NGUYÊN NHÂN VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG ĐẤT Ở
VIỆT NAM
1.1.

Tự nhiên:

Nhiễm mặn:
Là loại đất chứa nhiều cation Na+ hấp phụ trên bề mặt keo đất và trong dung đất.
Một số vùng do nước biển tràn vào hoặc do muối hòa tan vào các mao dẫn ở mạch
nước ngầm dẫn lên làm đất nhiễm mặn ,… Đất khi bị nhiễm mặn có nồng độ áp suất
thẩm thấu cao gây hạn sinh lí cho thực vật.
Nhiễm phèn:
Khi đất chứa quá nhiều Fe2+, Al3+,SO42-,Mn2+


Do sự xuất hiện phèn sắt Fe(OH)3 và Fe2O3.

Fe2+ tan trong nước ngầm, khi tiếp xúc với không khí lại bị oxy hóa thành
hidroxit sắt(III).
Fe2+ + O2 + H2O = Fe(OH)3 = Fe2O3 + H+



Sự hình thành khoáng Halotrichite FeAl2(SO4)4..22H2O
Sự xuất hiện Fe2+ trong nước ngầm
Fe2O3 + C(H2O) + H2O = Fe2+ +H+ +CO2

Khi đất chứa quá nhiều sẽ làm pH môi trường giảm gây ngộ độc cho con người trong
môi trường đó.
Quá trình glây:
VSV phân giải trong điều kiện yếm khí sẽ sản ra cá hợp chất khử như H 2S, CH4…đồng

ngày càng nghiêm trọng.
Sự tích lũy cao các chất hóa chất dạng phân bón cũng gây hại cho MTST đất về mặt cơ
lý tính. Khi bón nhiều phân hóa học làm đất hở nên chặt hơn, độ trương co kém, kết
cấu vững chắc, không tơi xốp mà nông dân gọi là đất trở nên “chai cứng”, tính thoáng
khí kém hơn đi, vi sinh vật ít đi vì hóa chất hủy diệt vi sinh vật.


Phân hữu cơ:

Phần lớn nông dân bón phân hữu cơ chưa được ủ và xử lí đúng kĩ thuật nên gây
nguy hại cho môi trường đất.nguyên nhân là do trong phân chứa nhiều giun sán, trứng


giun, sâu bọ, vi trùng và các mầm bệnh khác.. khi bón vào đất, chúng có điều kiện sinh
sôi nảy nở, lan truyền môi trường xung quanh, diệt một số vi sinh vật có lợi trong đất.
Bón phân hữu cơ quá nhiều trong điều kiện yếm khí sẽ làm quá trình khử chiếm ưu
thế; sản phẩm của nó chứa nhiều acid hữu cơ làm môi trường sinh thái đất chua, đồng
thời chứa nhiều chất độc như H2S, CH4, CO2. Sư tích lũy cao các hóa chất dạng phân
hóa học sẽ gây hại cho môi trường sinh thái đất về mặt cơ lý tính, đất nén chặt, độ
trương co kém, không tơi xốp, tính thoáng khí kém, vi sinh vật cũng ít đi vì hóa chất
hủy diệt sinh vật.


Thuốc trừ sâu:

Nông dược chiếm một vị trí nổi bật trong các ô nhiễm môi trường. Khác với các chất
ô nhiễm khác, nông dược được rải một cách tự nguyện vào môi trường tự nhiên nhằm
tiêu diệt các ký sinh của động vật nuôi và con người hay để triệt hạ các loài phá hại
mùa màng.
Bản chất của nó là những chất hóa học diệt sinh học nên đều có khả năng gây ô


-

Chất thải hóa học và hữu cơ.


Chất thải xây dựng.

Chất thải xây dựng như gạch ngói, thủy tinh, gỗ, ống nhựa, dây cáp, bêtông, nhựa…
trong đất các chất thải này bị biến đổi theo nhiều con đường khác nhau, nhiều chất rất
khó bị phân hủy…


Chất thải kim loại.

Các chất thải kim loại, đặc biệt là các kim loại nặng (Pb, Zn, Cd, Cu và Ni) thường
có nhiều ở các khu vực khai thác hầm mỏ, các khu công nghiệp và đô thị.
Nguồn gốc chính của kim loại nặng trong chất thải:
+Các loại bình điện (pin, acquy) có mức chất thải kim loại nặng cao nhất: 93% tổng
số lượng thủy ngân, khoảng 45% số lượng Cadmium (Cd).
+Sắt phế liệu chứa khoảng 40% số lượng chì (Pb), 30% đồng (Cu), 10% crôm (Cr).
+Các chất thải mịn (


Chất thải rắn đô thị cũng là một nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường đất nếu không
được quản lý thu gom và kiểm soát đúng quy trình kỹ thuật.
Chất thải rắn đô thị rất phức tạp, nó bao gồm các thức ăn thừa, rác thải nhà bếp, làm
vườn, đồ dùng hỏng, gỗ, thủy tinh, nhựa, các loại giấy thải, các loại rác đường phố bụi,
bùn, lá cây…
Ở các thành phố lớn , chất thải rắn sinh hoạt được thu gom, tập trung, phân loại và
xử lý. Sau khi phân loại có thể tái sử dụng hoặc xử lý rác thải đô thị để chế biến phân
hữu cơ, hoặc đốt chôn. Cuối cùng vẫn là chôn lấp và ảnh hưởng tới môi trường đất.
Ô nhiễm môi trường đất tại các bãi chôn lấp có thể do mùi hôi thối sinh ra do phân
hủy rác làm ảnh hưởng tới sinh vật trong đất, giảm lượng oxi trong đất. Các chất độc
hại sản phẩm của quá trình lên men khuếch tán, thấm và ở lại trong đất.
Nước rỉ từ các hầm ủ và bãi chôn lấp có tải lượng ô nhiễm chất hữu cơ rất cao
( thông qua chỉ số BOD và COD) cũng như các kim loại nặng như Cu, Zn, Pb, Al,Fe,
Cd, Hg và cả các chất như P,N… cũng cao. Nước rỉ này sẽ ngấm xuống đất gây ô
nhiễm đất và nước ngầm.
Ô nhiễm môi trường đất còn có thể do bùn cống rãnh của hệ thống thoát nước của
thành phố là mà thành phần các chất hữu cơ, vô cơ, kim loại tạo nên các hỗn hợp các
phức chất và đơn chất khó phân hủy.
2.

ẢNH HƯỞNG

Với những nguyên nhân trên ta thấy đất đang bị xuống cấp nhanh chóng. Một số biểu
hiện như:
 Dễ bị xói mòn do nước, khi gặp các chuyển động lớn như lở đất khi lượng mưa
cao, thảm thực vật bị phá hủy, canh tác không hợp lý, chất dinh dưỡng bị mất do trầm
tích và bị rửa trôi theo dòng nước, gấp khoảng 10 lần lượng dinh dưỡng và bị trôi.
 Dư thừa muối: đất dư thừa Na+ nhưng lại thiếu các chất dinh dưỡng cần thiết.