ chức
đã có hành vi vi phạm pháp luật gây nên các khiếu nại, tố cáo.
Khiếu nại và tố cáo đều có cùng căn cứ là sự vi phạm pháp luật, đếu làm chấm dứt
những việc làm trái chính sách pháp luật, khôi phục lại những lợi ích bị xâm phạm, bồi
thường thiệt hại đã xảy ra, xử lý thích đáng các cá nhân, tổ chức, cơ quan đã làm trái
chính sách pháp luật. Đồng thời, giữa hai khái niệm này có dấu hiệu đặc thù riêng. Khiếu
nại được sử dụng khi quyền và lợi ích của mình bị xâm phạm, còn tố cáo là khi quyền và
lợi ích của Nhà nước, của tổ chức và của người khác bị xâm phạm, cũng có trường hợp
là của mình. Những hành vi bị tố cáo thường mang tính chất nguy hiểm cho xã hội hơn
những hành vi bị khiếu nại, thường gây ra và đe dọa gây ra những hậu quả nghiêm trọng
hơn.
2. Giải quyết khiếu nại, tố cáo
Giải quyết khiếu nại, tố cáo là một trong những hình thức để đảm bảo cho quyền
khiếu nại, tố cáo của công dân được thực hiện và thực chất là để đảm bảo quyền làm chủ
tập thể của nhân dân lao động.
Giải quyết khiếu nại là việc xem xét tính hợp pháp của các quyết định hành chính,
hành vi hành chính để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người khiếu nại.
Giải quyết tố cáo là việc xem xét, xác minh lại nội dung tố cáo để kịp thời xử lí về
hành vi vi phạm pháp luật.
Giải quyết khiếu nại, tố cáo là hoạt động thuộc chức năng của cơ quan quản lý
Nhà nước, có tính chất là xóa bỏ những mâu thuẫn, những bất đồng trong mối quan hệ
giữa Nhà nước với nhân dân và giữa nhân dân với Nhà nước. Mục đích của việc giải

có tác dụng khi hành động của tất cả các cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội và mọi
công dân đều dựa vào pháp luật, phù hợp với quy định của pháp luật, lấy những quy định
của pháp luật làm thước đo đúng sai.
Để tăng cường pháp chế, Nhà nước ta cần tổ chức tuyên truyền phổ biến sâu rộng
pháp luật, giáo dục ý thức pháp luật cho mọi người đều hiểu biết pháp luật, tự giác tuân
theo pháp luật và có ý thức đấu tranh buộc người khác phải tuân theo pháp luật. Khiếu
nại, tố cáo là hình thức nhân dân lao động trực tiếp giám sát việc tuân theo pháp luật và
đấu tranh chống những hành vi vi phạm pháp luật. Giải quyết khiếu nại, tố cáo là hoạt
động của các cơ quan quản lý Nhà nước đã động viên nhân dân tăng cường sự giám sát
của mình đối với mọi hoạt động của các cơ quan Nhà nước, xử lý nghiêm minh những
công dân, những cơ quan tổ chức có hành vi vi phạm pháp luật, thông qua đó giáo dục ý
2 Giáo trình Luật hành chính Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb. CAND, Hà Nội, 2008, tr.342.

[Type text]


[Type text]
thức pháp luật cho nhân dân, ngăn ngừa những hành vi vi phạm pháp luật có thể xảy ra.
Với ý nghĩa đó, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân trong hoạt động của các cơ
quan quản lý Nhà nước là một biện pháp góp phần tích cực vào việc tăng cường pháp
chế.
1. Khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động quản lý hành
chính Nhà nước giúp cơ quan Nhà nước kịp thời phát hiện ra các quyết định hành
chính, hành vi hành chính trái luật và phát hiện ra các vi phạm pháp luật, các thiếu
sót trong quá trình quản lý hành chính
Để loại trừ những hành vi vi phạm pháp luật, bảo vệ lợi ích của từng công dân,
của tổ chức, của Nhà nước có hiệu quả thì quan trọng nhất là cần dựa vào sự kiểm tra
giám sát của quần chúng nhân dân. Thông qua việc khiếu nại, tố cáo nhân dân lao động
thực hiện việc giám sát hoạt động của các cơ quan Nhà nước, từ đó hình thành nên mối
quan hệ chặt chẽ giữa Nhà nước với nhân dân, đồng thời giúp Đảng và Nhà nước nắm

trong tổ chức để tổ chức lại cho chặt chẽ nhằm tăng cường sức mạnh của tổ chức, phát
huy tính năng động, sáng tạo của từng cán bộ. Giải quyết khiếu nại, tố cáo sẽ giúp phát
hiện, xử lí nghiêm minh mọi trường hợp vi vi phạm pháp luật bất kể họ là ai, ở cấp nào,
để khẳng định sự công bằng, bất kì cá nhân, tổ chức, cơ quan nào vi phạm đều phải chịu
sự điều chỉnh của pháp luật, hoạt động trong khuôn khổ của pháp luật. Pháp luật là công
cụ để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân nhưng đồng thời cũng là công cụ
xử lí nghiêm minh những hành vi vi phạm.Như vậy ta thấy rằng giải quyết khiếu nại, tố
cáo nhằm đảm bảo tính nghiêm minh và thực thi của pháp luật với vai trò là công cụ
cưỡng chế của nhà nước.
2. Khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo góp phần bảo vệ quyền và lợi ích
hợp pháp của cá nhân, bảo vệ lợi ích của Nhà nước và các cá nhân, tổ chức khác
Tại Điều 2 Hiến pháp năm 1992( sửa đổi, bổ sung năm 2001) đã quy định “ Nhà
nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền của nhân dân, do
nhân dân, vì nhân dân. Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân…..”.
Do đó, công dân không những chỉ có quyền xây dựng cơ quan Nhà nước, xây
dựng pháp luật, tham gia vào quản lý đất nước,… mà còn có quyền trực tiếp kiểm tra,
giám sát việc đảm bảo pháp chế và kỷ luật trong quản lý Nhà nước.Việc công dân tham
gia vào hoạt động giám sát, kiểm tra hoạt động của bộ máy nhà nước, giám sát việc đảo
bảo pháp chế…được thực hiện bằng rất nhiều hình thức nhưng trong số đó và quan trọng
chính là hoạt động khiếu nại, tố cáo.Việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo giúp cho công
dân tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp
pháp của người khác, của tổ chức, của Nhà nước. Những quy định khiếu nại, tố cáo sẽ
tạo cơ chế để công dân, tổ chức bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm hại bởi

[Type text]


[Type text]
quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính,cá nhân có thẩm
quyền. Đảm bảo thực hiện pháp chế xã hội chủ nghĩa trong quản lí hành chính nhà nước



[Type text]
quyền và lợi ích chính đáng của công dân được bảo vệ, và tạo nên một không khí phấn
khởi trong nhân dân, lôi cuốn động viên mọi người tham gia lao động, sản xuất, tham gia
quản lý Nhà nước và xã hội.
Yêu cầu của việc giải quyết khiếu nại, tố cáo là phải xử lý nghiêm minh những
đối tượng vi phạm pháp luật, bồi thường một cách thỏa đáng những thiệt hại xảy ra, chủ
động ngăn ngừa kịp thời những hành vi vi phạm có thể xảy ra. Thông qua đó hoạt động
giải quyết khiếu nại, tố cáo của cơ quan Nhà nước đã giáo dục ý thức pháp luật cho mọi
thành viên trong xã hội phải tuyệt đối tuân thủ pháp luật.
III. NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA KHIẾU NẠI, TỐ CÁO VÀ GIẢI QUYẾT KHIẾU
NẠI, TỐ CÁO ĐỐI VỚI VIỆC ĐẢN BẢO PHÁP CHẾ TRONG QUẢN LÝ HÀNH
CHÍNH NHÀ NƯỚC
1. Những bất cập trong hoạt động khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo
Sự sửa đổi liên tục các quy định của pháp luật cũng như sự tham gia đông đảo của
các cơ quan tổ chức trong hệ thống chính trị vào công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo
hành chính cho thấy sự quan tâm ở những người lãnh đạo Đảng, Nhà nước trong công
việc này. Tuy nhiên, sự cố gắng đó còn chưa mang lại kết quả như mong đợi, việc khiếu
nại, tố cáo và đặc biệt là công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo còn bộc lộ nhiều hạn chế,
bất cập ảnh hưởng trực tiếp tới quyền và lợi ích chính đáng của người dân. dễ thấy nhất
là số công dân đến trụ sở tiếp dân khiếu kiện ngày càng tăng (năm 2006 tăng 34,3% so
với năm 2005, năm 2007 tăng 33% so với năm 2006, năm 2008 tăng 2,1% so với năm
2007, tăng 34,6% so với năm 2006 và tăng 104,9% so với năm 2005). Khiếu kiện đông
người năm 2007 tăng so với năm 2006, năm 2008 giảm không đáng kể so với năm 2007
và số đoàn khiếu kiện đông người vẫn rất nhiều (năm 2006 là 145 đoàn, năm 2007 là 171
đoàn, năm 2008 là 142 đoàn). Người dân đi khiếu kiện với nhiều nội dung khác nhau
nhưng chủ yếu vẫn là: khi thu hồi đất, bồi thường chưa thoả đáng, kiến nghị sửa đổi
chính sách của Nhà nước, (tố cáo cán bộ, đảng viên tham nhũng, tiêu cực, thủ tục hành
chính rườm rà, chậm, gây khó khăn cho người dân...

một cách hài hòa giữa lợi ích của Nhà nước và lợi ích của nhân dân.
Công tác tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo phải được thực hiện tốt từ cơ sở và
phải giải quyết kịp thời, triệt để tại nơi vụ việc phát sinh
Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trong cán bộ và
nhân dân, tăng cường củng cố và nâng cao chất lượng hoạt động công tác hòa giải ở cơ
sở, coi đây là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tố
cáo.

[Type text]


[Type text]
KẾT LUẬN
Trong hoạt động quản lý Nhà nước, nhân dân có một vị trí đặc biệt quan trọng,
nhân dân lao động vừa là những người làm chủ đất nước, họ vừa là những người nằm
quyền quản lý và là những người thực hiện hoạt động quản lý. Những đóng góp của nhân
dân lao động trong hoạt động quản lý Nhà nước vừa là nghĩa vụ của nhân dân, và vừa là
quyền của nhân dân đối với vấn đề phát triển xã hội. Sự tham gia của nhân dân trong quá
trình quản lý Nhà nước thể hiện một thức tế sinh động: Những quy định trong Hiến pháp
và văn bản pháp luật không chỉ dừng lại ở mức độ lý luận mà trên thực tế, Nhà nước ta
đã và đang tạo mọi điều kiện để nhân dân thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình. Và hoạt
động giải quyết khiếu nại, tố cáo là trong những biện pháp nhằm đảm bảo quyền khiếu
nại, tố cáo của công dân.
Quyền khiếu nại, tố cáo của công dân là quyền hiến định, vì vậy việc ngày càng
hoàn thiện quyền này là yêu cầu tất yếu khách quan. Việc thực hiện quyền này của công
dân bảo đảm cho pháp luật được thực thi trong thực tế. Để quyền khiếu nại, tố cáo của
công dân được thực hiện có hiệu quả thì công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của cơ quan
Nhà nước có thẩm quyền đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy công dân thực hiện
quyền và nghĩa vụ của mình về khiếu nại, tố cáo. Hoạt động khiếu nại, tố cáo và giải
quyết khiếu nại, tố cáo nhằm tăng cường ý thức trách nhiệm trong việc xây dựng Nhà