ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
4» 4» 4» 4» 4» 4» 4» 4» 4»
Nguyễn Minh Phương
Quan hệ giữa con người và tự nhiên trong một số sáng tác của
Jach London
LUẬN VĂN THẠC SỸ TRIÉT HỌC
•
•
•
Chuyên ngành : VĂN HỌC
Mã số
: 5.04.01
Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN LIÊN
HÀ NỘI - 2005
1
LỜI CẢM ƠN
3
1. Lí do chọn đề tài.
3
2. Nội dung và mục đích nghiên cứu.
4
3. Lịch sử nghiên cứu vấn đề.
5
4. Phương pháp nghiên cứu.
7
5. Kết cấu luận vãn.
7
Chương I: Chủ nghĩa tự nhiên và tác phẩm của Jack London.
8
1.1- Khái niệm chủ nghĩa tự nhiên.
8
21
giữa muôn loài.
2.2 - Xung đột giữa khát vọng cao đẹp với những thử thách gay gắt
29
của hoàn cảnh tự nhiên.
2.3 - Tự nhiên hoang dã là môi trường rèn đúc những tính cách
32
kiên cường.
2.4 - Ý chí nam nhi thể hiện trong những hình tượng phụ nữ.
37
Quan h ệ giữa con ngươi và tự nhiêu tron g m ột s ố sắ n g tấc của c/âck London
LUỒN VRN THÍÌCSỉ
2
_______ 0___________ __________________ •______________
NGUVẩN MINH PHƯƠNG
Chương III: Mâu thuẫn giữa văn minh và tự nhiên.
83
4.3 - Quan hệ hài hoà giữa văn minh và tự nhiên.
86
Kết luận.
96
Quan h ệ giữa con người và tự nhiên tron g m ột s ố sá n g tấc của Ja c k London
3
LUtìN VỄN THfí€ S ĩ
NGUVầN MINH PHƯƠNG
9______________ _________•___________
MỞ ĐẦU
1 - Lí do chọn để tài.
Văn học Mỹ là một nền văn học ra đời khá muộn so với nhiều nền văn
học khác trên thế giới, nhưng nó đã nhanh chóng khẳng định được vị trí của
mình trên văn đàn. Từ giữa thế kỉ XIX, văn học Mỹ mới có những bước phát
triển vượt bậc, cùng với sự xuất hiện của nhiều tác phẩm có giá trị của nhiều
nhà văn. Điều này, giúp cho nền văn học Mỹ giành được sự kính trọng và
trong xã hội và vùng đất còn lạc hậu. Văn phong của Jack London là sự kết
hợp của nhiều thể loại tạo cho tác phẩm của ông có chiều sâu về nghệ thuật.
Trong bài viết Jack London, nhà văn vô sản đầu tiên của nước Mỹ
của Lê Đình Cúc, tác giả đã có nhận xét khá đầy đủ vể nhà văn này như sau:
"... Với Jack London, văn học Mỹ bắt đầu một dòng văn học mới:
Vãn học vô sản. Jack London xuất hiện với một cách nhìn với một
cách viết với một nội dung mới... Với bộ óc thông minh và giàu trí
tưởng tượng, Jack London đã đưa vào tác phẩm của mình nhiều vấn
đề của cuộc sống. Chủng ta bắt gặp ở Jack London cái say sưa phơi
phới của Whitman, cái gân guốc sắc bén của Gorki, cái nhẹ nhàng sâu
sắc của La Fontaine...". (19 - tr 311, 316).
Ở Việt Nam, tác phẩm của Jack London dược tuyển chọn và dịch khá
nhiều. Đổng thời, ông cũng là một trong những nhà văn Mỹ được chọn đưa
vào trong chương trình giảng dạy ở trường trung học phổ thông... Có lẽ chính
vì những điều mới mẻ trong phong cách nghệ thuật cùng những triết lí về
nhân sinh của một nhà văn được coi là có nhiều mâu thuẫn và phức tạp này,
đã khiến chúng tôi muốn đi vào tìm hiểu những sáng tác của ông.
2 - Nội dung và mục đích của đề tài.
Trong khuôn khổ của một luận văn cao học, chúng tôi đi sâu tìm hiểu
về vấn đề quan hệ giữa con người và tự nhiên qua một vài tiểu thuyết và
truyện ngắn tiêu biểu của Jack London. Nghiên cứu vấn đê mối quan hệ giữa
con người và tự nhiên, trong đó chúng tôi có đề cập đến vấn đề mâu thuẫn
muôn thưở giữa văn minh và tự nhiên. Quá trình tiến hoá xã hội, loài người
từng bước tiến tới một nền văn minh hiện đại, xây dụng một cuộc sống tốt
đẹp, tiến bộ và phát triển, nhưng đồng thời cũng không tránh khỏi tình trạng
đua tranh, giành giật, áp bức và bóc lột lẫn nhau. Đó là những mặt phi nhân
Quan h ệ giữa, con người và tự nhiên trong m ột s ố sá n g tác của Ja c k London
- Cuốn Văn học phương tây của tập thể tác giả Đặng Anh Đào, Phùng Văn
Tửu, Hoàng N h ân ...
- Hành trình văn học Mỹ của Nguyễn Đức Đàn.
- Đại cương văn học sử Hoa Kỳ của Đắc Sơn.
- Văn học Mỹ của Lê Huy Bắc.
- Văn học Mỹ quá khứ và hiện tại do Nguyễn Thị Khánh chủ biên.
- Văn học Mỹ - mấy vấn đề và tác giả của Lê Đình Cúc.
- Văn học Mỹ: Nhà văn, tác phẩm, thi pháp và kỹ thuật của Nguyễn Liên...
Trong các cuốn sách nghiên cứu về nền văn học Mỹ nói trên, có cuốn
chỉ có vài dòng nhận xét ngắn về sự nghiệp vãn chương của Jack London; có
Quan h ệ giữa con người vả tự nhiên trong m ột s ố sá n g táo của Ja c k London
LUặN
VỒN___
THỌC
Sĩ
*___
0____
6
NGUVÌN MINH PHƯƠNG
cuốn chủ yếu đi sâu về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của nhà văn... Có thể
nói rằng, chưa có một cuốn nào đi sâu vào nghiên cứu về Jack London một
cách hệ thống và toàn diện.
Ngoài ra, còn có những bài viết nghiên cứu về các tác phẩm của Jack
London được đăng trên các tạp chí: Văn học; Văn học nước ngoài; Châu Mỹ
ngày nay, Châu Âu; ...
LUỒN
VỀN THỌC
sỉ
•_______
»_____
-
NGUYÍN MINH PHƯƠNG
So sánh với các tác phẩm của những nhà văn khác để làm nổi bật
trị nội dung nghệ thuật trong các sáng tác của Jack London. Qua đó, khái
quát lên được một số đặc điểm nghệ thuật của nhà văn và những cống hiến
của Jack London đối với nền văn học Mỹ.
5 ■ Kết cấu luận văn.
Ngoài phần mở đầu và kết luận, chúng tôi chia luận văn làm bốn
chương sau đây:
Chương I: Chủ nghĩa tự nhiên và tác phẩm của Jack London.
Chương II: Mâu thuẫn giữa con người và tự nhiên.
Chương III: Mẳu thuẫn giữa văn minh và tự nhiên.
Chương IV: Quan hệ hài hoà, tốt đẹp giữa con người và tự nhiên, giữa
văn minh và tự nhiên.
Quân h ệ giữa con người và tự nh iên tron g m ột s ố sá n g tác của Ja c k London
7
_______ • _____________________________ «______________
CHƯƠNG I
CHỦ NGHĨA T ự NHIÊN VÀ
TÁC PHẨM CỦA JACK LONDON
1.1 - Khái niệm chủ nghĩa tự nhiên.
Chủ nghĩa tự nhiên vừa có nghĩa là một trào lưu, vừa có nghĩa là
phương pháp sáng tác. Nó hình thành trong văn học Pháp từ nửa cuối thế kỷ
XIX. Người được coi là đại diện tiêu biểu cho trào lưu văn học này là nhà
văn Pháp Emile Zola. Ông là người đầu tiên áp dụng những thành tựu của
chủ nghĩa Darwin vào trong sáng tác văn học của mình. Thuật ngữ chủ nghĩa
tự nhiên (Naturalisme) không phải do Zola sáng tạo ra mà ông mượn của nhà
văn tiền bối Montaigne. Khái niệm chủ nghĩa tự nhiên không chỉ dùng trong
lĩnh vực Văn học mà nó được dùng ở cả trong: Triết học, Xã hội học... Zola
đã sử dụng phương pháp thực nghiệm vốn đã được ứng dụng trong các ngành
khoa học tự nhiên để sáng tạo ra một kiểu tiểu thuyết mới khác hẳn với tiểu
thuyết truyền thống trước đó - loại tiểu thuyết thực nghiệm. Loại tiểu thuyết
này đưa thuyết quyết định luận của môi trường, nòi giống và hoàn cảnh để lí
giải cuộc đời nhân vật. Chính việc sử dụng bút phát mới mẻ này đã khiến
Zola viết được rất nhiều tác phẩm nổi tiếng như: Con vật người, Têrê đơ
Racanh, bộ truyện “ Gia đình Rougon Macquart... Nhưng những tác phẩm
của ông viết ra đã bị phê phán gay gắt, vì ông đã đưa những đề tài cấm kỵ
như: đĩ điếm, loạn luân, nghiện ngập... vào trong sáng tác của mình. Những
điều xấu xa của xã hội đã được Zola cũng như các nhà văn theo trào lưu văn
học này đưa vào miêu tả trong tác phẩm của mình. Điều này tạo nên một đặc
điểm nổi bật trong phương pháp sáng tác chủ nghĩa tự nhiên là chỉ phản ánh
những mặt trái của xã hội, từ đó cảnh tỉnh cho con người quan tâm tới vấn để
____
• SĨ
11
NGUV€N MINH PHƯƠNG
này chịu ảnh hưởng lớn của học thuyết Charles Darwin. Trong một xã hội
1.3 - Chủ nghĩa tự nhiên và tác phẩm của Jack London.
Đọc tác phẩm của Jack London, ta nhận thấy ông chịu ảnh hưởng lớn
của chủ nghĩa tự nhiên và học thuyết của Charles Darwin. Ngoài ra, ông còn
chịu ảnh hưởng của phương pháp sáng tác của chủ nghĩa hiện thực. Sự ảnh
hưởng này thể hiện trong rất nhiều tiểu thuyết và truyện ngắn như: Sói biển,
Martin Eden, Tình yêu cuộc sống, Nanh trắng, Tiếìiq ÍỊỌÌ nơi ỉioaníị dã...
Quan h ệ giữa con ngươi và tự nhiên trong m ột s ố sá n g tấc của Ja c k London
13
LUỒN VtìN THttCSĩ
*
NGUVÌN MINH PHƯƠNG
___________ »
Trong tác phẩm của mình, Jack London đã đề cập đên vấn đề bản nãng tiêm
ẩn của con người với cái nhìn khách quan, lạnh lùng khi quan sát và miêu tả.
Tiếp thu tư tưởng của các nhà văn tiền bối nhưng Jack London vẫn tạo cho
mình một phong cách sáng tác riêng, không giống với bất cứ nhà văn nào
trước và cùng thế hệ với ông. Trong cuốn Male Caìỉ - Be coming Jack
London (Tiếng gọi nam nhi - Sự làm nên Jack London), Jonathan Auerbach nhà nghiên cứu vé Jack London ở Mỹ đã có nhận xét về nhà vãn này như
sau:
"Kể từ Zola "Chủ nghĩa tự nhiên" được quan niệm như một
phương pháp xây dựng trên nền móng của những quy luật có tính chất
quyết định của môi trường hoặc "tự nhiên", được định nghĩa đối lập
NGUV€N MINH PHƯƠNG
*
một khối mâu thuẫn lớn. Jack London được coi là điển hình cho sự chuyển
tiếp quan trọng nhất trong lịch sử văn hoá Mỹ. Tư chất và cá tính nghệ thuật
của Jack London là hiện thân cho “cái thô ráp và sức mạnh kết hợp với sự
tinh nhạy và sự ham hiểu biết, năng lực kích động không ngừng nghĩ, cho cá
thể Lãt trội, hoàn mỹ và cởi mở mà Fređơric J. Tanner đã xác định như đặc
tính Mỹ
(1 8 - t r 320)
Jack London, một con người đầy trải nghiệm và trung thực với cuộc
sống đã trở thành con người tiêu biểu cho những biến chuyển to lớn của xã
hội Mỹ đầu thế kỷ XX - một con người phức tạp, nhạy cảm nhưng bất đắc
chí. Những mâu thuẫn trong con người ông đã thể hiện cụ thể và sinh động
ngay ở chính các nhân vật trong những tác phẩm của mình. Jony Tanner nhà phê bình văn học Mỹ đã nhận xét về Jack London như sau:
"Có ỉẽ ông chưa phải là nhà văn vĩ đợi, bởi ìẽ giống như Martin Eden
ông chịu đựng cái vụng về của sức mạnh quá vĩ đại... Nhưng đôi ỉúc
ông đã nắm giữ vấn đề tự nhiên một cách sâu sắc kỳ ỉạ...".
và con người. Còn chủ nghĩa tự nhiên lại là sự vận dụng một cách cơ giới
quy luật phát triển của giới sinh vật vào đời sống xã hội. Cả hai phương pháp
sáng tác này giúp cho ông nắm bắt, quan sát và miêu tả xác thực các hiện
tượng cuộc sống. Trong khuôn khổ của luận văn, chúng tôi chỉ xin đi sâu vào
tìm hiểu những đặc điểm của phương pháp chủ nghĩa tự nhiên ảnh hưởng
đến Jack London, vì phương pháp này liên quan trực tiếp và chi phối tư
tưởng nghệ thuật và cách triển khai mô tip về mối quan hệ giữa con người và
tự nhiên trong các sáng tác của ông. Đồng thời còn thể hiện rõ nét sự vận
hành của chủ nghĩa Darwin xã hội trong việc phản ánh cuộc sống và miêu tả
mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và xã hội.
1.4 - Con người và thiên nhiên là những vấn đề trung tâm
trong sáng tác của Jack London.
1.4.1 - Khái niệm về tự nhiên / thiên nhiên.
Tự nhiên hay còn gọi là thiên nhiên, trong tiếng Anh có nghĩa là
Nature. Có rất nhiều khái niệm được đưa ra để định nghĩa về tự nhiên / thiên
nhiên như:
Quan h ệ giữa con người và tự nh iên trong m ột s ố sả n g tác của Ja c k London
LUỒN
VỒN____
THỌC
Sĩ
»_______
£_____
16
tưởng mới. Chúng ta hãy đòi hỏi phải có những công việc của riêng
mình, luật lệ và tôn giáo của riêng mình
( 20- tr 3 )
Emerson còn đưa ra lập luận rằng: tự nhiên và tinh thần con người
cùng nhau biểu hiện cái nội hàm. Tự nhiên và tinh thần có sự trùng hợp. VI
vậy, tự nhiên là cơ sở của việc vận dụng nghệ thuật và thủ pháp tượng trưng.
Từ là ký hiệu của các sự vật trong tự nhiên. Những sự vật đặc thù trong tự
nhiên là biểu tượng của những đặc thù trong lĩnh vực tinh thần. Vậy tự nhiên
là biểu tượng của tinh thần. Là một người yêu thiên nhiên, Emerson đã mua
cả một vùng đất bên bờ bắc hồ Walden ở thành phố Concord nhằm mục đích
bảo vệ cánh rừng đó. Ông tuân theo phong cách sống là hoàn toàn hoà nhập
tình cảm và tâm linh vào môi trường tự nhiên. Henry D. Thoreau đã đến
sống cùng ông ở đó và cũng là người quán triệt một cách sâu sác lý thuyết
chủ nghĩa siêu nghiệm kiểu Emerson. Ngoài ra còn có nhiều nhà văn Mỹ sau
này đã chịu ảnh hưởng quan điểm chủ nghĩa siêu nghiệm ở những mức độ
khác nhau.
Các tác phẩm của Emerson đã có ảnh hưởng và trở thành niềm cổ vũ
rất lớn cho các nhà văn thời đó và cả sau này. Ngay sau đó đã có rất nhiều
nhà văn cho ra đời những tác phẩm gây tiếng vang lớn trên văn đàn thế giới:
Tứp lều của bác Tom (1852) của Harriet Beecher Stowe; Chữ A màu dô,
Ngôi nhà bảy cột (1850) của Nathaniel Hawthorne; tập thơ Lá cỏ của Walt
—
—
---------
D A I H O C Q Ư Ó C G IA HA h l
( 20- tr 3 )
Emerson còn đưa ra lập luận rằng: tự nhiên và tinh thần con người
cùng nhau biểu hiện cái nội hàm. Tự nhiên và tinh thần có sự trùng hợp. Vì
vậy, tự nhiên là cơ sở của việc vận dụng nghệ thuật và thủ pháp tượng trưng.
Từ là ký hiệu của các sự vật trong tự nhiên. Những sự vật đặc thù trong tự
nhiên là biểu tượng của những đặc thù trong lĩnh vực tinh thần. Vậy tự nhiên
là biểu tượng của tinh thần. Là một người yêu thiên nhiên, Emerson đã mua
cả một vùng đất bên bờ bắc hồ Walden ở thành phố Concord nhằm mục đích
bảo vệ cánh rừng đó. Ông tuân theo phong cách sống là hoàn toàn hoà nhập
tình cảm và tâm linh vào môi trường tự nhiên. Henry D. Thoreau đã đến
sống cùng ông ở đó và cũng là người quán triệt một cách sâu sắc lý thuyết
chủ nghĩa siêu nghiệm kiểu Emerson. Ngoài ra còn có nhiều nhà văn Mỹ sau
này đã chịu ảnh hưởng quan điểm chủ nghĩa siêu nghiệm ở những mức độ
khác nhau.
Các tác phẩm của Emerson đã có ảnh hưởng và trở thành niềm cổ vũ
rất lớn cho các nhà văn thời đó và cả sau này. Ngay sau đó đã có rất nhiều
nhà văn cho ra đời những tác phẩm gây tiếng vang lớn trên văn đàn thế giới:
Túp lều của bác Tom (1852) của Harriet Beecher Stowe; Chữ A màu đỏ,
Ngôi nhà bảy cột (1850) của Nathaniel Hawthorne; tập thơ Let cỏ của Walt
Quan h ệ giữa con người và tự
của Ja c k London
IUỘN
VỒN THỌC
»________
* Sĩ
đáng ca ngợi. Tác phẩm của James Fenimore Cooper đã thể hiện một tinh
thần nhân đạo cao quý. Nhưng bên cạnh đó, cái nhìn của ông vẫn có phần
hạn chế, người da đỏ dù có cao quý đến đâu, vẫn chỉ là loại người "dã ma
Quan h ệ giữa, con người và tự nhiên trong m ột s ố sá n g tác của Ja c k London
LlỉậN VtíN THỌC S ỉ
» ___________________________ J » ______________
19
NGU¥€N MINH PHƯƠNG
Tác giả vẫn không đặt họ ngang hàng với người da trắng. Do tác giả thuộc về
phe những người chiến thắng, nên đã bầy tỏ sự nuối tiếc và cảm phục những
đối thủ kiên cường bị chiến bại.
Trong tác phẩm của Cooper, sự hoang dã ở đây là những cánh rừng và
những người da đỏ trong thời kỳ kết thúc số phận của họ trước sức mạnh của
những người đến xâm chiếm. Vấn đề đặt ra trong tác phẩm của Cooper là: Sự
chinh phục và huỷ diệt của sự hoang dã sẽ diễn ra trong bao lâu? Dưới bàn
tay đẫm máu của thực dân Anh, Pháp và sau này là Mỹ, không chỉ bộ lạc
Mohican, mà nhiều bộ lạc da đỏ khác đã biến mất khỏi mảnh đất quê hương
mà họ đã có cuộc sống yên bình ở đó qua bao thế hệ. Những người sống sót
đã bị ép buộc ở trong các vùng đất dành riêng cho những người da đỏ và họ
phải làm nô lệ ngay trên chính mảnh đất do ông cha mình tạo lập ra. James
Fenimore Cooper đã thể hiện trong tác phẩm của mình quan điểm: tiến trình
phát triển của nền văn minh và hiện đại cũng là sự mở đầu cho quá trình huỷ
diệt của thế giới hoang dã. Sự suy yếu của những cánh rừng và sự diệt vong
của các bộ lạc người da đỏ được thay thế bởi những nét mới của nền văn
Tất cả được khắc hoạ rất sinh động và với một nghệ thuật miêu tả rất mới lạ.
Jack London đã thể hiện những cảm nhận tinh tế về tự nhiên, khác hẳn với
các nhà văn trước ông. Tác giả đã có những phát hiện mới mẻ và sắc sảo về
thiên nhiên hoang dã. Trong tác phẩm của mình, Jack London khắc hoạ
nhiều hình tượng như: người da trắng; người da đỏ, những con vật hoang dã
như: Gấu, Hươu, Mèo rừng... Đặc biệt là những con Chó và con Sói đã trở
thành những nhân vật chính trong nhiều tác phẩm của ông. Hệ thống nhân
vật này lại được đặt trong mối quan hệ mật thiết với thế giới tự nhiên nhằm
làm nổi bật lên tính chất hoang dã, vẻ đẹp hoang sơ hùng vĩ, thanh bình đôi
khi cả hung bạo và dữ dội.
Vấn đề nổi bật hơn cả trong các tác phẩm của Jack London là quan hệ
giữa con người và thiên nhiên; mâu thuẫn giữa tự nhiên và văn minh và sự
lựa chọn của con người cũng như những sinh vật sống khác về việc nên xa
rời thế giới văn minh để quay trở về với thế giới tự nhiên hoang dã hay
ngược lại từ bỏ thiên nhiên để về với cuộc sống của nền văn minh hiện đại?
Qua các sáng tác của mình, Jack London đã nêu lên được những mâu thuẫn
giữa tự nhiên hoang sơ với nền văn minh hiện đại. Điều ông đặt ra ở đây là
vấn đề muôn thuở, nhức nhối mà nhân loại phải đối mặt và không dễ gì giải
quyết ngay được. Vì vậy, tác giả bằng tác phẩm của mình cũng không thể
đưa ra một quan điểm giải quyết vấn đề này một cách dứt khoát và chính
xác. Nhưng ông đã gợi ra nhiều điều khiến chúng ta phải suy ngẫm một cách
nghiêm túc để cố gắng làm sao thiết lập được mối quan hệ hài hoà giữa thế
giới tự nhiên với nền văn minh hiện đại. Đổng thời, Jack London đã chỉ ra
những tác hại của nền văn minh công nghiệp hiện đại đối với con người cũng
như môi trường tự nhiên cùng những hậu quả của nó như để cảnh báo đối với
xã hội loài người.
Quan h ệ giữa con người và tự nh iên tron g m ột s ố sá n g táo của Ja c k London
lại vừa mâu thuẫn. Thiên nhiên có khi như người mẹ hiền hoà, trìu mến nâng
đỡ con người trên chặng đường sinh tồn và phát triển. Nhưng cũng có khi
thiên nhiên trở nên hung dữ, bạo liệt, gây nên bao thách thức, trở ngại cho
con người. Dưới lăng kính nghệ thuật của chủ nghĩa tự nhiên, trong cuộc đấu
tranh giữa con người với thiên nhiên, những con người mạnh mẽ và kiên
cường bao giờ cũng có thể vượt lên mọi hoàn cảnh khó khăn và chiến thắng.
Quan h ệ giữa con người và tự nh iên trong m ột s ố sả n g tác của Ja c k London
Copyright: Tài liệu đại học ©