Phân tích 12 câu đầu của đoạn trích “ tình
cảnh lẻ loi của người chinh phụ”
Thân phận người phụ nữ luôn là đề tài muôn thủơ trong các tác phẩm văn học Việt
Nam.Nếu “Truyện Kiều” của Nguyễn Du là lời than về số phận bạc mệnh của Kiều thì “Chinh phụ
ngâm” của Đặng trần Côn lại là nỗi sầu của người chinh phụ khi phải xa chồng trong thời ki
chiến tranh loạn lạc.Với bản diễn nôm rất thành công của Đoàn Thị Điểm “Chinh phụ ngâm ” đã
trở thành 1 trong những tác phẩm tiêu biểu của nền văn học trung đại Việt Nam.Đọc tác phẩm
này,nhất là đoạn trích “"Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ”,chắc chắn ko ai có thể quên đc 12
câu đầu của đoạn trích với nghệ thuật "tả cảnh ngụ tình" vô cùng đặc sắc.Đoạn thơ đã diễn tả
nỗi cô đơn buồn tủi trong cảnh khắc khoải chờ chồng của người chinh phụ 1 cách sâu sắc.
“Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước,
……………………………………………………
Mối sầu dằng dặctựa miền biển xa "
Đoạn thơ đã mở ra trước mắt người đọc một không gian chật hẹp,nơi thềm hiên vắng
lặng,nơi mà người chinh phụ đang cố gắng vượt qua sự cô đơn trống vắng khi người chồng đã
đi xa.Bằng cách sử dụng điêu luyện nghệ thuật tả cảnh ngụ tình,Đặng Trần Cônđã vẽ nên bức
tranh tâm trạng đầy xúc động,thể hiện nỗi sầu của người chinh phụ cũng như bút pháp tinh tế
của ông trong việc miêu tảnội tâm nhân vật. Đúng như nhan đề của tác phẩm,đoạn thơ là tâm
trạng cô đơn trống vắng của người chinh phụ.Sau khi tiễn chồng ra trận nàng trở về trong nỗi
chờ mong khắc khoải :
“Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước
Ngồi rèm thưa rủ thác đòi phen"
Trong đêm thanh vắng quạnh hiu này,chỉ có tiếng bước chân của nàng ,mộtmình đối diện
với chính mình .Bước chân ấy đi đi lại lại trên hiên nhưng có lẽ tâm trí nàng đang chìm đắm
trong miên man.Mỗi bước chân là 1 nỗi nhớ,mỗi bướcchân là một nỗi lo,tất cả đang làm cho
tâm trạng nàng nặng trĩu lo âu và thương nhớ người chồng đang chinh chiến ở ải xa. Người
chinh phụ hết đi đi lại lại , rồi lại buông rèm ,cuốn rèm ko bít bao nhiêu lần…Đây là những động
tác,cử chỉ và hành động đượclặp lại nhiều lần mà ko hề có mục đích của người chinh phụ. Phải
chăng nó chỉ để biểu lộ tâm trạng cô đơn lẻ loi của nàng mà không biếtsan sẻ cùng ai:
“Ngoài rèm thước chẳng mách tin
Trong rèm dường đã có đèn biết chăng

Cùng với thời gian là không gian mênh mông vô tận như khắcsâu tô đậm nỗi sầu héo của
người chinh phụ .Chỉ có 1 ‘khắc giờ” mà “đằng đẵng” như cả mộtnăm.Và mối sầu đượctrải ra
không gian của “miền biển xa”.Tất cả được đo bằng thời gian vô định , không gian vô cùng.Đây
là thời gian và không gian của tâm trạng.Phải chăng,nàng luyến tiếc vì tuổi trẻ trôi đi vô ích khi
khôngcó chồng ở bên. Những ngày tháng bên chồng đối vớingười chinh phụlà một quá khứtươi


đẹp nhưng lại thật ngăn ngủi chóng vánh . Những từ lay “đằng đẵng”,’dằng dặc”lại càng tạo nên
âm điệu buồn thương,ngân xa như tiếng thở dài của người thiếu phụ tựa cửa chờ chồng.
Tóm lại, với nghệ thuật tả cảnh ngụ tình điêu luyện,cảnh mang hồn người cảnh và tình
hòa hợp sống động, ĐặngTrần Cônđã khắc họa nên hình ảnh người thiếu phụ đang cố gắng
thoát khỏi nỗi cô đơn trống trải trong thương nhớ ,mỏi mòn mà không biếtchia sẻ cùng ai.
Đoạn thơ nói về tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ cũng như toàn bộ tác phẩm “C”hinh
phụ ngâm"là tiếng kêu thương của người chinh phụ chờ chồng, nhớ thương chồng chinh
chiếnnơi ải xa.Cuộc chiến tranh phi nghĩa đã đẩy bao chàng trai ra trận và bao nhiêu số phận
người phụ nữ phải héo hon chờ chồng Phản ánh hiện thực xã hộinày, Đặng Trần Cônđã khẳng
địnhgiá trị nhân văn cao cả của tác phẩm cũng như thái độ cảm thông chia sẻ của tác giả đối với
nỗi đau của người phụ nữ thời phong kiến.Đúng như Nguyễn Du đã từng viết
“Thương thay thân phận đàn bà
Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung”

Trong phẩn đẩu, hành động và tâm trạng của người chinh phụ dã được ngòi bút sắc sảo của tác
giả khắc hoạ rõ nét:
Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước Ngồi rèm thưa rủ thác đòi phen.
Ngoài rèm thước chẳng mách tin,
Trong rèm dường đã có đèn biết chăng ?
Đèn có biết dường bằng chẳng biết ?
Lòng thiếp riêng bi thiết mà thôi.
Buồn rầu nói chẳng nên lời,
Hoa đèn kia với bóng người khả thương!

Hương gượng đốt hồn đà mê mải,
Gương gượng soi lệ lại châu chan.
Sắt cầm gượng gảy ngón đàn,
Dây uyên kinh đứt, phím loan ngại chùng.
Người chinh phụ cố gắng tìm mọi cách để vượt ra khỏi vòng vây của cảm giác cô đơn đáng sợ
nhưng vẫn không sao thoát nổi. Nàng gắng gượng điểm phấn tô son và dạo đàn cho khuây khoả
nhưng càng lún sâu bơn vào sự tuyệt vọng. Chạm đến đâu cũng là chạm vào nỗi đau, chạm vào
tinh cành lẻ loi đơn chiếc. Khi Hương gượng đốt thi hổn nàng lại chìm đắm vào nỗi thấp thỏm lo
âu. Lúc Gương gượng so/ thì nàng lại không cầm được nước mắt bởi vì nhớ gương này mình
cùng chổng đã từng chung bóng, bởi vì phải đối diện với hình ảnh đang tàn phai xuân sắc của


mình. Nàng cố gảy khúc đàn loan phượng sum vầy thì lại chạnh lòng vì tình cảnh vợ chổng đang
chia Ra đôi ngả, đầy những dự cảm chẳng lành : Dây uyên kinh đứt, phim loan ngại chùng. Rốt
cuộc, người chinh phụ đành ngẩn ngơ trở về với nỗi cô đơn đang chất ngất trong lòng minh vậy.
Sắt cầm, uyên ương, loan phụng là những hình ảnh ước lệ tượng trưng cho tình yêu nam nữ,
tinh nghĩa vợ chổng. Nay vợ chổng xa cách, tất cả đều trở nên vô nghĩa. Dường như người chinh
phụ không dám đụng tới bất cứ thứ gì vì chúng nhắc nhở tới những ngày đoàn tụ hạnh phúc đã
qua và linh cảm đến sự chia lìa đôi lứa trong hiện tại. Tâm thế của nàng thật chông chênh, chơi
vơi, khiến cho cuộc sống trở nên khổ sở, bất an. Mong chờ chồng trong nỗi sợ hãi và tuyệt
vọng, nàng chỉ còn biết gửi nhớ thương theo ngọn gió:
Lòng này gửi gió đông có tiện ?

Nghìn vàng xin gũi đốn non Yên.
Sau những day dứt của một trạng thái bế tắc cao độ, người chinh phụ chợt nảy ra một ý nghĩ rất
chần thành mà cũng rất nên thơ: nhờ ngọn gió xuân gửi lòng minh tới người chồng ở chiến
trường xa, dang đối đẩu từng ngày từng giờ với cái chết để mong kiếm chút tước hẩu. Chắc
chắn, chàng cũng sống trong tâm trạng nhớ nhung mái ấm gia đinh cùng với bóng dáng thân
yêu của người vợ trẻ:
Non Yên dù chẳng tới miền,

phụ cô đơn: Sương như búa, bổ mòn gốc liễu,
Tuyết dường cưa, xẻ héo cành ngô.
Hình như người chinh phụ đã thấm thìa sức tàn phá ghê gớm của thời gian chờ đợi. Tuy nhiên
đến câu: Sâu tường kêu vắng chuông chùa nện khơi thi không khí đã dễ chịu hơn, cũng bởi
người chinh phụ chỉ mới thất vọng mà chưa tuyệt vọng.
Tám câu cuối là bức tranh tả cảnh ngụ tính đặc sắc nhất trong Chinh phụ ngâm:
Vài tiếng dế nguyệt soi trước ốc,
Một hàng tiêu gió thốc ngoài hiên.
Lá' màn lay ngọn gió xuyên,
Bóng hoa theo bóng nguyệt lên trước rèm.
Hoa dãi nguyệt, nguyệt in một tấm,
Nguyệt lồng hoa, hoa thám từng bông.
Nguyệt hoa, hoa nguyệt trùng trùng,
Trước hoa dưới nguyệt trong lòng xiết đau!
Ý thơ đi từ tinh đến cảnh rồi lại từ cảnh trở về tinh, cử dội qua dội lại như vậy nhằm thể hiện rõ
tâm trạng ở đâu, lúc nào, làm gì... người chinh phụ cũng chỉ vò võ một mình một bóng mà thôi!


Từ thốc rất mạnh trong càu Một hàng tiêu gió thốc ngoài hiên báo hể- chuyển sang một tâm
trạng mới ở người chinh phụ. Cảnh hoa - nguyệt giao hoà khiến lòng người rạo rực, khao khát
hạnh phúc lứa đối. Những động từ dãi, lồng toát lên cái ý lửa đôi quấn quýt gần gũi, âu yếm
nồng nàn mà vẫn tế nhị, kín đáo.
Tác giả lựa chọn và dùng từ rất kĩ, rất đắt, đặc biệt là các tính từ là từ láy làm nổi bật tinh chất
của sự vật : eo óc, phất phơ, đàng đàng, dàng dặc, mê mải, châu chan, thăm thẳm, đau đáu... về
nhạc điệu, tác giả đã khai thác và phát huy một cách tài tình âm hưởng trầm bổng, du dương
của thể thơ song thất lục bát để diễn tả cảm xúc giống như những đợt sóng dạt dào trong tâm
trạng người chinh phụ, hết nhớ lại thương, hết lo lắng lại trông mong, hết hi vọng lại tuyệt
vọng... trong tinh cảnh lẻ loi đơn chiếc.
Bằng bút pháp nghệ thuật điêu luyện, tác giả đã diễn tả được những diễn biến phong phú, tinh
vi các cung bậc tình cảm của người chinh phụ. Cảnh cũng như tinh được miêu tả rất phù hợp