Trường THPT XUÂN THỌ

Sáng kiến kinh nghiệm

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
TRƯỜNG THPT XN THỌ
Mã
số:…………………
(Do HĐKH SỞ GDĐT ghi)

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
"HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 12 SỬ DỤNG, KHAI THÁC KIẾN
THỨC, RÈN LUYỆN CÁC KĨ NĂNG ĐỊA LÍ TỪ ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM”.

Người thực hiện: Đặng Ngọc Hà
Lĩnh vực nghiên cứu:
Quản lí giáo dục: :
□
Phương pháp dạy học bộ mơn::
Phương pháp giáo dục: :
□
Lĩnh vực khác:................................:

□
□

Có đính kèm

□ Mơ hình

□ Phần mềm

PHIẾU NHẬN XÉT ĐÁNH GIÁ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Năm học: 2011-2012.
Tên sáng kiến kinh nghiệm:
"HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 12 SỬ DỤNG, KHAI THÁC KIẾN
THỨC, RÈN LUYỆN CÁC KĨ NĂNG ĐỊA LÍ TỪ ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT
NAM”.
Họ và tên tác giả: Đặng Ngọc Hà.
Chức vụ: giáo viên Địa lí.
Đơn vị: Trường THPT Xn Thọ
Lĩnh vực nghiên cứu:
-Quản lí giáo dục: :

- Phương pháp dạy học bộ mơn:

-Phương pháp giáo dục: 
- Lĩnh vực khác:................................ 
Sáng kiến kinh nghiệm đã được triển khai: Tại đơn vị 
Trong ngành 
1.Tính mới:
-Có giải pháp hồn tồn mới.
-Có giải pháp cải tiến, đổi mới từ giải pháp đã có.
2.Hiệu quả:
-Hồn tồn mới và triển khai áp dụng trong tồn ngành có hiệu quả cao.
-Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng trong tồn ngành
có hiệu quả cao.
-Hồn tồn mới và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu quả cao.
-Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu
quả.
3.Khả năng áp dụng:
-Cung cấp được các luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách:

3.Giới tính: Nữ
4.Địa chỉ: Thọ Bình –Xn Thọ-Xn Lộc-Đồng Nai
5.Điện thoại: 0165.3536391 (DĐ)/0613.731769 (CQ)
6.Fax:
E-mail:
7.Chức vụ: giáo viên.
8.Đơn vị cơng tác: Trường THPT Xn Thọ.
II.TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO
-Trình độ chun mơn: Cử nhân.
-Năm nhận bằng: 2006
-Chun ngành đào tạo: Cử nhân Địa lí.
III.KINH NGHIỆM KHOA HỌC
-Lĩnh vực chun mơn có kinh nghiệm: giảng dạy mơn Địa Lí.
-Số năm có kinh nghiệm: 5 năm.
-Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong thời gian gần đây:
Sử dụng văn học trong dạy học Địa lí.

3

GVTH: Đặng Ngọc Hà


Huongdanvn.com Tổng hợp hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm tốt

Trường THPT XUÂN THỌ

Sáng kiến kinh nghiệm

Lời giới thiệu
Địa lí là mơn học cung cấp cho HS những kiến thức phổ thơng, cơ bản, cần


Huongdanvn.com Tổng hợp hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm tốt

Trường THPT XUÂN THỌ

Sáng kiến kinh nghiệm

TÊN ĐỀ TÀI: HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 12
SỬ DỤNG, KHAI THÁC KIẾN THỨC, RÈN
LUYỆN CÁC KĨ NĂNG ĐỊA LÍ
TỪ ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM
I- LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Học sinh lớp 12 thi TNTHPT ln ln bị áp lực lớn, vì đó là kết quả của 12
năm học tập và rèn luyện. Nếu khơng đạt thì rất buồn và chán nản…Đặc biệt hơn khi
kì thi tốt nghiệp đến gần với nhiều mơn thi học bài, điều này lại càng gây áp lực nhiều
hơn với các em nhất là khi biết thi mơn Sử, Địa.Bản thân tơi là một giáo viên mơn
Địa, trong q trình dạy thấy HS ln thấy áp lực đối với mơn học của mình, vì sợ
học bài nhiều, số liệu nhiều… Những áp lực đó của HS ln làm tơi trăn trở,suy nghĩ
rất nhiều và tơi mạnh dạn đưa ra một suy nghĩ mà theo tơi nó khơng mới nhưng cũng
khơng hề cũ (nếu chúng ta chưa sử dụng nó nhiều), đó là phương pháp: “Hướng dẫn
học sinh lớp 12 sử dụng, khai thác kiến thức, rèn luyện các kĩ năng Địa Lí từ Atlat
Địa lí Việt Nam”. Bản thân tơi thấy Atlat Địa lí Việt Nam là một cuốn hình ảnh biết
nói, trong đó chứa đựng rất nhiều kiến thức và kĩ năng. Có thể nói Atlat Địa lí Việt
Nam là một cuốn sách giáo khoa viết bằng hình ảnh minh họa. Tuy nhiên khơng phải
giáo viên hay học sinh nào cũng đều biết đến điều này, nhất là đối với giáo viên chưa
có kinh nghiệm trong dạy Địa lí 12.Bởi chính bản thân tơi là một ví dụ, năm nay là
năm thứ 3 tơi dạy Địa lí 12 nhưng khi dạy năm đầu tiên do chưa có kinh nghiệm nên
tơi chỉ cho học sinh sử dụng Atlat một cách máy móc, sơ sài và thậm chí tơi thấy một
số giáo viên có kinh nghiệm cũng vậy.Chính vì vậy, sau 2 năm giảng dạy Địa lí 12 tơi
mới có knh nghiệm và nhận thấy rất nhiều kiến thức, rất nhiều điều hay từ Atlat Địa lí

khoa học kĩ thuật hiện đại, bối cảnh dạy học mới, phương tiện dạy học mới …đòi hỏi
phải cải tiến cho phù hợp. Loi dạy máy móc giáo điều từ thời Trung cổ dứt khốt phải
cáo chung. Mỗi cá thể giáo viên phải “tự biết mình”, nắm vững sở trường, sở đoạn
của bản thân, nắm vững điều kiện dạy học(Trường, lớp, học sinh, phương tiện, địa
phương, sách giáo khoa…), học tập những kinh nghiệm q báu từ các đồng nghiệp
để lựa chọn hệ thống phương pháp hiệu quả nhất trong từng tiết dạy nhằm mục đích
cuối cùng là phát huy cao độ trí lực cho học sinh. Tạo điều kiện cho học sinh đi tìm
chân lí như nhà giáo dục vĩ đại Socrat đã từng phát biểu “Khơng ai được phép đem
chân lí của mình mà đặt vào lòng kẻ khác”.
II- NỘI DUNG ĐỀ TÀI:
1- Cơ sở lí luận:
Khi nói về phương pháp giáo dục nói chung và phương pháp dạy học nói riêng,
Anhxtanh cho rằng: “Điều tồi tệ nhất đối với mơi trường học là làm việc với phương
pháp cưỡng bức, dọa nạt, quyền uy, giả tạo, cách đối xử như vậy sẽ làm hỏng tình
cảm đẹp, lòng chân thành và sự tự tin của học sinh. Điều này chỉ làm sản sinh ra
những con người chỉ biết phục tùng”. (Trích bài của Nguyễn Ngọc Thuận-Giáo dục
Thời đại số 40/2000) cho nên trong giảng dạy, chúng ta phải làm sao cho những điều
giảng dạy của chúng ta cho học sinh, được học sinh tiếp thu như một “món q” có
giá trị. Bất kể làm cơng việc gì, đều phaỉ có sự hứng thú với cơng việc đó. Nếu khơng
cơng việc đó sẽ trở thành một gánh nặng(Phương pháp viết quảng cáo hiện đại-PTS
Hồ Sĩ Hiệp). Như vậy vấn đề đặt ra là phải làm sao để có một khơng khí học tập sơi
nổi, hấp dẫn, có nhu cầu học tập của học sinh. Theo tơi, nếu chúng ta biết kết hợp
đúng đắn những ưu điểm của các phương pháp khác nhau từ truyền thống cho đến
hiện đại vào một bài dạy, thiết nghĩ kết quả ấy sẽ đạt được một hiệu quả cao. Đặc biệt
là đối với học sinh lớp 12 Atlat là một phương tiện trực quan, một kho tàng kiến thức
khơng thể bỏ qua. Trước đây, khi Atlat chưa thơng dụng, việc sử dụng Atlat của học
sinh chưa nhiều vì vậy cũng gây rất nhiều khó khăn cho học sinh khi học Địa lí. Hiện
nay, Atlat đã trở thành phương tiện thơng dụng mà bất cứ học sinh nào khi học Địa lí
đều phải có, đặc biệt hơn là trong các kì thi tốt nghiệp học sinh đều có thể mang Atlat
vào phòng thi. Vì vậy, đây sẽ là một phương tiện và phương pháp rất hữu hiệu cho

a.Biểu đồ thể hiện giá trị tổng sản lượng các ngành hoặc biểu đồ diện tích của
các ngành trồng trọt.
Thơng thường mỗi bản đồ ngành kinh tế đều có từ 1 đến 2 biểu đồ thể hiện sự
tăng giảm về giá trị tổng sản lượng, về diện tích (đối với các ngành nơng nghiệp) của
các ngành kinh tế, giáo viên cần hướng dẫn học sinh biết cách khai thác các biểu đồ
trong q trình giảng bài có liên quan.
Ví dụ: Để thể hiện diện tích và sản lượng các loại cây cơng nghiệp lâu năm,
người ta thường sử dụng biểu đồ tròn kết hợp với biểu đồ đường để thể hiện.(Atlat
trang 19)
Hướng dẫn học sinh biết cách tính chiều cao của các biểu đồ cột để tìm sản
lượng ngành kinh tế của các địa phương, các tỉnh trên biểu đồ. Đồng thời cũng nên
hướng dẫn học sinh biết: ở những biểu đồ cột của các tỉnh khơng liên tục (bị ngắt ờ
giữa) trên có ghi số liệu thì học sinh khơng cần tính tốn mà lấy ln số liệu đó.
Ví dụ: Ở biểu đồ Lâm nghiệp và thủy sản trang 20, người ta ứng 1mm chiều
cao biểu đồ tương ứng với 20 tỉ đồng đối với lâm nghiệp; còn thủy sản 1mm chiều
cao biểu đồ ứng với 5000 tấn.
b. Biết cách sử dụng các biểu đồ hình cột để tìm diện tích và sản lượng từng
ngành ở những địa phương tiêu biểu như:Atlat trang 19, trang 20.
4.Biết rõ câu hỏi như thề nào , có thể dùng Atlat:
7

GVTH: Đặng Ngọc Hà


Huongdanvn.com Tổng hợp hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm tốt

Trường THPT XUÂN THỌ
Sáng kiến kinh nghiệm
-Thơng thường các câu hỏi trong đề kiểm tra hoặc thi tốt nghiệp THPT đều sử
dụng các câu hỏi để sử dụng Atlat như: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang… và

(sử dụng bản đồ trang 11), nước (sử dụng bản đồ trang 10),khống sản (sử dụng bản
đồ Địa chất khống sản trang 8). Thế mạnh về kinh tế xã hội gồm Dân cư và lao động
(sử dụng bản đồ Dân số trang 15), Cơ sở hạ tầng (sử dụng bản đồ Giao thơng trang
23), Cơ sở vật chất kĩ thuật (sử dụng bản đồ Cơng nghiệp chung trang21)….
c. Loại bỏ những bản đồ khơng phù hợp với câu hỏi.
Thơng thường học sinh khi đọc xong câu hỏi cứ hay dở Atlat một cách tùy tiện
mà khơng xác định được đâu là trang cần tìm hiểu và sa đà, viết lung tung dẫn tới lạc
đề. Chính vì vậy việc đọc đề kĩ để loại bỏ những trang bản đồ khơng cần thiết là rất
quan trọng.
8

GVTH: Đặng Ngọc Hà


Huongdanvn.com Tổng hợp hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm tốt

Trường THPT XUÂN THỌ
Sáng kiến kinh nghiệm
Ví dụ: Để đánh giá tiềm năng phát triển cây lương thực ở nước ta, học sinh có
thể sử dụng các bản đồ: đất, hình thể, khí hậu, sơng ngòi, dân cư…nhưng khơng cần
sử dụng bản đồ khống sản. Hoặc để đánh giá tiềm năng phát triển cơng nghiệp của
một vùng nào đó chúng ta cũng khơng cần sử dụng đến bản đồ đất hay bản đồ khí
hậu.
6.Học sinh phải thấy được mối quan hệ giữa bản đồ treo tường và lược đồ
trong SGK với các trang bản đồ của Atlat.
Bản đồ treo tường là bản đồ để giáo viên chỉ những vị trí, nội dung địa lí học
sinh cần tìm hiểu. Học sinh dựa vào vị trí giáo viên chỉ trên bản đồ treo tường và
nhanh chóng thấy được những nội dung địa lí cần tìm hiểu ở lược đồ của SGK hoặc
của bản đồ trong Atlat.
Ví dụ: Gíao viên vừa chỉ bản đồ treo tường vừa nêu câu hỏi: Dựa vào Atlat Địa

Huongdanvn.com Tổng hợp hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm tốt

Trường THPT XUÂN THỌ
Sáng kiến kinh nghiệm
VD3: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Dân số và kiến thức đã học hãy trình bày
sự phân bố dân cư nước ta?
*Đối với câu hỏi này, học sinh có thể sử dụng Atlat trang Dân số (trang 15)để trả lời.

11

GVTH: Đặng Ngọc Hà


Huongdanvn.com Tổng hợp hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm tốt

Trường THPT XUÂN THỌ
Sáng kiến kinh nghiệm
VD4: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Nơng nghiệp chung và kiến thức đã học
hãy:
Kể tên các cây cơng nghiệp lâu năm chủ yếu ở nước ta và vùng phân bố của chúng?
*Đối với câu hỏi này, học sinh có thể sử dụng Atlat trang Nơng nghiệp chung (trang
19) để trả lời.

12

GVTH: Đặng Ngọc Hà


Huongdanvn.com Tổng hợp hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm tốt




Huongdanvn.com Tổng hợp hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm tốt

Trường THPT XUÂN THỌ

15

Sáng kiến kinh nghiệm

GVTH: Đặng Ngọc Hà


Huongdanvn.com Tổng hợp hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm tốt

Trường THPT XUÂN THỌ

16

Sáng kiến kinh nghiệm

GVTH: Đặng Ngọc Hà


Huongdanvn.com Tổng hợp hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm tốt

Trường THPT XUÂN THỌ
Sáng kiến kinh nghiệm
B. Để học sinh có thể sử dụng Atlat để rèn luyện các kĩ năng địa lí thì giáo
viên cần hướng dẫn học sinh thực hiện những vấn đề sau:

như thành phần .
*Trang Các ngành cơng nghiệp trọng điểm(22) cũng có các biểu đồ cột, biểu đồ
tròn giúp học sinh phân tích được tình hình phát triển của ngành cơng nghiệp khai
thác than, khai thác dầu khí và sự phát triển của ngành cơng nghiệp điện lực cũng như
sự phát triển của ngành cơng nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm.
*Trang Thương mại(24) có các biểu đồ cột chồng, biểu đồ hình quạt, biểu đồ
cột giúp học sinh phân tích được sự phát triển của ngành nội thương và sự phát triển
của ngành ngoại thương thơng qua tình hình xuất, nhập khẩu và cơ cấu hàng xuất,
nhập khẩu từ năm 2000-2007.
17

GVTH: Đặng Ngọc Hà


Huongdanvn.com Tổng hợp hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm tốt

Trường THPT XUÂN THỌ
Sáng kiến kinh nghiệm
*Trang Du lịch (25) có các biểu đồ kết hợp cột- đường, biểu đồ tròn thể hiện số
khách du lịch và doanh thu du lịch nước ta từ năm 1995-2005 và cơ cấu khách du lịch
quốc tế phân theo khu vực quốc gia, vùng lãnh thổ; giúp học sinh phân tích được tình
hình phát triển ngành du lịch của Việt Nam.
*Trang các vùng kinh tế trọng điểm (30) có các biểu đồ cột và tròn thể hiện
GDP bình qn đầu người của các vùng kinh tế trọng điểm và cả nước cũng như GDP
của vùng theo khu vực kinh tế; giúp học sinh phân tích được tình hình phát triển kinh
tế cũng như cơ cấu GDP của các vùng kinh tế trọng điểm ở nước ta.
2.Kĩ năng vẽ các dạng biểu đồ cột, tròn đường, miền, biểu đồ kết hợp...
Thơng qua các biểu đồ trong Atlat nếu học sinh qn cách vẽ các dạng biểu đồ
thì có thể sử dụng Atlat để xem lại cách vẽ biểu đồ cũng như cách chia tỉ lệ khoảng
cách năm, chú giải, tên biểu đồ…


GVTH: Đặng Ngọc Hà


Huongdanvn.com Tổng hợp hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm tốt

Trường THPT XUÂN THỌ

Sáng kiến kinh nghiệm
(Xem Atlat các trang 15, 17)
*Biểu đồ kết hợp cột-đường: Dùng biểu đồ có 2 trục tung nếu các đối tượng
có đơn vị khác nhau
-Chọn tỉ lệ sao cho các cột và đường biểu diễn khơng tách rời xa nhau.
-Trên trục tung: Ghi đơn vị (Phải chia tỉ lệ đơn vị chính xác)
-Trên trục hồnh: Ghi năm, nước hoặc vùng…
(Xem Atlat các trang 17, 25)
Đối với biểu đồ có một cột và một đường biểu diễn thì đường biểu diễn nằm giữa
cột, còn nếu có 2 cột thì đường biểu diễn nằm giữa 2 cột.
Trên đây là kết quả bài viết của tơi trong q trình giảng dạy và sưu tầm được. Với 2
nội dung chính để bạn đọc có thể đọc và tham khảo.
III- KẾT QUẢ VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Nói là sử dụng Atlat trong giảng dạy Địa lí thường xun sẽ mang lại hiệu quả
cao hơn trong việc tiếp thu kiến thức cũng như rèn luyện các kĩ năng của học sinh quả
đúng khơng sai. Tơi cũng đã thực hiện phương pháp này với các lớp tơi dạy và tơi
nhận thấy học sinh rất thích thú và cảm thấy nhẹ nhàng hơn, ít cảm thấy áp lực hơn
đối với mơn Địa lí so với trước đây. Thậm chí có một số học sinh nói nhỏ với tơi
rằng: cơ ơi trước đây khi cơ bảo mua Atlat em khơng biết mình sẽ học gì, làm gì trong
đó, em còn thấy tiếc tiền nên khơng mua; giờ thấy cơ hướng dẫn học và đã quen với
Atlat em thấy học Địa lí thật nhẹ nhàng khơng còn áp lực như trước nữa. Qua đó tơi
hiểu được học sinh cũng rất thích phương pháp này. Vì vậy, để đạt chất lượng cao

1. Đổi mới phương pháp dạy học Địa lí ở THPT-Nhà xuất bản Gíao Dục-NĂM
2004
2. Atlat Địa lí Việt Nam của Bộ Gíao Dục và Đào Tạo (Nhà xuất bản GDVN2009).
3. Sách Hướng dẫn học và khai thác Atlat Địa lí Việt Nam do GS.TS Lê
Thơng(chủ biên)
4. Sách giáo khoa Địa lí 12.
5. Một số tài liệu khác(báo, giáo án dạy học…)

20

GVTH: Đặng Ngọc Hà