Tìm hiểu cách đánh giặc độc đáo sáng tạo của nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

A.PHẦN MỞ ĐẦU.
1. Lí do chọn đề tài.
Trong cuộc sống hiện tại “độc lập- tự do- hạnh phúc” mà chúng ta có được đó là nhờ sự hy
sinh của biết bao thế hệ anh hùng chiến sĩ, để tái hiện lại cho thế hệ trẻ nay biết, hiểu, nhớ ơn
công lao to lớn ấy mà cha anh ta đã đánh đổi xương máu giành độc lập cho dân tộc Việt Nam.
Là sinh viên chuyên nghành Lịch Sử muốn nâng cao tầm hiểu biết của mình về lịch sử đấu
tranh chống giặc ngoại xâm của dân tộc. Hơn nữa, là một người dân bản xứ muốn đi sâu tìm
hiểu những giá trị sáng tạo của cha ông rút ra những bài học bổ ích để phục vụ cho cuộc sống
học tập và lao động, rèn luyện bản thân, góp phần xây dựng quê hương tốt đẹp hơn. Đồng thời,
muốn tìm hiểu mối quan hệ giữa lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc. Bạc Liêu-Cà Mau tuy là
hai tỉnh “sinh sau đẻ muộn” nhưng góp phần không nhỏ vào sự nghiệp chung-chống giặc ngoại
xâm bảo vệ Tổ Quốc nhất là trong cuộc kháng chiến chống Mỹ vĩ đại (1954-1975), nhân dân
Bạc Liêu-Cà Mau bằng trí và lực của mình đã sáng tạo nhiều cách đánh, nhiều hình thái chống
giặc rất độc đáo góp phần quan trọng đánh bại tên đế quốc mạnh nhất, hung hãn nhất để giải
phóng quê hương, giải phóng đất nước. Đó là lí do quan trọng để chúng tôi đi sâu tìm hiểu về
vấn đề này và trong giới hạn của một khóa luận tốt nghiệp chúng tôi xin phép đi sâu “tìm hiểu
cách đánh giặc độc đáo sáng tạo của nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau trong kháng chiến chống Mỹ
(1954-1975).
2. Lịch sử nghiên cứu.
“Lịch sử Đảng Bộ tỉnh Bạc Liêu” (1927-1975); Lịch sử “Bạc Liêu 30 năm kháng chiến
(1945-1975)” đã khái quát về cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau.
“Làng Rừng Minh Hải” (1958-1960); “Minh Hải địa chí” của Trần Thanh Phương đã dựng
nên những hình ảnh về cách đánh giặc độc đáo sáng tạo của nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau.
3. Mục đích nghiên cứu.
Tìm hiểu khía cạnh chiến thuật về cách đánh giặc độc đáo sáng tạo.
Thông qua đề tài, góp phần tìm hiểu thêm về con người Bạc Liêu-Cà Mau và những đóng
góp của họ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước vĩ đại của dân tộc. Đồng thời, khẳng
định truyền thống đấu tranh bất khuất kiên cường, mưu trí, sáng tạo của nhân dân ở vùng cực
Nam Tổ Quốc.



Tìm hiểu cách đánh giặc độc đáo sáng tạo của nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

B. PHẦN NỘI DUNG.
Chương 1
GIỚI THIỆU VÙNG ĐẤT NGƯỜI BẠC LIÊU-CÀ MAU
1.1.
Vị trí địa lí.
Bạc Liêu là một vùng đất thuộc đồng bằng sông Cửu Long có diện tích tự nhiên rộng
lớn, bờ biển dài, có rừng tram, rừng đước độ che phủ khá dày đặc, có nguồn tài nguyên thiên
nhiên phong phú. Nơi đây đã từng là căn cứ địa của xứ ủy Nam Bộ và khu Tây Nam Bộ qua
hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược.
Bạc Liêu vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX là tỉnh cực nam của Tổ Quốc Việt Nam.
Xóm mũi Rạch Tàu được xác định là điểm cuối cùng nằm trên vĩ tuyến 8 030’ bắc, kinh tuyến
1040 45’ đông, là vùng đất liền cực nam của tỉnh.
Tỉnh Bạc Liêu thời ấy (cả phần đất Cà Mau ngày nay) có diện tích tự nhiên 7.700km 2 lớn
nhất trong các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, phía bắc giáp với tỉnh Rạch Giá, phía bắc và
đông bắc giáp với tỉnh Cần Thơ và Sóc Trăng, phía nam và tây giáp biển Đông và biển Tây
với chiều dài bờ biển là 307km hình dáng như mũi con tàu rẽ sóng, biển Đông hướng về phía
tây, nơi tiếp giáp vùng biển Thái Lan, Malaisia…
Đất liền so với mặt nước biển cao từ 3 đến 0,5m, địa hình tương đối bằng phẳng, độ dốc
từ 0,01 đến 0,05/1km theo hướng từ đông bắc xuống tây nam.
Diện tích rừng tự nhiên, đến năm 1930 có khoảng 740.000 hecsta, rừng được nối tiếp
nhau bao quanh mũi Cà Mau từ phía nam sang phía tây, rừng tram U Minh Hạ thuở ấy kéo
dài tận huyện Hồng Dân và một phần của huyện Giá Rai, Vĩnh Lợi ngày nay. Đồng ruộng và
đất hoang lầy trũng chiếm phần lớn đất đaicó khoảng 400.000 hécta.
Địa hình và sông rạch vùng đất Bạc Liêu rất thuận lợi về giao thông đường thủy, tàu bè đi
lại thông thương tiện cơ động lực lượng bằng phương tiện đường sông và dễ giấu quân cho
cả ta và địch. Đặc biệt rừng đước Năm Căn và rừng tràm U Minh độ che phủ dày đặc rất

Dân cư trên vùng đất Thủy Chân Lạp sống rất thưa thớt trên các gò đất cao, thường gọi là
sóc. Cuộc sống của dân cư trong các sróc sống theo chế độ tự quản.
Trong quá trình các tập đoàn phong kiến Trịnh - Nguyễn phân tranh, các lưu dân người
Việt không muốn bị lôi cuốn vào cuộc chiến tranh, đã rời bỏ ruộng vườn đi dần về phương
Nam, đến sinh sống trên vùng đất Thủy Chân Lạp ngày càng đông.
Được sự đồng ý của người Chân Lạp, năm 1698, chúa Nguyễn Phúc Chu cử Thống suất
Nguyễn Hữu Cảnh vào Sài Gòn lập ra Gia Định phủ.
Năm 1708, Mạc Cửu(1) - một di thần nhà Minh, Trung Quốc, dâng phần đất Mang Khảm
cho chúa Nguyễn. Chúa Nguyễn phong Mạc Cửu làm Tổng binh cai quản trấn Hà Tiên. Trấn
Hà Tiên chạy dài từ Hà Tiên đến mũi Cà Mau. Cộng đồng người Khmer, người Kinh, người
Hoa ngày càng đông đúc, lập ra những thôn xóm đầu tiên trên vùng đất này.
Năm 1757, vua Chân Lạp hiến cho chúa Nguyễn Phúc Khoát vùng đất Trà Vinh, Ba
Thắc (Sóc Trăng - Bạc Liêu).
1

()

Mạc Cửu một di thần nhà Minh ở Trung Quốc không thuần phục nhà Thanh bỏ nước cùng tùy tùng gia quyến xuống
Phương Nam lập nghiệp ở xứ Mang Khảm (Hà Tiên).

SVTH: PHAN THỊ HỒNG XUÂN
GVHD: LÊ NGỌC THANH
4


Tìm hiểu cách đánh giặc độc đáo sáng tạo của nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

Toàn bộ vùng đất phương Nam từ Sài Gòn - Biên Hòa đến đất mũi Cà Mau thuộc về
chúa Nguyễn. Chúa Nguyễn lập ra Trấn Giang (Cần Thơ), Trấn Di (Sóc Trăng - Bạc Liêu).
Năm 1771, anh em nhà Tây Sơn khởi nghĩa đánh bật phong kiến nhà Nguyễn ra khỏi

(Circomsription Adminiftrantive).
Ngày 18-12-1882, Pháp cắt ba tổng Quản Long, Quản Xuyên, Long Thủy của tiểu khu
Rạch Giá (Arrondissement de Rạch Giá) và hai tổng Thạnh Hòa, Thạnh Hưng của tiểu khu Sóc
Trăng, thành lập tiểu khu Bạc Liêu.
Tiểu khu Bạc Liêu lúc đầu có hai đại lý (Délegation) là Vĩnh Lợi và Cà Mau(2).
Ngày 20-12-1899, toàn quyền Đông Dương ký sắc lệnh bỏ tên gọi tiểu khu, chuyển tiểu
khu thành tỉnh (Provine), đổi tên gọi Đại lý thành Quận.
Ngày 1-1-1900, sắc lệnh trên được áp dụng toàn Nam Kỳ. Tiểu khu Bạc Liêu chính thức
trở thành tỉnh Bạc Liêu.
Năm 1904, quận Vĩnh Lợi cắt phần đất phía Bắc lập thêm quận Vĩnh Châu.
Năm 1918, Pháp cắt phần đất phía Nam quận Vĩnh Lợi và phần đất phía Bắc quận Cà Mau
thành lập quận Giá Rai. Địa giới hành chính tỉnh Bạc Liêu do Pháp quản lý tồn tại đến cuối năm
1957 gồm có bốn quận: Vĩnh Châu, Vĩnh Lợi, Giá Rai và Cà Mau, với 38 làng.
Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, dưới sự quản lý của chính quyền cách mạng, địa
giới hành chính tỉnh Bạc Liêu có nhiều thay đổi. Do yêu cầu của cách mạng, đầu năm 1948,
tỉnh Bạc Liêu giao huyện Vĩnh Châu cho tỉnh Sóc Trăng.
Cũng trong năm 1948, chính quyền cách mạng Bạc Liêu tách các xã Tân Thuận, Tân
Duyệt, Tân Ân, Viên An, Năm Căn của quận Cà Mau thành lập quận Ngọc Hiển.
Ngày 13-11-1948, thành lập thị xã Bạc Liêu (tương đương với cấp quận) trực thuộc tỉnh.
Thị xã Bạc Liêu nằm gọn trên địa bàn làng Vĩnh Lợi quận Vĩnh Lợi.
Tháng 5-1950, chính quyền cách mạng tách các xã Khánh Bình, Khánh An, Khánh Lâm,
Thới Bình thành lập quận Trần Văn Thời.
Năm 1951, giải thể tỉnh Rạch Giá, Ủy ban kháng chiến Hành chính Nam Bộ sáp nhập hai
huyện An Biên, Phước Long (Hồng Dân) vào tỉnh Bạc Liêu.
Năm 1952, Bạc Liêu giải thể huyện Vĩnh Lợi.
2

()

Đại lý (Délegation) đại diện cho nhà nước thực dân đặt bên cạnh để kiểm soát cơ quan chính quyền một địa phương

quản lý.
Ngày 8-9-1964, chính quyền Sài Gòn ký Sắc lệnh 254/NV tái lập tỉnh Bạc Liêu. Địa giới
hành chính tỉnh Bạc Liêu gồm các quận: Giá Rai, Vĩnh Lợi, Phước Long (3), Vĩnh Châu và tỉnh
lỵ Bạc Liêu. Địa giới nói trên tồn tại đến ngày 30-4-1975.
3

()

Thị trấn Ngan Dừa thuộc tỉnh Chương Thiện.

SVTH: PHAN THỊ HỒNG XUÂN
GVHD: LÊ NGỌC THANH
7


Tìm hiểu cách đánh giặc độc đáo sáng tạo của nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

Về phía chính quyền cách mạng, tháng 11-1973 khu ủy Khu Tây Nam Bộ quyết định tái
lập tỉnh Bạc Liêu lần thứ nhất. Địa giới hành chính tỉnh Bạc Liêu gồm các huyện: Giá Rai, Vĩnh
Lợi, Hồng Dân (bao gồm cả thị trấn Ngan Dừa) và thị xã Bạc Liêu.
Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, năm 1976, Chính phủ Cách mạng Lâm thời
Cộng hòa miền Nam Việt Nam hợp nhất hai tỉnh Bạc Liêu, Cà Mau lấy tên là tỉnh Cà Mau Bạc Liêu. Sau đó đổi thành tỉnh Minh Hải. Địa giới hành chính tỉnh Minh Hải gồm các huyện:
Hồng Dân, Vĩnh Lợi, Giá Rai, Trần Văn Thời, Thới Bình, Cái Nước, Ngọc Hiển, Năm Căn và
hai thị xã Bạc Liêu, Cà Mau.
Xuất phát từ tình hình mới, nhiệm vụ mới, kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa IX (1996), đã
quyết định chia tỉnh Minh Hải thành hai tỉnh: Bạc Liêu và Cà Mau.
Ngày 1-1-1997, tỉnh Bạc Liêu được tái lập lần thứ hai, có bốn đơn vị hành chính cấp
huyện là: Giá Rai, Vĩnh Lợi, Hồng Dân và thị xã Bạc Liêu, có diện tích là 2.484,960km 2, dân số
772.089 người, trong đó có ba dân tộc chính là Kinh, Khmer và Hoa. Cộng đồng ba dân tộc
Kinh, Khmer, Hoa có mối quan hệ mật thiết trong đời sống vật chất và tinh thần, luôn tôn trọng

các nước Châu Âu phát triển mạnh mẽ, ra sức tìm kiếm thị trường ở phương Đông để vơ vét
nguyên liệu và thị trường tiêu thụ hàng hóa.
Các nước đế quốc Anh, Pháp, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha tràn sang Châu Á, liên tiếp
chiếm nhiều thuộc địa, trong đó có thực dân Pháp xâm lược Việt Nam từ đầu tháng 9-1858.
Đến giữa năm 1882, quân Pháp chiếm toàn bộ lãnh thổ Việt Nam. Thực dân Pháp đã chia
nước Việt Nam thành ba kỳ:
- Nam Kỳ: Cai trị theo chế độ thuộc địa(4).
- Bắc Kỳ và Trung Kỳ cai trị theo chế độ bảo hộ(5).
Ngày 1-5-1900, Pháp ra Nghị định phủ nhận quyền sở hữu ruộng đất trong luật
pháp phong kiến nhà Nguyễn, thực thi luật đất đai của Pháp ở các thuộc địa. Theo luật nói trên,
đất đai của những người theo nghĩa quân Cần Vương chống Pháp, bị coi là đất vô chủ, Pháp
4

5

()

Chế độ thuộc địa: Là toàn bộ đất đai đều trở thành đất đai của Pháp. Pháp đặt quan người Pháp cai trị từ Trung
ương đến tỉnh và quận;
()
Chế độ bảo hộ: Bộ máy quan lại phong kiến triều Nguyễn vẫn còn, nhưng đã bị Pháp chi phối cả nội trị và ngoại
giao. Vua nhà Nguyễn chỉ là bù nhìn, mất hẳn quyền độc lập.

SVTH: PHAN THỊ HỒNG XUÂN
GVHD: LÊ NGỌC THANH
9


Tìm hiểu cách đánh giặc độc đáo sáng tạo của nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)


Tiêu biểu cho nét văn hóa đó là tính cách gan góc, kiên cường, cần cù, sáng tạo, chung
sức chung lòng để chống chọi với thiên nhiên, thú dữ và chống giặc ngoại xâm, đồng thời chinh
phục khai thác những sản vật mà thiên nhiên ưu đãi để tạo lập một cuộc sống ấm no cho bản
thân gia đình họ, dần tạo ra hàng hóa dồi dào giao thương với các tỉnh miền Tây. Họ sống
phóng khoáng hào hiệp , sẵn sàng giúp đỡ, tương trợ cho những ai mới đến và rất căm ghét cho
chế độ thực dân phong kiến, khao khát độc lập tự do; họ là những người chống sưu cao thuế
nặng, tránh những áp bức bất công của nhà cầm quyền phong kiến, muốn lẫn tránh sự bắt bớ tù
đày nên thích sống dọc ngang, không bị cường quyền áp chế.
Đặc biệt, nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau có một truyền thống cách mạng vẻ vang. Ngay sau
khi Đảng cộng sản Việt Nam thành lập (3/2/1930), nơi đây đã hình thành nhiều tổ chức Đảng
như: Chi bộ cách Cà Mau, chi bộ Bạc Liêu, chi bộ Phong Thạnh, chi bộ Giá Rai, chi bộ Tân
Thành…nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau sớm giác ngộ cách mạng đứng lên đấu tranh chống thực
dân Pháp, phát xít Nhật và bọn địa chủ phong kiến giành lại từng tấc đất, giạ lúa. Tiêu biểu ở
Đồng Nọc Nạng (Giá Rai) có gia đình ông Mười Chức dùng dao mác chém Tây-cò vô cướp lúa,
cướp ruộng, ở Trần văn Thời nhân dân ấp công nghiệp biểu tình chống tên địa chủ Nguyễn Cao
Hoài, Phan Ngọc Hiển lãnh đạo nhân dân Rạch Gốc (nay thuộc huyện Ngọc Hiển) làm nên cuộc
khởi nghĩa Hòn Khoai, giết tên chánh đảo, giải phóng Hòn Khoai. Cuộc khởi nghĩa làm chấn
động cả nước làm cho giặc Pháp hoang mang lo sợ. Người anh hùng Phan Ngọc Hiển vang
danh muôn thuở.
Bạc Liêu-Cà Mau trong kháng chiến chống Pháp cũng như trong kháng chiến chống Mỹ
là một địa bàn chiến lược quan trọng là vùng căn cứ vững chắc của Trung ương cục và khu,
miền…Nơi đây, trong chín năm kháng chiến chống Pháp đã lập nên nhiều chiến công oanh liệt:
Mặt trận Tân Hưng Tây chặn quân Pháp trên bốn tháng bằng vũ khí tự tạo (thủy lôi dồn thêm
tro trấu) đã đánh chiềm tàu chiến của địch làm cho chúng kinh hoàng khiếp sợ và cũng bằng
bàn tay khéo léo và trí thông minh-sáng tạo, nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau đã chế tạo thêm nhiều
vũ khí, nhiều cách đánh độc đáo như chiến công đánh chìm tàu chiến ở Ao Kho, Nhị Nguyệt…
SVTH: PHAN THỊ HỒNG XUÂN
GVHD: LÊ NGỌC THANH
11


Trước âm mưu mới của địch, Trung ương Đảng và Bộ Chính trị chủ trương chuyển
hướng chiến lược cách mạng, xác định: Nhiệm vụ chung của cách mạng hai miền là đoàn kết và
lãnh đạo nhân dân đấu tranh thực hiện Hiệp định đình chiến, củng cố hòa bình, xây dựng miền
Bắc lên chế độ dân chủ mới; giữ vững và đẩy mạnh cuộc đấu tranh chính trị ở miền Nam nhằm
củng cố hòa bình, thực hiện thống nhất, độc lập, dân chủ trong cả nước.
Nhiệm vụ cách mạng mới đòi hỏi phải xây dựng một Mặt trận Dân tộc thống nhất rộng rãi dưới
sự lãnh đạo của Đảng, với nội dung hình thức phù hợp để đoàn kết tập hợp mọi tầng lớp nhân dân hoàn
thành thắng lợi nhiệm vụ cách mạng trong thời kỳ mới.
Đại hội thành lập Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tiến hành từ ngày 5 đến 10-9-1955 tại Thủ
đô Hà Nội. Về dự có 360 đại biểu thay mặt cho các tầng lớp nhân dân, các chính Đảng, đoàn
thể, các tôn giáo, Hội nghề nghiệp, các lực lượng vũ trang và Kiều bào nước ngoài. Cụ Tôn Đức
Thắng, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Liên Việt tuyên bố thành lập Mặt trận mới: Mặt trận Tổ quốc
Việt Nam và nhấn mạnh, Mặt trận Liên Việt đã làm tròn nhiệm vụ trong 10 năm qua và từ nay
sẽ hòa mình trong Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Đại hội tham luận, thảo luận và biểu quyết nhất
trí cao Cương lĩnh 10 điểm và Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; bầu Ủy ban Trung ương
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam gồm 81 vị; Chủ tịch Hồ Chí Minh được suy tôn làm Chủ tịch danh
6

()

Chế độ thực dân kiểu mới: Là chế độ thực dân trá hình, Mỹ thống trị miền Nam bằng chính quyền, quân đội bản
xứ, không trực tiếp thống trị như thực dân Pháp trước đây.

SVTH: PHAN THỊ HỒNG XUÂN
GVHD: LÊ NGỌC THANH
13


Tìm hiểu cách đánh giặc độc đáo sáng tạo của nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)



Tìm hiểu cách đánh giặc độc đáo sáng tạo của nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

Pháp ở thị trấn Cà Mau, Giá Rai rút về thị xã Bạc Liêu. Nhân dân vùng tập kết nhà nhà treo cờ,
sửa sang nhà cửa đường xá sạch đẹp thông thoáng, mít tinh mừng hòa bình, mừng chiến thắng.
Thực hiện chủ trương của Trung ương Cục miền Nam và lời kêu gọi của Ủy ban Liên Việt các
cấp, toàn dân trẻ, già, trai, gái hăng hái chung sức xây dựng nông thôn sạch đẹp, nuôi chứa và
bảo vệ an toàn lực lượng các nơi đến tập kết; xây dựng các trạm bảo sanh, sửa chữa trường học,
tổ chức các đội ca múa, bóng đá, bóng chuyền… đồng bào còn đắp đê ngăn mặn cho mùa sản
xuất năm sau… Bộ mặt vùng tập kết tươi vui nhộn nhịp hẳn lên. Gia đình cán bộ chiến sĩ tập
kết từ các tỉnh và vùng địch tạm chiếm đến thăm con em, ai cũng khen ngợi chế độ tươi đẹp của
chính quyền cách mạng, đồng bào còn được các y, bác sĩ, dân y Nam bộ trị bệnh, cấp thuốc, cây
“Philatôp”(7). Về sau có cả các nhà tư sản, trí thức, giáo chức, sĩ quan của địch cũng bí mật vào
vùng tập kết để tận mắt nhìn thấy thực chất cách mạng, cộng sản như thế nào.
Nhân dân vùng tập kết trong tỉnh còn được chính quyền xóa nợ cũ, tạm cấp tạm giao đất
thêm cho những nông dân không đất và thiếu đất, đổi tiền cho dân để sử dụng khi Pháp tiếp
quản. Ta thu hồi giấy bạc ngân hàng Việt Nam (còn gọi là tiền Cụ Hồ), đổi lại tiền Đông Dương
cho dân.
Trước khi bước vào trận chiến đấu mới, các cấp Mặt trận Liên Việt và nhân dân Bạc Liêu
đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ an toàn khu tập kết 200 ngày. Bán đảo Cà Mau xây
dựng nên mô hình ưu việt của chế độ dân chủ mới, để lại ấn tượng tốt về cách mạng trong lòng
người, củng cố thêm lòng tin thắng lợi.
Chuẩn bị cho giai đoạn cách mạng mới, Bộ Chính trị Trung ương Đảng quyết định giải
thể Trung ương Cục miền Nam, thành lập Xứ ủy Nam bộ do đồng chí Lê Duẩn làm Bí thư.
Tháng 10-1954, Xứ ủy họp ra Nghị quyết 01 về tình hình nhiệm vụ mới của Nam bộ. Nghị
quyết 01 nêu rõ: “Yêu cầu của cuộc đấu tranh là bắt buộc đối phương phải thi hành Hiệp định
Giơ-ne-vơ, thực hiện tự do dân chủ, cải thiện đời sống của nhân dân, dân chủ hóa chính quyền
miền Nam để đi đến Tổng tuyển cử toàn quốc, thực hiện thống nhất, độc lập, dân chủ cho cả
7


Vĩnh Châu và thị xã Bạc Liêu do đồng chí Lê Văn Út (Út Rổ) phụ trách.
Tỉnh ủy phân công một số đồng chí tiếp tục chỉ đạo công tác tập kết chuyển quân, còn đại
bộ phận tập trung chỉ đạo nhiệm vụ chuyển hướng chiến lược, chuẩn bị tổ chức, lực lượng cho
giai đoạn cách mạng mới. Tỉnh ủy chỉ định các Huyện, Thị ủy bí mật, chuẩn y các xã ủy bí mật,
cấp ủy huyện, thị và xã chọn một số cán bộ có nghiệp vụ phụ trách công tác Dân vận, Mặt trận
và Binh Tề vận giúp cấp ủy chỉ đạo chung; Quyết định việc xếp loại đảng viên ABC, loại A tích
cực tập hợp vào các chi bộ bí mật, loại B trung bình giao việc bồi dưỡng đơn tuyến, loại C yếu
8

() )

“Báo cáo tình hình từ hòa bình lập lại đến năm 1961” trong Hội nghị Trung ương Cục Miền Nam lần thứ nhất.
Lưu trữ tại Cục Lưu trữ văn phòng TW Đảng - Hà Nội.

SVTH: PHAN THỊ HỒNG XUÂN
GVHD: LÊ NGỌC THANH
16


Tìm hiểu cách đánh giặc độc đáo sáng tạo của nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

kém bố trí điều động hoặc lắng lại tiếp tục bồi dưỡng; Quyết định giải thể các cấp chính quyền,
Mặt trận, đoàn thể chính trị, trở về bám các tổ chức công khai của quần chúng làm nhiệm vụ
lãnh đạo đấu tranh chống địch; Quyết định tổ chức Đoàn Thanh niên lao động gồm đối tượng
thanh niên tiên tiến, làm cánh tay đắc lực và đội hậu bị của Đảng, Đoàn hoạt động theo phương
châm bí mật. Tỉnh ủy lập bộ phận tiếp nhận lực lượng vũ trang và vũ khí của Trung ương để lại
đề phòng khả năng chuyển sang chiến tranh cách mạng. Bộ phận Binh tề vận khẩn trương chuẩn
bị người đưa vào chính quyền quân đội địch làm cơ sở nội tuyến phục vụ cách mạng. Tỉnh ủy
phân công một số đồng chí chuyên trách xây dựng căn cứ ăn ở làm việc của Xứ ủy Nam bộ.
Cán bộ, Đảng viên được học tập quán triệt tình hình nhiệm vụ mới, công tác bí mật, quần

đơn phương tiến hành bầu cử Quốc hội Việt Nam cộng hòa (4-3-1956); trắng trợn khước từ Hội
nghị Hiệp thương, Tổng tuyển cử 20-7-1956, chà đạp Hiệp định Giơ-ne-vơ. Đối với nhân dân,
chính sách của chúng là thẳng tay trấn áp, buộc qui thuận chính thể Quốc gia, tiêu trừ cộng sản.
Trên lĩnh vực kinh tế chính trị, chúng thực thi chính sách cải cách điền địa phản động bằng liên
tiếp các chỉ dụ số 2 và số 7 buộc nông dân làm khế ước nộp tô cho địa chủ và sau là chỉ dụ 57
truất hữu ruộng đất của địa chủ bán cho nông dân, nhằm xóa bỏ quyền lợi ruộng đất cách mạng
cấp cho nông dân, vừa phục hồi giai cấp địa chủ làm chỗ dựa cho chính quyền Diệm.
Chính sách phản dân, hại nước, phá hoại Hiệp định Giơ-ne-vơ của Mỹ - Diệm gây bất
bình phẫn nộ trong quảng đại quần chúng, bị thế giới cô lập, dẫn tới phong trào đấu tranh quyết
liệt rộng khắp của nhân dân.
Ở Bạc Liêu, đại bộ phận quần chúng sống trong vùng kháng chiến nhiều năm, giác ngộ
chính trị cao, được cán bộ Dân vận, Mặt trận các cấp chuẩn bị về tinh thần lực lượng chủ động
đối mặt chính quyền quân đội địch, từ đó các chủ trương hành động phi nghĩa của chúng đều bị
phong trào quần chúng đấu tranh, phản kháng quyết liệt.
Địch tiếp quản khu tập kết và các vùng giải phóng cũ, bắt dân đập phá nghĩa trang liệt sĩ,
trạm y tế bảo sanh và các công trình văn hóa kháng chiến để lại. Quần chúng quyết liệt phản
đối, đấu tranh lý lẽ và dùng áp lực số đông, địch đuối lý và hoảng sợ phải chùn tay. Ở thị trấn
Cà Mau, thị trấn Phước Long và một số nơi địch phải lén lút phá dỡ vào ban đêm.
Địch lén lút bao vây, biệt kích tìm diệt cán bộ ta, cán bộ Dân vận - Mặt trận các cấp hướng
dẫn quần chúng tổ chức mạng lưới thông tin báo động bằng ám hiệu, báo tịnh để cán bộ phòng
tránh, về sau địch dùng biệt kích ban đêm, từng xóm ấp tổ chức đội chống cướp, trang bị trống
mõ gậy gộc, đuốc, khi phát hiện địch trống mõ vang lên, quần chúng đối mặt đấu tranh lý lẽ với
địch, nhiều nơi quần chúng rượt đuổi địch, giải thoát được cán bộ ta. Phong trào chống cướp sôi
nổi nhất là nhiều xã ở huyện Hồng Dân, huyện Giá Rai, giải thoát hàng chục cán bộ xã, huyện. Ở
Hồng Dân giải thoát đồng chí Trần Tấn Tài (Ba Phương) Bí thư Huyện ủy. Cùng với đấu tranh
SVTH: PHAN THỊ HỒNG XUÂN
GVHD: LÊ NGỌC THANH
18



Tìm hiểu cách đánh giặc độc đáo sáng tạo của nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

Hồng Dân) nhận chìm ghe lúa thu tô của địa chủ, nông dân xã Vĩnh Hưng đâm chết địa chủ Cai
Tổng Tài… làm chùn tay số địa chủ ôm chân địch, Chỉ dụ 57 của Diệm chỉ có kết quả hạn chế ở
vùng thị xã, thị trấn.
Đồng bào Kinh, Khmer, Hoa ở Bạc Liêu đã đoàn kết gắn bó trong một cộng đồng dân tộc
từ lâu đời, đã trở thành truyền thống tốt đẹp. Bước vào giai đoạn cách mạng mới, trước kẻ thù
chung của dân tộc, đồng bào Kinh, Khmer, Hoa tiếp tục phát huy truyền thống đoàn kết gắn bó
hòa mình trong các phong trào đấu tranh chung dưới ngọn cờ thống nhất của tổ chức Mặt trận
các cấp.. Bên cạnh đó trước các chính sách độc tôn kỳ thị dân tộc, tôn giáo của Mỹ-Diệm, đồng
bào Kinh, Khmer, Hoa và các tôn giáo trong tỉnh đã kiên cường đấu tranh chống địch bảo vệ lợi
ích dân tộc tự quyết và tự do tín ngưỡng.
Đối với người Khmer, người Hoa chính quyền Mỹ - Diệm thi hành chính sách cưỡng bức
đồng hóa dân tộc. Tháng 7-1956, chúng buộc họ phải nhập quốc tịch Việt Nam, ghi thành phần
dân tộc là “người Khmer gốc Việt”, “người Hoa gốc Việt”. Nếu chống lại bị phân biệt đối xử, bị
cấm kinh doanh 11 nghề tại các đô thị miền Nam theo Dụ số 53 ngày 6-9-1956 (10) buộc người
Khmer phải thay tên đổi họ như người Việt (không lấy họ mẹ); cắt đứt quan hệ bình thường với
Campuchia; cấm trường học và nhà chùa dạy chữ Khmer; công chức người Khmer phải mặc áo
dài khăn đóng như quan chức Việt; giải tán Sa-na-bôn-đi-trông và Hội Samakum. Về Phật giáo,
cắt dứt quan hệ với Giáo Hội Maha Nikay Campuchia, thành lập Hội Phật giáo Theravađa do
Lâm Em tay sai Diệm làm Tăng thống. Chính sách phản động độc tài của Mỹ - Diệm xâm phạm
đến truyền thống và tín ngưỡng thiêng liêng của đồng bào sư sãi Khmer.
Được sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, sự chỉ đạo trực tiếp của cán bộ Dân vận - Mặt trận tỉnh,
phong trào đấu tranh đòi chính quyền Mỹ - Diệm hủy bỏ các sắc lệnh và Chỉ dụ phản động ngày
càng tập hợp đông đảo sư sãi, trí thức và đồng bào Khmer trong tỉnh, phối hợp với đồng bào sư
sãi các tỉnh Sóc Trăng, Trà Vinh, Rạch Giá, khí thế càng quyết liệt. Mặt khác, đấu tranh phản
10

()


Chơn đạo Hậu Giang. Trước áp lực đấu tranh và dư luận ngày càng rộng khắp, mạnh mẽ, bất lợi
cho chế độ, Ngô Đình Diệm phải ra lệnh thả người bị bắt, trả lại tài sản, tháo bảng hiệu “Cao
Đài Thống Nhất” và rút quân khỏi tòa thánh Ngọc Sắc. Thắng lợi này càng củng cố lòng tin
đoàn kết đấu tranh bảo vệ tôn giáo, lòng tin và vị trí hợp pháp của Cao đài Hậu Giang thêm
vững chắc, khối Liên giáo đoàn kết các hệ phái Cao đài do Minh Chơn đạo chủ trì cũng được
củng cố, mở rộng, chính sách trấn áp và chia rẽ tôn giáo của Mỹ - Diệm thất bại nghiêm trọng.
SVTH: PHAN THỊ HỒNG XUÂN
GVHD: LÊ NGỌC THANH
21


Tìm hiểu cách đánh giặc độc đáo sáng tạo của nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

Cuối năm 1956, đánh dấu hai năm đầu đối mặt với kẻ thù mới, dưới ánh sáng Cương lĩnh
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhân dân Bạc Liêu kiên trì đấu tranh góp phần ngăn chặn, bẻ gãy
từng bước mưu đồ của địch sớm bình định biến miền Nam thành thuộc địa kiểu mới của Mỹ,
lực lượng cách mạng được mở rộng, khối đoàn kết toàn dân thêm củng cố. Tuy nhiên, bản chất
ngoan cố, hung hãn vốn có của đế quốc Mỹ và chế độ độc tài phát xít Ngô Đình Diệm, báo
trước cuộc đấu tranh cách mạng của nhân dân miền Nam cũng như Bạc Liêu còn phải trải qua
nhiều gian khổ, ác liệt, hy sinh nhiều hơn nữa.

Chương 3
CÁCH ĐÁNH GIẶC ĐỘC ĐÁO SÁNG TẠO
CỦA NHÂN DÂN BẠC LIÊU-CÀ MAU TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ
3.1. Những sáng tạo độc đáo của nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau trong quá trình giữ gìn
và phát triển lực lượng cách mạng (1954-1975).
3.1.1. Phong trào “chống cướp”.
Trước sự tấn công ồ ạt của kẻ thù vào lực lượng cách mạng, để đảm bảo lực lượng
cách mạng nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau đã có sáng kiến thành lập các tổ chức hoạt động
công khai như: “Hội chống cướp”, “Dân canh chống cướp”. Điển hình ở huyện Cái Nước

cách mạng trong lòng dân-một căn cứ vững chắc nhất.
3.1.2. Phong trào chống “sắc dụ 57”.
Tháng 3 năm 1955, sắc dụ 57 truất hữu ruộng đất của địa chủ bán cho nông dân,
nhằm xóa bỏ quyền lợi ruộng đất cách mạng cấp cho nông dân, vừa phục hồi giai cấp địa
chủ làm chỗ dựa cho chính quyền DiệmChính sách phản dân, hại nước, phá hoại Hiệp
định Giơ-ne-vơ của Mỹ - Diệm gây bất bình phẫn nộ trong quảng đại quần chúng, bị thế
giới cô lập, dẫn tới phong trào đấu tranh quyết liệt rộng khắp của nhân dân.
Bọn địa chủ phản động chạy vào thành phố, thị xã trước đây, nhân cơ hội ngốc đầu
dậy, được chính quyền Ngô Đình Diệm xác nhận quyền sở hữu ruộng đất với “chỉ dụ
57”, chúng trở về đòi lại ruộng đất, thu lúa ruộng, bắt nông dân lập khế ước, chúng còn
đòi trưng thu, tăng cường cướp ruông cướp lúa…
Để bảo vệ ruộng đất , đảm bảo đời sống nhân dân, đảm bảo cung cấp cho cách
mạng trước tình hình cướp đất của địa chủ ngày càng tăng, dưới sự lãnh đạo cảu Đảng
bộ Bạc Liêu-Cà Mau nông dân tiến hành đấu tranh mạnh mẽ . Nông dân đấu lý với địa
chủ, dựa vào chứng chỉ sở hữu ruộng đất mà Chíh phủ Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa đã
cấp, nông dân kéo từng đoàn biểu tình lên hội đồng xã, lên quận, tỉnh yêu cầu bảo vệ
quyền lợi nông dân. Đặc biệt, nhân dân đã nắm các tổ chức như: “Liên đoàn lao động”
do địch dựng lên để đánh lại địch.
Nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau quyết bảo vệ ruộng đất đến cùng “còn đất là sống”,
quyết “một tấc không đi, một li không rời”. Không khoan nhượng với địa chủ ác bá cuộc
đấu tranh bảo vệ ruộng đất đi đến chỗ quyết liệt: Ở nhiều nơi trong hai tỉnh nhân dân đã
SVTH: PHAN THỊ HỒNG XUÂN
GVHD: LÊ NGỌC THANH
23


Tìm hiểu cách đánh giặc độc đáo sáng tạo của nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

bắt, giết chết nhiều tên địa chủ, bắt giáo dục nhiều tên bỏ trốn không dám quay về, như ở
Vĩnh Lợi nhân dân diệt tên Nhái, Trần Kim Quy; Ở Giá Rai nhân dân diệt tên địa chủ

buộc giám sát gắt gao, lực lượng cách mạng không hoạt động được, nhiều cán bộ dao
động, than thở: “Không đất dung thân giữa Bạc Liêu đất rộng người thưa”.
Đứng trước tình hình đó tỉnh ủy Cà Mau đã quyết định tổ chức “Làng Rưng” ,
nhằm mục đích để tập hợp lực lượng, tập hợp quần chúng, thúc đẩy phong trào cách
mạng tiến lên. Hàng vạn dân dưới sự lãnh đạo của các xã ủy nổi dậy kéo vào rừng U
Minh, rừng đước, các khu rừng lõm, lập nên các làng để tránh giặc, đánh lại giặc, không
SVTH: PHAN THỊ HỒNG XUÂN
GVHD: LÊ NGỌC THANH
24


Tìm hiểu cách đánh giặc độc đáo sáng tạo của nhân dân Bạc Liêu-Cà Mau trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

chịu sống dưới sự đàn áp, khủng bố tàn sát của địch nhân dân công khai không thừa nhận
sự cai trị của chính quyền Mỹ-Diệm, kéo vào dựng làng riêng tổ chức kháng chiến.
Huyện Ngọc Hiển, Đầm Dơi có làng rưng Tân Tiến Tân Thuận, cơ sơ Lý Tự
Trọng, cơ sở Huỳnh Ngọc Điệp, đồng ông Nghệ, đất Mũi Viên An, làng rừng Tân Ân.
Huyện Cái Nước có các làng rừng ở Cái Cám, Sào Lưới, Tân Hưng Tây, Phú Mỹ, Tân
Quảng, Tân Nghĩa, Mũi ông Lục, Đầm Bà Tường. Huyện Thới Bình có các làng rừng ở
Biển Bạch, Trí Phải, Tân Lộc, các vùng Đồng Sậy, rừng ông Điểm. Nhiều nhất là huyện
Trần Văn Thời có 6 làng rừng: Nguyễn Phích, Khánh An, Khánh Bình Đông, Khánh
Bình Tây, Phong Lạc, Khánh Lâm. Ở huyện Hồng Dân có căn cứ của Cạnh Đền, Giá Rai
có căn cứ của An Trạch, Ba Tổng. Huyện Vĩnh Lợi có Căn cứ ở vùng rừng tram Vĩnh
Hưng.
Mười lăm làng rừng chính thức với hai mươi ngàn dân, cùng nhều làng rừng khác
với khoảng mười ngàn dân được lập nên trong và quanh rừng U Minh kéo dài xuống phía
Nam, Đông Nam đến rừng đước. Các làng rừng được bố phòng chặt chẽ để đánh lại quân
địch càn quét, chặn bọn “bảo vệ hương thôn” vào càn phá. Như làng rừng Trần Văn Thời
được bố trí theo hình tam giác, mỗi ấp một cụm một cứ, có cứ riêng của chi bộ, các ấp
liên lạc chặt chẽ với nhau, cứ 500m có trạm gác và liên lạc. Ở các làng rừng Ngọc HiểnĐầm Dơi rào chặn địch bằng cây đước, vói vũ khí thô sơ.