H O A HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

Ị ịa L í n h â n Văn
NGUYÊN SONG TÙNG - TRAN n g ọ c

n g o ạn

(Đồnịỉ chủ hiên)

PHAT TRIEN KINH TE XANH
TRONG NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
MỘT SỐ VẤN ĐỄ LÝ LUẬN VÀ THựC TlỄN

ÌU Y É N
LIỆU



PHÁT TRIỂN KINH TẾ XANH
TRONG NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM:
MÔT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUÂN VÀ THUC TIEN


Biên mục trên xuất bản phẩm của Thư viện Quốc gia Việt Nam

Phát triển kinh tế xanh trong nông nghiệp Việt Nam : Một số
vấn đề lý luận và thực tiễn / Nguyễn Song Tùng, Trần Ngọc Ngoạn
(ch.b.), Nguyễn Thanh Thủy... - H. : Khoa học xã hội, 2014. - 232tr.
: bảng ; 21cm
ĐTTS ghi: Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Viện
Địa lí Nhân văn. - Thư mục: tr. 226-229



MỤC LỤC

Trang
Danh mục thuật ngữ viết tắt

8
11

Lời nói đầu
Chương I
MỘT SỐ VẤN ĐÈ LÝ LUẬN VÀ THựC TIỄN
VỀ PHÁT TRIẺN KINH TẾ XANH
TRONG NÔNG NGHIỆP
1.

Khái niệm kinh tế xanh

13
13

II, Nền kinh tế xanh - mục tiêu hướng tới của
nhân loại

20

III. Kinh tế xanh trong nông nghiệp

27


58

1. Kinh nghiệm của Trung Quốc

58

2. Kinh nghiệm của Mỹ

60

3. Kinh nghiệm của Uganda

62

4. Kinh nghiệm của Thái Lan

65

5. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

68

Chương I I
PHÁT TRIỂN "KINH TÉ XANH"
TRONG NÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM,
T H ựC TRẠNG VÀ NHỬNG VẤN ĐÈ ĐẶT RA
I.

72

Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2011 - 2020
I.

159

Những nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển
kinh tế xanh trong nông nghiệp Việt Nam giai
đoạn 2011 -2020

159

IIắ Định hướng phát triển nông nghiệp Việt Nam
giai đoạn 2011 - 2020

185

III. Quan điểm cơ bản nhằm phát triển "Kinh tế
xanh" trong nông nghiệp ở Việt Nam giai đoạn
2011 -2 0 2 0

IV. Một số giải pháp cơ bản nhằm phát triển các
mô hình "Kinh tế xanh" trong nông nghiệp ở
Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020

187

194

1. Các định hướng về giải pháp


Tổ chức phát triển Nông nghiệp châu Á
Đan Mạch

BVTV

Bảo vệ thực vật

CSD

Chương trình nghị sự ủ y ban về Phát triển
bền vững

CLB

Câu lạc bộ

CNH - HĐH

Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa

ĐBSCL

Đồng bằng sông Cửu Long

ĐBSH

Đồng bằng sông Hồng

ESI



ITC

Trung tâm thương mại quốc tế

IFPRI

Viện Nghiên cứu Chính sách lương thực
quốc tế

IPCC

Hội đồng liên chính phủ về Biến đổi khí hậu

INM

Quản lý dinh dưỡng tổng hợp

IPM

Phòng trừ sâu hại tổng hợp

IRRI

Viện Nghiên cứu lúa quốc tế

ICM

Chương trình quản lý tổng hợp dinh dưỡng
và dịch hại cây trồng


Nông nghiệp - Phát triển nông thôn

NNHC

Nông nghiệp hữu cơ

NNVC

Nông nghiệp vô cơ

ODA

Hỗ trợ phát triển nước ngoài liên quan đến
lĩnh vực nông nghiệp

OECD

Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế

PTNT

Phát triển nông thôn

UNEP

Chương trình Môi trường Liên hiệp quốc

TBKT


WB

Ngân hàng Thế giới

XHCN

Xã hội chủ nghĩa

10


LỜI NÓI ĐẨU

Phát triển nền kinh tế xanh đã và đang là mục tiêu hướng tới
của các quốc gia trên thế giới, bao gồm cả các quốc gia phát triển
và các quốc gia đang phát triển.
Mục tiêu tổng quát của việc phát triển nền kinh tế xanh mà
nhân loại đang hướng tới là xây dựng nén kinh tế tăng trưởng
nhanh và bển vững, một xã hội no đủ vê' vật chất, công bằng về
xã hội, một đời sống tinh thẩn phong phú hài hòa trong đa dạng
và một môi trường sống trong lành, sạch đẹp nhờ vào việc khai
thác, sử dụng một cách hợp lý, có hiệu quả nguổn tài nguyên thiên
nhiên rất hữu hạn của trái đất.
Tháng 9 năm 2012, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chiến
lược quốc gia về tăng trưởng xanh được xem như một phần quan
trọng của định hướng chiến lược phát triển bển vững của Việt Nam
(VA 21) và cũng là một nội dung chính của hợp phần phát triển
kinh tế bển vững.
Chiến lược tăng trưởng xanh của Việt Nam là một yếu tố kích
thích tinh thần đối với các nhà khoa học nói chung, các nhà khoa

Tác giả

12


CHƯƠNG I

MỘT SỐ VẤN ĐỂ LÝ LUẬN VÀ TH ựC TIỄN
VỂ PHÁT TRIỂN KINH TẾ XANH
TRONG NÔNG NGHIỆP

Nông nghiệp là một ngành sản xuất, kinh doanh quan
trọng trong nền kinh tế quốc dân của một nước, nhất là đối
với những nước kém phát triển mà phần lớn là những nước
nông nghiệp. Vì thế, để có cơ sở bàn về khái niệm kinh tế
xanh trong nông nghiệp, trước hết cần xem xét nội hàm của
khái niệm kinh tế xanh nói chung.
I. KHÁI NIỆM KINH TẾ XANH
Tháng 6/1972, Hội nghị lần đầu tiên của Liên hiệp quốc
bàn về bảo vệ môi trường họp tại Stockholm (Thụy Điển).
Tại Hội nghị này, nhóm chuyên gia môi trường của câu
lạc bộ Rome đã trình bày bản báo cáo có tựa đề "Các giới
hạn tăng trưởng (The Limits to Growth) với kết luận gây
sửng sốt đối với những người tham dự và toàn thế giới
rằng: "Nếu thế giới tiếp tục duy trì cách thức và mức độ
phát triển như hiện tại thì trong thế kỷ XXI loài người sẽ
13


PHÁT TRIỂN KINH TỂ XANH..


nền kinh tế xanh là nền kinh tế có mức phát thải thấp, sử
dụng hiệu quả tài nguyên và hướng tới công bàng xã hộ i1.
Đưa ra sáng kiến nền kinh tế xanh, UNEP nhàm mục đích
hướng các nước "xanh hóa" nền kinh tế của mình thông qua
việc định hướng lại chính sách phát triển, đầu tư vào lĩnh
vực công nghệ sạch, năng lượng tái sinh, giao thông xanh,
dịch vụ nước và quản lý nước, tòa nhà xanh và nông lâm
nghiệp sinh thái bền vững.
Trong nền kinh tế xanh, đầu tư của nhà nước và tư nhân
vào nền kinh tế là nhằm làm giảm phát thải các bon, giảm
thiểu ô nhiễm môi trường, sử dụng hiệu quả năng lượng và
tài nguyên, ngăn chặn sự suy giảm đa dạng sinh học và các
dịch vụ hệ sinh thái... Điều này sẽ đồng thời làm tăng việc
làm và thu nhập cho người lao động. Như vậy khác với trước
đây, trong nền kinh tế xanh, đầu tư công cần phải ưu tiên
cho duy trì và phát triển nguồn vốn tự nhiên, nhất là những
nguồn tài sản thuộc sở hữu chung mang lại lợi ích cho mọi
người. Sự đầu tư đó cũng hướng tới nhóm người nghèo, bởi
sinh ké và an ninh của họ phụ thuộc nhiều vào tự nhiên và
họ là những đối tượng dễ bị tổn thương do tác động của
thiên tai cũng như sự biến đổi khí hậu.
1. UNEP (2011), Hướng tới nền kinh tế xanh - Lộ trình cho phát
triển bển vững và xóa đói giảm nghèo, Bản dịch của Viện Chiến
lược, Chính sách Tài nguyên và Môi trường. Nxb. Nông nehiệp.
Hà N ội, 2011, tr. 13.


Chướng I M ột số vấn đê lý luận và thực tiễn...



kinh tế xanh và phát triển kinh tế xanh về mặt lý thuyết, là
một bước tiến mới trên con đường thực hiện chiến lược phát
triển bền vững toàn cầu do Hội nghị thượng đỉnh trái đất về
môi trường và phát triển tổ chức tại Rio de Janeiro (Braxin)
năm 1992 và Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển
bền vững tổ chức ở Johanesburg (cộng hòa Nam Phi) năm
2002 đã xác định. Theo đó "Phát triển bền vững" là quá trình
phát triển có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa giữa ba
mặt của sự phát triển, gồm: phát triển kinh tế (nhất là tăng
trưởng kinh tế), phát triển xã hội (nhất là thực hiện tiến bộ,
công bằng xã hội, xóa đói giảm nghèo và giải quyết việc
làm) và bảo vệ môi trường (nhất là xử lý, khắc phục ô
nhiễm, phục hồi và cải thiện chất lượng môi trường; phòng
chống cháy và chặt phá rừng; khai thác hợp lý và sử dụng
tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên).
Điểm mới được nhắc tới ở trên là kinh tế xanh lấy mục
tiêu xanh hóa thị trường và các hoạt động sản xuất kinh
doanh và đầu tư cao vào bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và
hệ sinh thái, v.v... làm động lực để đạt được tăng trường
kinh tế và phát triển xã hội.
Tháng 6 năm 2012, 20 năm sau Hội nghị thượng đỉnh
Trái đất về môi trường và phát triển họp tại Rio de Janeiro
năm 1992, Hội nghị thượng đỉnh Thế giới về phát triển bền
vững cũng được tổ chức tại Rio de Janeiro (nên được gọi là
Hội nghị Rio + 20) có sự tham dự của 135 lãnh đạo các
nước, chính phủ và khoảng 50.000 đại biểu là giám đốc
18



PHÁT TRIỂN KINH TẾ XANH..,

nhau, điều đó phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, chẳng hạn
như đặc điểm địa lý, tài nguyên thiên nhiên, tiềm lực con
người - xã hội và trình độ phát triển kinh tế. Tuy nhiên,
những nguyên tắc quan trọng bao gồm đảm bào phúc lợi
cao nhất, đạt mục tiêu công bằng về mặt xã hội và hạn chế
tối đa những rủi rọ cho môi trường và hệ sinh thái thì vẫn
không thay đổi.
II.
NẾN KINH TẾ XANH - MỤC TIÊU HƯỚNG TỚI CỦA
NHÂN LOẠI
Mặc dù khái niệm Kinh tế Xanh (Green Economy) mới
được UNEP đề xuất, nhưng nội hàm của nó như đã đề cập ở
trên thực chất là sự nâng cấp của khái niệm truyền thống
trước đây là Kinh tế môi trường - "Environmental Economy".
Tuy nhiên, Kinh tế Xanh đã mở ra một hướng tiếp cận rộng
hơn cho cả những điều chỉnh tò chính sách kinh tế vĩ mô và
điều hành thực hiện trong kinh tế vi mô, nhất là đối với
chính sách công trong đầu tư cho khôi phục tài nguyên và
môi trường. Khái niệm mới ra đời nhưng trong thực tế đã có
nhiều quốc gia đã và đang thực hiện theo hướng xanh hóa
nền kinh tế, thậm chí các chỉ tiêu đo lường đã được một số
quốc gia áp dụng như GDP xanh (Green GDP) cho chỉ tiêu
kinh tế vĩ mô.
Đổi với hoạt động của doanh nghiệp, những sản phẩm có
chất lượng cao và có sức cạnh tranh trên thế giới troiỊg thời
gian vừa qua cũng là những sản phẩm không chi đạt về mặt



PHÁT TRIỂN KINH TẾ XANH..,

chiến lược quốc gia về "tăng trưởng xanh" vào tháng 9/2008.
Nội dung của chiến lược "tăng trường xanh" của Hàn Quốc
bao gồm:
1) Giảm thiểu phát thải khí nhà kính, tăng trường với các
bon thấp;
2) Lấy công nghiệp xanh và công nghệ xanh thân thiện
với môi trường làm động lực phát triển mới;
3) Phát triển công nghệ thông tin, công nghệ sinh học,
công nghệ tinh xảo để sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm
xanh và tạo công việc làm mới cho người lao động;
4) Nâng cao sức mạnh của doanh nghiệp trên trường quốc
tế bàng kỹ thuật và sản phẩm xanh;
5) Tái cơ cẩu lãnh thổ quốc gia thành lãnh thổ tăng trưởng
xanh, các bon thấp;
6) Hình thành phương thức sinh hoạt và tiêu dùng xanh
trong xã hội;
7) Nâng cao nhận thức, đạo đức và văn hóa về sản xuất
và tiêu dùng xanh;
8) Áp dụng thu thuế xanh - thuế phát thải khí nhà kính
và thuế ô nhiễm môi trường1.
1. N guyễn Thị Thắm, Nội dung chính sách tăng trưởng xanh cùa
Hàn Quốc. Tham luận tại Hội thảo: "Chiến lược tăng trường xanh
của Hàn Quốc và gợi ý cho Việt Nam". Hà Nội, tháng 12/2011.
22


___________________ Chương I. M ột số vấn để lý luận và thực tiễn...