Trờng đạI học thuỷ lợi
khoa sau đại học


tiểu luận triết học

Đề tài :

vận dụng nguyên tắc toàn diện của phép biện
chứng duy vật vào lập dự án nghiên cứu khả
thi công trình thuỷ điện ngòi đờng

Ngời viết :
Lớp :

Hà nội, 2005

Vũ Trung Kiên
Cao học 13c


Tiểu luận triết học

Trang 1

Lời nói đầu
Sau hơn 15 năm thực hiện đờng lối đổi mới của Đảng, đất nớc ta đã
đạt đợc những thành tựu bớc đầu quan trọng: nền kinh tế ngày càng phát
triển, hàng hóa phong phú dồi dào, đời sống của nhân dân đợc cải thiện rõ
rệt, tạo ra đợc những tiền đề cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc. Vị
thế và uy tín của Việt Nam trên trờng quốc tế ngày càng đợc nâng cao, vai

những trăn trở của Đảng và Chính phủ là phải đầu t sao đây đối với tỉnh
Thanh Hóa để địa phơng này có thể cất cánh cùng với phát triển chung của
cả nớc vào thế kỷ XXI.
Những nguyên tắc phơng pháp luận của phép biện chứng duy vật là
công cụ t duy sắc bén giúp cho những ngời làm công tác trong lĩnh vực
thuỷ lợi có một cách nhìn toàn diện, phân tích sâu sắc các mặt lợi, mặt hại
khi xây dựng hồ chứa nớc trên nhánh sông Chu của lu vực Sông Mã để từ
đó t vấn cho cấp trên về sự cần thiết đầu t, vị trí, quy mô kích thớc công
trình, những thuận lợi, khó khăn cũng nh hiệu quả mà dự án đem lại để có
thể giúp cho Chính Phủ có đợc quyết định đúng đắn, đầu t cho tỉnh Thanh
Hóa một công trình làm giảm nhẹ thiên tai, tạo nên động lực cho sự phát
triển kinh tế xã hội. Những nguyên tắc cơ bản của phơng pháp nhận thức
biện chứng có quan hệ biện chứng với nhau, chúng giả định lẫn nhau, tạo
tiền đề cho nhau nhng không thể thay thế cho nhau vì mỗi nguyên tắc có sự
độc lập tơng đối của mình. Dới đây xin trình bày vấn đề vận dụng nguyên
tắc toàn diện của phép biện chứng duy vật vào lập dự án nghiên cứu khả thi
công trình hồ chứa nớc Cửa Đạt, tỉnh Thanh Hóa.


Tiểu luận triết học

Trang 3

II. GIảI QUYếT VấN Đề
1. Cở sở lý luận và yêu cầu của nguyên tắc toàn diện
Cơ sở lý luận của nguyên tắc toàn diện là nguyên lý của phép biện
chứng về mối liên hệ phổ biến của các sự vật hiện tợng.
Nguyên tắc toàn diện: yêu cầu xem xét sự vật trong tất cả các mặt,
các mối quan hệ của nó cũng nh phải tìm ra những mối liên hệ bản chất,
những mặt cơ bản, chủ yếu để nhận thức đúng đắn sự vật. Lê Nin viết:

xét sự vật hiện tợng phải có quan điểm toàn diện.
b. Yêu cầu xem xét toàn diện:
Khi xem xét sự vật hiện tợng phải đặt nó trong mối quan hệ với sự vật
hiện tợng khác, xem xét tất cả các mặt các yếu tố, các mối quan hệ vốn có
của nó. Thấy đợc từng mối quan hệ trong tổng thể của nó. Càng tính toán
nhiều mối liên hệ bao nhiêu càng dự đoán đợc nhiều khả năng bấy nhiêu và
xây dựng phơng án. Xây dựng nh vậy mới hiểu hiện tợng, và làm chủ đợc
thực tiễn. Điều cần chú ý là mối liên hệ sự vật hiện tợng là vô vàn, đa dạng,
phong phú, ta không nắm hết đợc nhng đặt ra có mối quan hệ toàn diện bao
nhiêu t duy chúng ta đỡ phiến diện bấy nhiêu.
Mối liên hệ của sự vật hiện tợng có nhiều loại khác nhau và vai trò
của chúng cũng khác nhau vì vậy khi xem xét mối quan hệ, thì phải xem
xét mối quan hệ bên trong, mối quan hệ cơ bản, bản chất mối quan hệ, bản
chất quyết định tính chất sự vật. Cần phải đánh giá đúng vị trí và vai trò của
từng mối quan hệ, từ đó xác định đợc vấn đề nào cần giải quyết trớc, vấn đề
nào là cấp thiết. Nếu không có quan điểm toàn diện khi xem xét sự vật hiện
tợng thì sẽ không nắm đợc bản chất của sự vật hiện tợng đó và sẽ có một cái
nhìn sai lệch và siêu hình về sự vật hiện tợng, từ đó dẫn đến có quan điểm
siêu hình về thế giới vật chất.
2. Vận dụng nguyên tắc toàn diện của phép biện chứng duy vật vào lập
dự án nghiên cứu khả thi công trình hồ chứa nớc Cửa Đạt tỉnh Thanh
Hóa.
a. Điều kiện tự nhiên và tình hình lũ lụt ở tỉnh Thanh Hóa
Thanh Hoá là một tỉnh thuộc vùng khu IV cũ nằm trong vùng khí
hậu nhiệt đới gió mùa: trong đó gió mùa đông bắc từ tháng 11 đến tháng 2
năm sau, gió mùa đông nam từ tháng 4 đến tháng 6. Mùa ma bão xuất hiện
trong các tháng 9 và 10, bình quân 1.5 cơn bão trong một năm. Bão lớn đến
cấp 12 kèm theo ma to trên diện rộng làm thiệt hại về kinh tế rất lớn. Tỉnh



chất lợng giảm sút không đảm bảo an toàn trong mùa lũ. Khi mùa ma đến
một số vùng bị ngập nặng nh Bắc Thọ Xuân, Yên Định, Nông Cống, Triệu
Sơn, Đông Sơn, Thiệu Hoá ... do các công trình tiêu hầu hết là tiêu tự chảy
nên khi mực nớc sông cao gặp rất nhiều khó khăn. Tóm lại nếu xảy ra lũ


Tiểu luận triết học

Trang 6

lớn chắc chắn hệ thống đê và các công trình trên đê nh hiện nay sẽ không
trụ vững.
b. Hiện trạng hạn, mặn xâm nhập
Hạn thờng xuyên xảy ra vào vụ đông xuân do lu lợng trên các sông
đều giảm mà nguyên nhân là do sự phân phối không đồng đều dòng chảy
trong sông. Hệ thống thủy nông sông Chu lấy nớc qua đập Bái Thợng trong
thời gian từ tháng 3 đến tháng 5 chỉ đạt đợc 50% lu lợng yêu cầu. Hạn nặng
đã xảy ra ở các vùng mà nớc của hệ thống thủy nông không thể về tới. Các
sông nội địa cũng đều khô cạn. Vùng Bắc sông Chu - Nam sông Mã nguồn
nớc cũng không đủ và ảnh hởng trực tiếp đến vùng hạ du sông Lèn đối với
các huyện Nga Sơn, Hà Trung, Hậu Lộc do mặn xâm nhập vào sâu trong
nội địa gây khó khăn cho việc lấy nớc phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Một
số vùng gần cửa sông Mã nh thành phố Thanh Hóa, huyện Quảng Xơng,
diện tích bị ảnh hởng mặn là hàng ngàn ha vào vụ đông xuân và đầu vụ hè
thu. Số liệu thống kê cho thấy bình quân từ năm 1990 ữ 1996 tổng diện tích
gieo trồng bị mất trắng do hạn hán, úng lụt, mặn vùng Nam sông Chu - Bắc
sông Mã, Nam sông Mã lên đến 20,000 ha đó là cha kể đến diện tích bị
giảm năng suất.
c. Điều kiện kinh tế xã hội
Thanh Hoá là tỉnh có số dân đông thứ hai trong cả nớc, đời sống

cao. Thực hiện thâm canh trên diện tích 100.000 ha, phấn đấu đạt sản lợng
quy thóc từ 1.2 ữ 1.4 triệu tấn. Tăng cờng xây dựng vùng trọng điểm thâm
canh lúa cao sản đồng thời chú trọng phát triển các cây ngô, mía và các cây
trồng khác nh lạc, đậu tơng, chè, cam, cao su, đay, cói ... để có nguồn hàng
dồi dào, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và xuất khẩu.
+ Về công nghiệp
Trên cơ sở các điều kiện hiện có và xu thế phát triển hình thành các
khu công nghiệp tập trung ở bốn vùng trọng điểm nh:
* Khu công nghiệp Lễ Môn (Thanh Hóa - Sầm Sơn): chế biến
lơng thực thực phẩm, gia công, lắp ráp phục vụ tiêu dùng và xuất khẩu.
* Khu công nghiệp Bỉm Sơn - Thạch Thành: vật liệu xây dựng
và mía đờng.
* Khu công nghiệp Mục Sơn - Lam Sơn: mía đờng, giấy và chế
biến lâm sản.


Tiểu luận triết học

Trang 8

* Khu công nghiệp Nghi Sơn - Tĩnh Gia: vật liệu xây dựng,
công nghiệp, dịch vụ cảng biển và du lịch. Trong tơng lai là lọc dầu. Ngoài
ra còn có công nghiệp chế biến thủy sản và sửa chữa tàu thuyền.
e. Giải pháp
Để phòng chống thiên tai do lũ lụt ở vùng đồng bằng sông Mã có
thể dùng biện pháp tôn cao hệ thống đê hiện có. Theo tiêu chuẩn chống lũ
hạ du thì đê hữu sông Chu (Bái Thợng đến ngã ba Giàng, dài 50 km), đê
hữu sông Mã (ngã ba Giàng đến Sầm Sơn, dài 27 km) là đê cấp I, tần suất
chống lũ P = 0.6% để bảo vệ cho nửa phía nam tỉnh Thanh Hóa (với số dân
hơn 1.5 triệu ngời, 153.000 ha đất tự nhiên, trong đó khoảng 59000 ha đất

cắt giảm lũ hạ du, đòi hỏi phải ngăn cả 2 dòng sông để xây dựng các hồ
chứa nớc. Trong hoàn cảnh nền kinh tế của nớc ta hiện nay cha cho phép
đầu t đồng loạt, xây dựng hồ chứa trên cả 2 dòng sông (ớc tính khoảng vài
chục nghìn tỷ đồng Việt nam) mà phải có sự đầu t từng bớc. Vấn đề đặt ra
là nên đầu t xây dựng hồ chứa nớc ở dòng sông nào trớc, sông nào sau? để
vừa phù hợp với điều kiện kinh tế cho phép và đạt hiệu quả cao.
Trên cơ sở những phân tích khách quan về đặc điểm địa lý tự nhiên
và sự hình thành lũ lụt trên hệ thống sông Mã, kết hợp với các yêu cầu khác
nh tạo nguồn tới cho nông nghiệp, cấp nớc cho công nghiệp, sinh hoạt, yêu
cầu của Luật tài nguyên nớc, vị trí, diện tích các khu hởng lợi sau hồ, các
trung tâm chính trị, văn hoá... thì công trình hồ chứa sẽ đợc xây dựng đầu
tiên là hồ chứa nớc Cửa Đạt nằm trên dòng sông Chu thuộc địa phận xã
Xuân Mỹ huyện Thờng Xuân. Vị trí công trình cách đập Bái Thợng về phía
thợng lu khoảng 18 km và cách trung tâm thành phố Thanh Hoá khoảng 60
km về phía đông nam. Đập có chiều dài là 740 m, chiều cao 103 m, dung
tích phòng lũ của hồ là 300 triệu m3 nớc. Tổng số vốn đầu t xây dựng công
trình khoảng 4675 tỷ đồng Việt nam. Kết quả tính toán, đánh giá hiệu quả
kinh tế cho thấy:
- Hiệu ích chống lũ : trong tơng lai các trung tâm kinh tế của tỉnh
Thanh Hóa ngày càng phát triển theo quy luật chung của cả nớc, vì vậy tác
dụng của hồ Cửa Đạt đối với cắt giảm lũ hạ du là rất lớn. Nếu không có hồ
Cửa Đạt mà gặp lũ thiết kế có thể xảy ra vỡ đê thì ít nhất một nửa phía nam
tỉnh Thanh Hóa bị chìm trong nớc, gây thiệt hại lớn về ngời và nhà cửa,
đồng thời làm tê liệt toàn bộ các hoạt động kinh tế, chính trị xã hội của
tỉnh, kinh phí thiệt hại lúc đó có thể lên đến nhiều nghìn tỷ đồng, đó là cha
kể đến tính mạng của hàng trăm ngàn ngời. Hiệu quả chống lũ hàng năm
theo tính toán bớc đầu là 220 tỷ đồng.
- Hiệu ích tới, đẩy mặn, bảo vệ môi trờng sinh thái: sau khi hoàn
thành hồ chứa nớc Cửa Đạt, đảm bảo tạo nguồn nớc tới chủ động, ổn định
cho 86862 ha đất canh tác ở vùng Nam sông Chu, Bắc sông Chu - Nam

Hoá bị kìm hãm không phát triển nhanh đợc. Các tác động huỷ hoại của
những thiên tai này lên một địa bàn đông dân c và là nơi tập trung các
trung tâm kinh tế, chính trị của tỉnh và Trung ơng càng cho thấy tính bức
xúc phải đầu t bằng biện pháp công trình để phòng chống và giảm thiểu
các thiên tai này. Trên cơ sở phân tích toàn diện đã lựa chọn biện pháp công
trình có tính khả thi là xây dựng hồ chứa nớc và loại trừ giải pháp tôn cao
hệ thống đê để bảo vệ thành phố Thanh Hoá và vùng đồng bằng hạ lu sông
Mã. Phân tích toàn diện giữa yêu cầu phòng chống thiên tai, yêu cầu phát


Tiểu luận triết học

Trang 11

triển kinh tế để đa ra giải pháp đầu t từng bớc có chọn lọc để u tiên xây
dựng hồ chứa nớc Cửa Đạt trớc.
Nguyên tắc toàn diện của phép biện chứng duy vật đợc vận dụng để
phân tích không những mặt lợi của dự án mà còn phân tích cả những mặt
hại là làm mất diện tích đất vùng lòng hồ và phải di chuyển hàng ngàn ngời
dân đã sinh cơ lập nghiệp ở đấy nhiều năm nay. Để các cấp quản lý có kế
hoạch di dân tái định c cho họ về nơi định c mới có cơ sở hạ tầng và điều
kiện làm ăn sinh sống ít nhất là bằng với trớc khi di dời.
Nguyên tắc toàn diện của phép duy vật biện chứng giúp cho mỗi ngời
chúng ta không những trong cuộc sống đời thờng của mình đợc vững vàng
mà trong công việc chuyên môn để tìm ra những mối quan hệ bên trong,
bản chất của sự vật, hiện tợng, để từ đó tìm ra những biện pháp tác động có
lợi nhất, mang lại hiệu quả kinh tế nhất nh dự án nghiên cứu khả thi hồ
chứa nớc Cửa Đạt tỉnh Thanh Hoá do Công ty T vấn xây dựng thủy lợi I lập
và đã đợc chính phủ phê duyệt vào cuối năm 2002.


c. Điều kiện kinh tế xã hội.....................................................................
d. Sự cần thiết phải đầu t.......................................................................
e. Giải pháp
IIi. kết luận....................................................................................................................10
Tài liệu tham khảo..................................................................................................12