Nhập môn Báo ảnh

Lớp: Phát thanh k 29

Đề bài:
John Herchel – nhà phê bình nhiếp ảnh nói rằng : “ Nhiếp ảnh là nghệ thuật vẽ
bằng ánh sáng” . Bằng lí luận và hoạt động thực tiễn bạn hãy làm rõ quan điểm
trên.

Bài viết
Nếu như tạo hóa ưu ái ban cho con người đôi mắt để nhìn thế giới thì con
người lại hãnh diện bởi bàn tay, khối óc vĩ đại đã
tạo ra cho mình đôi mắt thứ hai để không chỉ
nhìn mà chụp lại, lưu giữ lại những khoảnh khắc
của cuộc sống. Đó là máy ảnh và công nghệ chụp
ảnh. Suy cho cùng đó là công việc - nghệ thuật
nhiếp ảnh.

JOHN HERCHEL - ảnh chụp 1867

Hơn 100 năm kể từ khi ra đời, nhiếp ảnh đã và đang vượt thời gian và sự
hạn hữu của không gian để phát triển, mang đến cho con người những khoảnh
khắc tận hưởng vẻ đẹp từ cuộc sống qua những cái nhìn. Từ đó góp phần làm
phong phú vẻ đẹp tâm hồn mỗi con người và hướng con người đến cái đẹp vĩnh
hằng.
Có người coi nhiếp ảnh là sự bước tiếp của bộ môn nghệ thuật hội họa. Từ
bố cục, trung tâm, điểm mạnh của khuôn hình… Song điều khác biệt lớn nhất
giữa nhiếp ảnh và hội họa đó chính là: người họa sĩ tạc lại cảnh, vật, người bằng
bút vẽ còn nhiếp ảnh lại là ánh sáng.
Thực vậy không có ánh sáng thì không có nhiếp ảnh. Có người nói ánh
sáng là cây bút vẽ trong tay nhà nhiếp ảnh, cũng có người nói ánh sáng là bảng pha

sáng bằng cách canh thời gian phơi sáng. Quá trình này được thực hiện bằng các
thiết bị cơ học, hóa học hay kỹ thuật số thường được gọi là máy ảnh hay máy
chụp hình. Tuy nhiên, không phải bất kỳ ai sở hữu một chiếc máy ảnh thì đều có
thể trở thành một nhiếp ảnh gia. Để có được những bức ảnh đẹp mắt và mang
tính nghệ thuật cao các nhà nhiếp ảnh đã phải đánh đổi bằng cả tâm huyết, thời
gian và sự sáng tạo không mệt mỏi của mình. Có người xem nhiếp ảnh là cuộc
đọ trí giữa người chụp với ánh sáng.
Ảnh nào cũng được tạo nên từ ánh sáng và hiệu ứng ánh sáng tác
động lên vật thể càng làm nổi bật chủ thể trong ảnh. Ánh sáng là một trong
những yếu tố quan trọng nhất của kỹ thuật nhiếp ảnh. Vậy ánh sáng lấy từ
SV: Nguyễn Thị Hiệp

2


Nhập môn Báo ảnh

Lớp: Phát thanh k 29

đâu? Ánh sáng tỏa ra từ hai nguồn sáng. Đó là nguồn sáng thiên nhiên và
nhân tạo.
NGUỒN SÁNG THIÊN-NHIÊN
Mặt trời là nguồn sáng thiên nhiên bao la, dũng mãnh nhất và cũng rẻ tiền
nhất. Nguồn sáng này soi sáng tất cả mọi người, mọi vật trên mặt địa cầu. Ánh
sáng mặt trời dường như hiện hữu đến vô tận, ngoại trừ một ngày không may
nào đó…

Sắc tím
Ảnh chụp trong ánh sáng ban trưa thường có sự sắc nét
Ảnh: Flickr

không gian chật hẹp, ấm áp
Ảnh: Prophotonut

Những loại nguồn sáng kể trên, có loại hữu-dụng
trong nhiếp ảnh phổ-thông, có loại không. Tuy
nhiên ta có thể điều-khiển ánh sáng phát ra từ
những nguồn sáng nhân-tạo dễ dàng và hữu-hiệu
hơn ánh sáng phát ra từ nguồn sáng thiên-nhiên.
Vì vậy đã có một số người nhận xét là chụp ảnh
dưới ánh sáng ngày khó khăn hơn là chụp dưới
ánh sáng nhân-tạo, điển-hình là ảnh chân-dung trong phòng chụp, so sánh với
chân-dung ngoài trời hay chân-dung tranh tối tranh sáng.
CÓ 3 LOẠI ÁNH SÁNG
• Ánh sáng trực tiếp (direct light): Đi thẳng từ nguồn sáng đến chủ đề , rất
mạnh. Bóng đổ sắc cạnh.
•

Ánh sáng tản (diffuse light): Ánh sáng đi qua đám mây , màn sương ,
lớp vải ...và phân tán đi nhiều hướng . Ánh sáng này dịu , bóng đổ không còn
sắc nét .

• Ánh sáng phản chiếu (bounce light): Ánh sáng chiếu vào mặt phẳng , rồi
phản chiếu đến chủ đề . Tuỳ sự cấu tạo của mặt phẳng , ánh sáng có thể mạnh
hay yếu hoặc ửng lên chủ đề những màu sắc từ mặt phản chiếu . Ví dụ : màu

SV: Nguyễn Thị Hiệp

4



thông qua ký thuật sử lý ánh sáng.
Ánh sáng là điều kiện vì chính nó giúp người chụp ảnh “vẽ” nên cái đẹp.
Nếu trong hội hoạ, người hoạ sĩ tạo nên hình ảnh bằng “chiếc bút” thì trong
SV: Nguyễn Thị Hiệp

5


Nhập môn Báo ảnh

Lớp: Phát thanh k 29

nhiếp ảnh, người nghệ sĩ nhiếp ảnh tạo nên hình ảnh bằng “ánh sáng”. Nhiếp
ảnh gia Quang Bảo đã tâm sự rằng: để chụp được bức ảnh ăn ý anh phải tốn thời
gian cho việc cân đo ánh sáng chiếm đến quá nửa thời gian trong việc thực hiện
ánh sáng. Nhất là với ảnh nude.

Quảng Bảo và bức ảnh tại Hội An
Trong lãnh vực nhiếp ảnh, ánh sáng trình bày cho ta thấy cảnh vật. Có nhìn thấy
cảnh vật ta mới thưởng thức được cái đẹp, cả nội dung lẫn hình thức, mới khơi
động được tình cảm trong lòng, khiến ta có ý tưởng ghi lại hình ảnh đó.
- Công dụng thứ nhất là soi sáng cho ta thấy hình thể, khối lượng, vân thể và
màu sắc của chủ đề.
- Công dụng thứ hai là trình bày khoảng không gian lân cận với chủ đề. Thành
hần lân cận với chủ đề là tiền cảnh hay hậu cảnh, gọi chung là bối cảnh. Ánh
sáng tạo ra sự gần gũi hay cách biệt giữa chủ đề với bối cảnh, sự liên hệ đó có
thể là liên hệ vật chất hay liên hệ nội dung. Sự liên hệ đó cũng tạo kích thước
thứ ba, tạo hình thể "nổi".
- Công dụng thứ ba và cũng là công dụng quan trọng, là ánh sáng tạo hồn cho
tấm ảnh. Ánh sáng phải hợp với ý nghĩa của chủ đề. Ánh sáng chan hòa và nhẹ

7


Nhập môn Báo ảnh

Lớp: Phát thanh k 29

3. Ánh sáng thể hiện không gian
Không gian trong hình ảnh (về mặt kỹ thuật): là khoảng nét nhìn thấy rõ
trong hình ảnh từ điểm nét đầu đến điểm nét cuối. Ánh sáng tạo không gian khi
chiếu sáng lên vật theo các hướng khác nhau. Người chụp ảnh phải biết vận
dụng các hướng chiếu sáng đó nhằm tạo hiệu quả tốt nhất cho hình ảnh
Thể hiện không gian ảnh chính là phụ thuộc vào góc độ ánh sáng.
- Ánh sáng thuận: Là ánh sáng chiếu tới chủ-đề theo hướng thu hình, nghĩa là
ánh sáng tới từ phía sau lưng nhiếp-ảnh-gia, xuôi theo chiều ống kính; hoặc ánh
sáng flash (flash gắn trên đầu máy ảnh)... là những trường-hợp ta chụp ảnh bằng
ánh sáng thuận.
Ánh sáng thuận có đặc-tính trình ra nhiều chi-tiết ở chủ đề, tọc mạch, soi
mói... Ðiều này vừa có lợi, lại vừa có hại.
“Người mẹ di cư”

- Ảnh: Dorothea Lange

Nếu ta muốn trình ra nhiều chi tiết hay vân
thể của chủ đề, dù chủ đề là chân dung, tĩnh
vật hay phong cảnh... thì ánh sáng thuận
giúp ta ghi nhận rõ ràng, đầy đủ những chi
tiết ấy. Ðiển hình là những vết hằn, những
vết thời gian ghi trên khuôn mặt, rõ từng đến
lỗ chân lông trên da mặt của bác nông dân,

nổi ba chiều, tạo khối lượng...
- Ánh sáng từ trên xuống: Ánh sáng chiếu từ phía
trên xuống, thí dụ như ánh sáng trời lúc giữa trưa,
cũng có phần nào đặc tính của ánh sáng tạt ngang,
nhưng thường không được ưa chuộng bằng. Ánh sáng
này che dấu chi tiết trong phần tối, tạo bóng đổ ngắn
và thô kệch...
Trong ảnh chân dung, ánh sáng từ trên xuống
tạo bóng đổ ở đôi mắt, ở mũi (có người so sánh với
bộ râu Hitler), ở miệng, ở cằm..., hoàn toàn không bắt
mắt.

SV: Nguyễn Thị Hiệp

9


Nhập môn Báo ảnh

Lớp: Phát thanh k 29

Trong ảnh phong cảnh, ánh sáng này soi sáng những phần của cành, lá...
hướng lên trời, tạo bóng đổ xuống phía dưới đất loang lổ, lốm đốm... che dấu
hết chi tiết ở thân cây hay những gì ở dưới tàn cây.
- Ánh sáng từ dưới lên: Ít có trường hợp mà ánh sáng thiên nhiên từ dưới tạt
lên, soi sáng chủ đề. Ta thường chỉ thấy ánh sáng này trong những phim kinh
dị, vì ánh sáng tạo bóng đổ quái gở trên khuôn mặt, đôi khi thêm cường độ gắt,
làm tăng sự gớm ghiếc. Nếu không vì những nhu cầu trên, tuyệt đối tránh dùng
trong ảnh chân dung.
4 – Ánh sáng thể hiện ý đồ của tác giả

Trò chuyện

Ánh sáng không phải chỉ có một công dụng là chiếu sáng chủ đề hay bối
cảnh để ta chụp ảnh, mặc dù đó là một trong những nhiệm vụ chính của ánh
sáng. Ánh sáng tạo nên ý nghĩa nhất định cho bức ảnh
Ánh sáng âm u của những ngày mưa dầm gió bấc thích hợp với loại ảnh
chụp những người lao động lam lũ, gánh gồng, cày bừa, co ro, run rẩy... Mưa và
lạnh tạo những hình ảnh co ro, cắm cúi... nhưng ánh sáng xám xám nặng như chì

SV: Nguyễn Thị Hiệp

11


Nhập môn Báo ảnh

Lớp: Phát thanh k 29

tạo ý nghĩa buồn, nản... làm nặng nề thêm cái ý-tưởng nhọc nhằn, chịu đụng của
những người kém may mắn.
Ánh sáng ấm áp nhẹ nhàng của những ngày đầu xuân chan hòa trên cây,
cỏ, hoa, lá... làm bừng lên vẻ sống động, yêu đời, tạo niềm thương yêu, thơ
mộng... Ánh sáng này thích-hợp với loại ảnh chụp những cặp tình nhân đang
sống trong hoa mộng, các em thanh thiếu nhi sinh hoạt cộng đồng, trẻ em đuổi
nhau, bắt bướm...
Ánh sáng gay gắt kiểu nắng tháng Năm miền Bắc VN hay cái nắng đổ
lửa vùng sa mạc thích-hợp với loại ảnh chụp những người lao động gánh vác,
đập đá, lợp nhà, sửa máy, thể-thao... mồ hôi nhễ nhại, bóng loáng... Ánh sáng
song song tạo nhiều chi tiết trên manh áo ướt đẫm, trên mặt, trên da... hằn lên
từng thớ thịt, từng vết nhăn, từng giọt mồ hôi... Nắng mạnh tạo tương phản, tăng

chụp phải rèn luyện kỹ năng, phải có sự trải nghiệm và trên hết là niềm yêu
thích nghệ thuật nhiếp ản và đam mê sáng tạo cái mới, cái đẹp./.
Chú thích:
Trong bài viết có sử dụng những bức ảnh có ghi tên tác giả - người viết đã xin
phép tác giả trước khi sử dụng

SV: Nguyễn Thị Hiệp

13