ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN HỒNG QUANG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHUYÊN MÔN
CỦA HIỆU TRƢỞNG TẠI CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG HUYỆN CHƢƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÍ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2011

1


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN HỒNG QUANG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHUYÊN MÔN
CỦA HIỆU TRƢỞNG TẠI CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG HUYỆN CHƢƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÍ GIÁO DỤC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÍ GIÁO DỤC
Mã số: 60 14 05

Cán bộ hƣớng dẫn: PGS.TS Trần Quốc Thành


1.3.2 Quản lý trƣờng THPT ....................................................................... 19
1.4 Hiệu trƣởng trƣờng THPT và vấn đề quản lý chuyên môn .......... 20
1.4.1 Đặc điểm chung của trƣờng THPT ................................................... 20
1.4.2 Vai trò, vị trí của Hiệu trƣởng trong trƣờng THPT .......................... 22

3


1.4.3 Biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn của Hiệu trƣởng trƣờng
trung học phổ thông ........................................................................................ 22
1.4.4 Nội dung quản lý hoạt động chuyên môn của Hiệu trƣởng trƣờng
trung học phổ thông ........................................................................................ 24
1.4.5 Các yếu tố ảnh hƣởng đến hoạt động chuyên môn của Hiệu trƣởng
trƣờng THPT ................................................................................................... 33
Kết luận chƣơng 1 .................................................................................... 36
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHUYÊN MÔN
CỦA HIỆU TRƢỞNG CÁC TRƢỜNG THPT HUYỆN CHƢƠNG MỸ,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI
2.1 Khái quát về giáo dục huyện Chƣơng Mỹ, thành phố Hà Nội ...... 37
2.1.1 Vị trí tự nhiên .................................................................................... 37
2.1.2 Kinh tế, xã hội ................................................................................... 38
2.2 Thực trạng quản lý hoạt động chuyên môn của Hiệu trƣởng
trƣờng THPT huyện Chƣơng Mỹ thành phố Hà Nội ................................ 39
2.2.1 Khái quát về các trƣờng THPT huyện Chƣơng Mỹ ......................... 39
2.2.2 Thực trạng quản lý hoạt động chuyên môn của Hiệu trƣởng Trƣờng
THPT huyện Chƣơng Mỹ, thành phố Hà Nội ................................................ 42
2.3 Đánh giá chung về hoạt động quản lý chuyên môn của Hiệu trƣởng các
Trƣờng THPT huyện Chƣơng Mỹ, thành phố hà Nội..................................... 60
2.3.1 Nguyên nhẫn dẫn đến thành công ..................................................... 61
2.3.2 Nguyên nhân dẫn đến tồn tại ............................................................ 62

Kết luận chƣơng 3 .................................................................................... 93
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................................................................. 95
1. Kết luận ............................................................................................... 95
2. Khuyến nghị........................................................................................ 97
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................ 98
PHỤ LỤC ...................................................................................................... 101

5


BẢNG CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
CHỮ VIẾT TẮT

ĐƢỢC ĐỌC LÀ

BGH

Ban giám hiệu

CBGV

Cán bộ giáo viên

CBQL

Cán bộ quản lý

CĐSP

Cao đẳng sƣ phạm


Giáo viên giỏi

HĐCM

Hoạt động chuyen môn

HĐH

Hiện đại hóa

HS

Học sinh

HT

Hiệu trƣởng

NXB

Nhà xuất bản

PPCT

Phân phối chƣơng trình

QLGD

Quản lý giáo dục

quản lý giáo dục. Trong đó quản lý giáo dục đƣợc xem là một giải pháp
quan trọng nhằm nâng cao chất lƣợng GD-ĐT.
Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X tiếp tục khẳng định, để đất
nƣớc phát triển bền vững, thì “giáo dục và đào tạo cùng với khoa học và công
nghệ là quốc sách hàng đầu”. GD-ĐT phải trở thành động lực chính của sự
phát triển kinh tế - xã hội, của sự vững chắc về quốc phòng, an ninh và của vị
thế nƣớc ta trên trƣờng quốc tế.
Để vƣợt qua khú khăn, thách thức trong thời kỳ hội nhập, thì phải tạo sự
chuyển biến cơ bản, toàn diện trong phát triển giáo dục theo 7 nhóm giải pháp
lớn đƣợc đề ra trong chiến lƣợc phát triển Giáo dục 2001-2010 “Trong đó, đổi

7


mới chương trình giáo dục, phát triển đội ngũ nhà giáo là các giải pháp trọng
tâm, đổi mới quản lý giáo dục là khâu đột phá”. Thực hiện tốt đường lối Nghị
quyết Đại hội Đảng lần thứ X: “Ưu tiên hàng đầu cho việc nâng cao chất
lượng dạy và học, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và tăng cường cơ sở
vật chất của nhà trường, phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của
học sinh, sinh viên …”
Những năm qua GD-ĐT cả nƣớc và thành phố Hà Nội nói chung, huyện
Chƣơng Mỹ nói riêng đã đạt đƣợc những thành tích đáng phấn khởi, nhƣng
nhìn chung chất lƣợng và hiệu quả còn hạn chế, phần nào chƣa đáp ứng đƣợc
yêu cầu của giai đoạn cách mạng mới. Nguyên nhân đầu tiên của sự yếu kém
đó đã đƣợc chỉ ra từ Nghị quyết TW 2 (khoá VIII) là:"Công tác quản lý Giáo
dục - Đào tạo còn những mặt yếu kém, bất cập". Đến hội nghị TW 6 (khoá
IX) đánh giá. "Năng lực quản lý Nhà nước về Giáo dục còn bộc lộ nhiều yếu
kém, lúng túng trước yêu cầu mới, thiếu tầm nhìn và giải pháp chiến lược,
nặng về đối phó vụ việc... đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục còn nhiều bất cập,
tư duy và phương thức quản lý Giáo dục còn chịu ảnh hưởng của cơ chế

5.3. Đề xuất một số biện pháp tăng cƣờng quản lý hoạt động chuyên môn của
Hiệu trƣởng ở các Trƣờng THPT huyện Chƣơng Mỹ, thành phố Hà Nội.
6. Phạm vi nghiên cứu
6.1. Nghiên cứu về quản lý chuyên môn của Hiệu trƣởng ở các trƣờng THPT
trong Huyện Chƣơng Mỹ, thành phố Hà Nội.
6.2. Nghiên cứu 4 trƣờng THPT huyện Chƣơng Mỹ đó là các trƣờng: THPT
Chƣơng Mỹ A; THPT Chƣơng Mỹ B; THPT Xuân Mai; THPT Chúc Động,
các số liệu nghiên cứu đƣợc lấy từ năm học 2007-2008 đến năm 2010-2011.
7. Phƣơng pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Để có cơ sở lý luận làm nền tảng cho quá trình nghiên cứu. Tôi tiến
hành thu thập tài liệu lý luận, nghiên cứu tài liệu, các văn bản pháp quy về
giáo dục và đào tạo, các công trình khoa học về quản lý giáo dục, quản lý
chuyên môn từ đó phân tích tổng hợp vấn đề từ góc lý luận có liên quan đến
luận văn.

10


7.2. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
+ Phương pháp quan sát
Phƣơng pháp quan sát các hình thức thể hiện công tác quản lý của Hiệu
trƣởng và hoạt động giảng dạy của ngƣời giáo viên các trƣờng THPT.
+ Phương pháp điều tra
Điều tra thu thập số liệu bằng các phiếu, biểu mẫu thống kê về thực
trạng quản lý chuyên môn của Hiệu trƣởng ở các trƣờng THPT trong Huyện
Chƣơng Mỹ, Thành phố Hà Nội trong phạm vi nghiên cứu của đề tài.
Điều tra, khảo sát lấy ý kiến của các bộ phận quản lý nhà trƣờng, nhằm
mục đích đánh giá thực trạng việc quản lý hoạt động chuyên môn của Hiệu
trƣởng.

trƣờng THPT huyện Chƣơng Mỹ thành phố Hà Nội

12


Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG
CHUYÊN MÔN CỦA HIỆU TRƢỞNG TRƢỜNG THPT
1.1. Vài nét về lịch sử vấn đề nghiên cứu
Việc nâng cao chất lƣợng hoạt động chuyên môn trong các nhà trƣờng
nói chung và nhà trƣờng THPT nói riêng từ lâu đã trở thành vấn đề đƣợc
nhiều nhà khoa học trên thế giới, trong đó có Việt Nam quan tâm. Các tác giả
đã dành nhiều công sức tìm hiểu, nghiên cứu, qua hoạt động thực tiễn tại các
cơ sở giáo dục, tìm ra nhiều biện pháp quản lý trong đó có quản lý hoạt động
chuyên môn, sao cho hiệu quả nhất, nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục của
nhà trƣờng.
Các nhà nghiên cứu về quản lý giáo dục Xô Viết trong những công
trình nghiên cứu của mình đã cho rằng "Kết quả toàn bộ hoạt động của nhà
trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt
động của đội ngũ giáo viên". Với kinh nghiệm thực tiễn 26 năm làm Hiệu
trƣởng V.A Khuđominxki đã tổng kết đƣợc những thành công cũng nhƣ thất
bại của mình, cùng với nhiều tác giả khác ông đã đƣa ra một số biện pháp
quản lý hoạt động chuyên môn của Hiệu trƣởng trƣờng THPT nhƣ sau:
* Phân công hợp lý công việc qua các thành viên trong Ban Giám
hiệu, Hiệu trƣởng, Phó hiệu trƣởng
Các tác giả nhấn mạnh đến sự phối hợp chặt chẽ sự thống nhất quản lý
giữa Hiệu trƣởng và Phó hiệu trƣởng để đạt mục tiêu đề ra. Các tác giả đều
khẳng định vai trò lãnh đạo toàn diện của Hiệu trƣởng. Tuy nhiên, trong thực
tế cùng tham gia quản lý nhà trƣờng với Hiệu trƣởng còn có vai trò của Phó
hiệu trƣởng, đặc biệt là Phó hiệu trƣởng phụ trách công tác chuyên môn. Tất

chức năng của Hiệu trƣởng nhà trƣờng là phải xây dựng và bồi dƣỡng đội ngũ
giáo viên, phát huy đƣợc tính chủ động, sáng tạo trong lao động và tạo ra khả

14


năng ngày càng hoàn thiện hơn. Muốn xây dựng đƣợc đội ngũ giáo viên có
trình độ chuyên môn tâm huyết với nghề, ngƣời Hiệu trƣởng phải có quyền
lựa chọn đội ngũ giáo viên cho trƣờng mình đó là những ngƣời mà nói theo
V.A.Khudominxki thì "Người giáo viên tốt nhất phải là người yêu trẻ, phải
biết giao tiếp với trẻ, nắm vững chuyên môn giảng dạy, nắm vững các khoa
học có liên quan đến các môn trong nhà trường, vận dụng linh hoạt lý luận
dạy học, lý luận giao tiếp, tâm lý học... trong thực tiễn công tác của mình,
đồng thời phải thành thạo kỹ năng trong lĩnh vực đó".
Hiệu trƣởng phải biết đề ra yêu cầu nâng cao trình độ chuyên môn của
từng giáo viên trong trƣờng, từ đó có nội dung, hình thức bồi dƣỡng phù hợp.
Những biện pháp bồi dƣỡng có hiệu quả đƣợc các tác giả đề cập đến là tổ
chức cho giáo viên học tập có hệ thống về triết học, kinh tế chính trị học, lý
luận về Chủ nghĩa cộng sản khoa học, với các hình thức phong phú và hấp
dẫn, trao đổi thông tin, triển lãm khoa học, giao lƣu với giáo viên dạy giỏi...
nhằm mục đích, nâng cao nhận thức, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ bộ môn
của mình giảng dạy, đồng thời cũng hoàn thiện hơn tay nghề sƣ phạm của
mình.
* Tổ chức hội thảo khoa học
Một trong những biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lƣợng hoạt
động chuyên môn mà các nhà nghiên cứu quan tâm chính là tổ chức hội thảo
khoa học. Bởi tổ chức hội thảo khoa học là biện pháp tốt nhất để nâng cao
chất lƣợng chuyên môn của giáo viên. Vì "Giáo viên càng hiểu biết nhiều anh
ta vạch ra trước học sinh những triển vọng của khoa học, thường xuyên hơn,
càng làm cho học sinh hiểu kỹ, tính ham hiểu biết của học sinh bộc lộ ra

môn ở trƣờng THPT, có rất ít các nhà quản lý tham luận các chuyên đề về:
quản lý hoạt động chuyên môn nhƣ thế nào để nâng cao chất lƣợng giáo dục
trong nhà trƣờng; vấn đề quản lý hoạt động chuyên môn của giáo viên ở
trƣờng THPT; Biện pháp thực hiện ra sao, để đạt hiệu quả cao trong hoạt
động chuyên môn và mục tiêu đào tạo của nhà trƣờng THPT, đó là các vấn đề
còn thiếu mà tác giả muốn đề cập trong luận văn này.

18


1.2. Lý luận về quản lý và quản lý giáo dục
1.2.1. Quản lý
1.2.1.1. Khái niện quản lý
Quản lý là một hiện tƣợng xuất hiện rất sớm, là một phạm trù tồn tại
khách quan đƣợc ra đời từ bản thân nhu cầu của mọi chế độ xã hội, mọi quốc
gia, trong mọi thời đại, qua đó có nhiều quan điểm khác nhau về quản lý.
* Theo quan điểm điều khiển học
Quản lý là chức năng của những hệ có tổ chức, với bản chất khác nhau:
sinh học, xã hội học, kỹ thuật... nó bảo toàn cấu trúc các hệ, duy trì chế độ
hoạt động. Quản lý là một tác động hợp quy luật khách quan, làm cho hệ vận
động, vận hành và phát triển.
* Theo quan điểm của lý thuyết hệ thống
Quản lý là "Phương thức tác động có chủ định của chủ thể quản lý lên
hệ thống, bao gồm hệ các quy tắc, các ràng buộc về hành vi đối với mọi đối
tượng ở các cấp trong hệ thống nhằm duy trì tính trội hợp lý của cơ cấu và
đưa hệ thống sớm đạt tới mục tiêu".
Trên đây là những quan niệm khác nhau về quản lý, tuy có các cách
tiếp cận khác nhau nhƣng tác giả nhận thấy khái niệm quản lý bao hàm một ý
nghĩa chung là:
- Quản lý là các hoạt động thực hiện nhằm đảm bảo hoàn thành công

- Kế hoạch hoá ( hoạch định )
Là căn cứ vào thực trạng ban đầu của tổ chức và căn cứ vào nhiệm vụ
đƣợc giao mà vạch ra mục tiêu của tổ chức trong từng thời kỳ, từng giai đoạn
và từ đó tìm ra con đƣờng, biện pháp, cách thức đƣa ra tổ chức đạt mục tiêu
đó.
Việc lập kế hoạch là quyết định trƣớc xem phải làm những gì (nội dung
công việc), làm nhƣ thế nào (các phương án thực hiện), làm khi nào (lịch thời
gian) và ai làm (phân công người cụ thể). Lập kế hoạch là hoạt động suy tính
từ trƣớc cho mọi công việc, đòi hỏi sự bàn bạc, cân nhắc của nhiều ngƣời.

20


Lập kế hoạch thay thế cho sự hoạt động rời rạc, manh mún, tuỳ tiện và nó là
cơ sở đảm bảo cho quá trình quản lý đạt hiệu quả cao.
Kế hoạch hoá là quá trình xác định các mục tiêu và phƣơng pháp tốt
nhất để đạt các mục tiêu đó. Nhƣ vậy, các mục tiêu càng đƣợc xác định cụ thể
càng tốt, càng có cơ sở khoa học để thực hiện càng tốt và đây là điểm quan
trọng nhất của kế hoạch. Việc xác định các biện pháp cụ thể đóng vai trò quan
trọng thứ hai trong toàn bộ quá trình kế hoạch hoá.
- Tổ chức
Là những nội dung sử dụng và phƣơng thức hoạt động cơ bản trong
việc thiết lập cấu trúc của tổ chức, nhờ cấu trúc đó chủ thể quản lý tác động
đến đối tƣợng quản lý một cách có hiệu quả nhằm thực hiện đƣợc mục tiêu
của kế hoạch.
Chức năng tổ chức trong quản lý gồm bốn nội dung cơ bản là: Xây
dựng cơ cấu tổ chức hay bộ máy tổ chức trong đơn vị quản lý. Xây dựng các
cơ chế vận hành bộ máy nhƣ: các kiểu quan hệ quản lý, các quyền hạn, các
vấn đề phân quyền và uỷ quyền trong quản lý. Công tác nhân sự: tuyển dụng
cán bộ dƣới quyền, lựa chọn cán bộ cho bộ máy, áp dụng các chế độ chính

hoạch đề ra mới khả thi, mới có khả năng đạt đƣợc mục tiêu quản lý đề ra.
Ngƣợc lại, trong chỉ đạo hoạt động của bộ máy quản lý không thể thiếu tính
kế hoạch, kiểm tra và tổ chức thƣờng xuyên.
1.2.2. Quản lý giáo dục
Quản lý giáo dục là một khoa học quản lý chuyên ngành, ngƣời ta
nghiên cứu trên nền tảng của khoa học quản lý nói chung. Cũng giống nhƣ
khái niệm quản lý, khái niệm quản lý giáo dục cũng có nhiều cách tiếp cận
khác nhau. Ở đây tác giả chỉ đề cập tới khái niệm giáo dục trong phạm vi
quản lý một hệ thống giáo dục nói chung mà hạt nhân của hệ thống là các cơ
sở trƣờng học.
Về khái niệm quản lý giáo dục các nhà nghiên cứu đã quan niệm nhƣ
sau:

22


Theo M.I. Kônđacốp
Quản lý giáo dục là tập hợp những biện pháp, kế hoạch hoá nhằm đảm
bảo vận hành bình thƣờng của cơ quan trong hệ thống giáo dục để tiếp tục
phát triển, mở rộng hệ thống cả về số lƣợng cũng nhƣ chất lƣợng.
Ở Việt Nam, quản lý giáo dục cũng là lĩnh vực đƣợc nhiều tác giả quan
tâm, nghiên cứu:
Theo Nguyễn Ngọc Quang: "Quản lý giáo dục thực chất là tác động đến
nhà trường, làm cho nó tổ chức tối ưu được quá trình dạy học, giáo dục thể chất
theo đường lối nguyên lý giáo dục của Đảng, quán triệt được những tính chất
trường THPT xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bằng cách đó tiến tới mục tiêu dự kiến,
tiến lên trạng thái chất lượng mới".
Theo Đặng Quốc Bảo thì: "Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quát là
hoạt động điều hành phối hợp của các lực lượng xã hội nhằm thúc đẩy công
tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu xã hội".