Đề bài: Phân tích luận điểm của Hồ Chí Minh: “Muốn xây dựng XHCN trước
hết cần có nhưng con người XHCN”. Liên hệ thực tiễn xây dựng con
người mới ở Việt Nam hiện nay.

BÀI LÀM
I.

Đặt vấn đề
Trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII đã khẳng định mục
tiêu của Đảng và nhà nước ta hiện nay là “xây dựng nước ta thành một
nước công nghiệp có cơ sở vật chất kĩ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lí,
quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng
sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần cao, quốc phòng an ninh vững
chắc, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh”. Vì vậy có thể
nói sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá định hướng xã hội chủ nghĩa là
“một cuộc cách mạng toàn diện và sâu sắc trong tất cả các lĩnh vực của
đời sống xã hội”. Đó trước hết là cuộc cách mạng con người, vì con người
và do con người. Chủ nghĩa xã hội chính là kết quả của của những nỗ lực
vượt bậc và bền bỉ của toàn dân ta, với những con người phát triển cả về
trí lực, cả về khả năng lao động, và tính tích cực chính trị “xã hội, và đạo
đức, tình cảm trong sáng” (Đảng Cộng sản Việt Nam - Văn kiện Hội nghị
lần thứ IV Ban chấp hành trung ương khoá VII). Nhận định trên một lần
nữa thể hiện rõ quan điểm của Đảng ta coi tư tưởng Hồ Chí Minh là một
trong những nền tảng tư tưởng quan trọng, thực hiện lời dạy của Bác trong
thời gian miền Bắc nước ta bắt tay vào xây dựng chủ nghĩa xã hội, mùa
xuân năm 1961: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có những

•

con người xã hội chủ nghĩa”. Lời Người chỉ ra rằng:
Con người luôn luôn là chủ thể sáng tạo trong bất cứ sự nghiệp cách mạng

rèn luyện Đảng Cộng sản Việt Nam thành một Đảng chân chính, bộ tham
mưu sáng suốt và kiên cường của giai cấp công nhân và dân tộc Việt Nam,
để lãnh đạo nhân dân tiến hành thắng lợi cuộc cách mạng giải phóng dân
tộc, thống nhất đất nước đi lên chủ nghĩa xã hội. Trong những di sản mà
Người để lại, những luận điểm của Người về Đảng Cộng sản Việt Nam nói
chung và vai trò của Đảng Cộng sản Việt Nam nói riêng đã đóng vai trò vô
cùng quan trọng trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và còn được vận dụng
cho đến ngày này. Một trong số những câu nói bất hủ mà Người để lại đó là:
“Cách mệnh trước hết phải có cái gì? Trước hết phải có Đảng cách mệnh,
để trong thì vận động và tổ chức quần chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc
vị áp bức và giai cấp vô sản mọi nơi. Đảng có vững thì cách mệnh mới
2


thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy”. (Đường
Cách mệnh, 1927).
Dưới ách thống trị của thực dân – phong kiến, có hàng trăm cuộc đấu tranh
giải phóng dân tộc theo hệ tư tưởng phong kiến và tư tưởng tư sản nổ ra,
nhưng cuối cùng đều không giải quyết nổi nhiệm vụ mà lịch sử đang đặt ra,
nhân dân đang mong đợi là giải phóng dân tộc khỏi ách thống trị của thực
dân phong kiến cùng với sự thấm nhuần những tư tưởng của chủ nghĩa Mác
– Lênin, “Đường Cách mệnh” đã ra đời đúng lúc nhằm vạch ra những cong
đường cụ thể để cách mạng thành công và đặc biệt là khẳng định vai trò to
lớn của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc lãnh đạo nhân dân kháng chiến.
Như chúng ta đã biết, không có một cuộc cách mạng nào thành công mà
không có sự đoàn kết, hợp tác nhất trí của dân chúng và người lãnh đạo.
Thật vậy, quần chúng nhân dân là lực lượng đông đảo và là nòng cốt của
cuộc cách mạng, nó kết thành những làn song vô cùng mạnh mẽ khiến nhiều
kẻ thù lớn mạnh cũng phải dè chừng. Cách mạng là việc chung của dân
chúng chứ không phải một hai người. Tuy nhiên, sức mạnh to lớn ấy chỉ

quay vòng, chu kỳ quay vòng hay đó là những biến động trong cơ cấu kinh
tế - xã hội, là sự thay đổi từ chất lượng này sang chất lượng khác.
-

Theo sổ tay Hán Việt, “cách mệnh” được hiểu là một biến đổi căn bản

lớn trong quan hệ xã hội, chính trị, thực hiện thông qua đấu tranh giai cấp.
Cuộc đấu tranh nhằm thực hiện hoặc biến đổi về căn bản.
-

Xuất phát từ thực tiễn Việt Nam, Hồ Chí Minh đã đi đến một định nghĩa

về “cách mệnh”, để từ lý luận đó trở thành lý luận cách mạng cho cách mạng
Việt Nam. “Không có lý luận cách mạng Việt Nam thì không có vận động
cách mạng Việt Nam”. Vậy Hồ Chí Minh đã đưa ra định nghĩa như thế nào
về “cách mệnh” và “Đảng cách mệnh”? Ngay từ trang đầu, chương đầu của
“Đường cách mệnh”, Nguyễn Ái Quốc đã đưa ra một định nghĩa mới chưa
hề có trong từ điển bách khoa: “Cách mệnh là phá cái cũ đổi ra cái mới, phá
cái xấu đổi cái tốt”. Và khi trở thành chủ tịch nước, Hồ Chí Minh cũng nhắc
lại một lần nữa rằng: “cách mệnh là tiêu diệt những cái gì xấu, xây dựng
những cái gì tốt”.
Quay trở lại với nhận định của Người: “Cách mệnh trước hết phải có cái gì?.
Trước hết phải có Đảng cách mệnh”. Vậy cái Người đề cập đến đó là “Đảng
cách mệnh”. “Đảng cách mệnh” là cái cần thiết nhất, là yếu tố quan trọng
hàng đầu của “cách mệnh”. Hay “Đảng cách mệnh” phải hiểu rõ được sứ
mệnh được giao của mình, phải biết thay đổi những gì cổ hủ, lạc hậu, loại bỏ
những cái xấu, phát huy những cái tốt để có cái nhìn đúng đắn về mọi vấn
4





tên phong của giai cấp công nhân , có khả năng đoàn kết , “tập hợp”, “lôi
kéo” các tầng lớp nhân dân khác đứng lên làm cách mạng. “Đây là đội tiên
phong, đội tham mưu của giai cấp vô sản, của nhân dân lao động và của cả
dân tộc” như Hồ Chí Minh từng nói. Vì thế mà “Đảng có vững thì cách
mạng mới thành công”.
Ở đây, Người cũng thật khéo léo và tinh tế khi lựa chọn hình ảnh so sánh hết
sức độc đáo mà cũng thật ý nghĩa khi so sánh Đảng như “người cầm lái”,
còn cách mạng ta như chiếc thuyền. Ta thử hình dung nếu như chiếc thuyền
mà không có người cầm lái nó sẽ trôi vô định, không phương hướng và rồi
sẽ bị cuốn trôi theo dòng nước, nhưng khi nó có người cầm lái thì tất nhiên
chiếc thuyền đó như được phập phồng nhựa sống, nó sẽ xác định được
phương hướng của mình. Đây cũng chính là cách so sánh ngầm của Hồ Chí
Minh nhằm khẳng định vai trò vô cùng quan trọng của Đảng. Đó là vai trò tổ
chức, lãnh đạo của Đảng dẫn dắt cách mạng thành công.
Tóm lại, xuất phát từ quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin và từ thực tiễn
của cuộc cách mạng cũng như những truyền thống của dân tộc, Hồ Chí Minh
đã khẳng định cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân vì vậy họ
cần phải được giác ngộ, được tổ chức, được lãnh đạo theo một đường lối
đúng đắn thì mới trở thành lực lượng to lớn, như nhiều chiếc đũa bó thành
một bó, chứ không phải “mỗi chiếc một nơi”, như con thuyền phải có người
cầm lái vững vàng theo một phương hướng đúng đắn thì thuyền mới vượt
qua được gió to song cả để đi đến bến bờ đến bến. Qua đây, Hồ Chí Minh
muốn khẳng định vai trò quan trọng của Đảng trong phong trào cách mạng,
giải phóng dân tộc.
2. Con người xã hội chủ nghĩa là gì?
Nhân tố con người là một nhân tố quan trọng nhất của mọi hoạt động. Để
tìm hiểu nhân tố này ta có thể xem xét trên nhiều phương diện, nhiều khía
cạnh khác nhau. Con người có thể nói gồm hai mặt đó là con người sinh

Mục tiêu chung của chủ nghĩa xã hội là độc lập, tự do dân tộc, hạnh phúc cho
nhân dân; đó là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được
hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học
hành. Hồ chí Minh nói một cách trực tiếp: “Nói một cách đơn giản và dễ hiểu
là: không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân” hay
nói một cách gián tiếp “ xây dựng một nước Việt Nam hòa bình thống nhất,
độc lập, dân chủ, giàu mạnh, góp phần vào sự nghiệp cách mạng thế giới”.
Mục tiêu vì con người được thể hiện rõ ràng hơn trong các mục tiêu cụ thể
sau:
a. Mục tiêu chính trị
Chủ nghĩa xã hội là một xã hội do nhân dân làm chủ, chế độ chính trị phải là
do nhân dân lao động làm chủ nhà nước là của dân, do dân và vì dân. Trong
xã hội đó Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý và mọi quyền lực thuộc về nhân
dân. Hồ Chí Minh vạch rõ rằng chính phủ là “đầy tớ chung của nhân dân, từ
chủ tịch toàn quốc đến làng, dân là chủ thì chính phủ là đầy tớ”. Mặt khác,
Hồ Chí Minh cũng xác định rằng dân là chủ thì người dân phải có nghĩa vụ
của người làm chủ và phải có tính năng động: ”Đã là người chủ nhà nước thì
phải chăm lo việc nước như chăm lo việc nhà. Đã là người chủ thì phải biết
tự mình lo toan gánh vác, không ỷ lại, không ngồi chờ”.
b. Mục tiêu kinh tế
Chủ nghĩa xã hội có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất
hiện đại và chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu.
Theo Hồ Chí Minh, chế độ chính trị của chủ nghĩa xã hội chỉ được bảo đảm
và đứng vững trên cơ sở một nền kinh tế vững mạnh. Nền kinh tế mà chúng
9


ta xây dựng là nền kinh tế xã hội chủ nghĩa với công - nông nghiệp hiện đại,
khoa học và kỹ thuật tiên tiến, cách bóc lột theo chủ nghĩa tư bản được xóa
bỏ dần, đời sống vật chất của nhân dân ngày càng được cải thiện. Nền kinh tế

Hồ Chí Minh đặt lên hàng đầu nhiệm vụ của cách mạng xã hội chủ nghĩa là
đào tạo con người. Bởi lẽ, mục tiêu cao nhất, động lực quyết định nhất công
cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội chính là con người. Trong lý luận xây dựng
con người xã hội chủ nghĩa, Hồ Chí Minh quan tâm trước hết đến mặt tư
tưởng. Người cho rằng: Muốn có con người xã hội chủ nghĩa, phải có tư
tưởng xã hội chủ nghĩa. Tư tưởng xã hội chủ nghĩa ở mỗi con người là kết
quả của việc học tập, vận dụng, phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, nâng cao
lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội. Hồ Chí Minh luôn luôn nhấn mạnh đến
trau dồi, rèn luyện đạo đức cách mạng; đồng thời Người cũng rất quan tâm
đến mặt tài năng, luôn tạo điều kiện để mỗi người rèn luyện tài năng, đem tài
10


năng cống hiến cho xã hội. Tuy vậy, Hồ Chí Minh luôn gắn tài năng với đạo
đức. Theo Người, "có tài mà không có đức là hỏng"; dĩ nhiên đức phải đi đôi
với tài nếu không có tài thì không thể làm việc được. Cũng như vậy, Người
luôn gắn phẩm chất chính trị với trình độ học vấn, chuyên môn, nghiệp vụ
trong đó "chính trị là tinh thần, chuyên môn là thể xác". Hai mặt đó gắn bó
thống nhất trong một con người. Do vậy, tất cả mọi người đều phải luôn luôn
trau dồi đạo đức và tài năng.
d. Mục tiêu xã hội
Chủ nghĩa xã hội là một xã hội công bằng hợp lý. Trong xã hội đó ai làm
nhiều hưởng nhiều, ai làm ít hưởng ít ai, ai không làm không hưởng. Các dân
tộc bình đẳng, miền núi ngày càng có nhiều điều kiện để tiến kịp miền xuôi.
Quan hệ xã hội được xây dựng với tiêu chí công bằng, dân chủ, bình đẳng,
tiến bộ. Quan hệ giữa người và người tốt đẹp. Con người trong xã hội phải
được giải phóng khỏi áp bức, bóc lột, bất công, phải được phát triển toàn
diện về trí lực, thể lực, đạo đức và tinh thần.
Với nhưng đặc trưng nêu trên Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng chủ nghĩa xã hội là
công trình tập thể do nhân dân lao động xây dựng lấy dưới lãnh đạo của

diện cộng đồng và cá nhân. Đó là:
Phát huy sức mạnh của đoàn kết của cả cộng đồng dân tộc- Động lực chủ yếu
để xây dựng đất nước.
Con người trên bình diện cộng đồng bao gồm tất cả các tầng lớp nhân dân:
công nhân, nông dân, trí thức...các tổ chức đoàn thể, các dân tộc và tôn giáo,
đồng bào trong nước và kiều bào ở nước ngoài...Người cũng không quên nhắc
giai cấp tư sản dân tộc cũng là một lực lượng tham gia xây dựng chủ nghĩa xã
hội, vì giai cấp tư sản dân tộc ở ta “có xu hướng chống đế quốc, có xu hướng
yêu nước. Hồ Chí Minh luôn xác định muốn xây dựng thành công chủ nghĩa
xã hội thì phải phát huy được khối đại đoàn kết dân tộc, bởi vì đây không phải
là sự nghiệp riêng của công nông mà là sự nghiệp của toàn dân tộc, mới giữ
vững được độc lập dân tộc.
Phát huy sức mạnh của con người với tư cách là cá nhân người lao động:
Sức mạnh của cộng đồng được hình thành từ sức mạnh của từng cá nhân và
thông qua sức mạnh của cá nhân vì thế cần phải có những biện pháp khơi dậy,
phát huy động lực của mỗi cá nhân. Hồ Chí Minh đã chỉ ra một hệ thống nội
dung, biện pháp vật chất và tinh thần, nhằm tác động vào đó, tạo ra sức mạnh
thúc đẩy hoạt động của con người cho CNXH. Bao gồm:
+ Tác động vào nhu cầu lợi ích con người. Bởi vì, vào chủ nghĩa xã hội là đi
vào trận tuyến mới, do đó Hổ Chí Minh cho rằng cần phải biết kích thích
những động lực mới, đó là lợi ích chính đáng của con người lao động. Phê
phán mạnh mẽ chủ nghĩa cá nhân hơn ai hết nhưng Người rất quan tâm đến
việc khuyến khích lợi ích cá nhân chính đáng, coi trọng động lực cá nhân tạo
ra sự kết hợp hài hòa giữa lợi ích cá nhân và xã hội.
+ Tác động vào các động lực chính trị tinh thần trên cơ sở coi trọng các đòn
bẩy kinh tế nhưng HCM cũng cho thấy rằng đó là phương thuốc chữa bách
bệnh có thể giải quyết tất cả những lĩnh vực hoạt động xã hội – tinh thần đòi
hỏi những hy sinh, thiệt thòi mà không có lợi ích vật chất nào có thể bù đắp
được. Phát huy quyền làm chủ và ý thức làm chủ của người lao động, thực
hiện công bằng xã hội, sử dụng vai trò điều chỉnh của các nhân tố khác như

công nghiệp và xây dựng; tạo chuyển biến tích cực về dịch vụ; xây dựng kết
cấu hạ tầng đồng bộ theo hướng hiện đại.
Giải quyết tốt và kết hợp hài hòa các vấn đề phát triển văn hóa, xã hội và con
người; tạo chuyển biến cơ bản về phát triển giáo dục và đào tạo, khoa học và
công nghệ; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo thêm nhiều việc làm; chăm
sóc sức khỏe nhân dân; kiềm chế tốc độ tăng dân số; làm cho đời sống xã hội
ngày càng lành mạnh; giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
Tăng cường quốc phòng và an ninh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc; phát triển các
quan hệ đối ngoại theo hướng rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa.
Phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa; đổi mới hệ thống chính trị; nâng cao năng
lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Ðảng; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội
chủ nghĩa, tăng cường hiệu lực và hiệu quả của Nhà nước và chính quyền các
cấp; phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân, không
ngừng tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Tuy nhiên, nước ta đang đứng trước nhiều thách thức lớn, đan xen nhau, tác
động tổng hợp và diễn biến phức tạp, không thể coi thường bất cứ thách thức
nào.
 Khó khăn:
+ Kinh tế vẫn trong tình trạng kém phát triển, nguy cơ tụt hậu xa hơn so với
nhiều nước trong khu vực và trên thế giới vẫn tồn tại.
+ Khoa học và công nghệ còn ở trình độ thấp.
+ Tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận
không nhỏ cán bộ, đảng viên gắn liền với tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí là
rất nghiêm trọng. Những biểu hiện xa rời mục tiêu của chủ nghĩa xã hội vẫn
chưa được khắc phục.

13


+ Các thế lực thù địch âm mưu "diễn biến hòa bình", gây bạo loạn lật đổ đang

2. Phát huy quyền làm chủ của nhân dân, khơi dậy mạnh mẽ tất cả các nguồn
lực, trước hết là nội lực để thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
Ngày nay, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước phải dựa vào nguồn lực trong
nước là chính, có phát huy mạnh mẽ nội lực mới có thể tranh thủ sử dụng hiệu
quả các nguồn lực bên ngoài. Trong nội lực, nguồn lực con người là vốn quý
nhất. Nguồn lực của nhân dân, của con người Việt Nam bao gồm trí tuệ, tài
năng, sức lao động, của cải thật to lớn. Để phát huy tốt sức mạnh của toàn dân
tộc để xây dựng và phát triển đất nước, cần giải quyết tốt các vấn đề sau:
+ Tin dân, dựa vào dân, xác lập quyền làm chủ của nhân dân trên thực tế, làm
cho chế độ dân chủ được thực hiện trong mọi lĩnh vực hoạt động của con

14


người, nhất là ở địa phương, cơ sở, làm cho dân chủ thật sự trở thành động lực
của sự phát triển xã hội.
+ Chăm lo mọi mặt đời sống của nhân dân để nâng cao chất lượng nguồn nhân
lực.
+ Thực hiện nhất quán chiến lược đại đoàn kết dân tộc của Hồ Chí Minh, trên
cơ sở lấy liên minh công - nông - trí thức làm nòng cốt, tạo nên sự đồng thuận
xã hội vững chắc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ,
văn minh.
3. Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại
Ngày nay, sức mạnh của thời đại tập trung ở cuộc cách mạng khoa học và công
nghệ, xu thế toàn cầu hóa. Chúng ta phải tranh thủ tối đa các cơ hội do xu thế
đó tạo ra để nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế; phải có cơ chế, chính sách đúng
để thu hút vốn đầu tư, kinh nghiệm quản lý và công nghệ hiện đại, thực hiện kết
hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
Muốn vậy, chúng ta phải có đường lối chính trị độc lập, tự chủ. Tranh thủ hợp
tác phải đi đôi với thường xuyên khơi dậy chủ nghĩa yêu nước, tinh thần dân

chủ, công bằng, văn minh. Đại hội Đảng lần thứ VIII (6-1996) đã nêu quan
điểm: “Lấy việc phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho sự phát
triển nhanh chóng và bền vững”. Và “Nâng cao dân trí, bồi dưỡng và phát huy
nguồn lực to lớn của con người Việt Nam là nhân tố quyết định thắng lợi của
công cuộc CNH-HĐH”.
IV. Kết thúc
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, con người được khái niệm vừa là mục tiêu của sự
nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, vừa là động lực của chính sự nghiệp
đó. Tư tưởng đó được thể hiện rất triệt để và cụ thể trong lý luận chỉ đạo cách mạng
dân tộc dân chủ nhân dân và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Mục tiêu của
chủ nghĩa xã hội chính là con người, để thực hiện được mục tiêu đó cấn có những
động lực mà trong đó con người giữ vai trò quan trọng nhất. Giữa mục tiêu và đông
lực có mối quan hệ biện chứng, và tác động qua lại với nhau.

16


17