ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
–––––––––––––––––––––

NGUYỄN TRÍ ĐIỀM

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
HAI BUỔI/ NGÀY Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG HUYỆN THUẬN THÀNH, TỈNH BẮC NINH
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học: PGS. TSKH. NGUYỄN KẾ HÀO

THÁI NGUYÊN - 2013


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn thạc sỹ với đề tài: “Biện pháp quản lý hoạt
động dạy học 2 buổi / ngày ở các trường trung học phổ thông huyện Thuận
Thành, tỉnh Bắc Ninh” là công trình nghiên cứu của bản thân, xuất phát từ
công việc đang làm là cán bộ quản lý một trường THPT ở huyện Thuận Thành
phụ trách hoạt động dạy và học đây là hoạt động chính trong một trường học,
đặc biệt hoạt động dạy học 2 buổi/ngày ở trường THPT là vấn đề mới cần phải
nghiên cứu. Mặt khác chúng tôi được Nhà giáo PGS.TSKH Nguyễn Kế Hào
hướng dẫn nhiệt tình, nghiêm túc giúp tôi nghiên cứu vấn đề này. Nay luận văn
đã hoàn thành nên viết lời cam đoan Các nội dung nghiên cứu và kết quả trong
đề tài này là trung thực và chưa từng được công bố trong bất cứ công trình
nghiên cứu nào trước đây.
Nếu phát hiện có bất kỳ sự gian lận nào tôi xin hoàn toàn chịu trách

Mặc dù đã rất cố gắng, song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót,
tôi mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô giáo, bạn bè và đồng nghiệp.
Xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, ngày 12 tháng 8 năm 2013
Tác giả
Nguyễn Trí Điềm

ii


MỤC LỤC

iii


CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
GD
GD&ĐT
GV
HS
HT
THPT
THCS
TTGDTX
CBGV
CBQL
QTDH
KT&KĐ
GDTrH
TN



MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI về đổi mới căn
bản, toàn diện giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội
hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế. Trong hội nghị trung ương 6 khóa XI
Ban Chấp hành Trung ương đã khẳng định: Giáo dục và đào tạo là sự nghiệp
của toàn Đảng, của Nhà nước, của toàn dân và là quốc sách hàng đầu, nhằm
nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài. Giáo dục và đào tạo
phải được ưu tiên và đi trước. Mục tiêu cốt lõi của Giáo dục và Đào tạo là hình
thành và phát triển phẩm chất, năng lực con người Việt Nam . Phải đổi mới
mạnh mẽ, sâu sắc nhận thức và tư duy về Giáo dục và Đào tạo; về công tác
quản lý giáo dục; về nội dung, phương pháp giáo dục; hình thức và phương
pháp đánh giá chất lượng giáo dục; cơ chế, chính sách đầu tư tài chính. Phát
triển và nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục. Giáo
dục và Đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi
dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hoá
và con người Việt Nam. Phát triển Giáo dục và Đào tạo cùng với phát triển
Khoa học và Công nghệ là quốc sách hàng đầu. Để đáp ứng nhu cầu phát triển
của xã hội Giáo dục cần phải tiếp tục thực hiện “Đổi mới quản lý và nâng cao
chất lượng giáo dục”. Trước thực trạng dạy thêm học thêm không đúng qui
định, các nhà trường, các cơ sở giáo dục không kiểm soát được nội dung
chương trình, chất lượng dạy thêm học thêm có dư luận không tốt về người
thầy giáo cô giáo, về quản lý giáo dục hiện nay. Trước thực trạng này Bộ Giáo
dục và Đào tạo đã có Công văn số 7291/BGD ĐT -GDTrH ký ngày 01 tháng
11 năm 2010 Về việc Hướng dẫn dạy học 2 buổi/ ngày đối với các trường trung
học. Việc dạy học 2 buổi/ngày ở các trường trung học nhằm thực hiện mục tiêu
giáo dục toàn diện, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục; đáp ứng nhu cầu
của gia đình và xã hội trong việc quản lý, giáo dục học sinh; hạn chế tình trạng

đạt được những kết quả nhất định, nhưng chất lượng chưa cao, do nhiều nguyên
nhân trong đó có các biện pháp quản lý của hiệu trưởng nhà trường chưa hữu
hiệu. Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý hợp lý và đồng bộ thì kết quả
quản lý hoạt động dạy học 2 buổi/ ngày được nâng cao.

2


5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy và học ở trường
trung học phổ thông
5.2. Khảo sát, đánh giá thực trạng dạy và học 2 buổi / ngày và quản lý
hoạt động dạy và học 2 buổi / ngày ở các trường THPT huyện Thuận Thành,
tỉnh Bắc Ninh, lý giải nguyên nhân của thực trạng.
5.3. Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học 2 buổi / ngày ở
các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.
6. Giới hạn, phạm vi nghiên cứu của đề tài
6.1. Về địa bàn và thời gian nghiên cứu
Đề tài chỉ nghiên cứu ở 03 trường THPT công lập huyện Thuận Thành,
tỉnh Bắc Ninh trong năm học 2011 - 2012 và năm học 2012 - 2013.
6.2. Giới hạn về nội dung nghiên cứu
Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy và học 2 buổi / ngày ở các
trường trung học phổ thông THPT.
6.3. Giới hạn về khách thể nghiên cứu
Ban giám hiệu, tổ trưởng chuyên môn, một số giáo viên và học sinh các
nhà trường trên địa bàn huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh cụ thể như sau: 03
hiệu trưởng, 08 phó hiệu trưởng, 15 tổ trưởng chuyên môn, 50 giáo viên, 135
học sinh ở các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu.

BGD&ĐT -GDTrH ngày 01 tháng 10 năm 2010 V/v Hướng dẫn dạy học 2
buổi/ ngày đối với trung học phổ thông
Bộ GD-ĐT đã tổ chức nhiều Hội thảo tìm giải pháp và mô hình chuẩn cho
việc học cả ngày đối với các trường tiểu học. Theo Bộ GD-ĐT hiện nay, ở bậc
tiểu học cả nước có khoảng 39% số trường tổ chức cho học sinh (HS) học 2
buổi/ ngày. Trên thực tế, ở buổi học thứ hai, các trường chủ yếu là dạy thêm các
môn toán, tiếng Việt, tiếng Anh… khiến HS cảm thấy nhàm chán và quá tải.
Chương trình tiểu học hiện hành được thiết kế cho học một buổi. Do vậy
việc tổ chức dạy học 2 buổi/ ngày chưa phải là quy định bắt buộc. Bộ GD-ĐT
chỉ khuyến khích các địa phương tổ chức học 2 buổi/ ngày với điều kiện cha
mẹ HS có nhu cầu, tự nguyện chi trả kinh phí cho buổi học thứ hai và nhà
trường có khả năng đáp ứng cho việc dạy và học.
Ông Lê Tiến Thành, Vụ trưởng Vụ GD Tiểu học (Bộ GD-ĐT) nêu thực
tế: Ở buổi học thứ hai, các trường chủ yếu là dạy thêm các môn Toán, tiếng
Việt, tiếng Anh, ít có các hoạt động giáo dục toàn diện cho học sinh.
Theo Bộ GD-ĐT, điều bất hợp lý nhất trong việc dạy học 2 buổi/ ngày ở
cấp tiểu học hiện nay là: vùng khó khăn, HS yếu cần được hỗ trợ, củng cố kiến
thức lại không tổ chức học 2 buổi/ ngày, nhiều HS khó đạt được chuẩn kiến
thức, kĩ năng, vì thế chất lượng giáo dục thấp; còn ở vùng thuận lợi, HS khá lại
học thêm nhiều, vừa không cần thiết, đồng thời dẫn tới tình trạng quá tải.
5


Bên cạnh đó, do chưa có chương trình học 2 buổi/ ngày thống nhất trong
cả nước nên mỗi cơ sở giáo dục tổ chức học 2 buổi/ ngày theo những nội dung,
yêu cầu khác nhau nên khó quản lí, chỉ đạo thống nhất. Nhà nước không có
những quy định thu - chi cụ thể cho học 2 buổi/ ngày nên dễ gây thắc mắc, bức
xúc trong dư luận xã hội.
Việc học cả ngày ở tiểu học đã được đưa vào kế hoạch quốc gia về giáo
dục cho mọi người và Dự thảo chiến lược giáo dục 2011-2020. Định hướng là

phổ thông. Đây là cấp học vừa trực tiếp tạo nguồn cho bậc cao đẳng, đại học
nói riêng, vừa góp phần quan trọng vào việc đào tạo nguồn nhân lực phục vụ
công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước nói chung.
Điều 58 luật giáo dục nói về nhiệm vụ và quyền hạn của nhà trường và
điều lệ trường trung học đã cụ thể hóa .
Trường trung học có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây:
1) Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theo
chương trình giáo dục trung học do Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành.
2) Tiếp nhận học sinh, vận động học sinh bỏ học đến trường, thực hiện
kế hoạch phổ cập giáo dục THCS trong phạm vi cộng đồng theo quy định của
nhà nước.
3) Quản lý giáo viên, nhân viên và học sinh.
4) Quản lý, sử dụng đất đai, trường sở, trang thiết bị và tài chính theo
quy định của pháp luật.
5) Phối hợp với gia đình học sinh, tổ chức và cá nhân trong cộng đồng
thực hiện các hoạt động giáo dục.
6) Tổ chức giáo viên, nhân viên và học sinh tham gia các hoạt động xã
hội trong phạm vi cộng đồng.
7) Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo qui định của pháp luật
* Cấp THPT là cấp học cuối cùng trong hệ thống giáo dục phổ thông.
Đây là cấp học chưa ban hành việc thực hiện phổ cập. Giáo viên trường THPT
được đào tạo theo chuyên môn để giảng dạy 1 môn học.
* Tổ chức Đảng cơ sở trong nhà trường trực thuộc quận ủy, thị ủy, huyện
ủy hoặc thành ủy của thành phố thuộc tỉnh.
* Trường THPT là đơn vị dự toán cấp 3.

7


1.2.2. Hoạt động dạy học



tích cực, tự lực. Nội dung của hoạt động học bao gồm toàn bộ hệ thống khái
niệm của môn học, phương pháp đặc trưng của môn học, của khoa học đó với
phương pháp nhận thức độc đáo, phương pháp chiếm lĩnh khoa học để biến
kiến thức của nhân loại thành học vấn của bản thân đó là phương pháp (mô tả,
giải thích, vận dụng).
Vậy hoạt động dạy học là một trong những hoạt động sư phạm mang ý
nghĩa xã hội. Chủ thể của hoạt động này tiến hành các hoạt động khác nhau,
nhưng không phải là đối lập với nhau, mà song song tồn tại và phát triển trong
cùng một quá trình thống nhất. Kết quả học tập của HS được đánh giá không
chỉ là kết quả của hoạt động học mà còn là kết quả của hoạt động dạy. Kết quả
dạy của thầy không thể được đánh giá mà tách rời kết quả học tập của HS.
Như vậy hoạt động dạy và học ở phổ thông là hoạt động dạy của giáo
viên và hoạt động học của học sinh. Đó là những hoạt động chính, trực tiếp,
ngoài ra còn có các hoạt động gián tiếp, bổ trợ của các nhân vật khác như các
nhà chuyên môn, nhà khoa học xây dựng chương trình và SGK, các bậc cha
mẹ, các doanh nhân, v.v… Các nhân vật này đều có việc làm cụ thể của mình
và đều hướng tới mục tiêu giáo dục theo cơ chế phân công - hợp tác với nhà
trường, trong đó nhà trường giữ vai trò chủ đạo.
1.2.3. Quản lý giáo dục
Quản lý
Quản lý là một hoạt động lao động tất yếu trong quá trình phát triển của
xã hội loài người, nó được bắt nguồn và gắn chặt với sự phân công và hợp tác
lao động. Trong quá trình hình thành và phát triển của lý luận quản lý, khái
niệm quản lý đã được các nhà nghiên cứu đưa ra theo nhiều cách khác nhau,
tuỳ theo những cách tiếp cận khác nhau
Theo GS Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lí là tác động có mục đích, có kế
hoạch của chủ thể quản lí đến tập thể những người lao động (nói chung là
khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến”.

ra. Bản chất của chức năng chỉ đạo xét cho cùng là sự tác động lên con người,

10


khơi dậy những tiềm năng của con người trong hệ thống quản lý, thực hiện tốt
mối liên hệ giữa con người với con người và quá trình đó giải quyết những mối
quan hệ đó để họ tự nguyện, tự giác và hăng hái phấn đấu trong công việc.
- Chức năng kiểm tra: Chức năng kiểm tra nhằm đánh giá việc thực hiện
các mục tiêu đề ra, điều cần lưu ý là khi kiểm tra phải theo chuẩn. Chuẩn phải
xuất phát từ mục tiêu, là đòi hỏi bắt buộc đối với mọi thành viên của tổ chức.
Cuối cùng, tất cả các chức năng trên đều cần đến yếu tố thông tin. Thông
tin đầy đủ, kịp thời, cập nhật, chính xác là một căn cứ để hoạch định kế hoạch;
thông tin cũng cần cho các bộ phận trong cơ cấu tổ chức, là chất liệu tạo quan
hệ giữa các bộ phận trong tổ chức, thông tin truyền tải mệnh lệnh chỉ đạo
(thông tin xuôi) và phản hồi (thông tin ngược) diễn biến hoạt động của tổ chức
và thông tin từ kết quả hoạt động của tổ chức giúp cho người QL xem xét mức
độ đạt mục tiêu của toàn tổ chức.
Các chức năng nêu trên lập thành chu trình quản lý. Chủ thể QL khi triển
khai hoạt động quản lý đều thực hiện chu trình này
Sơ đồ 1.1: Sơ đồ các chức năng trong chu trình quản lý
Kế hoạch

Kiểm tra

Thông tin quản lí

Tổ chức

Chỉ đạo

vệ Tổ quốc”.
- Mục tiêu dạy học là hình thành những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo
cho người học, trong quá trình đó hình thành ở người học thái độ, tình cảm
và đạo đức.
- Mục tiêu dạy học cấp THPT phải đảm bảo chuẩn kiến thức, kỹ năng
của từng môn học, hoạt động giáo dục. Mỗi môn học, hoạt động dạy học đều có
chuẩn kiến thức, kỹ năng. Mỗi giai đoạn học tập đều xác định chuẩn kiến thức,
kỹ năng trong từng giai đoạn học tập.

12


- Dạy học trên cơ sở chuẩn kiến thức, kỹ năng sẽ góp phần đảm bảo tính
thống nhất, tính khả thi của chương trình, đảm bảo chất lượng và hiệu quả của
quá trình giáo dục THPT.
1.3.2. Nội dung dạy học
Nội dung dạy học là một thành tố của quá trình dạy học, có mối quan hệ
với các thành tố khác và tạo nên hoạt động phong phú, đa dạng của giáo viên
và HS. Nội dung dạy học được hình thành từ những tinh hoa của nền văn hóa
vật chất và nền văn hóa tinh thần được tích lũy trong quá trình phát triển lịch
sử- xã hội. Đó là hệ thống những tri thức về tự nhiên, về xã hội, tư duy, về cách
thức hoạt động, hệ thống những kinh nghiệm sáng tạo, hệ thống về thái độ đối
với tự nhiên, xã hội, cộng đồng.
Nội dung dạy học là một hệ thống bao gồm các thành phần cơ bản sau đây:
- Hệ thống tri thức về tự nhiên, xã hội, tư duy, kỹ thuật và phương pháp
nhận thức nhằm hình thành ở các em năng lực nhận thức thế giới.
Hệ thống tri thức được đưa vào nội dung dạy học phải bao gồm nhiều
loại khác nhau, đặc trưng cho các khoa học cơ bản.
Tri thức bao gồm các dạng khác nhau, đó là:
+ Các sự kiện và hiện tượng cơ bản;

Đây là yếu tố rất quan trọng của nội dung dạy học vì nó giáo dục cho học
sinh cái yêu, cái ghét, cái nhục, cái vinh, lòng cao thượng, đức hi sinh... là
phẩm chất cơ bản của nhân cách
1.3.3. Phương pháp và hình thức dạy học
Phương pháp dạy học
Phương pháp dạy học là một trong những vấn đề cơ bản của lý luận dạy
học. Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về phương pháp dạy học có thể tóm tắt
trong ba dạng cơ bản sau đây:
- Theo quan điểm điều khiển học, phương pháp là cách thức tổ chức hoạt
động nhận thức của học sinh và điều khiển hoạt động này.
- Theo quan điểm logic, phương pháp là những thủ thuật logic được sử
dụng để giúp học sinh nắm kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách tự giác.
- Theo bản chất của nội dung, phương pháp là sự vận động của nội dung
dạy học.

14


Phương pháp dạy học có những dấu hiệu đặc trưng sau đây:
- Nó phản ánh sự vận động của quá trình nhận thức của học sinh nhằm
đạt được mục đích đặt ra.
- Phản ánh sự vận động của nội dung đã được nhà trường quy định.
- Phản ánh cách thức trao đổi thông tin giữa thầy và trò.
- Phản ánh cách thức giao tiếp giữa thầy và trò.
- Phản ánh cách thức điều khiển hoạt động nhận thức và kiểm tra, đánh
giá kết quả hoạt động.
Như vậy ta có thể định nghĩa: PPDH là tổ hợp các cách thức hoạt động
của thầy và trò trong quá trình dạy học, dưới sự chỉ đạo của thầy nhằm thực
hiện tốt nhiệm vụ dạy học.
Hình thức dạy học

- Tham quan: Tham quan là hình thức tổ chức dạy học tạo điều kiện cho
HS trực tiếp quan sát và nghiên cứu sự vật, hiện tượng, cơ sở sản xuất, qua đó
HS có thể mở rộng, đào sâu tri thức, nâng cao hứng thú học tập, phát triển óc
quan sát, bồi dưỡng lòng yêu quê hương, đất nước cho các em.
- Hình thức thảo luận
Hình thức dạy học thảo luận đòi hỏi HS phải chuẩn bị ý kiến về những
vấn đề nhất định do GV đưa ra.
Hình thức tổ chức dạy học này có ý nghĩa rất lớn, nó giúp cho HS mở
rộng, đào sâu những tri thức đã học; phát triển được tư duy khoa học, ngôn ngữ
và hứng thú học tập; bồi dưỡng cho HS phương pháp nghiên cứu...
- Hình thức hoạt động ngoại khóa:
Hình thức ngoại khóa nhằm tạo điều kiện cho HS có thể mở rộng, đào
sâu tri thức, phát triển hứng thú và năng lực riêng của mình. Hoạt động ngoại
khóa có tính chất tự nguyện.
Hoạt động ngoại khóa thường được tổ chức dưới những hình thức như:
CLB toán học, Vật lý, CLB bạn yêu âm nhạc, CLB thơ...
- Hình thức giúp đỡ riêng
Trong quá trình dạy học, tất yếu sẽ có sự phân hóa về trình độ nhận thức
và sẽ xuất hiện 2 loại HS: Loại yếu - kém và loại khá - giỏi. Do vậy, việc dạy
học được tiến hành trên cơ sở trình độ chung không thỏa mãn 2 loại học sinh
này, do đó cần có hình thức giúp đỡ riêng cho từng đối tượng HS.

16


1.3.4. Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh
Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh là quá trình hình thành
những nhận định, rút ra những kết luận hoặc phán đoán về năng lực học tập các
môn học, các hoạt động giáo dục (học lực) của học sinh.
Học lực bao gồm ba thành tố: Kiến thức, kỹ năng và thái độ được học

quy luật tâm lý học, giáo dục học, lý luận về quản lý để đưa hoạt động dạy học
từ trạng thái này sang trạng thái cao hơn để dần tiến tới mục tiêu giáo dục.
- Quản lý dạy học ở trường THPT nhằm :
+ Đảm bảo chất lượng dạy và chất lượng học của học sinh theo chuẩn
kiến thức, kỹ năng cần đạt ở từng khối lớp.
+ Góp phần nâng cao kết quả học tập của học sinh và chất lượng giáo
dục toàn diện
+ Hình thành các phẩm chất tư cách đạo đức xã hội chủ nghĩa cho
học sinh.
- Yêu cầu về sản phẩm quản lý dạy học ở trường THPT là :
+ Thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học, nâng cao chất lượng dạy học.
+ Hình thành ở học sinh những tri thức khoa học phổ thông cơ bản,
hiện đại.
+ Rèn luyện cho học sinh hệ thống những kỹ năng, kỹ xảo tương ứng;
phát triển các kỹ năng, tâm lý, đặc biệt là năng lực tư duy và năng lực hoạt
động trí tuệ.
1.4.2. Nội dung quản lý dạy học ở trường trung học phổ thông
Trong việc quản lý quá trình dạy học ở trường THPT cần bám vào các
nội dung sau:
- Quản lý thực hiện nội dung chương trình
+ Mục đích của quản lý thực hiện nội dung chương trình:
Duy trì kỷ cương, nề nếp trong dạy học; đảm bảo cung cấp đủ kiến thức,
kỹ năng của từng môn học, hoạt động giáo dục.
Giúp cán bộ quản lý có cơ sở chính xác để quản lý tốt hoạt động giảng
dạy của giáo viên.
+ Yêu cầu về quản lý thực hiện nội dung chương trình:
Để quản lý tốt thực hiện nội dung chương trình cán bộ quản lý trường
THPT cần quán triệt mục tiêu giáo dục THPT theo luật giáo dục đã quy định:
18



19