Trường THCS Đức Tín

-

Sáng kiến kinh nghiệm

-

GV: Nguyễn Như Diệp

XÂY DỰNG “LỚP HỌC THÂN THIỆN, HỌC SINH TÍCH CỰC”
THÔNG QUA CÁC TRÒ CHƠI TRONG NHỮNG TIẾT DẠY HỌC
MÔN TOÁN THCS

I. MỞ ĐẦU:
1. Cơ sở và lí do chọn đề tài:
Như chúng ta đã biết, năm học 2008-2009 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng,
là năm học thứ ba thực hiện cuộc vận động “Hai không” của Bộ GD&ĐT, năm
học đầu tiên thực hiện chỉ thị của Bộ GD&ĐT về “Xây dựng trường học thân
thiện, học sinh tích cực”. Mục tiêu chủ yếu của việc “Xây dựng trường học
thân thiện, học sinh tích cực” là làm sao tạo nên một môi trường giáo dục an
toàn, bình đẳng, lành mạnh, đảm bảo sự gần gũi, gắn bó với nhân dân, xã hội,
phụ huynh, học sinh, luôn tạo được sự thỏa mái, bình yên, hứng khởi cho từng
học sinh, phát huy được tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh trong
học tập và trong các hoạt động tập thể, hoạt động xã hội một cách phù hợp và
có hiệu quả cao,…
Ở góc độ là những giáo viên dạy học bộ môn Toán bậc THCS, chúng ta suy
nghĩ, nhận thức và đóng góp gì cho phong trào “Xây dựng trường học thân
thiện, học sinh tích cực” mà Bộ GD&ĐT đã phát động? Theo tôi, trước hết
chúng ta cần nhận thấy rõ rằng: Nếu trong từng tiết dạy học bộ môn Toán, mỗi
giáo viên bộ môn đầu tư xây dựng được “Lớp học thân thiện, học sinh tích

bản thân đã tích lũy được trong những năm học qua. Tôi xin được đóng góp
một Sáng kiến kinh nghiệm có tựa đề : Xây dựng “Lớp học thân thiện, học
sinh tích cực” thông qua các trò chơi trong những tiết dạy học Toán
THCS.
2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu:
a/ Đối tượng nghiên cứu:
Học sinh từ khối 6 đến khối 9 Trường THCS Đức Tín.
b/ Phạm vi nghiên cứu:
- Các tiết dạy theo thời khóa biểu chính khóa và Tự chọn.
- Các nội dung liên quan đến vấn đề: “Học mà chơi , chơi mà học”.
- Tài liệu tham khảo: Sách giáo khoa, sách giáo viên, tài liệu chỉ đạo về: “Xây
dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” của các cấp,…
3. Kế hoạch nghiên cứu:
a/ Nghiên cứu tài liệu:
Để thực hiện đề tài này, xuyên suốt năm học qua, tôi đã tích cực nghiên cứu
các tài liệu liên quan đến chủ đề của sáng kiến kinh nghiệm, chắt góp những
nội dung, ý kiến hay để bổ sung vào ý tưởng của mình, xâu chuỗi lại để lập nên
dàn ý của sáng kiến kinh nghiệm này.
b/ Nghiên cứu thực tế:
- Với những tiết dạy thích hợp, tôi mạnh dạn đưa một số trò chơi Toán học vào
thực để hiện ( Chủ yếu là những trò chơi bản thân tự đặt, tự chế ). Ghi chép lại
-2-


Trường THCS Đức Tín

-

Sáng kiến kinh nghiệm


học tập cho học sinh.
- Tránh việc tổ chức trò chơi quá ồn ào, náo nhiệt gây ảnh hưởng không tốt đến
các lớp học lân cận.
- Thời gian chơi trong mỗi tiết dạy nên không để quá 10 phút.
-3-


Trường THCS Đức Tín

-

Sáng kiến kinh nghiệm

-

GV: Nguyễn Như Diệp

b/ Chọn lựa trò chơi:
- Giáo viên phải biết chọn lựa trò chơi sao cho phù hợp với bài dạy về cả nội
dung và thời lượng.
- Xác định được mục tiêu của trò chơi đưa ra là gì? (Giáo dục kĩ năng gì? Phẩm
chất gì?)
- Trò chơi đưa ra phải đa dạng, phong phú, có tác dụng khích lệ tinh thần học
tập cho tất cả các đối tượng học sinh trong lớp, tránh bỏ rơi học sinh yếu kém
ngoài cuộc.
- Không nên chọn những trò chơi chỉ được mặt vui nhộn, nhưng lại thiếu tác
dụng giáo dục về phẩm chất cũng như kĩ năng học tập.
c/ Hướng dẫn cách chơi:
- Trước hết, giáo viên phải ổn định được các đội chơi, người chơi cho phù hợp,
cân đối lực lượng.

- Nhờ sự “Chung sức” của mỗi đội chơi, nhất là sự đóng góp, diễn giải của
những học sinh tích cực, học sinh khá-giỏi, các em học sinh trung bình, yếu,
kém sẽ có thêm cơ hội để nắm bắt kiến thức đã học, có cơ hội để lấy điểm về
mình nếu các em làm khá đạt yêu cầu.
b/ Chuẩn bị:
- Giáo viên chuẩn bị sẵn ở nhà một số bài toán và đáp án có nội dung liên quan
đến tiết dạy. Đề toán và đáp án được viết lên những tấm bìa cứng hình chữ nhật
hoặc hình các bông hoa có gắn nam châm hoặc keo hai mặt.
- Học sinh chuẩn bị bảng nhóm, bút lông.
c/ Cách chơi:
- Giáo viên gắn các miếng giấy cứng có ghi đề bài và đáp án lên bảng (Không
tuân theo một thứ tự nào cả).
- Cho các đội thảo luận, trao đổi 4 phút.
- Bốc thăm chọn ra 2 đội chơi.
- Khi có hiệu lệnh của giáo viên, lần lượt từng thành viên của 2 đội lên bảng
ghép đề bài và đáp án tương ứng vào phần bảng của đội mình (Cứ em này về
chỗ thì em khác mới được lên bảng).
- Sau 3 phút, giáo viên ra hiệu lệnh dừng cuộc chơi. Giáo viên và cả lớp cùng
chấm, đội nào có cặp đề bài-đáp án chính xác và nhiều hơn thì đội đó sẽ chiến
thắng.
d/ Ví dụ:
Khi xong dạy bài: “Lũy thừa của một số hữu tỉ” (Tiết 6 – Đại số lớp 7),
giáo viên có thể cho nội dung chơi gồm các bài tập tính:
2
3
2
2
0  1
1  1
8 6

- Học sinh chuẩn bị bảng nhóm, bút lông.
c/ Cách chơi:
- Sau tiết dạy, giáo viên đưa nội dung cần chơi lên bảng (Nên chọn các bài toán
có hình ảnh, hoặc có mẹo nhỏ).
- Học sinh các đội hội ý trong 3 phút.
- Cho các đội cử người lên bảng (Hoặc đứng tại chỗ) đưa ra đáp án của đội
mình.
- Giáo viên đưa ra đáp án để quyết định sự thắng thua của các đội.
d/ Ví dụ:
Khi dạy bài: “Ghi số tự nhiên” (Tiết 3 – Số học 6), giáo viên có thể cho một
bài tập về số La Mã như sau: Có 9 que diêm được sắp xếp theo hình dưới đây:

Hãy chuyển chỗ một que diêm để được kết quả đúng (Giáo viên nên khai thác
nhiều cách giải khác nhau của bài toán này).
Hoặc khi dạy bài: “Phép trừ và phép chia” (Tiết 3 – Số học 6), giáo viên có
thể đưa ra một bài toán như: Thầy(cô) có 4 viên phấn trong hộp, các em hãy
chia đều cho 4 bạn, mỗi bạn một viên, làm sao để trong hộp vẫn còn 1 viên?
Bài toán này làm cho học sinh tò mò, hiếu động, đưa ra nhiều cách giải ngộ
nghĩnh, có em hồ nghi bài toán cho đề sai,…Khi thấy giáo viên thực hiện bằng
cách chia cho 3 em đầu mỗi em 1 viên phấn, còn em thứ 4 giáo viên đưa luôn
-6-


Trường THCS Đức Tín

-

Sáng kiến kinh nghiệm

-

đoàn kết, cotang kết đoàn”, hoặc: “Tìm sin lấy đối chia huyền, cosin hai cạnh
kề huyền chia nhau, còn tang ta hãy tính mau, đối trên kề dưới chia ngay ra
liền”
-7-


-

Trường THCS Đức Tín

Sáng kiến kinh nghiệm

-

GV: Nguyễn Như Diệp

2.4 Trò chơi “Cùng nhau leo núi”:
a/ Mục đích:
- Rèn luyện kĩ năng tính toán cho học sinh.
- Thu hút số đông học sinh tích cực, nhiệt tình học tập.
b/ Chuẩn bị:
Giáo viên chuẩn bị trước một số bài tập liên quan đến bài học theo cấp độ
từ dễ đến khó.
c/ Cách chơi:
- Giáo viên sắp xếp các bài tập theo dạng hình tháp, càng lên cao càng khó dần
(Hình vẽ ở ví dụ dưới đây)
- Làm thủ tục bốc thăm chọn 2 đội chơi.
- Mỗi thành viên của mỗi đội lên giải một bài tập(Giải từ dưới lên trên), sau đó
về chỗ để thành viên khác của đội mình lên giải tiếp.
- Đội nào “Leo” lên đỉnh sớm hơn và có số câu trả lời đúng nhiều hơn, đội đó


2.5 Trò chơi “Ai thấy sai chỉ giúp?”:
-8-


-

Trường THCS Đức Tín

Sáng kiến kinh nghiệm

-

GV: Nguyễn Như Diệp

a/ Mục đích:
- Thông qua việc suy nghĩ, lập luận để tìm ra chỗ sai của một bài toán đã được
giải sẵn, học sinh sẽ hiểu chắc, hiểu sâu kiến thức đã học.
- Khơi dậy một cách mạnh mẽ khả năng tích cực, tư duy của học sinh.
b/ Chuẩn bị:
Giáo viên chuẩn bị sẵn một số bài toán có lời giải sai ở một vài bước trên
bảng phụ (bố trí những chỗ sai mà học sinh thường hay mắc phải).
c/ Cách chơi:
- Tùy lúc thích hợp của tiết học, giáo viên đưa bài toán có lời giải như đã nói ở
trên lên bảng chính.
- Các đội hội ý trong 3 phút để truy tìm ra chỗ chưa chính xác của bài giải.
- Đội chiến thắng là đội tìm ra trước những chỗ sai và giải lại chính xác.
d/ Ví dụ:
- Khi dạy bài: “Biến đổi đơn giản biểu thức chứa căn thức bậc hai” (Tiết 9 đại số 9), giáo viên có thể đưa ra lời giải của một bài toán rút gọn như sau:
2

H
-9-


Trường THCS Đức Tín

Giải:

-

Sáng kiến kinh nghiệm

-

GV: Nguyễn Như Diệp

ΔABC vuông tại A, theo định lí Pytago ta có:
BC = AB2 + AC2 = 62 +82 = 10

Từ hệ thức:

AB = BH.BC ⇒ AB = x.BC
AB 6
⇒x=
= = 0,6
BC 10
⇒ y =10 - 0,6 = 9,6

2.6 Trò chơi “Ai tìm được nhiều hơn?”:
a/ Mục đích:


GV: Nguyễn Như Diệp

chéo vuông góc,….Đội chiến thắng là đội tìm ra nhiều và chính xác hơn các tứ
giác nội tiếp đường tròn.
2.7 Trò chơi “Giúp bạn”:
a/ Mục đích:
- Đây là trò chơi rất đơn giản nhưng giáo dục rất cao tinh thần đoàn kết, giúp
đỡ lẫn nhau trong học tập, đặc biệt là tinh thần giúp đỡ các bạn học sinh yếu
kém nắm được kiến thức một cách khá thuận lợi.
- Tạo cơ hội và sự mạnh dạn lên bảng, cơ hội đem về điểm số cho đối tượng
học sinh yếu kém.
b/ Chuẩn bị:
Học sinh mang theo bảng nhóm, bút lông.
c/ Cách chơi:
- Giáo viên đưa ra một số bài tập củng cố kiến thức vừa học, các đội hội ý, thảo
luận trong 5 phút.
- Những em học sinh khá giỏi có trách nhiệm diễn giải, chỉ bày cho cả nhóm
đều hiểu nội dung mà giáo viên yêu cầu, sau đó cử những bạn học sinh yếu
kém lên bảng trình bày lại.
- Giáo viên kiểm tra, sửa sai và tùy theo mức độ mà cho điểm những em học
sinh này một cách hợp lí.
d/ Ví dụ:
(Trò chơi này thực hiện được với hầu hết các tiết dạy).
2.8 Trò chơi “Ai nhanh hơn?”:
a/ Mục đích:
- Đây là trò chơi tôi luyện tính nhanh nhẹn, khẩn trương khi làm toán.
- Lôi cuốn các em cùng thi đua học tập một cách hăng say, hòa hợp.
b/ Chuẩn bị:
- Giáo viên chuẩn bị một số bài toán hay trên bảng phụ.

- Khi dạy các tiết toán có chứa các từ Hán Việt quan trọng cần làm rõ nghĩa,
giáo viên đưa các từ Hán Việt đó lên bảng, yêu cầu các đội họp các thành viên
mình lại để giải nghĩa, ghi lên bảng nhóm.
- Các đội đưa bảng nhóm gắn lên bảng lớp, giáo viên lần lượt kiểm tra, sửa sai
cho từng đội.
- Đội nào làm rõ nghĩa, sát nghĩa hơn đội đó sẽ giành thắng lợi trong trò chơi
này.
d/ Ví dụ:
- Khi dạy bài: “Quy đồng mẫu nhiều phân số” (Tiết 75 – Số học 6), các đội
chơi cần tập trung giải rõ nghĩa thế nào là: “Quy đồng mẫu” ( Đưa về cùng
mẫu). Hoặc khi dạy bài: “Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn”
(Tiết 25 – Hình học 9), giáo viên cho học sinh làm rõ nghĩa cụm từ “Tiếp

- 12 -


Trường THCS Đức Tín

-

Sáng kiến kinh nghiệm

-

GV: Nguyễn Như Diệp

tuyến”, “Tiếp điểm” (Đối với chương trình toán THCS, tạm dịch: “Tuyến” là
đường thẳng, “Tiếp” là tiếp xúc).
2.10 Trò chơi “Nhà sáng tạo trẻ”:
a/ Mục đích:


-

GV: Nguyễn Như Diệp

- Sau khi học xong bài, giáo viên chọn 3 đội chơi, mỗi đội cử 1 học sinh diện
khá giỏi và 1 học sinh diện còn lại lên bảng bốc thăm, trình bày bài giải của
mình.
- Giáo viên xem xét và cho điểm từng học sinh.
- Hai học sinh của đội nào mà có tổng số điểm cao nhất thì đội đó thắng cuộc.
d/ Ví dụ:
(Trò chơi này có thể sử dụng cho bất kì tiết dạy nào)
2.12 Trò chơi “Thử tài trí nhớ”:
a/ Mục đích:
Rèn luyện trí nhớ, tạo niềm vui thích , hăng say, tích cực học tập cho các
cho các em học sinh.
b/ Chuẩn bị:
Giáo viên chuẩn bị một số nội dung cần thiết liên quan đến trò chơi (Ghi
sẵn lên bảng phụ).
c/ Cách chơi:
- Giáo viên cho bốc thăm chọn 2 đội chơi.
- Mời cả hai đội lên bảng (Đứng hai góc hướng về bảng).
- Giáo viên gắn nội dung cần thử trí nhớ lên bảng, cho 2 đội quan sát từ 30 giây
đến 1 phút, sau đó giáo viên lấy bảng phụ xuống, yêu cầu 2 đội ghi lại những
nội dung mà mình đã nhìn thấy.
- Đội có nội dung ghi lại đúng và nhiều hơn là đội chiến thắng.
d/ Ví dụ:
Khi dạy bài “Ôn tập chương I” (Tiết 17 – Hình học 9), giáo viên có thể ghi
sẵn các hệ thức về cạnh và đường cao trong tam giác vuông, một số tính chất
của các tỉ số lượng giác lên bảng phụ. Cho học sinh chơi theo luật chơi như đã

b/ Hạn chế:
Khi thực hiện các trò chơi trong tiết dạy học toán, có thể dẫn đến một số
hạn chế sau:
- Mất khá nhiều thời gian của tiết dạy.
- Vì chơi thì phải ồn ào, vui nhộn nên dễ gây ảnh hưởng không tốt đến các lớp
học kế bên.
Để khắc phục được những nhược điểm nêu trên, giáo viên có thể tham khảo
“Những điều cần thiết khi tổ chức trò chơi trong tiết dạy học Toán” ở phần II
(Mục 1) của đề tài này.
2. Hiệu quả, khả năng phổ biến:
- Bản thân đã thực hiện đề tài trên trong nhiều năm học qua, kết quả đạt được
như sau:
+ Không có học sinh nghỉ học vì lí do chán học môn Toán (Khảo sát ở những
lớp mà bản thân tham gia giảng dạy).
+ Các tiết dạy toán mà bản thân thực hiện luôn diễn ra trong không khí vui
tươi, nhẹ nhàng và thân thiện, làm cho học sinh cảm nhận được: “Môt ngày đến
trường là một ngày vui”.
- 15 -


-

Trường THCS Đức Tín

Sáng kiến kinh nghiệm

-

GV: Nguyễn Như Diệp


13

34,2

75

36

10

Tổng 112

40

TB

Yếu
SL %

Kém
SL %

TB trở lên
SL
%

SL

%



0

0

34

89,5

27,8

9

25,0

14

37,2

3

8,3

0

0

33

91,7

đề tài ngày càng hoàn chỉnh hơn.
***
Đức Tín, ngày 20 tháng 5 năm 2009
Người viết

Nguyễn Như Diệp
Duyệt của hội đồng khoa học nhà trường

- 16 -


Trường THCS Đức Tín

-

Sáng kiến kinh nghiệm

-

GV: Nguyễn Như Diệp

Duyệt của hội đồng khoa học Phòng GD&ĐT

- 17 -