Trường THPT XUÂN THỌ

Sáng kiến kinh nghiệm

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
TRƯỜNG THPT XN THỌ
Mã số:
…………………
(Do HĐKH SỞ GDĐT ghi)

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
"HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 12 SỬ DỤNG, KHAI THÁC KIẾN
THỨC, RÈN LUYỆN CÁC KĨ NĂNG ĐỊA LÍ TỪ ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM”.

Người thực hiện: Đặng Ngọc Hà
Lĩnh vực nghiên cứu:
Quản lí giáo dục: :
□
Phương pháp dạy học bộ mơn::
Phương pháp giáo dục: :
□
Lĩnh vực khác:................................:

□
□

Có đính kèm

□ Mơ hình

□ Phần mềm

Tên sáng kiến kinh nghiệm:
"HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 12 SỬ DỤNG, KHAI THÁC KIẾN
THỨC, RÈN LUYỆN CÁC KĨ NĂNG ĐỊA LÍ TỪ ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT
NAM”.
Họ và tên tác giả: Đặng Ngọc Hà.
Chức vụ: giáo viên Địa lí.
Đơn vị: Trường THPT Xn Thọ
Lĩnh vực nghiên cứu:
-Quản lí giáo dục: :

- Phương pháp dạy học bộ mơn:

-Phương pháp giáo dục: 
- Lĩnh vực khác:................................ 
Sáng kiến kinh nghiệm đã được triển khai: Tại đơn vị 
Trong ngành 
1.Tính mới:
-Có giải pháp hồn tồn mới.
-Có giải pháp cải tiến, đổi mới từ giải pháp đã có.
2.Hiệu quả:
-Hồn tồn mới và triển khai áp dụng trong tồn ngành có hiệu quả cao.
-Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng trong tồn ngành
có hiệu quả cao.
-Hồn tồn mới và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu quả cao.
-Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu
quả.
3.Khả năng áp dụng:
-Cung cấp được các luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách:
Tốt 
Khá 

4.Địa chỉ: Thọ Bình –Xn Thọ-Xn Lộc-Đồng Nai
5.Điện thoại: 0165.3536391 (DĐ)/0613.731769 (CQ)
6.Fax:
E-mail:
7.Chức vụ: giáo viên.
8.Đơn vị cơng tác: Trường THPT Xn Thọ.
II.TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO
-Trình độ chun mơn: Cử nhân.
-Năm nhận bằng: 2006
-Chun ngành đào tạo: Cử nhân Địa lí.
III.KINH NGHIỆM KHOA HỌC
-Lĩnh vực chun mơn có kinh nghiệm: giảng dạy mơn Địa Lí.
-Số năm có kinh nghiệm: 5 năm.
-Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong thời gian gần đây:
Sử dụng văn học trong dạy học Địa lí.

GVTH: Đặng Ngọc Hà

3


Trường THPT XUÂN THỌ

Sáng kiến kinh nghiệm

Lời giới thiệu
Địa lí là mơn học cung cấp cho HS những kiến thức phổ thơng, cơ bản, cần
thiết về trái đất và những hoạt động của con người trên bình diện quốc gia và quốc tế,
làm cơ sở cho việc hình thành thế giới quan khoa học; giáo dục tình cảm tư tưởng
đúng đắn; đồng thời rèn luyện cho học sinh các kĩ năng hành động, ứng xử phù hợp


TÊN ĐỀ TÀI: HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 12
SỬ DỤNG, KHAI THÁC KIẾN THỨC, RÈN
LUYỆN CÁC KĨ NĂNG ĐỊA LÍ
TỪ ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM
I- LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Học sinh lớp 12 thi TNTHPT ln ln bị áp lực lớn, vì đó là kết quả của 12
năm học tập và rèn luyện. Nếu khơng đạt thì rất buồn và chán nản…Đặc biệt hơn khi
kì thi tốt nghiệp đến gần với nhiều mơn thi học bài, điều này lại càng gây áp lực nhiều
hơn với các em nhất là khi biết thi mơn Sử, Địa.Bản thân tơi là một giáo viên mơn
Địa, trong q trình dạy thấy HS ln thấy áp lực đối với mơn học của mình, vì sợ
học bài nhiều, số liệu nhiều… Những áp lực đó của HS ln làm tơi trăn trở,suy nghĩ
rất nhiều và tơi mạnh dạn đưa ra một suy nghĩ mà theo tơi nó khơng mới nhưng cũng
khơng hề cũ (nếu chúng ta chưa sử dụng nó nhiều), đó là phương pháp: “Hướng dẫn
học sinh lớp 12 sử dụng, khai thác kiến thức, rèn luyện các kĩ năng Địa Lí từ Atlat
Địa lí Việt Nam”. Bản thân tơi thấy Atlat Địa lí Việt Nam là một cuốn hình ảnh biết
nói, trong đó chứa đựng rất nhiều kiến thức và kĩ năng. Có thể nói Atlat Địa lí Việt
Nam là một cuốn sách giáo khoa viết bằng hình ảnh minh họa. Tuy nhiên khơng phải
giáo viên hay học sinh nào cũng đều biết đến điều này, nhất là đối với giáo viên chưa
có kinh nghiệm trong dạy Địa lí 12.Bởi chính bản thân tơi là một ví dụ, năm nay là
năm thứ 3 tơi dạy Địa lí 12 nhưng khi dạy năm đầu tiên do chưa có kinh nghiệm nên
tơi chỉ cho học sinh sử dụng Atlat một cách máy móc, sơ sài và thậm chí tơi thấy một
số giáo viên có kinh nghiệm cũng vậy.Chính vì vậy, sau 2 năm giảng dạy Địa lí 12 tơi
mới có knh nghiệm và nhận thấy rất nhiều kiến thức, rất nhiều điều hay từ Atlat Địa lí
Việt Nam.
Hòa cùng khơng khí cả nước thi đua thực hiện chỉ thị “hai khơng”của Bộ Giáo
Dục và Đào Tạo và đổi mới phương pháp giảng dạy. Tơi cũng mạnh dạn đưa ra một
sáng kiến nhỏ của mình về phương pháp làm giờ học bớt căng thẳng và áp lực, đó là
phương pháp : “Hướng dẫn học sinh lớp 12 sử dụng, khai thác kiến thức, rèn luyện
các kĩ năng Địa Lí từ Atlat Địa lí Việt Nam”

II- NỘI DUNG ĐỀ TÀI:
1- Cơ sở lí luận:
Khi nói về phương pháp giáo dục nói chung và phương pháp dạy học nói riêng,
Anhxtanh cho rằng: “Điều tồi tệ nhất đối với mơi trường học là làm việc với phương
pháp cưỡng bức, dọa nạt, quyền uy, giả tạo, cách đối xử như vậy sẽ làm hỏng tình
cảm đẹp, lòng chân thành và sự tự tin của học sinh. Điều này chỉ làm sản sinh ra
những con người chỉ biết phục tùng”. (Trích bài của Nguyễn Ngọc Thuận-Giáo dục
Thời đại số 40/2000) cho nên trong giảng dạy, chúng ta phải làm sao cho những điều
giảng dạy của chúng ta cho học sinh, được học sinh tiếp thu như một “món q” có
giá trị. Bất kể làm cơng việc gì, đều phaỉ có sự hứng thú với cơng việc đó. Nếu khơng
cơng việc đó sẽ trở thành một gánh nặng(Phương pháp viết quảng cáo hiện đại-PTS
Hồ Sĩ Hiệp). Như vậy vấn đề đặt ra là phải làm sao để có một khơng khí học tập sơi
nổi, hấp dẫn, có nhu cầu học tập của học sinh. Theo tơi, nếu chúng ta biết kết hợp
đúng đắn những ưu điểm của các phương pháp khác nhau từ truyền thống cho đến
hiện đại vào một bài dạy, thiết nghĩ kết quả ấy sẽ đạt được một hiệu quả cao. Đặc biệt
là đối với học sinh lớp 12 Atlat là một phương tiện trực quan, một kho tàng kiến thức
khơng thể bỏ qua. Trước đây, khi Atlat chưa thơng dụng, việc sử dụng Atlat của học
sinh chưa nhiều vì vậy cũng gây rất nhiều khó khăn cho học sinh khi học Địa lí. Hiện
nay, Atlat đã trở thành phương tiện thơng dụng mà bất cứ học sinh nào khi học Địa lí
đều phải có, đặc biệt hơn là trong các kì thi tốt nghiệp học sinh đều có thể mang Atlat
vào phòng thi. Vì vậy, đây sẽ là một phương tiện và phương pháp rất hữu hiệu cho
học sinh, là một “ cứu cánh” cho học sinh rất lớn trong việc bị điểm “chết” và vươn
tới điểm 5. Tuy nhiên, khơng thể nói rằng học sinh có Atlat sẽ khơng bị điểm “khơng”
mà vấn đề đặt ra là học sinh phải biết cách đọc và khai thác Atlat một cách nghiêm
túc trong học tập. Vậy việc đọc, khai thác kiến thức từ Atlat như thế nào thì có hiệu
GVTH: Đặng Ngọc Hà

6



hướng dẫn học sinh biết: ở những biểu đồ cột của các tỉnh khơng liên tục (bị ngắt ờ
giữa) trên có ghi số liệu thì học sinh khơng cần tính tốn mà lấy ln số liệu đó.
Ví dụ: Ở biểu đồ Lâm nghiệp và thủy sản trang 20, người ta ứng 1mm chiều
cao biểu đồ tương ứng với 20 tỉ đồng đối với lâm nghiệp; còn thủy sản 1mm chiều
cao biểu đồ ứng với 5000 tấn.
b. Biết cách sử dụng các biểu đồ hình cột để tìm diện tích và sản lượng từng
ngành ở những địa phương tiêu biểu như:Atlat trang 19, trang 20.
4.Biết rõ câu hỏi như thề nào , có thể dùng Atlat:
-Thơng thường các câu hỏi trong đề kiểm tra hoặc thi tốt nghiệp THPT đều sử
dụng các câu hỏi để sử dụng Atlat như: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang… và
kiến thức đã học hãy nêu, trình bày…..Còn nếu khơng có vế này thì chúng ta sẽ căn
cứ vào các yếu tố sau:
GVTH: Đặng Ngọc Hà

7


Trường THPT XUÂN THỌ
Sáng kiến kinh nghiệm
+Tất cả các câu hỏi có u cầu trì nh bày về phân bố sản xuất hoặc có u cầu
nói rõ ngành đó ở đâu, vì sao ở đó? Trình bày về các trung tâm kinh tế, các trung tâm
du lịch…đều có thể dùng Atlat để trả lời.
+Tất cả các câu hỏi có u cầu trình bày tình hình phát triển sản xuất, hoặc q
trình phát triển của ngành này hay ngành khác, đều có thể tìm thấy các số liệu ở các
biểu đồ của Atlat, thay cho việc phải nhớ các số liệu ở SGK.
5.Biết sử dụng đủ Atlat cho một câu hỏi.
Trên cơ sở nội dung của câu hỏi, cần xem phải trả lời một vấn đề hay nhiều vấn
đề và từ đó xác định các trang Atlat cần thiết.
a.Những câu hỏi chỉ cần sử dụng một bản đồ của Atlat, như:
-Trình bày khí hậu của miền bắc và đơng bắc bắc bộ? (HS chỉ cần sử dụng bản đồ khí

hậu.
GVTH: Đặng Ngọc Hà

8


Trường THPT XUÂN THỌ
Sáng kiến kinh nghiệm
6.Học sinh phải thấy được mối quan hệ giữa bản đồ treo tường và lược đồ
trong SGK với các trang bản đồ của Atlat.
Bản đồ treo tường là bản đồ để giáo viên chỉ những vị trí, nội dung địa lí học
sinh cần tìm hiểu. Học sinh dựa vào vị trí giáo viên chỉ trên bản đồ treo tường và
nhanh chóng thấy được những nội dung địa lí cần tìm hiểu ở lược đồ của SGK hoặc
của bản đồ trong Atlat.
Ví dụ: Gíao viên vừa chỉ bản đồ treo tường vừa nêu câu hỏi: Dựa vào Atlat Địa
lí Việt Nam trang hình thể hãy xác định các vịnh biển: Hạ Long, Đà Nẵng, Xn Đài,
Vân Phong, Cam Ranh? Các vịnh biển này thuộc các tỉnh và thành phố nào? Như vậy
học sinh sẽ dựa vào Atlat trang hình thể để xác định vị trí và nơi phân bố của các vịnh
biển này.
Qua việc tổng hợp các vấn đề cần lưu ý trên, tơi đưa ra một số câu hỏi có thể
sử dụng Atlat như:
VD1: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang các miền Địa lí tự nhiên và kiến thức đã
học hãy trình bày những đặc điểm chính của địa hình vùng núi Tây Bắc? Những đặc
điểm đó ảnh hưởng đến sự phân hóa khí hậu của vùng nay như thế nào?
VD2: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang các miền Địa lí tự nhiên và kiến thức đã
học hãy trình bày những đặc điểm chính của địa hình vùng núi Đơng Bắc?
*Đối với 2 câu hỏi này, học sinh có thể sử dụng Atlat trang hình thể(trang 7) hoặc
trang các miền Địa lí tự nhiên để trả lời.

GVTH: Đặng Ngọc Hà

19) để trả lời.

GVTH: Đặng Ngọc Hà

12


Trường THPT XUÂN THỌ
Sáng kiến kinh nghiệm
VD5: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Giao thơng vận tải và kiến thức đã học
hãy liệt kê các tỉnh, thành phố có Quốc lộ 1 chạy qua? Vai trò của tuyến đường này
đối với sự phát triển kinh tế-xã hội nước ta?
*Đối với câu hỏi này, học sinh có thể sử dụng Atlat trang Giao thơng (trang 23) để
trả lời.

GVTH: Đặng Ngọc Hà

13


Trường THPT XUÂN THỌ
Sáng kiến kinh nghiệm
VD6: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học hãy:
-Kể tên các thành phố tương đương cấp tỉnh của vùng Bắc Trung Bộ và Dun hải
Nam Trung Bộ theo thứ tự từ bắc xuống nam?
-Nhận xét sự phân bố các trung tâm cơng nghiệp của 2 vùng?
*Đối với câu hỏi này, học sinh có thể sử dụng Atlat trang cơng nghiệp chung( trang
21) hoặc trang vùng Bắc Trung Bộ và Dun hải Nam Trung Bộ (trang 27,28) để trả
lời.


biểu đồ trong q trình học mà khơng cần phải ghi nhớ số liệu nhiều như trong SGK.
*Trang Kinh tế chung(17) có Biểu đồ kết hợp cột-đường thể hiện GDP và tốc
độ tăng trưởng qua các năm từ 2000-2007; có Biểu đồ miền thể hiện cơ cấu GDP
phân theo khu vực kinh tế từ 1990-2007 giúp học sinh ghi nhớ số liệu rất dễ dàng mà
khơng cần học thuộc theo SGK.
*Trang Nơng nghiệp(19) gồm có Lúa, cây cơng nghiệp, chăn ni đều có các
biểu đồ cột, biểu đồ kết hợp cột-tròn thể hiện diện tích và sản lượng của một số cây
cơng nghiệp lâu năm, cây lúa của nước ta từ 2000-2007, giúp học sinh nắm chắc bài
Vấn đề phát triển nơng nghiệp mà ít cần học thuộc theo SGK.
*Trang Lâm nghiệp và thủy sản(20) có các biểu đồ cột chồng thể hiện diện tích
rừng và sản lượng thủy sản của cả nước từ năm 2000-2007, giúp học sinh phân tích
dễ dàng phần Tình hình phát triển và phân bố ngành thủy sản và lâm nghiệp mà
khơng cần đến SGK.
*Trang Cơng nghiệp chung(21) có biểu đồ cột thể hiện giá trị sản xuất cơng
nghiệp của cả nước từ 2000-2007 và các biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu giá trị sản xuất
cơng nghiệp của cả nước phân theo thành phần kinh tế; cơ cấu giá trị sản xuất cơng
nghiệp của cả nước phân theo nhóm ngành từ 2000-2007 giúp học sinh ghi nhớ cơ
cấu ngành cơng nghiệp Việt Nam và phân tích sự thay đổi trong cơ cấu ngành cũng
như thành phần .
*Trang Các ngành cơng nghiệp trọng điểm(22) cũng có các biểu đồ cột, biểu đồ
tròn giúp học sinh phân tích được tình hình phát triển của ngành cơng nghiệp khai
thác than, khai thác dầu khí và sự phát triển của ngành cơng nghiệp điện lực cũng như
sự phát triển của ngành cơng nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm.
*Trang Thương mại(24) có các biểu đồ cột chồng, biểu đồ hình quạt, biểu đồ
cột giúp học sinh phân tích được sự phát triển của ngành nội thương và sự phát triển
của ngành ngoại thương thơng qua tình hình xuất, nhập khẩu và cơ cấu hàng xuất,
nhập khẩu từ năm 2000-2007.
GVTH: Đặng Ngọc Hà

16

vẽ mở ra theo chiều thuận kim đồng hồ và theo thứ tự bài ra.
(Xem Atlat các trang 18, 19, 21, 22,25….)
*Biểu đồ nửa hình tròn:là dạng đặc biệt của biểu đồ hình tròn=>100% tương
ứng với nửa hình tròn và 180độ=>1% tương ứng 1,8 độ. Lúc này ta chọn bán kinh
gốc là vị trí kim giờ lúc 9h rồi lần lượt vẽ mở ra. Thuận chiều kim đồng hồ nếu ở nửa
mặt phía trên. Ngược chiều kim đồng hồ nếu ở nửa mặt phía dưới.
(Xem Atlat trang 24)
*Biểu đồ miền: thường thì biểu đồ miền có nhiều năm, mỗi năm tương ứng với
các thành phần cộng lại là 100%. Vì vậy biểu đồ miền là dạng đặc biệt của biểu đồ kết
hợp giữa đường biểu diễn và cột chồng nối tiếp dùng số liệu tương đối(các cột được
nối với nhau khi bề ngang cột thu hẹp lại chỉ còn là một đường thẳng đứng). Tồn bộ
biểu đồ là một hình chữ nhật hoặc hình vng.
-Vẽ tuần tự từng miền theo thứ tự từ dưới lên
-Ranh giới phía trên của miền thứ nhất chính là ranh giới phía dưới của miền thứ 2;
ranh giới phía trên của miền cuối cùng chính là đường nằm ngang thể hiện 100%.
(Xem Atlat các trang 15, 17)
GVTH: Đặng Ngọc Hà

17


Trường THPT XUÂN THỌ
Sáng kiến kinh nghiệm
*Biểu đồ kết hợp cột-đường: Dùng biểu đồ có 2 trục tung nếu các đối tượng
có đơn vị khác nhau
-Chọn tỉ lệ sao cho các cột và đường biểu diễn khơng tách rời xa nhau.
-Trên trục tung: Ghi đơn vị (Phải chia tỉ lệ đơn vị chính xác)
-Trên trục hồnh: Ghi năm, nước hoặc vùng…
(Xem Atlat các trang 17, 25)
Đối với biểu đồ có một cột và một đường biểu diễn thì đường biểu diễn nằm giữa

GVTH: Đặng Ngọc Hà

18


Trường THPT XUÂN THỌ
V- PHẦN PHỤ LỤC

Sáng kiến kinh nghiệm

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đổi mới phương pháp dạy học Địa lí ở THPT-Nhà xuất bản Gíao Dục-NĂM
2004
2. Atlat Địa lí Việt Nam của Bộ Gíao Dục và Đào Tạo (Nhà xuất bản GDVN2009).
3. Sách Hướng dẫn học và khai thác Atlat Địa lí Việt Nam do GS.TS Lê
Thơng(chủ biên)
4. Sách giáo khoa Địa lí 12.
5. Một số tài liệu khác(báo, giáo án dạy học…)

GVTH: Đặng Ngọc Hà

19