ĐỀ CƢƠNG MÔN HỌC:

CÁC THỂ LOẠI BÁO CHÍ CHÍNH LUẬN
Đại học Quốc gia Hà Nội
Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Khoa Báo chí
Bộ môn Báo in – Báo ảnh
----------------------------------------1. Thông tin về giảng viên:
- Họ và tên:

Trần Văn Quang

- Bút danh:

Trần Quang

- Chức danh, học hàm, học vị: Cử nhân, giảng viên
- Thời gian, địa điểm làm việc: giảng viên thông báo cho lớp vào buổi học đầu
tiên của môn học
- Địa chỉ liên hệ:

254 Đặng Tiến Đông - Đống Đa – Hà Nội.

- Điện thoại:

không

- Email:

không


- Các môn học tiên quyết: Cơ sở lý luận báo chí - truyền thông.
Các thể loại báo chí thông tấn
- Các môn học kế tiếp:

Các thể loại báo chí chính luận - nghệ thuật.
Các chuyên đề về báo chí.

- Các yêu cầu đối với môn học:
+ Nghe giảng bắt buộc về lý thuyết thể loại.
+ Thực hành (bắt buộc) viết bài theo thể loại.
+ Viết báo cáo chuyên đề.
- Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:
+ Lý thuyết:

20 giờ.

+ Làm bài tập trên lớp:

08 giờ

+ Thảo luận:

12 giờ

+ Thực hành, thực tập :

08 giờ.

+ Tự học xác định:


Có kiến thức tƣơng đối vững về khoa học lập luận.
Nâng cao trình độ tƣ duy lý luận.
Viết tốt các bài báo chính luận theo thể loại.
Viết đƣợc tất cả các bài báo khác nhau trong hệ thống thể loại báo chí.
-Thái độ:
Sau chƣơng trình này, ngƣời học sẽ đƣợc xác lập ý thức trách nhiệm
trong lao động báo chí: cần cù, tƣ duy độc lập, tôn trọng sự thật và nâng
cao tính nhân văn của một ngƣời hoạt động trong lĩnh vực khoa học xã
hội, rèn luyện yính kiên nhẫn, biết tôn trọng ý kiến của ngƣời khác và
tranh luận về những vấn đề khác biệt trong cách hiểu và cách làm.
3.2. Mục tiêu khác
- Sinh viên có cái nhìn toàn cảnh về báo chí thế giới và báo chí Việt Nam.
- Nâng cao năng lực trình bày vấn đề có tính lý luận.
- Phát triển tƣ duy.
- Tiếp tục học tập và nghiên cứu ở cấp độ cao hơn.
3.3. Mục tiêu chi tiết của môn học.
môn học này là Lý thuyết và thực hành về thể loại báo chí. Trong đó có 8 thể
loại sinh viên cần nắm vững lý thuyết và ứng dụng vào hoạt động thực tiễn

Page3

Chú thích: Mục 3.3 - Mục tiêu chi tiết của môn học, do đặc điểm của


(thực hành). Vì thế tất cả 8 nội dung trong chƣơng trình đều đòi hỏi sinh viên
phải thực hiện những yêu cầu nhƣ nhau về những điều đã đƣợc trình bày trong
đề cƣơng của mục 3.3 nên tôi không trình bày cụ thể từng nội dung để không
lặp lại những điều đã trình bày.

Nội


ngành đã đƣợc trình bày - Có khả năng ứng
trong giáo trình (nhớ). - - dụng những thủ pháp
Có khả năng ứng dụng lý mới để tìm kiếm thông
thuyết vào công việc thực tin qua giao tiếp, tiếp
hành, tạo ra sản phẩm cận tƣ liệu, quan sát
đúng tiêu chí thể loại. Có hiện trƣờng, cách thức
khả năng tự khai thác tƣ phỏng vấn v.v..
liệu để viết bài theo yêu
cầu và mục đích đã định.

4. Tóm tắt nội dung môn học
Môn học Các thể loại chính luận báo chí bao gồm 8 phần (nội dung)
chủ yếu nhƣ sau: Sinh viên sẽ nghiên cứu về lý thuyết thể loại của nhóm chính
luận báo chí. Tiếp theo, sẽ nghiên cứu về cách thức quan sát hiện trƣờng, cách
thức tiếp cận sự kiện, con ngƣời và các tƣ liệu lƣu trữ để thu thập tƣ liệu,
các tác phẩm theo thể loại nhƣ: bài phản ánh, xã luận, bình luận, tiểu luận, phê

Page4

nghiên cứu vấn đề…Từ đó, dƣới sự hƣớng dẫn của giảng viên, sinh viên sẽ viết


bình tác phẩm, điểm báo, thƣ, điều tra. Trong mỗi thể loại lại có các dạng bài
khác nhau. Quá trình học – nghiên cứu và thực hành, sinh viên sẽ từng bƣớc
nắm chắc lý thuyết thể loại và các dạng của chúng để ứng dụng trong sản xuất,
sáng tạo tác phẩm đúng theo tiêu chí thể loại.
5. Nội dung chi tiết môn học
Chương 1: Bài phản ánh
1.1. Quá trình hình thành và phát triển của thể loại

1.6. Một số vấn đề cần chú ý trong quá trình xây dựng tác phẩm
- Lựa chọn lĩnh vực hoạt động báo chí phù hợp với khả năng.
- Cách thức thu thập và xử lý tư liệu.
- Phương pháp phân tích tư liệu để tìm thấy bản chất của sự kiện, hiện
tượng.
- Kỹ năng giao tiếp trong quá trình tiếp cận công chúng để tìm tư liệu.
- Cách thức tổ chức tác phẩm.
- Kiểm tra tư liệu và biên tập.- v.v..
Chương 2: Bình luận
2. 1. Sự hình thành và phát triển của bình luận/
2. 2. Đặc điểm của thể loại bình luận.
2. 3. Các dạng bình luận:
- Bình luận chung (bình luận tổng quan)
- Bình luận theo chủ đề.
- Bình luận quốc tế.
- Điểm thư.
2.4. Một số vấn đề cần chú ý khi viết bình luận.
Chương 3: Xã luận
3.1. Quan niệm về xã luận.
3.2. Các dạng xã luận.
- Xã luận tuyên truyền.
- Xã luận chỉ đạo.
3.3. Phương pháp viết xã luận.

Page6

- Xã luận nghiệp vụ.


Chương 4: Tiểu luận



7.2. Các dạng bài điểm báo:
- Điểm báo chung.
- Điểm báo theo chủ đề.
- Điểm tin.
7.3. Phương pháp thực hiện bài điểm báo.
Chương 8: Điều tra
8.1. Quan niệm về điều tra.
8.2. Điều tra với tư cách là thể loại báo chí.
8. 3. Hoàn cảnh để xuất hiện bài điều tra.
8.4. Những đặc điểm cơ bản của thể loại điều tra:
- Tính chất nóng hổi, bức xúc của đề tài.
- Tính hệ thống và tính logic trong lập luận và trình bày chứng cứ.
- Phân tích sự kiện.
8.5. Một số vấn đề về cấu trúc và ngôn ngữ của bài điều tra.
- Tựa đề và lời dẫn.
- Phần mào đầu.
- Phần giải quyết vấn đề.
- Phần kết luận.
8.6. Ngôn ngữ trong bài điều tra.
8.7. Thu thập tư liệu cho bài điều tra.
- Quan sát.
- Trò chuyện.
- Phỏng vấn.
- Và những phương pháp khác dựa trên hoàn cảnh cụ thể.
8.8. Xử lý tư liệu.

6. Học liệu:
6.1. Học liệu bắt buộc

số 5/2004.
14. Trần Quang: Về luận thuyết "Sự im lặng đường xoáy trôn ốc". Tạp chí
"Ngƣời làm báo", số 1/2000.
làm báo", số 5/2002, tr. 21 - 22.

Page9

15. Trần Quang: Tính khách quan và sự công bằng của tin tức. Tạp chí "Ngƣời


16. Trần Quang: Suy nghĩ về trách nhiệm chính trị của nhà báo trong giai đoạn
hiện nay, tạp chí Khoa học, ĐHTH Hà Nội, số 3/1995.
17. Trần Quang: Một số vấn đề về báo chí và báo chí học “Ngƣời làm báo”
tháng 6/1999.
18. Trần Quang: Cơ sở của sự hình thành các thể loại báo chí, tạp chí Khoa
học, ĐHTH Hà Nội, số 5/1994.
19. Trần Quang: Các luận thuyết về báo chí, “Nội san TTXVN”, tháng 6/1994.
20. Trần Quang: Bàn về cách phân chia thể loại báo chí, “Ngƣời làm báo”
tháng 9 và tháng 10/1999.
21. Trần Quang, Nhà báo - nhà sư phạm-người mở đường, “Nội san TTXVN”
tháng 6/1997 (trong cuốn “Làm báo – lý thuyết và thực hành)
22. Trần Hữu Quang: Chân dung công chúng truyền thông, Nxb Thành phố Hồ
Chí Minh, 2001.
23. Trần Đình Bá: Hành trình tới chân lý, Nxb Thanh Hoá, 1990.
24. Trần Công Mân: Tác phầm báo chí chọn lọc, Hội nhà báo Việt Nam xuất
bản, H., 2001.
25. Tập thể tác giả: Báo chí – những vấn đề lý luận và thực tiễn, T4 – T6, Nxb
Đại học Quốc gia, H., 2001.
26. Tạ Ngọc Tấn (chủ biên), Nguyễn Tiến Hài: Tác phẩm báo chí,T1, Nxb Giáo
dục, H., 1995.(Thƣ viện Học viện Báo chớ và Tuyên truyền).

Hình thức tổ chức dạy học
Lên lớp

Thực hành

Tự học
xác định

Lý thuyết

Bài tập

Thảo luận

Nội dung 1

2

1

1

1

2

7

Nội dung 2


1

3

1

2

11

Nội dung 5

2

1

2

1

1

7

Nội dung 6

2

1



3

1

2

1

2

9

Cộng

20

8

12

8

12

60

7.2. Lịch trình tổ chức dạy học cụ thể:
Tuần 1 - Nội dung 1. Thể loại Bài phản ánh.
Hình thức tổ

+Bài phản ánh nêu

- Đọc cuốn 1, từ tr.33tr. 94.
- đọc cuốn 2, từ tr.119128.
- Tìm Bài phản ánh
trên các báo (5 bài).
- Đọc cuốn "Làm báo lý thuyết và thực
hành", tr. 199-224

vấn đề.
Thảo luận:

Trên lớp

chú ý khi xây dựng

(1giờ tín chỉ)
Bài tập

- Những vấn đề cần
tác phẩm.

Trên lớp

(1giờ tín chỉ)

Xây dựng đề cƣơng
cho một bài phản ánh

Hình thức tổ


ánh.

cƣơng theo sách (nhƣ

viện

(2 giờ tín chỉ)

+ Kết cấu theo logic

đã giới thiệu ở tuần thứ và

hình thức.

nhất). Nắm chắc lý

trên

+ Kết cấu theo thời

thuyết về các dạng bài,

báo

gian.

tìm trên báo các dạng

+Kết cấu dựa trên

cƣơng để trình bày

- Thực hành viết bài

trong thảo luận.

phản ánh.
Tuần 3- Nội dung 2. Thể loại Bình luận
Hình thức tổ
chức dạy học
Lý thuyết

Thời gian,
địa điểm
Trên lớp

(2 giờ tín chỉ)

Nội dung chính
- Sự hình thành và

Yêu cầu sinh viên

Ghi
chú

Đọc cuốn 1, tr. 95-

phát triển của thể loại. 154; quyển 4, tr.33-43
- Đặc điểm thể loại.

bình luận.
- Chú ý phân biệt các
dạng bình luận.

Tuần 4. Nội dung 2: Thể loại bình luận (tiếp)
Hình thức tổ
chức dạy học
Thảo luận

Thời gian,
địa điểm
Trên lớp

(1 giờ tín chỉ)

Nội dung chính

Yêu cầu sinh viên

Ghi
chú

- Các dạng bình luận:
+ Bình luận chung.
+ Bình luận theo chủ
đề.
+ Bình luận quốc tế.
+ Điểm thƣ.
- Cách viết bài bình
luận

Trên lớp

(2 giờ tín chỉ).

Nội dung chính
- Quan niệm về xã
luận.
- Các dạng xã luận:

Yêu cầu sinh viên

Ghi
chú

Đọc cuốn 1, tr. 155188, cuốn 4, tr. 6388.

+ Xã luận chính trị
chung.
+ Xã luận tuyên truyền.
+ Xã luận chỉ đạo.
+ Xã luận nghiệp vụ.
- Phƣơng pháp viết xã
luận.
- Những điều cần chú ý
khi viết xã luận.
Thảo luận

Trên lớp

Về các vấn đề trên

- Những vấn đề quan

hiểu cách viết các bài

tâm khi viết bài thuộc

đó.

thể loại này.
Page15

Tự học


Tuần 6- Nội dung 3. Thể loại Xã luận (tiếp)
Hình thức tổ

Thời gian,

chức dạy học

địa điểm

Bài tập

Nội dung chính

Yêu cầu sinh viên

Lớp học


bài thuộc thể loại này.

cấch viết các bài đó.

Viết bài xã luận

Chuẩn bị đề tài, tƣ

Ghi
chú

(1giờ tín chỉ)

Thực hành

Trên lớp

(1 giờ tín chỉ

Thƣ viện

liệu và đề cƣơng

x2)
Tuần 7. Nội dung 4: Thể loại Tiểu luận

chức dạy học

Lý thuyết:


+ Chuyên luận.

(bài viết).

Ghi
chú

Page16

Hình thức tổ


+ Bình chú.
+ Ý kiến nhà chính
luận,
- Cách viết tiểu luận.
Tuần 8. Nội dung 4: Thể loại tiểu luận (tiếp)
Hình thức tổ

Thời gian,

chức dạy học

địa điểm

Thảo luận

Trên lớp


(1giờ tín chỉ)

Chọn 1 trong những

Đọc các bài tiểu luận

dạng tiểu luận trên

do giáo viên hƣớng

báo chí để viết

dẫn.

Tuần 9. Nội dung 4: Thể loại tiểu luận (tiếp)
Hình thức tổ

Thời gian,

chức dạy học

địa điểm

Nội dung chính

Yêu cầu sinh viên

chú

Tự học


(1 giờ tín

Thƣ viện

chỉ)x2

Page17

tiểu luận.


Tuần 10. Nội dung 5: Thể loại Phê bình và giới thiệu tác phẩm
Hình thức tổ

Thời gian,

chức dạy học

địa điểm

Lý thuyết

Trên lớp

( 2 giờ tín chỉ)

Nội dung chính

Yêu cầu sinh viên

7.30-9.30,

Đối chiếu lý thuyết

(2 giờ tín chỉ)

thứ 4,

thể loại với thực tiễn

P3, nhà A-B báo chí.

Trình những thu hoạch
của mình sau khi học
qua việc ứng dụng lý
thuyết để khảo sát tƣ
liệu trên các báo, nêu
những đánh giá về các
tác phẩm phê bình trên
báo.

Tuần 11. Nội dung 5: Thể loại Phê bình và giới thiệu tác phẩm (tiếp)
Thời gian,

chức dạy học

địa điểm

Nội dung chính



Tự học
xác định
(1giờ tín chỉ)

Trên lớp
Thƣ viện

Đối chiếu lý thuyết
thể loại với thực tiễn
báo chí.

Trình những thu hoạch
của mình sau khi học
qua việc ứng dụng lý
thuyết để khảo sát tƣ
liệu trên các báo, nêu
những đánh giá về các
tác phẩm phê bình trên
báo.
- Đọc cuốn 1, tr. 257286, cuốn 6: (đọc một
số bài phê bình văn
học)
- Đọc thêm cuốn sách
số 7

(1 giờ tín chỉ)

Trên lớp
Thƣ viện

- Quan niệm về thƣ

Đọc cuốn 1, tr. 287-

và thƣ trên báo.

322, Tìm đọc một số

- Sự xuất hiện thể loại thƣ trên báo, đặc biệt là
thƣ.

những bức thƣ mang

- Đặc điểm của chính

tính chất tranh luận về

luận thƣ tín.

học thuật.

- Những biến thể của
thể loại thƣ.
Sáng tạo thƣ

Thảo luận

Trên lớp

(1giờ tín chỉ)


đã đọc, đánh giá về

ảnh hƣởng đến nhiều

phƣơng pháp bút

ngƣời đọc. Trả lời câu

chiến trong thƣ của

hỏi: Tại sao thƣ trên

NAQ gửi Utơrây,

báo thƣờng tạo đƣợc
cảm giác gần gũi với
ngƣời đọc và hấp dẫn?

Page20

sáng tạo tác phẩm.


- Tìm đề tài cho một
Thực hành

Ở nhà

(1giờ tín chỉ)x2 Thƣ viện


Yêu cầu sinh viên

Ghi
chú

- Tìm hiểu thực trạng
điểm báo ở n ƣớc ta.
- Giới thiệu về bài
Lý thuyết:
(2 giờ tín chỉ)

điểm báo "chuẩn".
Trên lớp

- Giải thích tại sao
"Điểm báo" cần phải

Đọc cuốn 1, tr. 233344

là bài báo chính luận.
- Ứng dụng khoa học
lập luận trong điểm
báo.
- Các dạng bài điểm
Thảo luận
(1 giờ tín chỉ)

Trên lớp



thức nghị luận khi

báo và trong các thể

điểm báo.

loại khác.

Chuẩn bị hỏi về những

- giải đáp cho sinh

gì chƣa hiểu

viên
Thực hành
(1 giờ tín

Viết bài điểm báo
Ở nhà

chỉ)x2
Tự học xác
định.
(2 giờ tín chỉ)

chung và điểm báo
theo chủ đề.



Trên lớp

Nội dung chính

Yêu cầu sinh viên

Ghi
chú

- Quan niệm về điều

Đọc cuốn 1, tr. 345-

tra.

405, cuốn 5, tr. 290-

- Khi nào thì kết quả

305, toàn bộ cuốn 8.

điều tra của phóng

- Đọc toàn bộ tài liệu

viên là thể loại báo

giáo khoa.



(1giờ tín chỉ)

Trên lớp

- Làm việc theo nhóm.

điều tra, nắm đ ƣợc l

- Nêu đƣợc ý tƣởng tốt

ý thuyết thể loại

cho bài điều tra

- Khó khăn của
phóng viên điều tra,
cách khắc phục.
- Để viết tốt bài điều
tra.
- Giải đáp thắc mắc

Nêu câu hỏi

Page23

Thảo luận

Tìm hiểu về thể loại



Phân nhóm để thực

- Xác định mục tiêu

hành viết bài

của nhóm.
- Ph ân công nhiệm vụ
cho từng ngƣời phù
hợp khả năng.

Thực hành

Trên lớp

(1 giờ tín

Thƣ viện

chỉ)x2
Tự học

Ở nhà

xác định

Ôn tập toàn bộ kiến thứ
đã học


nhân

Các vấn đề lý thuyết và
khả năng xử lý theo từng
tình huống.

Mục đích kiểm tra
Đánh giá khả năng nhớ và
kỹ năng phân tích

Trọng
số

10

Đánh giá ý thức học tập,
Chủ yếu về lý thuyết

khả năng hiểu vấn đề và làm 15
việc độc lập
Khả năng làm việc tập thể,

Bài tập nhóm

Vận dụng lý luận trong

tinh thần hợp tác và trách

hoạt động thực tiễn


hoạt động thực tiễn.

9.2. Tiêu chí đánh giá các loại bài tập và kiểm tra đánh giá
9.2.1 Bài tập viết cá nhân/tuần:
Loại bài tập này thƣờng dùng để kiểm tra sự chuẩn bị, tự nghiên cứu của
sinh viên về một vấn đề không lớn nhƣng trọn vẹn. Các tiêu chí đánh giá các
- Nội dung:
1) Xác định vấn đề nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu rõ ràng, hợp lí.

Page25

loại bài tập này có thể bao gồm: