1
LỜI NĨI ĐẦU

Trái Đất là ngơi nhà chung của thế giới, là nơi sự sống con người
được sinh sơi nảy nở. Sự phát triển mạnh mẽ và liên tục của các cuộc Cách
mạng cơng nghiệp, Cách mạng khoa học kỹ thuật cùng với q trình Cơng
nghiệp hố trong hơn 3 thế kỷ qua đã và đang làm biến đổi nhanh chóng và
sâu sắc khơng chỉ bộ mặt của xã hội, lồi người và cả tự nhiên. Những biến
đổi đó một mặt đã thúc đẩy nền văn minh hiện đại tiến nhanh hơn bất kỳ một
giai đoạn lịch sử nào trước đây, song, mặt khác, cũng đang bộc lộ tất cả
những mâu thuẫn gay gắt chưa thể điều hồ được giữa sự tiến bộ của Khoa
học, kỹ thuật và cơng nghệ với việc bảo vệ những điều kiện tự nhiên cần cho
sự tồn tại và phát triển của xã hội lồi người. Cùng với sự phát triển nhanh
chóng của kinh tế cũng là sự suy thối trầm trọng về mơi trường sinh thái.
Đó khơng còn là vấn đề của riêng một quốc gia nào mà giờ đây ơ nhiễm mơi
trường, suy thối sinh thái đã trở thành mối quan tâm, lo lắng của tồn nhân
loại vì sự sống còn của thế giới.
Việt Nam tuy mới bước vào con đường phát triển kinh tế nhưng đã
phải đối mặt với nhiều vấn đề mơi trường nghiêm trọng. Từ thực tiễn nghiên
cứu và giải quyết các vấn đề sinh thái của thời đại và trong điều kiện cụ thể
của nước ta hiện nay đã nảy sinh nhu cầu cấp thiết cần phải có một cơ sở lí
luận - phương pháp luận chung làm nền tảng cho việc xem xét mối quan hệ
giữa tự nhiên - con người - xã hội, đặc biệt là vai trò ngày càng to lớn của
con người trong việc làm biến đổi tự nhiên.
Xuất phát từ góc độ Triết học, trên tinh thần của Triết học Mac -
Lênin và cơ sở của những tri thức thời đại chúng ta sẽ có một có một cái
nhìn bao qt, sâu sắc và tồn diện hơn đối với mối quan hệ giữa tự nhiên -
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

2

I.1. Yếu tố tự nhiên.
Theo nghĩa rộng, tự nhiên là tồn bộ thế giới vật chất tồn tại khách
quan. Theo nghĩa này thì con người và xã hội lồi người là những bộ phận
khơng thể tách rời của tự nhiên. Đồng thời, tự nhiên còn được hiểu theo
nhiều nghĩa hẹp khác nhau: là mơi trường sinh thái, mơi trường địa lý hay
mơi trường sống, v.v.. Song giới tự nhiên được xem xét ở đây là giới tự
nhiên có liên quan trực tiếp đến sự sống con người - giới tự nhiên trong hệ
thống “Tự nhiên - con người - xã hội”. Đó chính là sinh quyển.
Sinh quyển là sự thống nhất hữu cơ giữa sinh thể và những thành phần
vơ cơ và hữu cơ tham gia vào q trình sống. Sinh quyển đã trải qua một q
trình tiến hố lâu dài và phức tạp để tạo nên những bộ phận của nó. Có thể
khái qt thành bốn giai đoạn chủ yếu như sau:
Giai đoạn một là giai đoạn xuất hiện những cơ thể đơn bào, trên cơ sở
tổng hợp các chất hữu cơ có sẵn trong tự nhiên. Từ hoạt động sống của các
cơ thể đơn bào đã hình thành nên chu trình sinh học đầu tiên - đó là dạng sơ
khai nhất của sinh quyển.
Giai đoạn hai là giai đoạn các cơ thể đơn bào phát triển lên thành các
cơ thể đa bào, theo hai hướng chính là động vật và thực vật. Sinh quyển và
chu trình trao đổi chất trong nó ngày càng phức tạp và tiến đến hồn thiện.
Giai đoạn ba được đánh dấu bằng sự xuất hiện của con người và xã
hội lồi người. Con người và xã hội trở thành những thành viên mới của chu
trình sinh học.
Giai đoạn bốn là giai đoạn sinh quyển chuyển thành trí tuệ quyển.
Trong giai đoạn này sự tiến hố của sinh quyển khơng chỉ chịu sự tác động
của các yếu tố tự nhiên - sinh học, mà còn chịu sự tác động mạnh mẽ của
hoạt động có ý thức của con người.ý
I.2. Yếu tố con người.
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

4

lut ch vn cú i vi xó hi. Cng nh cỏc quy lut t nhiờn, cỏc quy lut
xó hi mang tớnh khỏch quan.
Quy lut t nhiờn c hỡnh thnh xuyờn qua vụ s nhng tỏc ng t
phỏt ca cỏc yu t t nhiờn, cũn quy lut xó hi c hỡnh thnh trờn c s
hot ng cú ý thc ca con ngi. Xó hi l sn phm hot ng ca con
ngi, m tt c nhng gỡ thỳc y con ngi hnh ng u thụng qua u
úc ca h. Do vy, cú th núi quy lut xó hi chng qua l quy lut con
ngi theo ui mc ớch ca mỡnh.
Quy lut xó hi mang tớnh tt yu khỏch quan. Dự con ngi cú nhn
thc c hay khụng, cú t giỏc vn dng hay khụng, thỡ quy lut xó hi vn
luụn tỏc ng ngoi ýý ýchớ ca con ngi. Khi con ngi cha nhn thc
v cha vn dng c thỡ chỳng tỏc ng nh mt lc lng t phỏt v
bin con ngi thnh nụ l ca tớnh tt yu. Khi con ngi ó nhn thc
c quy lut khỏch quan v nhng hot ng iu kin ca chỳng vn
dng chỳng vo cỏc hot ng cú mc ớch ca mỡnh, thỡ con ngi t n
t do. Nh vy, t do khụng cú ngha l hnh ng tu tin, bt chp quy
lut, trỏi li, t do l nhn thc c quy lut v lm theo quy lut.
II. S tỏc ng qua li gia t nhiờn - con ngi - xó hi
II.1. Vai trũ ca yu t t nhiờn v yu t xó hi trong h thng t nhiờn -
xó hi.
H thng t nhiờn - xó hi l mt chnh th trong ú nhng yu t t
nhiờn v nhng yu t xó hi tỏc ng qua li ln nhau, quy nh s tn ti
v phỏt trin ca nhau. Trong s tỏc ng qua li gia t nhiờn v xó hi,
yu t t nhiờn cú nh hng vụ cựng to ln n s tn ti v phỏt trin ca
con ngi v xó hi, cũn yu t con ngi v xó hi cú vai trũ ngy cng
quan trng v cú tớnh quyt nh i vi s bin i ca t nhiờn.
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

6
Tự nhiên vừa là nguồn gốc của sự xuất hiện xã hội, vừa là mơi trường

của sinh quyển để con người sống và tiến hành lao động sản xuất; nhưng
cũng chính q trình sử dụng các nguồn vật chất, con người đã làm biến đổi
tự nhiên mạnh mẽ. Nếu con người khơng kiểm tra, điều tiết việc sử dụng,
khai thác, bảo quản các nguồn vật chất của tự nhiên thì khủng hoảng sinh
thái sẽ xảy ra, sự cân bằng của hệ thống tự nhiên - xã hội bị phá vỡ, sự sống
của con người bị đe doạ. Chỉ mới gần đây, khi hậu quả của những hành động
vơ ý thức của con người đối với tự nhiên đã ảnh hưởng xấu đến sự tồn tại và
phát triển của xã hội thì vấn đề mơi trường mới được quan tâm và đang trở
thành một trong những vấn đề toần cầu của thời đại.
II.2. Sự phụ thuộc của mối quan hệ giữa con người và tự nhiên vào trình
độ phát triển của xã hội.
Tự nhiên và xã hội đều có một q trình lịch sử lâu dài và phức tạp.Sự
xuất hiện con người và xã hội lồi người là kết quả của một q trình tiến
hố lâu dài, liên tục của tự nhiên. Từ khi xuất hiện con người và xã hội lồi
người, lịch sử phát triển của tự nhiên khơng chỉ phụ thuộc vào sự tác động
qua lại lẫn nhau giữa các yếu tố tự nhiên, mà còn chịu sự chi phối mạnh mẽ
và sâu sắc của các yếu tố xã hội. Ngược lại sự phát triển của lịch sử xã hội
khơng thể tách rời các yếu tố tự nhiên, bởi vì, chỉ có trong mối quan hệ với
tự nhiên và quan hệ với nhau con người mới làm nên lịch sử của mình.
Nhưng chính q trình quan hệ với giới tự nhiên con người đã cải biến giới
tự nhiên. Thơng qua hoạt động của mình con người làm cho lịch sử xã hội và
lịch sử tự nhiên gắn bó lẫn nhau, quy định lẫn nhau. Sự gắn bó và quy định
lẫn nhau đó phụ thuộc vào trình độ phát triển của xã hội mà tiêu chí để đánh
giá nó là phương thức sản xuất - cách thức sản xuất ra của cải vật chất trong
mỗi giai đoạn nhất định của con người. Bất kỳ một phương thức sản xuất
nào cũng bao gồm hai mối quan hệ cơ bản: quan hệ giữa con người với tự
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

8
nhiờn - lc lng sn xut v quan h gia con ngi vi vi con ngi -

nhiên, do vậy sinh quyển vẫn giữ ngun vẻ thuần khiết hoang sơ vốn có của
nó.
Cuộc cách mạng lực lượng sản xuất lần thứ hai đã dẫn con người từ
thời kỳ đồ đá sang nền văn minh nơng nghiệp, với sự ra đời của cơng cụ
bằng kim loại. Trong giai đoạn này con người đã bắt đầu khai thác tự nhiên
một cách chủ động và tích cực hơn như khai thác đất để trồng trọt, thuần
dưỡng động thực vật...song do cơng cụ lao động vẫn còn thơ sơ, do vậy mà
mơi trường khơng co nhiều thay đổi đáng kể.
Cuộc cách mạng lực lượng sản xuất lần thứ ba với sự ra đời của máy
hơi nước đã đánh dấu bước chuyển của xã hội từ văn minh nơng nghiệp sang
nền văn minh cơng nghiệp. Với cơng cụ sản xuất là cơ khí máy móc, mức độ
khai thác của con người ngày càng mạnh mẽ hơn, sâu sắc hơn, tồn diện
hơn. Ngày nay, con người đã đạt đến đỉnh cao trong sản xuất là nền đại cơng
nghiệp cơ khí tự động hố, nhưng dưới chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ
nghĩa, thì con người coi tự nhiên khơng chỉ là mơi trường sống mà chủ yếu
là đối tượng để khai thác, chiếm đoạt nhằm đạt được mục đích của mình.
Như vậy, cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất trong nền văn
minh cơng nghiệp, biểu hiện ở trình độ phát triển cao của khoa học, kỹ thuật
và cơng nghệ, sự tiến bộ của xã hội cũng diễn ra nhanh chóng chưa từng
thấy, và đồng thời với q trình đó là sự đối lập ngày càng gay gắt giữa con
người, tự nhiên, và sự suy thối trầm trọng của mơi trường.
II.3. Sự điều khiển một cách có ý thức mối quan hệ giữa con người và tự
nhiên
Mối quan hệ giữa xã hội và tự nhiên được thể hiện qua hoạt động có ý
thức của con người. Song, “tất cả những gì thúc đẩy con người hành động
phải thơng qua đầu óc họ”, bởi vậy, mối quan hệ giữa xã hội và tự nhiên,
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

10
ngoi ph thuc vo trỡnh phỏt trin ca xó hi cũn ph thuc vo trỡnh


CHƯƠNG 2.
VẤN ĐỀ MƠI TRƯỜNG SINH THÁI Ở VIỆT NAM
Mơi trường sinh thái là một trong những vấn đề cấp tồn cầu của thời
đại. Nó là mối quan tâm, lo lắng của tồn nhân loại. Mỗi một quốc gia trên
thế giới khơng chỉ mang những sắc thái riêng về văn hố mà cả về sinh thái.
Và Việt Nam với tư cách là một thành viên của thế giới, chúng ta cũng có
nhiệm vụ giải quyết những vấn đề chung, mà cụ thể ở đây là vấn đề mơi
trường sinh thái. Để có thể làm được được điều đó trước hết chúng ta phải
xuất phát từ thực tiễn đất nước mình. Với những cơ sở lý ýluận đã nêu ở
phần trên, tơi muốn vận dùng để xem xét vấn đề mơi trường sinh thái của thế
giới nói chung và của Việt Nam nói riêng. Bởi vì mơi trường sinh thái của
Việt Nam cũng có những nét đặc thù, khơng giống hồn tồn với một nước
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

12
nào, để từ đó có cái nhìn tổng qt về thực trạng, tìm ra ngun nhân và có
những phương sách giải quyết phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam.