ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------o0o---------

NGUYỄN HỮU THÔNG

PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HẢI DƢƠNG

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------o0o---------

NGUYỄN HỮU THÔNG

PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HẢI DƢƠNG
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60340410
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. TS. PHAN HUY ĐƢỜNG

XÁC NHẬN CỦA
CÁN BỘ HƢỚNG DẪN

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan của tôi.
Hà Nội, ngày 25 tháng 12 năm 2015
Tác giả

Nguyễn Hữu Thông


MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT .............................................................................. i
DANH MỤC BẢNG ..........................................................................................ii
DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ................................................................. iii
LỜI MỞ ĐẦU .................................................................................................... 1
Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU; CƠ SỞ LÝ LUẬN
VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ TRÊN ĐỊA BÀN CẤP
TỈNH .................................................................................................................. 5
1.1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu ............................................................ 5
1.2. Làng nghề và phát triển làng nghề .............................................................. 8
1.2.1. Làng nghề ................................................................................................. 8
1.2.2. Phát triển làng nghề................................................................................ 15
1.3. Kinh nghiệm phát triển làng nghề ở một số tỉnh và bài học cho tỉnh Hải
Dƣơng ............................................................................................................... 31
1.3.1. Kinh nghiệm phát triển làng nghề ở một số tỉnh ................................... 31
1.3.2. Một số bài học rút ra từ sự phát triển làng nghề của một số tỉnh .......... 36
Chƣơng 2 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU................................................... 38
2.1. Chọn điểm nghiên cứu .............................................................................. 38
2.2. Quy trình nghiên cứu ................................................................................ 38
2.3. Phƣơng pháp thu thập thông tin ................................................................ 38
2.3.1. Thu thập thông tin thứ cấp ..................................................................... 38
2.3.2. Thu thập thông tin sơ cấp ....................................................................... 39
2.4. Phƣơng pháp tổng hợp thông tin .............................................................. 39

đoạn 2015- 2020, tầm nhìn đến năm 2030 ....................................................... 87
4.2.1. Nhóm giải pháp về tổ chức triển khai phát triển làng nghề ................... 87
4.2.2. Nhóm giải pháp về kinh tế ..................................................................... 94


4.2.2.1. Về vốn cho phát triển làng nghề ......................................................... 94
4.2.3. Nhóm giải pháp về xã hội .................................................................... 100
4.2.4. Nhóm giải pháp về nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ và bảo vệ
môi trƣờng ...................................................................................................... 103
4.2.5. Một số giải pháp khác .......................................................................... 105
PHẦN KẾT LUẬN ............................................................................................... 108
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................. 109
PHỤ LỤC .....................................................................................................................


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
STT

Ký hiệu

Nguyên nghĩa

1.

BVMT

Bảo vệ môi trƣờng

2.


KBNN

Kho bạc nhà nƣớc

8.

KT-XH

Kinh tế - Xã hội

9.

NSNN

Ngân sách nhà nƣớc

10.

PTLN

Phát triển làng nghề

11.

SXKD

Sản xuất kinh doanh

12.



ii


DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ
Hình 3.1: Cơ cấu dân số tại làng nghề trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng .................... 65
Hình 3.2: Trình độ lao động tại các làng nghề trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng ........... 66
Hình 3.3: Đánh giá của ngƣời dân về ô nhiễm môi trƣờng tại làng nghề ............ 69
Hình 3.4 : Xử lý ô nhiễm môi trƣờng tại làng nghề trên địa bàn tỉnh Hải
Dƣơng....................................................................................................................... 70

iii


LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Phát triển làng nghề là một trong những nội dung chủ yếu của công
nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và phát triển nông thôn ở Việt Nam.
Nhờ những chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc, trong những năm
qua sự phát triển làng nghề đã đạt đƣợc những kết quả tích cực, góp phần làm
thay đổi bộ mặt nông thôn. Sự phát triển làng nghề đã đem lại hiệu quả to lớn
về nhiều mặt, không chỉ góp phần phát triển kinh tế, mà còn góp phần giữ gìn
bản sắc văn hoá dân tộc, bảo đảm an ninh trật tự xã hội. Trƣớc yêu cầu thời
kỳ mới, việc phát triển làng nghề và ngành nghề nông thôn nhằm tạo việc
làm, tăng thu nhập ở nông thôn, góp phần xoá đói giảm nghèo, góp phần
thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn và cũng là thực hiện mục
tiêu “ly nông bất ly hƣơng” đang là vần đề đặt ra trong chiến lƣợc phát triển
kinh tế- xã hội của đất nƣớc nói chung, của tỉnh Hải Dƣơng nói riêng, góp
phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện chƣơng trình mục tiêu xây dựng nông
thôn mới.

với tốc độ ngày càng nhanh, hiện tƣợng ngƣời lao động từ các làng quê của
Hải Dƣơng dịch chuyển ra các thành phố lớn là rất lớn. Vì vậy, việc phát triển
các nghề và làng nghề nông thôn cũng nhƣ các làng nghề mới có ý nghĩa quan
trọng không chỉ về mặt kinh tế mà còn góp phần ổn định chính trị xã hội.
Từ thực tế trên đòi hỏi phải khẩn trƣơng tìm cho ra hƣớng đi, sao cho
bảo đảm thích nghi với điều kiện mới; phù hợp với quá trình công nghiệp hóa,
hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và điều quan trọng là phải tạo đƣợc
nhiều việc làm và tăng thu nhập cho lao động nông nhàn ở khu vực nông thôn
đảm bảo cho khu vực nông nghiệp, nông thôn phát triển hài hòa trên cả ba
mặt: kinh tế - xã hội - môi trƣờng. Bảo đảm khai thác phát huy tối đa tiềm năng
kinh tế vốn có của tỉnh, góp phần ổn định chính trị- xã hội.
2


Do đó tôi chọn nghiên cứu đề tài "Phát triển làng nghề trên địa bàn
tỉnh Hải Dương" để làm luận văn tốt nghiệp thạc sỹ chuyên ngành Quản lý
kinh tế. Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng tình hình phát triển làng nghề
trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng, trên cơ sở đó đề xuất, kiến nghị một số giải pháp
phát triển làng nghề trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng.
Câu hỏi nghiên cứu: Làm thế nào để phát triển làng nghề trên địa bàn
tỉnh Hải Dương?
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất một số giải pháp phát triển làng nghề trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Xác định khung lý thuyết về làng nghề và phát triển làng nghề, những yếu
tố tác động đến phát triển làng nghề.
- Nghiên cứu kinh nghiệm của một số địa phƣơng trong phát triển làng
nghề. Từ đó rút ra một số bài học để vận dụng cho thực tiễn phát triển làng nghề
trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng.

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,
luận văn gồm 4 chƣơng:
Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu; cơ sở lý luận và thực tiễn về
phát triển làng nghề trên địa bàn cấp tỉnh.
Chƣơng 2. Phƣơng pháp nghiên cứu.
Chƣơng 3. Thực trạng phát triển làng nghề trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơn, giai
đoạn 2011- 2014.
Chƣơng 4. Định hƣớng, mục tiêu, giải pháp phát triển làng nghề trên địa
bàn tỉnh Hải Dƣơng giai đoạn 2015- 2020, tầm nhìn đến năm 2030.

4


Chƣơng 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU; CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ
THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ TRÊN ĐỊA BÀN CẤP TỈNH
1.1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu
Vấn đề phát triển làng nghề, làng nghề truyền thống, ngành nghề ở
nông thôn và phát triển nông nghiệp, nông thôn theo hƣớng CNH, HĐH có ý
nghĩa thực tiễn quan trọng đã đƣợc Đảng, Nhà nƣớc quan tâm; đƣợc nhiều tác
giả, nhiều nhà khoa học chính quyền các cấp quan tâm, các sách chuyên khảo,
các bài báo trên các tạp chí chuyên ngành đề cập và đã đạt đƣợc những kết
quả nhất định. Sau đây là tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
nhƣ sau:
Công trình “Phát triển làng nghề truyền thống vùng kinh tế trọng
điểm Bắc Bộ” (2010), Luận án Tiến sĩ kinh tế của Bạch Thị Lan Anh đã hệ
thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển bền vững làng nghề
truyền thống Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Đồng thời đề xuất quan
điểm, định hƣớng và các giải pháp đồng bộ để giải quyết mâu thuẫn giữa sản
xuất, hiệu quả xã hội, môi trƣờng trong các làng nghề truyền thống đảm bảo

+ Đặc biệt, đƣa ra vấn đề hỗ trợ của chính phủ cho sản xuất nghề thủ
công truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Sự hỗ trợ trên các phƣơng
diện: hỗ trợ trực tiếp vốn, hỗ trợ gián tiếp về thực hiện thƣơng mại bình đẳng,
năng lực quản lý kinh doanh.
- Ngoài ra còn nhiều đề tài, luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ có giá trị nhƣ:
+ Đề tài: Tiếp tục đổi mới chính sách và giải pháp đẩy mạnh tiêu thụ
sản phẩm của các làng nghề truyền thống ở Bắc Bộ đến năm 2010 của Viện
Nghiên cứu Thƣơng Mại (Bộ Thƣơng Mại) thực hiện năm 2003.
6


+ Đề tài: Hoàn thiện các giải pháp kinh tế – tài chính nhằm khôi phục
và phát triển làng nghề nông thôn vùng ĐBSH của Học viện Tài chính (Bộ
Tài chính) thực hiện năm 2004.
+ Đề tài: Phát triển thị trƣờng cho làng nghề TTCN vùng ĐBSH trong
giai đoạn hiện nay của khoa Kinh tế phát triển (Học viện Chính trị quốc gia
Hồ Chí Minh) thực hiện năm 2005.
+ Luận án tiến sĩ của Mai Thế Hởn (2000): Phát triển làng nghề truyền
thống trong quá trình CNH, HĐH ở vùng ven Thủ đô Hà Nội".
+ Luận án tiến sĩ của Trần Minh Yến (2003): Phát triển làng nghề
truyền thống ở nông thôn Việt Nam trong quá trình CNH, HĐH.
+ Luận án tiến sĩ của Đỗ Quang Dũng (2006) Phát triển làng nghề
trong quá trình CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn ở Hà Tây.
+ Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Hữu Loan (2007): Giải pháp xây dựng
làng nghề trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh theo hƣớng phát triển bền vững.
- Về sách tham khảo:
+ Tạo việc làm thông qua khôi phục và phát triển làng nghề truyền thống,
Nxb. Nông nghiệp (1997) của KS. Nguyễn Văn Đại và PTS. Trần Văn Luận.
+ Làng nghề thủ công truyền thống Việt Nam, Nxb. Văn hoá (1998)
của ThS. Bùi Văn Vƣợng.

1.2. Làng nghề và phát triển làng nghề
1.2.1. Làng nghề
1.2.1.1. Khái niệm làng nghề
Thôn, làng là một thuật ngữ dùng để chỉ một đơn vị hành chính ở nông
thôn bao hàm là một tập hợp cộng đồng dân cƣ trên một vùng lãnh thổ xác
định, có khả năng độc lập về kinh tế. Trong điều kiện chống ngoại xâm, thiên
tai thì họ là một cộng đồng thống nhất. Họ còn là một cộng đồng văn hóa gắn
liền với biểu tƣợng cây đa, giếng nƣớc, mái đình.
8


Làng, theo định nghĩa của Từ điển Tiếng Việt, là một khối ngƣời quây
quần ở một nơi nhất định trong nông thôn. Làng là một tế bào của xã hội của
ngƣời Việt, là một tập hợp dân cƣ chủ yếu theo quan hệ láng giềng. Đó là một
không gian lãnh thổ nhất định, ở đó tập hợp những ngƣời dân quần tụ lại cùng
sinh sống và sản xuất. Trong quá trình đô thị hóa, khái niệm làng đƣợc hiểu
một cách tƣơng đối. Một số địa phƣơng hiện nay không còn đƣợc gọi là làng
mà thay vào đó là những tên gọi khác nhƣ phố, khối phố. Tuy nhiên, dù tên
gọi là có thay đổi nhƣng bản chất của cộng đồng dân cƣ đó vẫn gắn với nông
thôn thì vẫn đƣợc xem là làng.
Các làng ở nƣớc ta đƣợc chia làm 4 loại chính:
- Làng thuần nông hay còn gọi là làng nông nghiệp, là những làng nghề
nông một cách thuần túy.
- Làng buôn bán, là làng làm nghề nông có thêm nghề buôn bán của một
số thƣơng nhân chuyên nghiệp hoặc bán chuyên nghiệp.
- Làng nghề, là làng làm nghề nông nghiệp nhƣng có thêm một số nghề
thủ công.
- Làng chài, là làng của các cƣ dân làm nghề chài lƣới, đánh cá sống ở
ven sông, ven biển.
Sự xuất hiện của các nghề thủ công ở các làng quê lúc đầu chỉ là

hoặc các điểm dân cƣ tƣơng tự trên địa bàn một xã, thị trấn có các hoạt động
ngành nghề nông thôn, sản xuất ra một hoặc nhiều loại sản phẩm khác nhau”.
Thực tế cho thấy “Làng nghề” là một tập hợp từ thể hiện một không gian
vùng quê nông thôn, ở đó có những hộ thuộc một số dòng tộc nhất định sinh sống.
Ngoài sản xuất nông nghiệp, họ còn có một số nghề sản xuất phi nông nghiệp.
Trong các làng nghề này tồn tại đan xen nhiều mối quan hệ kinh tế, xã hội phong
phú và phức tạp. Làng nghề là những làng ở nông thôn có những nghề phi nông
nghiệp chiếm ƣu thế về số hộ, số lao động và thu nhập so với nghề nông.
10


Nhƣ vậy khái niệm làng nghề có thể bao gồm những nội dung chính sau:
“Làng nghề là một thiết chế KT-XH ở nông thôn, đƣợc cấu thành bởi hai yếu
tố làng và nghề, tồn tại trong một không gian địa lí nhất định trong đó bao
gồm nhiều hộ gia đình sinh sống bằng nghề thủ công là chính, giữa họ có mối
liên kết chặt chẽ về kinh tế - xã hội và văn hóa”.
1.2.1.2. Phân loại làng nghề
Việc phân loại làng nghề gặp nhiều khó khăn bởi tính đa dạng về quy
mô, lĩnh vực và lịch sử hình thành; có thể phân loại làng nghề theo các tiêu
chí sau:
a) Theo lịch sử hình thành và phát triển các làng nghề, có:
- Làng nghề truyền thống: Theo Thông tƣ 116/2006/TT-BNN của Bộ
Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: “Làng nghề truyền thống là làng nghề có
nghề truyền thống đƣợc hình thành từ lâu đời”.
- Làng nghề mới:
Làng nghề mới là những làng có ngành nghề phát triển trong những
năm gần đây, chủ yếu do sự lan tỏa từ làng nghề truyền thống hoặc do sự du
nhập trong quá trình hội nhập giữa các vùng và giữa các nƣớc. Ngay các
làng nghề truyền thống cũng có sự đan xen giữa nghề mới và nghề truyền
thống.

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) phải đạt 03 tiêu chí sau:
(1) Có tối thiểu 30% tổng số hộ trên địa bàn tham gia các hoạt động
ngành nghề nông thôn;
(2) Hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định tối thiểu 2 năm tính đến thời
điểm đề nghị công nhận;
(3) Chấp hành tốt chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc.
12


1.2.1.4. Vai trò của làng nghề
a) Các làng nghề tạo ra khối lượng hàng hoá phong phú, đa dạng
phục vụ cho nhu cầu sản xuất, tiêu dùng trong nước và xuất khẩu:
Với số lƣợng ngành nghề phong phú, đa dạng và với số lƣợng lớn các
cơ sở, các hộ sản xuất nên các làng nghề đã tạo ra sản phẩm hàng hoá phong
phú và đa dạng về chủng loại, khối lƣợng lớn, đáp ứng nhu cầu sản xuất và tiêu
dùng trong nƣớc. Ngoài ra sản phẩm của các làng nghề còn đóng góp quan
trọng làm tăng kim ngạch xuất khẩu. Sản phẩm thủ công mỹ nghệ của nƣớc ta
đã có mặt ở nhiều nƣớc trên thế giới, đã trở thành một trong những mặt hàng
xuất khẩu lớn nhất, vƣợt kim ngạch xuất khẩu của nhiều mặt hàng khác.
b) Làng nghề góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông
nghiệp nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá:
Làng nghề có vai trò tích cực góp phần tăng tỷ trọng công nghiệp,
TTCN và dịch vụ, thu hẹp tỷ trọng nông nghiệp, chuyển lao động từ sản
xuất nông nghiệp có thu nhập thấp sang ngành nghề phi nông nghiệp có thu
nhập cao hơn. Sự phát triển này đã làm thay đổi cơ cấu kinh tế nông thôn,
từ đó đã tạo ra nền kinh tế đa dạng ở nông thôn, không chỉ có nông nghiệp
thuần nhất mà còn có các ngành TTCN, thƣơng mại, dịch vụ. Sự phát triển
lan toả của làng nghề đã mở rộng quy mô địa bàn sản xuất, thu hút nhiều
lao động. Cơ cấu kinh tế ở nhiều làng nghề đạt 60-80% cho công nghiệp và
dịch vụ, 20-40% cho nông nghiệp. Theo tính toán của các chuyên gia kinh

cho ngƣời dân, ở những nơi có làng nghề phát triển tỉ lệ hộ khá và giàu
thƣờng cao hơn, tỉ lệ hộ nghèo thấp hơn hẳn so với những vùng thuần tuý sản
xuất nông nghiệp. Làng nghề phát triển, thu nhập của ngƣời dân đƣợc nâng
cao thì ngƣời dân có điều kiện để tổ chức các hoạt động văn hoá. Trong các
làng nghề, cùng với sự đổi mới về kinh tế, văn hoá của nhân dân là quá trình
xây dựng và đổi mới nông thôn theo hƣớng HĐH.
14


đ) Thu hút vốn nhàn rỗi và tận dụng nguồn lực trong nhân dân:
Khác với sản xuất công nghiệp và một số ngành khác, sản xuất của các
hộ ở làng nghề đa số không đòi hỏi số vốn đầu tƣ lớn mà chủ yếu quy mô
nhỏ, cơ cấu vốn và lao động ít nên rất phù hợp với khả năng huy động vốn và
các nguồn lực vật chất của các gia đình. Sản xuất ở các làng nghề với rất
nhiều hộ gia đình đã huy động đƣợc một lƣợng vốn không nhỏ. Các làng nghề
còn tiết kiệm đƣợc các chi phí khác nhƣ chi phí xây dựng cơ bản vì đầu tƣ cho
công việc xây dựng nhà xƣởng, kho tàng, đƣờng sá,… đƣợc giảm đến mức
thấp nhất vì các hộ sản xuất tận dụng các diện tích sẵn có trong gia đình (nhà
ở, sân, vƣờn,…) và trong làng để làm nơi sản xuất, bảo quản. Ngoài ra các hộ
sản xuất còn huy động vốn thông qua việc vay mƣợn nhau trong gia đình, họ
hàng, làng xóm, bạn bè,… thông qua nhiều hình thức rất linh hoạt.
e) Làng nghề thúc đẩy phát triển kết cấu hạ tầng, thay đổi bộ mặt nông thôn:
Làng nghề phát triển phát sinh nhu cầu xây dựng nhà xƣởng, đƣờng sá,
hệ thống cấp điện, nƣớc, bƣu điện.…Đồng thời làng nghề phát triển, ngƣời
dân có thu nhập cao, có điều kiện đóng góp để xây dựng cơ sở hạ tầng, có nhu
cầu và điều kiện trao đổi hàng hoá, mua sắm các tiện nghi sinh hoạt, xây dựng
nhà cửa và do đó hình thành trung tâm giao lƣu buôn bán. Những trung tâm
này ngày càng đựơc mở rộng và phát triển, tạo nên một sự đổi mới trong nông
thôn.
1.2.2. Phát triển làng nghề