Sáng kiến kinh nghiệm

GV: Võ Kim Hương

MỤC LỤC

NỘI DUNG

STT

Trang

A

PHẦN MỞ ĐẦU

2

I

Lý do chọn đề tài.

2

II

Mục đích nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu.

3

III


5

II

Các biện pháp giải quyết vấn đề

6

III

Hiệu quả áp dụng

13

C

KẾT LUẬN

14

I

Ý nghĩa của đề tài đối với công tác

14

II

Bài học kinh nghiệm, hướng phát triển

phá. Những băn khoăn học sinh gặp phải khi các em tiếp xúc với các nguồn thông
tin khác nhau khiến cho các em có mong muốn giải đáp. Việc học và chơi ngày
càng gắn với máy vi tính nhiều hơn, gắn với công nghệ thông tin (CNTT) nhiều
hơn. CNTT đã và đang thâm nhập vào hầu hết các lĩnh vực, ngày càng trở nên quan
trọng và không thể thiếu trong việc phát triển kinh tế và xã hội, trong đó có lĩnh vực
GD&ĐT và việc ứng dụng phần mềm dạy học (PMDH) trong dạy giảng dạy phần
nào đáp ứng được những mục tiêu chung của quá trình đổi mới căn bản toàn diện
giáo dục hiện nay. PMDH là phần mềm ứng dụng được dùng trong quá trình dạy
học với khối lượng thông tin chọn lọc, phong phú và có chất lượng cao; giúp việc
học tập của học sinh được diễn ra sinh động, hấp dẫn, dễ tiếp thu và GV có điều
kiện dạy học phân hóa, cụ thể hoá nhằm nâng cao tính tích cực, chủ động và sáng
tạo của mỗi học sinh; tạo điều kiện thuận lợi cho việc giảng dạy của GV và việc tìm
hiểu, tự học phù hợp với nhu cầu, hứng thú, năng lực, sở thích của từng HS. Do đó,
PMDH là phương tiện quan trọng góp phần thực hiện những được những đổi mới
giáo dục, bên cạnh việc đổi mới nội dung, phương pháp dạy học nhằm hình thành ở
HS năng lực làm việc, học tập một cách độc lập, thích ứng với xã hội hiện đại.
Trong những năm giảng dạy tôi nhận thấy việc học hình học của học sinh
thường gặp khó khăn và rất sợ học môn hình học đặc biệt là những khái niệm hình
học có liên quan đến những nội dung trừu tượng, các công thức không chứng minh
được trực tiếp…đặc biệt là đối với học sinh lớp 6, 7 do sự chuyển giao giữa hình
học tiểu học mang tính nhận biết với hình học THCS đòi hỏi học sinh phải biết tư
duy, biết suy luận …đây là một vấn đề rất khó đối với các em. Vậy làm thế nào để
học sinh tiếp thu kiến thức một cách dễ hiểu, để từ hiểu bài, hiểu các khái niệm, các
định lý học sinh sẽ vận dụng trong giải bài tập một cách dể dàng và mỗi tiết học sẽ
không còn nhàm chán và làm cho các em phấn chấn hơn, từ đó yêu thích bộ môn
hình học, kích thích được hứng thú học tập của các em phát huy được tính tích cực,
Ứng dụng phần mềm dạy học Cabri Geometry trong dạy học sinh Toán hình học 6, 7

2


thay đổi, có tác động mạnh mẽ tới mọi thành tố của quá trình dạy học và tác động
tới đổi mới PPDH môn Toán. Như hỗ trợ học sinh tìm hiểu sâu nội dung kiến thức;
rèn luyện kỹ năng, củng cố ôn tập kiến thức cũ; rèn luyện, phát triển tư duy toán
học; đổi mới phương pháp và hình thức dạy học môn Toán; Thay đổi vai trò của
giáo viên thành người tổ chức, điều khiển, tác động lên HS; thực hiện phân hoá cao
trong quá trình dạy học Toán; hỗ trợ khả năng đi sâu vào các phương pháp học tập,
phương pháp thực nghiệm Toán học; kiểm soát và đánh giá quá trình học tập của
HS kịp thời; góp phần hình thành phẩm chất, đạo đức, tác phong hiện đại cho HS.
2. Cơ sở thực tiễn:
Một trong những khó khăn trong giảng dạy hình học là việc vẽ hình. Hình
giáo viên vẽ trên bảng hoặc vẽ trên những đồ dùng dạy học bình thường trước đây
đều là hình tĩnh, phần mềm Cabri Geometry cho phép làm được việc dời hình đi
chỗ khác, quay đủ các góc độ để học sinh quan sát. Đặc điểm quan trọng gắn với
tính chất "động" của Cabri cho phép người sử dụng dịch chuyển trong khoảng thời
Ứng dụng phần mềm dạy học Cabri Geometry trong dạy học sinh Toán hình học 6, 7

4


Sáng kiến kinh nghiệm

GV: Võ Kim Hương

gian thực và thao tác trực tiếp vào một trong những yếu tố cơ sở của hình vẽ. Khi
tác động như vậy, hình vẽ sẽ tự biến đổi trong khi bảo toàn các tính chất hình học
đã được sử dụng khi dựng hình cũng như các tính chất hệ quả suy ra từ các tính chất
ban đầu. Cabri Geometry cho phép bảo toàn các vị trí khác nhau của một yếu tố
được chọn trong quá trình dịch chuyển. Nhờ tính chất này, phần mềm cho phép hiển
thị một cách dễ dàng một tập hợp điểm. Một tính chất quan trọng khác của phần
mềm là cho phép xem lại toàn bộ các bước dựng hình được thực hiện trên một đối

vững kiến thức cơ bản nên hình vẽ thường không chính xác. Học sinh chưa biết
cách vận dụng định nghĩa, định lý, hệ quả vào từng bài tập. Bên cạnh đó các em
cũng tiếp thu kiến thức một cách thụ động, chưa tích cực sáng tạo trong học tập.
* Về phía giáo viên: Một số giáo viên thường cho rằng lỗi chính là do cách học
của các em như không tập trung trên lớp, lơ là trong học tập, lười nhác trong suy
nghĩ. Phần lớn bài dạy của giáo viên mang tính áp đặt kiến thức với học sinh. Hậu
quả dễ thấy là về nhà các em sẽ học thuộc lòng định nghĩa, tính chất, hệ quả trong
khi các em chưa thực sự hiểu bài. Học sinh làm bài tập mà không biết vẽ hình,
không tìm được lời giải, trình bày lời giải một cách thiếu logic. Một số em còn dựa
vào sách giải để đối phó. Do đó ở các em sẽ xảy ra tình trạng học vẹt, học không
hiệu quả ở phân môn hình học.
II. Các biện pháp giải quyết vấn đề:
1. Sử dụng Cabri Geometry để thể hiện một khái niệm:
Việc tiếp cận khái niệm hình học được hiểu là quá trình hoạt động và tư duy
dẫn tới một sự hiểu biết về khái niệm đó nhờ định nghĩa tường minh, nhờ mô tả,
giải thích hay chỉ thông qua trực giác, ở mức độ nhận biết một đối tượng hoặc một
tình huống có thuộc về khái niệm đó hay không.
Khi dạy học sinh các khái niệm toán hình học với sự hỗ trợ của Cabri
Geometry, giáo viên có thể cho học sinh tiếp cận với khái niệm, được định nghĩa
trước khi định nghĩa khái niệm đó bằng cách sử dụng Cabri Geometry đưa ra một
số hình cụ thể rời rạc, mà trong các đối tượng đó dấu hiệu đặc trưng chưa rõ ràng.
Cho biến đổi hình vẽ, thể hiện hình vẽ ở các góc độ khác nhau để học sinh quan sát,
Ứng dụng phần mềm dạy học Cabri Geometry trong dạy học sinh Toán hình học 6, 7

6


Sáng kiến kinh nghiệm

GV: Võ Kim Hương

GV có thể tạo bài tập như slide 2 tạo hiệu ứng cho M chuyển động nhưng M không
nằm giữa A và B, yêu cầu các em so sánh AM + MB với AB từ đó nêu nhận xét.

Ứng dụng phần mềm dạy học Cabri Geometry trong dạy học sinh Toán hình học 6, 7

7


Sáng kiến kinh nghiệm

GV: Võ Kim Hương

Slide 1

Slide 2

Ví dụ 3: Khi dạy bài “Trung điểm của đoạn thẳng” (Hình học 6)
+ GV vẽ hình điểm M nằm giữa hai điểm A và B (như slide 3). Yêu cầu HS dự
đoán so sánh MA và MB.
+ GV dùng nút

để đo MA và MB và thay đổi hình dạng đoạn thẳng AB. Cho HS

nhận xét và từ đó rút ra được định nghĩa. Tiếp theo GV giới thiệu nút công cụ
Midpoint: xác định trung điểm của đoạn thẳng.

Ví dụ 4: Khi dạy khái niệm “Đường trung trực của đoạn thẳng” (Hình học 7). GV
chuẩn bị hình sau. Yêu cầu HS quan sát điểm I và nhận xét về góc tạo bởi đường
thẳng xy với AB khi điểm I thay đổi qua các hình a) b) c)
- Học sinh phát hiện được mặc dù hình vẽ thay đổi nhưng với hình b) ta luôn có:

– Xác định trung điểm M của đoạn BC: chọn công cụ
đoạn thẳng) sau đó nhấn chuột vào cạnh BC.
– Kẻ đoạn thẳng AM: chọn công cụ
M

Midpoint (trung điểm của

Segment sau đó nhấn chuột vào điểm A và

Ứng dụng phần mềm dạy học Cabri Geometry trong dạy học sinh Toán hình học 6, 7

9


Sáng kiến kinh nghiệm

GV: Võ Kim Hương

2. Sử dụng Cabri Geometry giúp học sinh phát hiện ra định lí:
Sử dụng Cabri Geometry có thể giúp học sinh phát hiện ra định lí, tạo động cơ
chứng minh hình học. Cabri Geometry tạo một giao diện đồ hoạ theo kiểu vi thế
giới giúp ta vẽ hình và bước đầu khám khá những tính chất chứa đựng bên trong
hình vẽ. Nếu học sinh sử dụng Cabri Geometry để vẽ hình và sau đó cho hình vẽ
thay đổi mà vẫn giữ nguyên các giả thiết ban đầu thì có thể sẽ phát hiện được những
bất biến chứa ẩn trong hình vẽ trên cơ sở quan sát trực quan. Đây chính là quá trình
học sinh thể hiện năng lực quan sát, dò tìm và dự đoán. Mặt khác, học sinh có thể
sử dụng các công cụ của Cabri Geometry để kiểm tra ngay dự đoán đó. Đây chính
là quá trình trợ giúp học sinh phát hiện ra định lí. Quá trình này có thể thực hiện
theo hai cấp độ khác nhau:
– Mức độ thứ nhất: học sinh tự mình khám phá và phát hiện ra định lí.

chuột bấm ta sẽ nhận được kết quả. Từ đó so sánh AB2 + AC2 với BC2

Ứng dụng phần mềm dạy học Cabri Geometry trong dạy học sinh Toán hình học 6, 7

11


Sáng kiến kinh nghiệm

GV: Võ Kim Hương

Ví dụ 8 : Đối với bài “Tính chất đường trung trực của đoạn thẳng”

GV sử dụng công cụ
Perpendicular Bisector : Dựng đường trung trực của
đoạn thẳng. Lấy điểm M thuộc đường trung trực. Dùng nút
Segment:Dựng các
đoạn thẳng MA và MB
Yêu cầu HS dự đoán và so sánh MA và MB. Dùng
để kiểm tra. Sau đó
chứng minh và kết luận được định lý 1 (slide1)
- GV tạo slide 2, dùng

Hide/ Show: Cho ẩn đường trung trực của đoạn

thẳng AB
-

Trace On/Off: (Để lại vết cho đối tượng hình học khi di chuyển), đánh


Intersection Points (Tìm giao điểm) . Gọi G giao điểm

của đoạn thẳng AD và BE. Yêu cầu HS dự đoán đường trung tuyến xuất phát từ
đỉnh C có đi qua G không? Tiếp tục thay đổi hình dạng của tam giác ABC.Từ đó
HS rút ra được tính chất ba đường trung tuyến của một tam giác
Dùng nút

đo khoảng cách độ dài các đoạn thẳng như hình vẽ. Yêu cầu HS

dùng máy tính. Tính và so sánh như hình. Từ đó HS rút ra được tính chất ba đường
trung tuyến một cách thuyết phục.

Ứng dụng phần mềm dạy học Cabri Geometry trong dạy học sinh Toán hình học 6, 7

13


Sáng kiến kinh nghiệm

GV: Võ Kim Hương

Khi sử dụng phần mềm toán học trong việc tạo ra các hình vẽ trực quan giúp
HS phát huy khả năng quan sát; hỗ trợ HS tiến hành các thao tác tư duy phân tích,
tổng hợp, so sánh, tương tự, trừu tương hoá, đặc biệt hoá, hệ thống hóa... trong quá
trình đi tìm lời giải của bài toán, tạo ra môi trường giúp HS xem xét vấn đề dưới
nhiều góc độ khác nhau nhằm phát hiện ra những liên tưởng, những mối quan hệ ẩn
chứa bên trong hình vẽ hay minh hoạ kết quả một cách sinh động. Trong một số
trường hợp, nếu chỉ vẽ một, hai hình, HS chưa thể phát hiện ra vấn đề mà cần phải
có nhiều hình vẽ ở nhiều góc độ khác nhau. Với một vài thao tác “kéo, thả" cửa
phần mềm toán học cho phép ta thay đổi góc độ quan sát hình vẽ một cách thuận


%

SL

%

SL

%

SL

%

23.7

13

34.2

10

26.3

6

15.8

Ứng dụng phần mềm dạy học Cabri Geometry trong dạy học sinh Toán hình học 6, 7


%

SL

%

30.2

15

34.9

11

25.6

4

9.3

Ứng dụng phần mềm dạy học Cabri Geometry trong dạy học sinh Toán hình học 6, 7

15


Sáng kiến kinh nghiệm

GV: Võ Kim Hương


Ứng dụng phần mềm dạy học Cabri Geometry trong dạy học sinh Toán hình học 6, 7

16


Sáng kiến kinh nghiệm

GV: Võ Kim Hương

dụng các phương tiện đó khi cần thiết và tránh làm phân tán chú ý của HS. Trên cơ
sở đó, hướng dẫn HS rút ra những kết luận đúng, có tính khái quát, phát triển tư
duy cho HS.
- Dù có hiệu quả bao nhiêu thì PMDH cũng chỉ đóng vai trò là phương tiện
chứ không phải là mục đích của tổ chức hoạt động nhận thức trong dạy học ở
trường . Vì vậy tập trung khai thác PMDH để tạo môi trường dạy học mới, giúp HS
tích cực hơn. Trong điều kiện hiện nay, chủ yếu sử dụng PMDH hỗ trợ GV dạy các
chủ đề kiến thức cho HS THCS kết hợp với dạy học truyền thống giúp các em kiến
tạo kiến thức, phát triển khả năng thực hành thí nghiệm, phát triển trí tưởng tượng
không gian, còn một số nội dung khác có thể các PMDH chưa phát huy hiệu quả
tốt nên tránh lạm dụng PMDH làm phức tạp hoá bài giảng một cách không cần
thiết.
- Cần phải phát huy vai trò và hiệu quả hoạt động của GV trong tổ chức hoạt
động nhận thức cho HS. GV phải thực sự đóng vai trò là người tổ chức, hướng dẫn,
chỉ đạo trong quá trình dạy học nhằm giúp HS chủ động tìm tòi tri thức.
- GV có thể tiếp tục nghiên cứu nội dung phần mềm này có thể tìm hiểu
thêm những kiến thức tin học để tự mình thiết kế các PMDH riêng biệt nhằm
truyền thụ kiến thức mới, minh hoạ cho bài học ở lớp hoặc ở nhà cũng như kiểm tra
kiến thức của HS. Điều này giúp GV phát huy tính tích cực năng lực sáng tạo của
mình trong việc dạy học với sự hỗ trợ của CNTT.
III. Đề xuất, Kiến nghị

18


Sáng kiến kinh nghiệm

GV: Võ Kim Hương

D – TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Phan Đức Chính (tổng chủ biên), Tôn Thân (chủ biên), Vũ Hữu Bình, Phạm Gia
Đức, Trần Luận (2003). Toán 6,7, tập I. NXB Giáo dục.
2. Phan Đức Chính (tổng chủ biên), Tôn Thân (chủ biên), Trần Đình Châu, Trần
Phương Dung, Trần Kiều (2003). Toán 7, tập II. NXB Giáo dục.
3. Phạm Gia Đức, Phạm Đức Quang (2002). Hoạt động hình học ở trường THCS.
NXB Giáo dục.
4. Nguyễn Bá Kim (2002). Phương pháp dạy học môn Toán. NXB ĐHSP.
5. Đào Thái Lai (2002). Ứng dụng CNTT và những vấn đề cần xem xét đổi mới
trong hệ thống PPDH môn Toán. Tạp chí Giáo dục, số 9.
6. Đào Thái Lai (2003). Ứng dụng CNTT giúp học sinh tự khám phá và giải quyết
vấn đề trong học toán ở trường phổ thông. Tạp chí Giáo dục, số 5.
7. Tài liệu hướng dẫn sử dụng chương trình Cabri Geometry của thầy giáo Phạm
Thanh Phương.

Ứng dụng phần mềm dạy học Cabri Geometry trong dạy học sinh Toán hình học 6, 7

19