MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Hiện nay ở nước ta, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học diễn ra một cách sôi
động cả về lý luận cũng như về thực tiến. Theo định hướng trên, nhiều phương pháp
dạy học tiên tiến đã được áp dụng trong môn Văn, trong đó có phương pháp cấu
trúc. Đây là là phương pháp giảng dạy dựa trên thành tựu của việc áp dụng phương
pháp cấu trúc trong nghiên cứu tác phẩm văn chương. Ở đó, việc tìm hiểu tác phẩm
dựa vào việc phân tích các thành phần cấu tạo nên tác phẩm cũng như mối tương
quan của chúng với nhau. Việc đưa phương pháp dạy học này trong dạy tác phẩm
văn học hiện thực phê phán ở trường THPT là hoàn toàn hợp lý. Hướng đổi mới
này không những nâng cao hiệu quả dạy học môn khoa học mà còn phù hợp với xu
hướng đổi mới phương pháp dạy học và yêu cầu đào tạo con người trong giai đoạn
hiện nay. Với những lý do trên chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu “ĐỔI MỚI
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÁC PHẨM VĂN XUÔI HIỆN THỰC PHÊ PHÁN
TRONG SÁCH NGỮ VĂN 11 THEO HƯỚNG TIẾP CẬN CẤU TRÚC” là cần
thiết, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn.
2. Lịch sử vấn đề
2.1. Những nghiên cứu về phương pháp dạy học Ngữ văn
Phương pháp dạy học Ngữ văn đã được nghiên cứu từ lâu. Vận dụng phương
pháp dạy học phù hợp vào giờ dạy học Ngữ văn cũng là một vấn đề đã được nhiều
người nghiên cứu, nhiều giáo viên quan tâm. Như: cuốn Phương pháp dạy học văn
do GS Phan Trọng Luận chủ biên, Phương pháp dạy học Văn, NXB ĐHSP, 2004;
Nguyễn Thanh Hùng, Lê Thị Diệu Hoa, Phương pháp dạy học Ngữ văn THPT,
những vấn đề cập nhật, NXB ĐHSP, 2006, v.v.), giáo trình giảng dạy Giáo dục 2,
thạc sĩ Nguyễn Thị Cúc, hay bài Một số vấn đề về đọc hiểu văn bản Ngữ văn (Tạp
1


chí Giáo dục số 156, tháng 4/2004), luận văn “Tổ chức và hướng dẫn học sinh lớp
10 đọc ngoại khoá phần Văn học Việt Nam” của Hồ Thị Kim Chung (Trường
ĐHSP TPHCM, 2014).

3.1. Mục đích nghiên cứu.
Áp dụng phương pháp cấu trúc vào trong dạy học tác phẩm văn xuôi hiện thực
phê phán lớp 11 để nâng cao chất lượng dạy và học môn Ngữ văn ở trường THPT.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
a. Tìm hiểu cơ sở lý luận của phương pháp cấu trúc.
b. Điều tra thực trạng sử dụng thực trạng dạy học bài học văn xuôi tự sự phê
phán ở trường THPT.
c. Nghiên cứu quy trình sử dụng phương pháp cấu trúc phù hợp trong quá
trình dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn ở trường THPT.
4.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Việc áp dụng phương pháp cấu trúc trong dạy học học tác phẩm văn xuôi hiện
thực phê phán lớp 11 để nâng cao chất lượng dạy và học môn Ngữ văn ở trường
THPT.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu lý luận về phương pháp cấu trúc để áp
dụng trong dạy học Ngữ văn
- Bài học được chọn để áp dụng phương pháp cấu trúc là tác phẩm văn xuôi
tự sự phê phán trong chương trình Ngữ văn 11 ở trường THPT, gồm hai bài: “Chí
Phèo” và “Hạnh phúc một tang gia”.
5. Phương pháp nghiên cứu
a. Các phương pháp nghiên cứu lý luận:
+ Phương pháp phân tích, khái quát hóa, hệ thống hóa, tổng kết các tài liệu
liên quan đến đề tài nghiên cứu để xác lập cơ sở lý luận cho đề tài.
+ Nghiên cứu lý thuyết về lý luận dạy học, tâm lý học, giáo dục học và các
tài liệu khoa học cơ bản liên quan đến đề tài.
b. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
+ Phương pháp điều tra, phỏng vấn


1.1.1.1 Phương pháp vấn đáp
1.1.1.2 Phương pháp hoạt động nhóm
1.1.1.3 Phương pháp đóng vai
1.1.1.4 Phương pháp động não
1.1.1.5 Phương pháp dạy học theo dự án
1.1.1.6 Phương pháp đọc hiểu
1.1.1.7 . Phương pháp diễn giảng
1.1.2 Lí thuyết về cấu trúc và phương pháp cấu trúc
1.1.2.1 Định nghĩa
a. Cấu trúc
Theo từ điển tiếng Việt, khái niệm "cấu trúc" có nghĩa là "Toàn bộ nói chung
những quan hệ bên trong giữa các thành phần tạo nên một chỉnh thể". Theo định
nghĩa cấu trúc nói trên thì cấu trúc là các mối quan hệ giữa các thành phần của một
sự vật.
Nội dung và nghệ thuật trong văn bản nghệ thuật lại chia thành các thành tố
nhỏ hơn. Mặc dù cách phân chia có nhiều ý kiến khác nhau song nói chung, hiện
nay, nhiều nhà nghiên cứu đi theo hướng chia nội dung nghệ thuật văn bản thành
các bình diện sau:
- Đề tài: là phạm vi hiện thực mà nhà văn chọn lựa và miêu tả.
- Chủ đề: là vấn đề chủ yếu, trung tâm, là phương diện chính yếu của đề tài.
6


- Tư tưởng: là nhận thức, lí giải và thái độ đối với toàn bộ nội dung cụ thể
sống động của tác phẩm văn học.
- Cảm hứng nghệ thuật: là cảm hứng của nhà văn và cảm hứng tư tưởng của
tác phẩm.
- Nhân vật: Nhân vật là con người hoặc sự vật được nhà văn miêu tả trong tác
phẩm bằng phương tiện văn học.
- Cốt truyện: Cốt truyện là một hệ thống cụ thể những sự kiện, biến cố, hành

b, Đối với giáo viên:
- Việc đổi mới phương pháp làm GV phải tốn nhiều thời gian, công sức.
- Bên cạnh đó, hiện giờ, số GV hiểu rõ về hoạt động dạy học theo hướng tiếp
cận cấu trúc còn ít.
c. Đối với học sinh
- Ý thức học và chuẩn bị bài trước khi lên lớp của nhiều học sinh chưa tốt,
thậm chí nhiều em không đọc tác phẩm, hoặc qua loa đại khái.
- HS còn chịu áp lực thi cử.

CHƯƠNG 2
ĐỔI MỚI DẠY HỌC BÀI TÁC PHẨM VĂN XUÔI HIỆN THỰC PHÊ PHÁN THEO
HƯỚNG TIẾP CẬN CẤU TRÚC

8


2.1 Yêu cầu vận dụng dạy học theo phương pháp cấu trúc
2.1.1 Cấu trúc nội dung theo tính chất phản ánh hiện thực
2.1.1.1. Khái quát chung về nội dung trong tác phẩm văn học
Nội dung tác phẩm văn học vừa là cuộc sống được ý thức, vừa là sự đánh giá cảm xúc đối với cuộc sống đó.
2.1.1.2. Tính chất phản ánh hiện thực quyết định giá trị của tác phẩm trong tác
phẩm văn xuôi hiện thực phê phán Việt Nam (chương trình Ngữ Văn 11- cơ bản)
a. Giá trị hiện thực
Nếu văn học là tấm gương phản chiếu đời sống xã hội thì văn học hiện thực
phê phán là tấm gương sáng nhất. Văn học hiện thực giai đoạn 1930-1945 đã đáp
ứng những yêu cầu cơ bản của xã hội, đấu tranh cho giai cấp và đấu tranh cho dân
tộc lúc bấy giờ, điển hình như các nhà văn Vũ Trọng Phụng, Nam Cao...với các tác
phẩm nổi tiếng: “Chí Phèo”, “Số đỏ”,…
b. Giá trị nhân đạo
Tinh thần này càng bổ sung làm rõ hơn cho giá trị hiện thực trong các tác

(xem bản chính của luận văn)

CHƯƠNG 3
THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

3.1 Mục đích, yêu cầu thực nghiệm
Mục đích thực nghiệm là xác minh tính khả thi của việc vận dụng dạy học bài
tác phẩm văn xuôi hiện thực phê phán lớp 11 theo phương pháp cấu trúc.
10


3.2 Đối tượng và địa bàn thực nghiệm
Giáo viên Ngữ văn và học sinh lớp 11 trường THPT Nguyễn Trãi- Ba Đình.
3.3 Nội dung và tiến trình thực nghiệm
3.3.1 Nội dung thực nghiệm
- Thiết kế và thực nghiệm giáo án “Chí Phèo” trong chương trình Ngữ văn 11
theo hướng tiếp cận cấu trúc.
- Từ đó, ra bài kiểm tra khảo sát kết quả và so sánh kết quả này với lớp đối
chứng để đưa ra kết luận. Nội dung giáo án đã có ở chương 2.
3.3.2 Tiến trình thực nghiệm
3.3.2.1

Xây dựng kế hoạch, phương pháp thực nghiệm

a. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp điều tra bằng bài kiểm tra
- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm
Nghiên cứu sản phẩm (bài làm) của học sinh.
- Phương pháp chuyên gia

luyện các kĩ năng hợp tác. Qua việc nghiên cứu, thực nghiệm cụ thể, chúng tôi
khẳng định, phương pháp này có thể áp dụng thành công trong bài học văn xuôi hiện
thực phê phán, trong đó có bài học “Chí Phèo”. Như vậy, qua những tác dụng và
12


hiệu quả mà phương pháp cấu trúc mang lại, chúng tôi tin rằng phương pháp
dạy học này sẽ được phát huy và nhân rộng hơn nữa trong ngành giáo dục nhằm
mang lại một sự khởi sắc mới cho cả ngành giáo dục.
2

Khuyến nghị
Qua thực tiễn vận dụng, chúng tôi mạnh dạn đề xuất một số ý kiến sau:
- Đối với nhà trường:
+ Ban giám hiệu các trường nên ủng hộ phương pháp dạy học mới và tạo

điều kiện thuận lợi để giáo viên thực hiện phương pháp đó.
+ Cần trang bị nhiều sách tham khảo cho giáo viên, nhất là sách thuộc
mảng Lý luận văn học. Nếu có thể được, nhà trường trang bị thêm nhều phòng
nghe nhìn để giáo viên có điều kiện giảng dạy bằng công nghệ thông tin.
+ Có biện pháp khuyến khích giáo viên cải tiến phương pháp trong giảng
dạy.
+ Các trường, các sở giáo dục cũng cần phát động phong trào thiết kế giáo
án theo phương pháp cấu trúc.
- Đối với tổ chuyên môn:
+ C ần ủng hộ những giáo viên trong tổ có sử dụng phương pháp giảng
dạy cấu trúc.
+ Thỉnh thoảng, nếu thành viên nào trong tổ có sáng kiến hay về phương
pháp cấu trúc thì nên trao đổi với nhau, giúp nhau cùng tiến bộ.
+ Để có thể triển khai rộng và vững chắc, phù hợp với điều kiện thực tế của