Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Khóa luận tốt nghiệp
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Làng nghề thủ công truyền thống là nét đẹp văn hóa của dân tộc ta, thể
hiện sự khéo léo, sáng tạo của người lao động làm ra những sản phẩm phục
vụ cuộc sống vật chất và tinh thần của con người. Trải qua quá trình phát triển
cùng lịch sử, nhu cầu phát triển của con người làng nghề thủ công truyền
thống đã phát triển, mang trong mình những nét riêng đóng góp quan trọng
vào sự phát triển của đất nước.
Các làng nghề thủ công truyền thống ở nước ta rất phong phú và đa
dạng. Mỗi làng quê, vùng miền đều có những nghề và những sản phẩm
thủ công truyền thống khác nhau tạo nên nét đặc sắc ở mỗi làng nghề. Đi
qua các làng nghề thủ công chúng ta sẽ thấy được đời sống vật chất và
tinh thần, giá trị thẩm mỹ, tính sáng tạo trong từng sản phẩm mà con
người làm ra. Mỗi sản phẩm đều mang trong mình tâm huyết, mang giá trị
lao động và giá trị nghệ thuật.
Trong xu thế hội nhập và mở của hiện nay, làng nghề thủ công truyền
thống vẫn mang trong mình những nét riêng, không bị pha trộn, hòa tan, là
tiếng nói của dân tộc ta. Khai thác làng nghề thủ công truyền thống trên cả hai
mặt vật chất và tinh thần đang là hướng đi cho phát triển làng nghề thủ công
truyền thống, nghĩa là khai thác làng nghề trên khía cạnh du lịch đang được
quan tâm, chú ý. Làng nghề thủ công truyền thống đang là mảnh đất màu mỡ
cho cho du lịch khai thác, tận dụng. Những lợi ích to lớn của việc phát triển
du lịch làng nghề không chỉ thể hiện ở những con số tăng trưởng kinh tế, ở
việc giải quyết nguồn lao động địa phương mà hơn thế nữa còn là một cách
thức giữ gìn và bảo tồn những giá trị văn hóa của dân tộc. Đó là những lợi ích
lâu dài không thể tính được trong ngày một ngày hai.
Chương Mỹ là một huyện ngoại thành nằm ở phía nam Hà Nội, được
nói chung và du lịch nói riêng, mục đích chủ yếu của đề tài là phân tích tiềm
năng và thực trạng các làng nghề của huyện Chương Mỹ phục vụ du lịch và từ
đó đề xuất các giải pháp khai thác làng nghề thủ công truyền thống một cách
có hiệu quả nhằm thúc đẩy sự phát triển của du lịch nói riêng và kinh tế của
huyện nói chung.
2.2. Nhiệm vụ
Với mục đích trên đề tài tập trung vào nghiên cứu một số vấn đề sau:
- Hệ thống hóa một số vấn đề lí luận về du lịch và làng nghề thủ công
truyền thống.
- Phân tích tiềm năng các làng nghề thủ công truyền thống ở Chương
Mỹ cho phát triển du lịch.
- Phân tích hiện trạng khai thác một số làng nghề thủ công truyền thống
ở Chương Mỹ cho phát triển du lịch.
2
Dương Thị Thủy
2
Lớp: K60B - Khoa Địa lý
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Khóa luận tốt nghiệp
- Đề xuất một số giải pháp nhằm khai thác một số làng nghề thủ công
truyền thống cho phát triển du lịch nói riêng và phát triển kinh tế nói chung
của huyện.
2.3. Phạm vi nghiên cứu
Lớp: K60B - Khoa Địa lý
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Khóa luận tốt nghiệp
cụ thể nào đó phải đặt nó trong mối tương quan nội hệ thống (giữa các
thành phần trong cùng một hệ thống với nhau) và mối tương quan ngoại
hệ thống (đặt đối tượng nghiên cứu trong các phân vị hệ thống cấp cao
hơn và cấp thấp hơn).
Chương Mỹ là huyện ngoại thành Hà Nội, sự phát triển của Thành phố
có tác động trục tiếp đến huyện như các chính sách phát triển du lịch, chính
sách phát triển làng nghề,….
Xét trong cơ cấu ngành kinh tế thì các làng nghề ở Chương Mỹ có mối
quan hệ chặt chẽ với các ngành kinh tế, với sự phát triển kinh tế xã hội. Đây
là mối quan hệ biện chứng, tác động qua lại lẫn nhau. Sự phát triển của các
làng nghề thủ công có thể tác động vào kinh tế, xã hội của huyện theo cả
hướng tích cực và tiêu cực. Xét trên quy mô nền kinh tế thì các làng nghề
đóng góp vào giá trị sản xuất của ngành công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp,
từ đó làm tăng giá trị của ngành kinh tế nói chung. Ngược lại khi kinh tế phát
triển sẽ thúc đẩy làng nghề phát triển thông qua các chính sách khuyến khích,
đầu tư vào các làng nghề.
3.3. Quan điểm lịch sử
Mọi sự vật, hiện tượng địa lí đều có nguồn gốc phát sinh, phát triển
riêng nó. Vận dụng quan điểm này vào nghiên cứu đề tài để thấy được sự biến
đổi của các yếu tố kinh tế, sự phát triển của các làng nghề qua các giai đoạn
lịch sử, từ đó đánh giá được triển vọng cho phát triển du lịch của các làng
nghề thủ công truyền thống. Quan điểm này cho ta thấy được quá trình hình
du lịch và hiện nay một đã đưa vào khai thác một số làng nghề. Hiệu quả kinh
tế đã nhìn thấy rõ tuy nhiên sự phát triển đó còn nhiều bất cập. Đó là sự phát
triển của du lịch, của làng nghề với môi trường, với xã hội. Cũng như phần
lớn các làng nghề khác, môi trường làng nghề ở Chương Mỹ ở Chương Mỹ
đang có dấu hiệu bị ô nhiễm nghiêm trọng do quá trình sản xuất, sinh hoạt của
chính người dân. Điều này ảnh hưởng đến xã hội, đến sự quan tâm, thu hút
khách du lịch. Từ đó đặt ra bài toán phát triển bền vững cho chính quyền nhân
dân các cấp, cho người dân và đối với khách du lịch khi đến đây.
4. Các phương pháp nghiên cứu
4.1. Phương pháp thu thập, phân tích và tổng hợp tài liệu.
Đây là phương pháp được sử dụng phổ biến ở tất cả các công trình
nghiên cứu khoa học. Việc vận dụng phương pháp này nhằm đảm bảo tính kế
thừa nghiên cứu của các công trình trước đó, giúp tiết kiệm thời gian và công
sức, giúp chúng ta có cái nhìn tổng thể về đề tài nghiên cứu.
Trong quá trình thực hiện đề tài, em đã đến các phòng của huyện
Chương Mỹ như: Phòng kinh tế, phòng thống kê, phòng văn hóa thông tin,
phòng tài nguyên môi trường,… để thu thập thông tin, tài liệu liên quan đến
đề tài của mình.
5
Dương Thị Thủy
5
Lớp: K60B - Khoa Địa lý
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Khóa luận tốt nghiệp
6
Dương Thị Thủy
6
Lớp: K60B - Khoa Địa lý
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Khóa luận tốt nghiệp
- Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lí luận và thực tiễn về làng nghề, du lịch
làng nghề và vận dụng chúng vào việc nghiên cứu ở huyện Chương Mỹ.
- Phân tích được các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển làng nghề thủ
công truyền thống, những thế mạnh và hạn chế để có thể phát triển du lịch.
- Trình bày được thực trạng phát triển du lịch làng nghề thủ công truyền
thống ở địa bàn nghiên cứu.
- Đề xuất được định hướng và một số giải pháp để khai thác có hiệu
quả hơn du lịch làng nghề thủ công truyền thống ở huyện Chương Mỹ.
6. Cấu trúc khóa luận
Ngoài tài liệu tham khảo và phụ lục, khóa luận gồm 3 phần (Phần mở
đầu, phần nội dung và phần kết luận). Phần nội dung bao gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn về du lịch và làng nghề thủ công
truyền thống.
Chương 2: Những nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển làng nghề thủ
công truyền thống tại huyện Chương Mỹ.
Chương 3: Thực trạng phát triển du lịch làng nghề thủ công truyền
thống tại huyện Chương Mỹ - Hà Nội.
định nghĩa: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con
người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm tham quan, tìm hiểu,
giải trí, nghỉ dưỡng trong một thời gian nhất định”[6].
* Khách du lịch.
Có nhiều quan niệm khác nhau:
Hội nghị quốc tế về du lịch tại Hà Lan (năm 1989) đã đưa ra quan
niệm: “Khách du lịch quốc tế là những người trên đường đi thăm một số
nước khác với nước mà họ cư trú thường xuyên với mục đích của chuyến
tham quan là thăm viếng, nghỉ ngơi với thời gian 3 tháng, nếu trên 3 tháng
được phép gia hạn. Khách du lịch không được làm bất cứ việc gì để được trả
thù lao tại nước đến do ý muốn của khách hay do yêu cầu của nước sở tại,
sau khi kết thúc đợt thăm quan hay lưu trú, phải rời khỏi nước đến tham quan
để về nước thường trú của mình hoặc đi đến một nơi khác” [trích dẫn từ 11].
Hiện nay, trong các thống kê của Việt Nam: Khách du lịch là những
người đi ra khỏi môi trường sống thường xuyên của mình để đến một nơi
8
Dương Thị Thủy
8
Lớp: K60B - Khoa Địa lý
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Khóa luận tốt nghiệp
khác trong thời gian ít hơn 12 tháng liên tục, với mục đích chính của chuyến
đi là tham quan, nghỉ ngơi, vui chơi giải trí hay các mục đích khác ngoài việc
9
Lớp: K60B - Khoa Địa lý
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Khóa luận tốt nghiệp
Như vậy tài nguyên du lịch được xem như là một tiền đề để phát triển
du lịch. Thật khó hình dung nếu không có tài nguyên du lịch hoặc tài nguyên
du lịch quá nghèo nàn mà hoạt động du lịch lại phát triển được. Thực tế cho
thấy tài nguyên du lịch càng phong phú, đặc sắc bao nhiêu thì sức hấp dẫn và
hiệu quả của ngành du lịch lại càng cao bấy nhiêu.
Trên cơ sở đó, chúng ta có thể hiểu khái niệm tài nguyên du lịch như
sau: “Tài nguyên du lịch là tổng thể tài nguyên, văn hóa – lịch sử cùng các
thành phần của chúng được sử dụng cho nhu cầu trực tiếp hay gián tiếp hoặc
cho việc tạo ra các dịch vụ du lịch nhằm góp phần khôi phục phát triển thể
lực, trí lực cũng như khả năng lao động và sức khỏe con người” [trích dẫn từ
7].
* Đặc điểm của tài nguyên du lịch
Tài nguyên du lịch rất phong phú và đa dạng, trong đó có nhiều loại tài
nguyên đặc sắc và độc đáo có sức hấp dẫn lớn đối với du khách. Đặc điểm
này là cơ sở để tạo nên sự phong phú của các sản phẩm du lịch nhằm thỏa
mãn nhu cầu đa dạng của du khách.
Tài nguyên du lịch không chỉ có giá trị hữu hình mà còn có những giá
trị vô hình; nó là phương tiện vật chất trực tiếp tham gia vào việc hình thành
các sản phẩm du lịch, đây chính là giá trị hữu hình của tài nguyên du lịch. Giá trị
vô hình của tài nguyên du lịch được du khách cảm nhận thông qua những cảm
xúc tâm lí, làm thỏa mãn những nhu cầu tinh thần (thẩm mỹ, văn hóa) một trong
Tài nguyên du lịch tự nhiên gồm các thành phần, các thể tổng hợp tự
nhiên, trực tiếp hoặc gián tiếp được khai thác, được sử dụng để tạo ra sản
phẩm du lịch phục vụ cho mục đích phát triển du lịch, như địa hình, khí hậu,
nguồn nước, động thực vật.
Tài nguyên du lịch nhân văn là những giá trị văn hóa, lịch sử, kiến trúc
nghệ thuật, các lễ hội, các làng nghề truyền thống, các thành tựu chính trị và
kinh tế có ý nghĩa đặc trưng cho sự phát triển của du lịch ở một điểm, một
vùng, một quốc gia. Trong các loại tài nguyên du lịch nói trên thì làng nghề
thủ công truyền thống là một loại tài nguyên du lịch nhân văn quan trọng, tồn
tại và phát triển từ lâu, có sức lôi cuốn một lượng lớn du khách. Tài nguyên
du lịch nhân văn bao gồm: Các di tích lịch sử - văn hóa, lễ hội, làng nghề.
Làng nghề là cả một môi trường văn hóa – kinh tế - xã hội và công
nghệ truyền thống lâu đời. Nó bảo lưu những tinh hoa nghệ thuật và kĩ thuật
truyền đời này sang đời khác, chung đúc ở các thế hệ nghệ nhân tài năng, với
những sản phẩm có bản sắc của riêng mình, nhưng lại tiêu biểu và độc đáo
cho cả dân tộc Việt Nam. Môi trường văn hóa làng nghề cũng chính là khung
cảnh làng quê với cây đa, giếng nước, sân đình,… các hoạt động lễ hội và
hoạt động phường hội, phong tục tập quán, nếp sống đậm nét dân gian và
chứa đựng tính nhân văn sâu sắc. Truyền thống đó từ lâu đã trở thành bộ phận
không thể thiếu và làm phong phú thêm truyền thống văn hóa Việt Nam. Tất
11
Dương Thị Thủy
11
Lớp: K60B - Khoa Địa lý
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
1.1.2.1. Khái niệm nghề, làng nghề thủ công truyền thống
12
Dương Thị Thủy
12
Lớp: K60B - Khoa Địa lý
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Khóa luận tốt nghiệp
* Nghề thủ công truyền thống
Hiện nay trên đất nước ta có rất nhiều nghề thủ công: Nghề truyền
thống, nghề cổ truyền, nghề phụ, ngành tiểu thủ công nghiệp,…. Nghề thủ
công truyền thống vốn xuất hiện từ rất sớm, đã, đang và sẽ phát triển trường
tồn cùng lịch sử dân tộc. Đảng và Nhà nước ta đã quan tâm đặc biệt đến việc
duy trì và phát triển nghề và làng nghề thủ công truyền thống, với định hướng
chiến lược: “Hiện đại hóa công nghệ truyền thống và truyền thống hóa công
nghệ hiện đại”.
Nhằm góp phần chuẩn hóa thuật ngữ và tên gọi của lĩnh vực này , các
nhà nghiên cứu đã đề xuất tên gọi “ Nghề thủ công truyền thốngViệt Nam” để
chỉ chung các nghề thủ công truyền thống, trong đó bao gồm rất nhiều nghề:
gốm, đúc đồng, chạm khắc đá, chạm khắc gỗ, kim hoàn, rèn, mây tre đan, dệt
vải và tơ lụa, dệt chiếu, làm quạt giấy, giấy dó, tranh dân gian,…Đó là những
nghề nhóm lớn, nổi tiếng, có ý nghĩa kinh tế, văn hóa, xã hội và khoa học, kĩ
thuật hết sức lớn lao của dân tộc ta.
Đối với mỗi nghề được xếp vào các nghề thủ công truyền thống nhất
nghề thủ công truyền thống và làng nghề. “Làng nghề thủ công truyền thống
là trung tâm sản xuất hàng thủ công, nơi quy tụ các nghệ nhân và nhiều hộ
gia đình chuyên làm nghề mang tính truyền thống lâu đời có sự liên kết, hỗ
trợ trong sản xuất, bán sản phẩm theo kiểu phường hội, kiểu hệ thống doanh
nghiệp vừa và nhỏ, có cùng Tổ nghề và các thành viên luôn ý thức tuân thủ
những chế ước xã hội và gia tộc. Sự liên kết, hỗ trợ nhau về nghề, kinh tế kĩ
thuật, đào tạo thợ trẻ giữa các gia đình cùng dòng tộc, cùng phường nghề
trong quá trình lịch sử hình thành, phát triển nghề nghiệp đã hình thành ngay
trên đơn vị cư trú, làng xóm truyền thống của họ” [trích dẫn từ 13].
Làng nghề truyền thống thường cần có những đặc điểm sau:
- Lâu đời.
- Có vị Tổ nghề.
- Có nghệ nhân, đội ngũ thợ lành nghề.
- Có công nghệ truyền thống lâu đời, ổn định.
- Có khả năng duy trì và phát triển bằng việc truyền nghề, lan tỏa nghề.
- Sản phẩm độc đáo, ổn định, có ý nghĩa kinh tế, văn hóa, xã hội, có thị
trường tiêu thụ (trong nước và xuất khẩu).
Ngày 02 tháng 7 năm 2009, UBND Thành phố Hà Nội đã ban hành quy
chế xét công nhận danh hiệu làng nghề truyền thống Hà Nội (ban hành kèm
theo quyết định số 85/2009/QĐ – UBND) [12], trong đó quy định tiêu chuẩn
xét công nhận danh hiệu Làng nghề truyền thống Hà Nội (điều 5, chương II):
1) Về thời gian: Là làng nghề đã hình thành trên 50 năm tính đến ngày
làng nghề được đề nghị xét danh hiệu làng nghề truyền thống.
14
Dương Thị Thủy
14
Lớp: K60B - Khoa Địa lý
- Thường sử dụng nguyên liệu tại chỗ.
- Công nghệ sản xuất thường thô sơ, đơn giản, lạc hậu với kĩ thuật thủ
công là chủ yếu.
15
Dương Thị Thủy
15
Lớp: K60B - Khoa Địa lý
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Khóa luận tốt nghiệp
- Phân công lao động trong các làng nghề thủ công truyền thống là lao
động thủ công. Phương pháp dạy nghề chủ yếu được thực hiện theo phương
thức truyền nghề, dựa vào trình độ của nghệ nhân và đội ngũ thợ lành nghề.
- Sản phẩm có tính đơn chiếc, có tính mỹ thuật cao, đậm đà bản sắc dân
tộc.
- Thị trường tiêu thụ mang tính địa phương, tại chỗ, nhỏ hẹp.
- Hình thức tổ chức sản xuất chủ yếu ở quy mô hộ gia đình, một số làng
đã có sự phát triển thành tổ chức hợp tác và doanh nghiệp tư nhân.
Trên đây là đặc điểm một số làng nghề thủ công truyền thống ở nước
ta. Những đặc điểm ấy có thể có một số yếu tố không còn phù hợp với điều
kiện sản xuất hiện tại (kĩ thuật thủ công lạc hậu, thị trường tiêu thụ tại chỗ
nhỏ hẹp,…). Nhưng một số lại là cơ sở, là bản chất cho các làng nghề duy trì
và phát triển (sản phẩm mang tính mỹ thuật cao, đậm đà bản sắc dân tộc, sản
cận, hạn chế di dân tự do và tìm kiếm việc làm ở thành thị.
* Tăng giá trị tổng sản phẩm hàng hóa cho nền kinh tế
Các nghề hàng năm sản xuất ra một khối lượng sản phẩm hàng hóa to
lớn, đóng góp đáng kể cho nền kinh tế quốc dân.
Ở các địa phương có làng nghề thủ công truyền thống, các sản phẩm ở
làng nghề đã đem lại giá trị sản xuất cao. Các mặt hàng như: dệt may, mây tre
đan, sơn mài, khảm trai,… ngày càng phát triển, khẳng định được giá trị, cũng
như thương hiệu của mình.
Sự đóng góp của làng nghề thủ công truyền thống đối với nền kinh tế
thể hiện qua giá trị sản xuất, giá trị xuất khẩu. Những con số này đóng góp
quan trọng vào sự phát triển của nền kinh tế.
* Góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công
nghiệp hóa, hiện đại hóa
Cơ cấu kinh tế nông thôn nước ta đang có sự chuyển dịch theo hướng:
tỉ trọng của công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ sẽ tăng lên, tỉ trọng
của nông nghiệp giảm xuống. Phát triển ngành nghề nông thôn, làng nghề
chính là con đường chủ yếu để chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo
hướng đó, chuyển dịch từ lao động nông nghiệp tăng suất thấp, thu nhập thấp
sang lao động ngành nghề có năng suất và chất lượng cao với thu nhập cao
hơn. Sự lan tỏa của các làng nghề đã mở rộng quy mô và địa bàn sản xuất, thu
hút được nhiều lao động, kéo theo sự phát triển của nhiều ngành nghề khác
như: thương mại, giao thông vận tải, thông tin liên lạc,…và ngược lại những
ngành nghề này lại hỗ trợ trực tiếp cho sự phát triển của làng nghề. Mục tiêu
nâng cao đời sống của cư dân nông thôn một cách toàn diện cả về kinh tế và
văn hóa cũng chỉ có thể đạt được nếu trong nông thôn có cơ cấu hợp lí của
nông thôn mới, có nông nghiệp, có công nghiệp và có dịch vụ, có nông thôn
vận động và phát triển thanh bình với hệ thống làng nghề nối tiếp truyền
thống văn hóa làng nghề với chuỗi đô thị văn minh, lành mạnh.
17
Giá trị văn hóa của làng nghề nước ta còn được thể hiện trong các nghệ
nhân – người lưu giữ những tinh hoa văn hóa dân tộc trong các sản phẩm làng
nghề, đồng thời không ngừng sáng tạo để làng nghề có thêm nhiều sản phẩm
mới vừa phát huy được truyền thống văn hóa dân tộc vừa thể hiện sức sáng
tạo của nghệ nhân trong điều kiện mới. Nghệ nhân giữ vai trò then chốt trong
việc giữ gìn, thực hành và lưu truyền các giá trị văn hóa dân tộc.
Một nét đặc trưng của văn hóa làng nghề Việt Nam là việc tôn vinh, thờ
các vị Tổ nghề. Với truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của cha ông, nhiều
làng nghề đã tổ chức tôn vinh các vị Tổ nghề. Lễ hội làng nghề được tổ chức
hàng năm là một sinh hoạt văn hóa đặc sắc của làng nghề. Đây chính là những
18
Dương Thị Thủy
18
Lớp: K60B - Khoa Địa lý
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Khóa luận tốt nghiệp
dịp để cư dân làng nghề tôn vinh nghề, khẳng định vị trí của nghề trong cuộc
sống con người, qua đó giới thiệu các thành tựu của nghề gắn chặt với công
đức của những vị Tổ nghề đã có công mang lại nghề, ngày nay đã trở thành
nghề truyền thống nổi tiếng trong nước và thế giới, trở thành niềm vinh dự, tự
hào của cả dân tộc.
Làng nghề thủ công truyền thống là nơi lưu giữ những tinh hoa nghệ
thuật và kĩ thuật truyền thống từ đời này sang đời khác, hun đúc ở các nghệ
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Khóa luận tốt nghiệp
thường, đến với mỗi làng nghề du khách sẽ có thể phát hiện thêm những điều
mới mẻ trên hành trình của mình.
- Thứ ba, đến với làng nghề cũng như đến với một cảnh quan thiên
nhiên như: cây đa, bến nước, dòng sông,… đầy thơ mộng.
- Thứ tư, đối với những người sống ở đô thị hiện đại, đến với làng nghề
cũng là đến với môi trường sinh thái mà ở đó cuộc sống cảm nhận như chậm
lại, tâm hồn thư thái hơn. Khung cảnh và nhịp sống thôn quê giúp du khách
cân bằng lại trạng thái tinh thần của mình.
Như vậy, du lịch làng nghề là một loại hình du lịch sinh thái nhân văn
được tiến hành tại các làng nghề tiêu biểu, mà ở đó còn lưu giữ tương đối
nguyên vẹn những di sản văn hóa làng xã truyền thống (di tích lịch sử văn
hóa, phong tục, lễ hội,…) đặc biệt là truyền thống công nghệ cổ, thông qua
những nghệ nhân tài giỏi. Đến với những làng nghề, du khách sẽ được khám
phá và cảm nhận những giá trị văn hóa vừa đậm đà bản sắc dân tộc, vừa độc
đáo mang tính chất đặc thù địa phương. Ngoài sự chứng kiến tận mắt những
thao tác công nghệ do các thợ thủ công thực hiện, du khách có thể được tìm
hiểu sâu thêm về truyền thống công nghệ ở các nghệ nhân, có thể mua đồ lưu
niệm là các sản phẩm công nghệ với giá cả phải chăng, có thể tìm kiếm cơ
hội đầu tư, hợp tác kinh doanh (nếu là du khách thương gia), đồng thời đó
cũng là dịp du khách lấy lại sự cân bằn về tinh thần sau những bức xúc, căng
thẳng do nếp sống công nghiệp và cuộc sống đô thị gây ra. Thông qua chuyến
viếng thăm làng nghề du khách sẽ thu lượm được nhiều nhất những giá trị
văn hóa Việt Nam truyền thống và hiểu sâu sắc hơn về đất nước và con người
Việt Nam [trích dẫn từ 9].
*) Đặc điểm loại hình du lịch làng nghề truyền thống
Đây là loại hình du lịch văn hóa giúp du khách có thể cảm nhận những
hiệu quả nhất. Đặc biệt là du khách nước ngoài. Họ luôn có hứng thú với
những sản phẩm thủ công truyền thống của Việt Nam. Thông qua đối tượng
này, sản phẩm của làng nghề sẽ được xuất khẩu tại chỗ và có thể được bạn bè
quốc tế biết đến nhiều hơn.
Du lịch làng nghề truyền thống chủ yếu là tham quan, mua sắm, kí kết
các hợp đồng mà ít có ở loại hình lưu trú và nghỉ dưỡng khác. Phần lớn khi
đến thăm các làng nghề khách du lịch thường chỉ có nhu cầu về tham quan,
tìm hiểu về lịch sử, các di tích gắn liền với làng nghề và những sản phẩm thủ
công mỹ nghệ truyền thống là nét đặc trưng của làng nghề đó. Ngoài ra, với
bề dày lịch sử vốn có của mình, sản phẩm của các làng nghề cũng là những
mặt hàng được yêu thích của nhiều doanh nghiệp. Họ sẽ đến thăm làng nghề
và kí kết hợp đồng kinh tế đem lại nguồn lợi nhuận và đầu ra cho sản phẩm.
Vì nguồn gốc là làng sản xuất nên du khách không có nhu cầu lưu trú và nghỉ
dưỡng tại đây.
21
Dương Thị Thủy
21
Lớp: K60B - Khoa Địa lý
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Khóa luận tốt nghiệp
*) Điều kiện phát triển du lịch làng nghề truyền thống
Để phát triển loại hình du lịch làng nghề truyền thống cần có những đặc
điểm sau:
22
Lớp: K60B - Khoa Địa lý
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Khóa luận tốt nghiệp
Cầu đối với du lịch làng nghề: Xu hướng ngày nay con người đi du lịch
hướng về các giá trị văn hóa cổ xưa. Việc phát triển du lịch làng nghề là thực
sự cần thiết vì nó sẽ mang lại rất nhiều thuận lợi cho cả hoạt động du lịch và
phát triển của làng nghề. Để phát triển được du lịch làng nghề, chúng ta cần
đáp ứng được nhu cầu của du khách.
Muốn vậy các cơ sở sản xuất tại các làng nghề phải đầu tư nghiên cứu
thị trường từng đối tượng khách để sản xuất ra những sản phẩm có mẫu mã,
màu sắc phù hợp. Trước mắt là bán hàng thủ công truyền thống tại các điểm
du lịch. Còn lâu dài, muốn làng nghề trở thành điểm du lịch, chúng ta cần có
quy hoạch đầu tư về hạ tầng giao thông, cơ sở đón tiếp khách, điểm trình
diễn, đào tạo nguồn nhân lực, xúc tiến quảng bá.
Ngoài ra các làng nghề cần đáp ứng được các điều kiện sau:
- Có cảnh quan môi trường, gần các danh lam thắng cảnh để có thể kết
nối các tour du lịch.
- Làng nghề đó phải có sản phẩm độc đáo đặc trưng.
- Làng nghề đó phải có giá trị văn hóa độc đáo.
1.1.3.2. Làng nghề với du lịch
* Những yêu cầu để một làng nghề truyền thống trở thành làng nghề
đón khách du lịch
Trong cuốn sách: “Làng nghề du lịch Việt Nam” của nhà xuất bản
Thống kê Hà Nội (năm 2007) đã nêu lên những yêu cầu để trở thành một làng
Thứ ba, mức độ tham gia của cộng đồng. Động cơ của khách du lịch
khi lựa chọn đến các làng nghề là được tận mắt quan sát quá trình sản xuất và
mua sắm các sản phẩm thủ công, ngoài ra họ còn muốn tham gia vào đời sống
sinh hoạt thường nhật của làng quê. Quá trình này đòi hỏi mức độ tham gia
của cộng đồng rất lớn, từ khâu hướng dẫn đến sản xuất, cho thuê cơ sở lưu trú
tại nhà, mời khách các món ăn truyền thống và thuyết minh cho khách về
phong tục của làng. Bởi vậy, du lịch làng nghề đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ
giữa khách du lịch, người dân địa phương, các đơn vị kinh doanh.
* Các tiêu chí để xây dựng và phát triển làng nghề du lịch
Một làng nghề được coi là làng nghề du lịch hoàn chỉnh cần đạt được
các tiêu chuẩn sau:
- Có sản phẩm thủ công độc đáo, đặc sắc, tinh xảo gắn liền với đội ngũ
nghệ nhân.
- Có nơi sản xuất thủ công mỹ nghệ để biểu diễn quy trình sản xuất cho
du khách xem.
- Có gian trưng bày và bán sản phẩm làng nghề.
- Có công trình văn hóa lịch sử (cây đa, giếng nước, sân đình,...).
- Có nhân viên thuyết minh, hướng dẫn khách du lịch, có các dịch vụ
phục vụ khách du lịch.
- Có không gian phục vụ ăn uống, đỗ xe tách biệt.
24
Dương Thị Thủy
24
Lớp: K60B - Khoa Địa lý
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Du lịch làng nghề được khai thác một cách bài bản chuyên nghiệp sẽ là
phương tiện giao lưu, quảng bá văn hóa, đất nước, con người Việt Nam một
25
Dương Thị Thủy
25
Lớp: K60B - Khoa Địa lý
Copyright: Tài liệu đại học ©