ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

TRẦN THU THỦY

NGHỆ THUẬT TRẦN THUẬT TRONG
TRUYỆN NGẮN KIM LÂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Hà Nội - 2014
1


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

TRẦN THU THỦY

NGHỆ THUẬT TRẦN THUẬT TRONG
TRUYỆN NGẮN KIM LÂN

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Văn học Việt Nam
Mã số: 60 22 01 21

Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. Hà Văn Đức

Hà Nội - 2014

tiếp hướng dẫn và chỉ bảo tận tình cho tôi để hoàn thành luận văn Thạc sĩ này.
Tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã tạo điều kiện
giúp đỡ và chia sẻ với tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Một lẫn nữa tôi xin cảm ơn tất cả mọi người đã dành cho tôi điểm tựa và động lực
về mặt tinh thần để tôi hoàn thành luận văn Thạc sĩ này.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 10 tháng 11 năm 2014
Học viên

Trần Thu Thủy

4


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................7
1. Lý do chọn đề tài .................................................................................................7
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ...................................................................................8
3. Đối tượng, phạm vi và mục đích nghiên cứu .... Error! Bookmark not defined.
4. Phương pháp nghiên cứu ................................... Error! Bookmark not defined.
5. Cấu trúc luận văn ............................................... Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 1. NGƯỜI KỂ CHUYỆN TRONG TRUYỆN NGẮN KIM LÂN
................................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1. Người kể chuyện và các hình thức người kể chuyện trong tác phẩm tự sự
Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Khái lược về Người kể chuyện trong tác phẩm tự sự .... Error! Bookmark
not defined.
1.1.2. Các hình thức xuất hiện của người kể chuyện trong tác phẩm tự sựError!
Bookmark not defined.
1.1.2.1. Người kể chuyện ngôi thứ nhất với phương thức trần thuật chủ quan hóa

............................................................................ Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Dạng kết cấu gấp khúc thời gian trần thuật........... Error! Bookmark not
defined.
2.2.3. Dạng kết cấu trần thuật theo dòng tâm trạng nhân vật Error! Bookmark
not defined.
2.2.4. Dạng kết cấu trần thuật trùng phức mạch truyện .. Error! Bookmark not
defined.
Tiểu kết chương 2 .................................................. Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 3. NGÔN NGỮ VÀ GIỌNG ĐIỆU TRẦN THUẬT TRONG
TRUYỆN NGẮN KIM LÂN .................................. Error! Bookmark not defined.
3.1. Ngôn ngữ trần thuật trong truyện ngắn Kim Lân ......... Error! Bookmark not
defined.
3.1.1. Khái lược về ngôn ngữ trần thuật trong tác phẩm tự sự .................. Error!
Bookmark not defined.

6


3.1.2. Ngôn ngữ trần thuật trong truyện ngắn Kim Lân .. Error! Bookmark not
defined.
3.1.2.1. Sự thâm nhập của ngôn ngữ đời sống vào trần thuật ................ Error!
Bookmark not defined.
3.1.2.2. Ngôn ngữ giàu tính tạo hình .............. Error! Bookmark not defined.
3.1.2.3. Câu văn ngắn gọn, mộc mạc .............. Error! Bookmark not defined.
3.2. Giọng điệu trần thuật ...................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.1. Giọng điệu trần thuật trong tác phẩm tự sự ........... Error! Bookmark not
defined.
3.2.2. Giọng điệu trần thuật trong truyện ngắn Kim Lân Error! Bookmark not
defined.
3.2.2.1. Giọng điệu trữ tình sâu lắng .............. Error! Bookmark not defined.

nông dân nghèo khổ, lam lũ, từ đó toát lên giá trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc.
Bên cạnh đó, một số tác phẩm của ông như: Đuổi tà, Ông Cản Ngũ, Đôi chim
thành, Con Mã Mái, Cầu đánh vật…đã tái hiện những sinh hoạt phong phú ở vùng
thôn quê, thể hiện vốn hiểu biết tường tận, sự trân trọng của nhà văn với những giá
trị văn hóa truyền thống. Sau Cách mạng tháng Tám, Kim Lân ý thức hơn về trách
nhiệm của mình đối với cuộc sống và xã hội, ông tiếp tục viết về làng quê Việt
Nam, tiếp tục viết về những cảnh đời khốn khó, tội nghiệp, nhưng hơn hết là sự đổi
đời của người nông dân nhờ cách mạng. Kim Lân đã sáng tạo ra những tác phầm có
giá trị như Làng, Bố con ông gác máy bay trên núi Côi Kê, Vợ nhặt,… với những
thay đổi tình cảm, nhận thức, sự đổi đời của người nông dân trong cải cách ruộng
đất và tham gia hoạt động cách mạng.
Truyện ngắn là một thể loại thuộc phương thức tự sự. Về phương diện nội
dung, nó được xem là một lát cắt ngang của cuộc sống. Với dung lượng nhỏ, thể
8


loại này là sự kết tinh cao của ngôn từ. Cách kể chuyện trong truyện ngắn khác so
với tiểu thuyết bởi tính cô đọng, súc tích của đặc trưng thể loại. Dung lượng ngắn là
một thế mạnh đồng thời cũng đòi hỏi những sáng tạo của nhà văn, nhất là sáng tạo
trong nghệ thuật trần thuật đảm bảo cho sự hấp dẫn và tác động mạnh mẽ của truyện
ngắn. Vì vậy, tìm hiểu nghệ thuật trần thuật trong truyện ngắn qua tác phẩm của
những nhà văn thành công là hướng đi có nhiều ý nghĩa.
Kim Lân là nhà văn chuyên viết truyện ngắn và là cây bút viết truyện ngắn
vững vàng. Trong cả hai giai đoạn sáng tác trước và sau Cách mạng tháng Tám,
Kim Lân viết không nhiều nhưng ở giai đoạn nào ông cũng có tác phẩm hay. Như
lời nhận xét độc đáo, sắc sảo về truyện ngắn Kim Lân của nhà văn Trung Trung
Đỉnh: “Những truyện ngắn Kim Lân thì quả là đặc sắc, tinh vi, ranh mãnh, dồn nén
và cả đáo để nữa” [34, tr.645]. Chính vì vậy, truyện ngắn của Kim Lân luôn hấp
dẫn và thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu. Tuy nhiên, vấn đề nghệ
thuật trần thuật trong truyện ngắn Kim Lân đòi hỏi được xem xét trên tinh thần khoa

sống”. Cách gọi giống như là sự tự mệnh danh đầy đau xót của chính các nhân vật
ấy (…) Mạch kể chuyện của Kim Lân dường như bắt rất nhạy vào những cảnh
thương tâm: cảnh bỏ nhà xiêu dạt vì công nợ, thuế khóa, cảnh ăn xin, cảnh chết
đường chết chợ, cảnh bị áp bức đọa đầy,…” [2, tr.56]. Thực vậy, ở những tác phẩm
đầu tay, Kim Lân dường như chưa ý thức phản ánh một vấn đề gì có ý nghĩa hiện
thực sâu sắc cả nhưng chất hiện thực cứ toát ra một cách tự nhiên từ những hình
tượng nhân vật của ông, vì đó thường là những con người của quê hương ông, ruột
thịt với ông, từ cuộc sống lam lũ bần cùng, họ đã trực tiếp bước vào những sáng tác
của ông.
Năm 1991, Trần Ninh Hồ đưa ra ý kiến nhận xét, đánh giá về truyện ngắn
của Kim Lân: “Tuy tầm vóc, vị trí của mỗi nhà văn một khác, nhwng Kim Lân cũng
là một nhà văn thường đến với ta trong những khoảng chợt nhớ của đời người rất
khó diễn đạt thành lời ấy (…) Năm mươi năm, một nửa thế kỉ cầm bút mà chỉ vẻn
vẹn có chừng ngót chục truyện ngắn thì quả là ít ỏi. Nhưng cũng kỳ lạ thay, mỗi khi
lần mở những trang văn ít ỏi ấy, ta lại cảm thấy có một bước ngoặt, một chặng
đường nào của con người Việt Nam trong gần nửa thế kỉ qua mà Kim Lân không
10


đar động tới dẫu chỉ bằng sự chạm trổ hết sức khiêm tốn là: truyện ngắn.” [36,
tr.106-107].
Năm 1996 trong lời giới thiệu Tuyển tập Kim Lân, nhà nghiên cứu Lữ Huy
Nguyên có trích dẫn ý kiến đánh giá của các nhà nghiên cứu Vương Trí Nhàn, Lữ
Quốc Văn và Nguyễn Đăng Mạnh: “Hình như những mẫu người ddầu thừa đuôi
thẹo ấy đã gửi một đại diện của họ vào văn học và Kim Lân đã làm việc này một
cách đàng hoàng chững chạc” [34, tr.16]. Đó là những trang số phận của các đầu
thừa đuôi thẹo, được đưa từ các xó xỉnh tối khuất lên mặt trang giấy trắng chất
chứa nhân thế, nhân tình hoặc những trang tuy nghiêng về nhiều phía phong tục,
trình bày cặn kẽ những thú chơi lành mạnh…, nhưng vẫn biểu hiện một phần vẻ đẹp
tâm hồn của một người nông dân trước cách mạng – những người sống vất vả, khổ

9. Nguyễn Văn Hạnh (2002), Văn học văn hóa – vấn đề và suy nghĩ, Nxb Khoa
học Xã hội, Hà Nội.
10. Nguyễn Văn Hạnh, Huỳnh Như Phương (1998), Lý luận văn học – Vấn đề và
suy nghĩ, Nxb Giáo dục, Tp. Hồ Chí Minh.
11. Hoàng Ngọc Hiến (1999), Năm bài giảng về thể loại, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
12. Hoàng Ngọc Hiến (2003), Nhập môn văn học và phân tích thể loại, Nxb Đà Nẵng.
13. Đỗ Đức Hiểu (2000), Thi pháp hiện đại, Nxb Hội Nhà văn, Hà Nội.
14. Nguyễn Thái Hòa (2000), Những vấn đề thi pháp của truyện, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
15. Trần Ninh Hồ (1991), Một ngày Kim Lân, Văn nghệ (số 34).
16. Nguyên Hồng (1978), Những nhân vật ấy đã sống với tôi, Nxb Tác phẩm mới.
17. Nguyễn Khải (2003), Nghề văn cũng lắm công phu, Nxb Trẻ, Tp. Hồ Chí Minh.
18. Lê Đình Kỵ (1984), Cơ sở lý luận văn học, Nxb Đại học và trung học chuyên
nghiệp, Hà Nội.
19. M.B.Khrapchenco (2002), Những lý luận và phương pháp luận nghiên cứu văn
học, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội.
20. Đinh Trọng Lạc (1999), Phong cách học tiếng Việt, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
12


21. Đặng Thị Huy Lam (2005), Đặc điểm truyện ngắn Kim Lân, Luận văn Thạc sĩ,
Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.
22. Kim Lân (1942), “Cô Vịa”, Trung Bắc chủ nhật (số 135) (in lại trong luận văn
thạc sĩ Đặc điểm truyện ngắn Kim Lân của Đặng Thị Huy Lam (2005), Đại học
Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.
23. Kim Lân (1982), Nguyên Hồng – một nhà văn, Tạp chí Văn học (số 3).
24. Kim Lân (2012), Kim Lân tuyển tập, Nxb Văn học, Hà Nội.
25. Ngô Tự Lập (2008), Văn chương như là quá trình dụng điển, Nxb. Trí thức, Hà Nội
26. Nguyễn Văn Long, Trần Đăng Xuyền (1999), Tư liệu văn 12 – Phần Văn học
Việt Nam, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
27. L.T.Timofeev, 1962, Nguyên lý lý luận văn học, Nxb. Văn hóa Viện Văn học,

44. Nguyễn Quang Thiều (chủ biên) (2000), Tác giả nói về tác phẩm, Nxb Trẻ, Tp.
Hồ Chí Minh
45. Phạm Ngọc Thưởng (2004), “Nghệ thuật xây dựng đối thoại trong truyện ngắn
“Vợ nhặt” của Kim Lân”, Tuyển tập mười năm Tạp chí Văn học và tuổi trẻ,
Nxb Giáo dục, Hà Nội.
46. Lê Ngọc Trà (1990), Lý luận và văn học, Nxb Trẻ, Tp. Hồ Chí Minh.
47. Phạm Văn Tửu (1996), “Một phương diện của truyện ngắn”, Tạp chí Văn học
(số 2).
48. Hòa Vang (2004), “Kim Lân – những ấn tượng”, Văn học và tuổi trẻ (số 7), Nxb
Giáo dục, Hà Nội.
49. Hoài Việt (1999), Nhà văn trong nhà trường: Kim Lân, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
50. Trần Đăng Xuyền (2000), Nhà văn và cá tính sáng tạo, NXB Khoa học Xã hội,
Hà Nội.
51. Trần Đăng Xuyền (2002), Nhà văn hiện thực cuộc sống và cá tính sáng tạo,
NXB Văn học, Hà Nội.

14