Kỹ năng tìm kiếm và đọc các bài báo
khoa học
1. Mở đầu
Các bài báo khoa học (research papers) là một trong
những nguồn kiến thức và cơ sở dữ liệu quan trọng
nhất đối với một người làm công tác nghiên cứu khoa học. Chúng ta đọc các bài
báo khoa học vì nhiều nhu cầu khác nhau: cập nhật thông tin có liên quan đến
nghiên cứu của bản thân, chuẩn bị tư liệu khi viết tham luận hoặc bài giảng, làm
nghiên cứu tổng quan khi bắt đầu một hướng nghiên cứu mới.
Đối với các nghiên cứu sinh, việc nghiên cứu tài liệu (literature research) thường
cần từ 6 tháng đến 1 năm. Giai đoạn này có ý nghĩa hết sức quan trọng, giúp định
hướng và rút ngắn được thời gian nghiên cứu.
Làm thế nào để chọn được một bài báo tốt để đọc? Làm thế nào để tìm được thông
tin hữu ích trong một “biển kiến thức”, mà không bị “chết đuối” bởi những hạn chế
về thời gian và sức ép của những công việc thường nhật khác? Đó là trăn trở của
không ít những những người “mới vào nghề nghiên cứu”.
Tôi muốn chia sẻ cùng bạn đọc, đặc biệt là những người đang theo học và nghiên
cứu trong các chương trình cao học và nghiên cứu sinh, một số kinh nghiệm tìm
kiếm và kỹ năng đọc các bài báo, mà tôi đã rút ra được.
2. Tìm kiếm và chọn lọc các bài báo khoa học
a) Tìm kiếm bước đầu


Sự phát triển của Công nghệ Thông tin cho phép chúng ta có thể sử dụng nhiều
công cụ tìm kiếm hàn lâm rất mạnh như Google Scholar, hay ISI Web of
Knowledge, hoặc IEEE Xplore. Điều quan trọng là phải tìm được những bài báo
mới nhất trong lĩnh vực đang quan tâm. Điều này không khó nếu bạn biết lựa chọn
khéo léo các từ khóa (key words). Với khoảng 10 bài đầu tiên vừa tìm được, chúng
ta cố gắng tìm được ý nghĩa của chúng, bằng cách đọc lướt nhanh chúng theo cách
như sau:
* Đọc tên bài báo và tóm tắt (Title and Abstract)

Điều này giúp bạn tiết kiệm đáng kể thời gian tìm kiếm.
b) Tìm kiếm mở rộng
Nếu trong giai đoạn đầu tiên bạn chưa tìm đủ những tài liệu mong muốn, vì nhiều
lý do khác nhau: các tài liệu còn tản mát làm cho bạn chưa đủ thông tin để tập
trung vào chủ đề chính mà mình quan tâm, hoặc bạn chưa thể hiểu ngay những ý
chính của các bài báo đó do chúng là những vấn đề mới đối với bạn, thì bạn phải
tiến hành tìm kiếm mở rộng.
Điểm xuất phát của việc tìm kiếm mở rộng này là tìm tên các tác giả. Qua những
bài báo mà bạn đã tìm được (trong giai đoạn đầu tiên), bạn hãy lưu ý tới các tên
được lặp lại nhiều. Các tác giả được trích dẫn nhiều thường có những ảnh hưởng
nhất định trong lĩnh vực và họ thường chọn những hội nghị khoa học có chất lượng
tốt nhất và những tập san có uy tín nhất để gửi bài.


Từ thực tế đó, bạn có thể thăm các website của các tác giả để biết được các bài báo
quan trọng nhất của họ, và xem họ đã đăng những bài nào mới đây nhất. Quá trình
tìm kiếm tiếp tục được mở rộng bằng việc bạn thăm trang Web các hội nghị quan
trọng và kết nối với các kỷ yếu hội nghị (Proceedings) gần nhất. Từ đó bạn có thể
lướt nhanh để chọn ra những bài mà mình quan tâm nhất (với giả thiết bạn được
quyền truy cập vào trang Web của các Proceedings này.
Quá trình tìm kiếm mở rộng này tùy thuộc vào quỹ thời gian của bạn. Đối với các
nghiên cứu viên mới, đây là một trải nghiệm thú vị, giúp bạn “làm quen” với các
nhà nghiên cứu trong cùng lĩnh vực, giúp bạn tự bồi dưỡng thêm kiến thức, thông
qua các bài báo và các quyển sách của các tác giả ưa thích mà bạn tìm được.
Các bước để tìm kiếm một bài báo khoa học được tóm tắt trong Hình 1: bắt đầu từ
việc tìm các bài báo mới nhất trong lĩnh vực, rồi dựa theo tên các tác giả được lặp
lại nhiều để thăm các trang Web cá nhân hoặc nhóm nghiên cứu của các tác giả
này, cũng như những hội nghị quan trọng nhất trong ngành. Từ nguồn dữ liệu
phong phú, chúng ta phải chọn ra những bài báo có chất lượng nhất và quan trọng
nhất để đọc.

tính đúng đắn của chúng
* Đặc biệt chú ý đến các hình vẽ, đồ thị, bảng biểu và kết quả
* Đọc phần Kết luận (Conclusion) và lưu ý các đóng góp (contribution) của bài
báo
Bạn có thể sử dụng kỹ thuật sau trong lần đọc thứ hai này:
* Dùng bút chì gạch chân, hoặc bút dấu dòng (high-lighting pen) để đánh dấu
những từ quan trọng.
* Viết chú thích bên lề bài báo tại những chỗ chưa hiểu
Sau lần đọc thứ hai này bạn phải tóm tắt được ý chính của bài báo và bạn có thể
chia các tài liệu mình thu nhận được làm 3 loại:
* Các tài liệu tâm đắc nhất.
* Các tài liệu có thể bỏ qua, không thuộc chuyên môn, không cần thiết quay lại.
* Các tài liệu mình chưa hiểu hoàn toàn, cần phải quay lại vào một dịp khác.
c) Đọc kỹ:
Mục đích của lần đọc này là để hiểu sâu vấn đề, nên nó thường được ứng dụng cho
những bài báo mà bạn cho là quan trọng nhất (key papers) sau lần đọc thứ hai.
Trong lần thứ ba này, thường kéo dài 3 giờ hoặc hơn đối với các nghiên cứu viên
mới. Đây là lúc bạn phải chú ý đến từng chi tiết. Kỹ thuật hiệu quả nhất là sử dụng
giấy bút để làm lại các tính toán của tác giả, đặc biệt là những phần mà bạn chưa
hiểu trong lần đọc trước. Nói một cách khác, bạn phải tái hiện lại công việc của tác
giả. Sau lần đọc thứ ba này, bạn có thể hiểu được một cách có hệ thống nội dung


của bài báo, giúp bạn có cái nhìn tổng quan hơn và củng cố thêm kiến thức của
mình.
Trong trường hợp vấn đề của bạn nằm trong bài báo mà bạn đang đọc, việc nghiên
cứu một cách sâu sắc các bài báo then chốt đôi khi sẽ giúp bạn tìm được một kẽ hở,
để từ đó phát triển ý tưởng của mình và đề xuất phương án giải quyết. “Sự may
mắn” trong trường hợp này sẽ do chính bạn tạo ra, với sự hỗ trợ của kỹ năng (skill)
đọc, một kỹ năng mà bạn có thể có được qua rèn luyện.