Lờinóiđầu:
Thưngỏcủatácgiảviếtnhândịpsáchđượctáibản
Bạnđọcyêuquý!

Thếlàhơnmộtnăm,kểtừngàyThếthứcáctriềuvuaViệtNammaymắnđượccómặt,dẫuchỉlàmộtvị
tríhếtsứckhiêmnhượngtrongtủsáchtracứucủabạn.Vớitácgiả,đólàmộthạnhphúclớn.Vàcũngtròn
mộtnămqua,tácgiảđãhânhạnhnhậnđượchàngloạtnhữngbứcthưcủabạnđọctừbốnphươnggởivề.
Bêncạnhnhữnglờikhen,lờiđộngviênkhíchlệlànhữngýkiếnđónggóprấtchântình.Tácgiảđãnghiêm
cẩnđọcvàtrảlờibằngthưriêngchotừngđộcgiả–nhữngngườivìgiàulòngngưỡngmộvàtônkínhsử
sáchcủachaôngmàâncầnviếtthưtraođổivớitâmthànhngờisánglà:LàmsaođểThếthứcáctriềuvua
ViệtNamtránhđượcnhữngkhiếmkhuyết.Nay,nhândịpsáchđượctáibản,tácgiảxinđượcmộtlầnnữa
bàytỏlòngbiếtơnsâusắccủamìnhđốivớitấtcảbạnđọcgầnxa.

Bạnđọcyêuquý!

Tácgiảđãthậntrọngsuyxéttừnglờicủabạnđọctrướckhisửachữavàbổsungcuốnsáchnhỏnày.Phần
lớnnhữnggópýcủabạnđọcđềuđãđượctácgiảtiếpthuđểsửachữa.Sởdĩnóilàphầnlớnmàkhôngnói
làtấtcả,bởilẽcũngcónhữngýkiếntuyrấtđúng,nhưngkhôngthểbổsungchosách,vìnhưthế,sáchsẽ
quádày,khólòngđếnđượcvớilựclượngbạnđọcđôngđảolàhọcsinhvàsinhviên.

Tácgiảđãcốgắngsửachữavàbổsung.song.điềuấykhôngcónghĩalàsáchđãtránhđượchếtmọi
khiếmkhuyếtcủanó.xinbạnđọcgầnxahãyâncầnnhưđãtừngâncầnchỉbảochotácgiảkhisáchvừa
đượcxuấtbảnlầnđầu

Lờicuốicùng,tácgiảxinđượcchânthànhcảmơnNhàxuấtbảnGiáodụcvànhữngngườilàmcôngtác
pháthành–chiếccầunốitincậyvàrấtđángyêugiữatácgiảvàbạnđoc.



ThànhphốHồChíMinh1995

nóiđượcgì?Trínhớcủaaicũngcóhạn.Khinghingờ,khichưachắc,thìtađemsáchcôngcụramàtra
cứu.QuyểnThếthứcáctriềuvuaViệtNamlàmột“bộnhớ”khôngtốnđiệncủamọingười.Nókhôkhan
thật,mànhàgiáo,nhàvăn,ngườilàmcôngtácvănhoánàocũngcầncó.Tôichợtnghĩrằng,nếuNhàxuất
bảnGiáodụcchorađờisớmmấyquyểnsáchcôngcụnữacủangànhlịchsửthìhaybiếtmấy,vídụnhư
mộtquyểnhọađồcươngvựcViệtNamquacácthờiđại,hoặcnhưquyểntuyểntậpcácbàithinổitiếngcủa
sĩtửthờiLê,thờiNguyễnv.v…
TôirấthoannghênhnỗlựccủaNguyễnKhắcThuần,vìđólàsựđápứngkhákịpthờichomộtnhucầuphổ
biến.TôicànghoannghênhNhàxuấtbảnGiáodục,lầnnàycũngnhưnhiềulầnkhác,đãđặtlợiíchvăn
hoádântộclêntrênsựtínhtoánvốncócủathịtrườngsáchvở.
ThànhphốHồChíMinh.
tháng7-1993


GS.TRẦNVĂNGIÀU


Thưngỏcủatácgiảviếtnhândịpsáchđượctáibản
NămNhâmThân,niênhiệuThiệuLongthứ15(1272),quangiữchứcQuốcsửviệngiámtu,tướcNhân
UyênHầulàbảngnhãnLêVănHưu(1230-1322)đãhoàntấtbộchínhsửđầutiêncủanướcnhàlàĐại
Việtsửkígồmtấtcả30quyển.Sáchdânglên,vuaTrầnThánhTông(1258-1278)xuốngchiếuđặcbiệt
khenngợi.ĐạiViệtsửkínayđãthấttruyền,nhưngởthờiLêSơ,sáchvẫncònvàđượcNgôSĩLiêncùng
cácsửgiaxuấtchúngđươngthờiđánhgiárấtcao.Bởiđượcsựtrântrọngvàđánhgiácaonhưvậy,Đại
Việtsửkíđãhoáthân,trởthànhmộtbộphậncủaĐạiViệtsửkítoànthư.
Từấy,hơnbảythếkỉđãtrôiqua…
Cùngvớisựtiếnbộkhôngngừngcủakhoahọcvàcùngvớisựnghiêmcẩntíchluỹkinhnghiệmtrongnhiều
đời,lịchsửsửhọcViệtNamđãliêntụctiếnđượcnhữngbướcrấtxa.Hàngngàncôngtrìnhlớnnhỏđã
đượcbiênsoạn,hàngloạtcácdòngpháttriểnkhácnhaucủalịchsửđãđượctậptrungnghiêncứu…Ngày
nay,bêncạnhnhữngbộchínhsửcủaquốcgia,chúngtacòncólịchsửcủacácđịaphương,lịchsửcủacác
ngành,lịchsửcủacácthànhphầndântộc…vàcảlịchsửsửhọcnữa.Sựpháttriểnmauchóngvàmạnh
mẽđóđãtừngbướcđápứngnhucầucủngcốvànângcaohiểubiếtlịchsửcủamỗichúngta.

ViệtNam.Mỗimộttriềuđại,chúngtôilầnlượtcungcấpchobạnđọccácthôngtinchínhsauđây:
-Họvàtêncủacácvua.
-Thânsinhvàthânmẫucủacácvua.
-Ngày,tháng,nămsinhcủacácvua.
-Ngày,tháng,nămđượclậplàmtháitử(nếucó)vàngày,tháng,nămlênngôicủacácvua.
-Ngày,tháng,nămlàmthượnghoàngvàtổngcộngthờigianlàmthượnghoàng(nếucó).
-Niênhiệuvàthờigiansửdụngcụthểcủaniênhiệuđó.
-Tổngcộngthờigianởngôi.
-Ngày,tháng,nămmấtvàtuổithọcủatừngvua.
-v.v…
Cómộtthựctếkhôngthểphủnhậntronglịchsửlàkhôngphảilúcnàoởnướctacũngchỉcómộttriềuvua
duynhất,vàtrongnhiềuthếkỉ,bêncạnhvua,triềuđìnhcòncócảchúanữa.Sáchnàykhônglàmnhiệmvụ
đánhgiámàchỉlàmnhiệmvụthốngkê.Bởivậy,vuachúacácđờidẫuyếuhaymạnh,quảnlídâncưvàđất
đaiíthaynhiều,vịtrílịchsửthấphaycao…chúngtôiđềucốgắnggiớithiệutấtcảnhữnggìliênquanđến
thếthứcủahọmàchúngtôiđãthuthậpđược.
Tấtnhiên,tấtcảmọithôngtinđềuđượckhaitháctrựctiếptừnguyênbảnchữHáncủacácbộsửcũ.
Chúngtôicốgắnglàmnhưvậy,chẳngquacũngchỉvìmuốntránhtìnhtrạng“tamsaothấtbản”hiệnđang
kháphổbiếnmàthôi.
Thưtịchcổcủatalànguồntưliệuchủyếunhất,nhưngcuốnThếthứcáctriềuvuaViệtNamnàykhông
phảichỉđượcviếttrêncơsởdịchvàhệtthốngnhữngghichéptrongthưtịchcổcủata.Ởkhánhiềutrường
hợp,thưtịchcổcủatacũngđãtựbộclộsựthiếunhấtquán,nhấtlàphầnchéplịchsửtừthếkỉthứXtrởvề
trước.
Xưanay,cácsáchthườngchỉchủyếulàgiớithiệuthờigiantrịvìcủacácđờivua.Chúngtôicũnglàmnhư
vậy.Nhưngđểbạnđọcdễhìnhdunghơn,chúngtôicungcấpthêmhaidạngthôngtinkhác,đólàphạmvi
lãnhthổvàdânsốcủađấtnướcquacácđời.Nhữngthôngtinnàynằmtảnmạntrongsửcũ,việcthốngkê
rấtkhókhăn.Phầngiớithiệuthêmcủachúngtôicóthểlàkhôngcầnthiếtđốivớitấtcảbạnđọc,nhưng
thiếtnghĩlàvớinhữngbạnđọcítcóthờigianđểđitracứuởcácthưviện,ắtcũngcóchútíchlợinhất
địnhnàođó.Cuốisách,chúngtôilậpbảnghướngdẫncáchchuyểnđổiâmdươnglịch,vàbảngtraniên
hiệucácđờivua(cókèmchữHán)sắpxếptheovầnchữcáicủatiếngViệt.
QuyểnsáchnhỏnàyđượcbiênsoạnngaytrongquátrìnhbiênsoạnbộViệtsửgiaithoại(8tập)vàmộtsố

(ThanhHoá)vàSơnVi(PhúThọ).
-Đồđágiữa:BaohàmtoànbộlịchsửpháttriểncủanềnvănhoáHoàBình,mởđầucáchnaykhoảngtrên
mộtvạnnămvàkếtthúccáchnaykhoảnggầnmộtvạnnăm.CũngcóngườigọivănhoáHoàBìnhlàvăn
hoáđồđámớitrướcgốm.
-Đồđámới:Mởđầucáchnaykhoảnggầnmộtvạnnămvàkếtthúccáchnaykhoảngbốnngànnăm,với
cácnềnvănhoáquantrọngsauđây:
•VănhoáBắcSơn(LạngSơn):sơkì.
•VănhoáQuỳnhVăn(NghệAn):trungkì.
•VănhoáHạLong(QuảngNinh):hậukì.
•VănhoáPhùngNguyên(PhúThọ):đỉnhcaotộtcùngcủathờiđạiđồđávàlàsơkìcủathờidạiđồđồng.
3-ThờikìđồđồngởViệtNam


-Sơkì:VănhoáPhùngNguyên(PhúThọ),cáchnaykhoảng4ngànnăm.
-Trungkì:VănhoáĐồngĐậu(PhúThọ),cáchnaykhoảng3ngànnăm.
-Hậukì:VănhoáGòMun(PhúThọ),cáchnaygần3ngànnăm.
ĐỉnhcaotộtcùngcủathờikìđồđồngởViệtNamlàvănhoáĐôngSơn(ThanhHoá),cóniênđạicáchnay
khoảnghơn2500năm.Từkhibướcvàothờikìđồđồng,xãhộinguyênthuỷởnướctachuyểnhoángàymột
mạnhmẽ,đểrồiđếnvănhoáĐôngSơn,nhànướcđãxuấthiện.Nhưvậy,cóhaivấnđềquantrọngcầnlưu
ý:mộtlàtiềnsửViệtNambaohàmtoànbộthờikìđồđácộngvớitoànbộthờikìđồđồng;hailàcáchđây
bốnngànnăm,vớisựcómặtcủađồđồng,xãhộinguyênthuỷởnướctađãchuyểnhoángàycàngmạnhmẽ,
nhưngtiềnsửởnướctachỉthựcsựcáochungtừvănhoáĐôngSơn,cáchnaykhoảng2500nămmàthôi.
Đâylàđiểmkhácbiệtcănbảnnhấtvềniênđại,giữaghichépcủasửcũ(trừbộĐạiViệtsửlược)vớikết
quảnghiêncứucủagiớisửhọchiệnnay.
Nóikháchơn,sơsửởViệtNamchỉthựcsựmởđầutừvănhoáĐôngSn,cáchngàynaykhoảngtrêndưới
2500nămmàthôi.
II-THẾTHỨTHỜIHÙNGVƯƠNG
1-LãnhthổnướcVănLangcủacácvuaHùng
NướcVănLangcủacácvuaHùnglàmộtsựthậtcủalịchsửViệtNam.SáchĐạiViệtsửkítoànthưlàbộ
chínhsửđầutiêncủanướctachépvềVănLang,vàtheođóthìnướcVănLang“ĐônggiápNamHải,tây

1-HùngDương(tứcLộcTục).
2-HùngHiền(tứcSùngLãm).
3-HùngLân.
4-HùngViệp.
5-HùngHy.
6-HùngHuy.
7-HùngChiêu.
8-HùngVỹ.
9-HùngĐịnh.
10-HùngHy(3).
11-HùngTrinh.
12-HùngVõ.
13-HùngViệt.
14-HùngAnh.
15-HùngTriều.
16-HùngTạo.
17-HùngNghị.
18-HùngDuệ.
18đờinốinhautrịvì2622năm(từnăm2879trướccôngnguyênđếnnăm258trướccôngnguyên).Đólà


nhữngconsốrấtkhóthuyếtphụcngườiđọc.Nhiềunhànghiêncứuchorằng,vớingườiViệt,số9làsố
thiêng,cácbộisốcủasố9(như18,36,72,99v.v…)cũnglànhữngsốthiêngtươngtựnhưvậy.Chonên,
consố18đờiHùngVươngmàHùngtriềungọcphảnóitớicũngchỉlàconsốướclệ,biểutượngcủamộtý
niệmthiêngliêngnàođó.
Tráivớighichépcủachínhsửcũvàcáctàiliệudãsửkhác,cácnhànghiêncứuchorằng,nướcVănLang
củacácvuaHùngchỉtồntạitrongkhoảng300năm,vàniênđạitanrãlàkhoảngnăm208trướccông
nguyênchứkhôngphảilànăm258trướccôngnguyên.Với300năm,consố18đờivuaHùnglàconsốdễ
chấpnhận.Tuynhiên,cũngkhôngvìthếmàkhẳngđịnhrằngnướcVănLangthựcsựcóđúng18đờivua
Hùngnốitiếpnhautrịvì.

CácsáchkhácnhưĐạiViệtsửlược,LĩnhNamchíchquái,ỨcTraidưđịachív.v…cũngchépconsố15
bộnhưngtêncủacácbộcókhácchútít.
(3)TuycùngđọclàHynhưngmặtchữHáncủahaichữHynàyhoàntoànkhácnhau.
(4)xemĐạiViệtsửkítoànthư(Ngoạikỉquyển1).


Chương2-THẾTHỨTHỜIBẮCTHUỘC(179trướccôngnguyên
đến905)
I-TIỂUDẪN
1-Trướchết,chúngtôicoinăm179trướccôngnguyênlànămmởđầuvànăm905lànămkếtthúccủa
thờikìBắcthuộc.Trongkhoảngthờigianhơnmộtngànnămđó,cũngcólúcnhândântađãgiànhđược
độclập,nhưngđóchỉlànềnđộclậprấtyếuớtvàtạmthời,chonên,toànbộkhungthờigiantửnăm179
trướccôngnguyênđếnnăm905đềuthuộcvềthờiBắcthuộc.
2-XétchínhquyềnđôhộcủacáctriềuđạiphongkiếnTrungQuốc,chúngtôithấycósựkhácbiệtgiữa
danhnghĩavàthựcchất.Vềdanhnghĩa,mỗiquanđôhộđềunhậnphẩmtướccủamộttriềuđìnhcụthểnào
đấy,nhưngvềthựcchất,cónhữngquanđôhộlàmviệcchohaitriềuđạikhácnhau,lạicũngcónhữngquan
đôhộâmthầmxâydựngchomìnhcảmộthệthốngchínhquyềncátcứriêng.Nhiềunhànghiêncứugọiđó
làlựclitâmchínhtrị.Bởithựctếđó,bảngthếthứthờiBắcthuộcchỉcómộtýnghĩarấttươngđốimàthôi.
3-Vềdanhmụccácquanđôhộcủacáctriều,sửcũchépkhôngrõràng,đólàchưanóicósựsaibiệtlẫn
nhau.Cónhữngquan,tiếnglàđôhộtoàncõinướctanhưngthựcthìhọchưatừngtớinướcta.Cónhững
quan,tiếnglàđôhôtrongphạmvimộtquận,nhưngthựcthìquyềnhànhcủahọgầnnhưtoảrộngkhắptoàn
cõi.
Trướctìnhhìnhđó,chúngtôichéprađâytấtcảnhữngquanđôhộnàođượcsửcũnhắctới,khôngphân
biệtđólàthứsửhaytháithú.
4-SáchnàytrìnhbàythếthứcáctriềuvuaViệtNam,dovậy,phầnthếthứthờiBắcthuộc,chúngtôitrình
bàylướtqua,cốtđểcungcấpmộtýniệmbanđầuhơnlàcungcấpnhữngtưliệulịchsửđầyđủvềthờiBắc
thuộc.
II-THẾTHỨCHÍNHQUYỀNĐÔHỘCỦANAMVIỆT
Năm208trướccôngnguyên,nhânnhàTầnsụpđổ,mộtviêntướngtrongđạoquânnamchinhcủanhàTần
làTriệuĐàđãchiếmcứvùngLĩnhNam(TrungQuốc)vàsauđólậpranướcNamViệt.Ngaykhivừamới

khôngrõhọtên).
-Ởngôi(vàthốngtrịnướcta)nămCanhNgọ(111trướccôngnguyên).
-BịnhàTâyHánđánhđổnăm111trướccôngnguyên,sausốngchếtthếnàokhôngrõ.
-KhôngthấysửchépviệcTriệuKiếnĐứcđặtniênhiệu.
III-THẾTHỨCHÍNHQUYỀNĐÔHỘTHỜILƯỠNGHÁN
1-VàinétvềlãnhthổvàdâncưcủanướcnhàthờibịnhàHánđôhộ
Thờicổđại,TrungQuốccóđếnhaitriềuHánkhácnhau.MộtlàTiềnHán(hayTâyHán),khởiđầulàLưu
Bang(HánCaoTổ)tồntạitừnăm206trướccôngnguyênđếnnămthứ8saucôngnguyên.HailàHậuHán
(hayĐôngHán),khởiđầulàLưuTú(HánQuangVõ)tồntạitừnămthứ25đếnnăm220saucôngnguyên.
GiữahaitriềuTâyvàĐôngHánlàtriềuTân(từnămthứ8đếnnămthứ25saucôngnguyên).Dodấuấn
củanhàTânrấtmờnhạt,cácnhànghiêncứuthườnggọichungtoànbộkhoảngthờigianlịchsửtừnăm208
trướccôugnguyênđếnnăm220saucôngnguyênlàthờilưỡngHán.


NộithânlịchsửTrungQuốcthờilưỡngHáncórấtnhiềubiếncốlớnuhỏkhácnhau,nhưngđốivớinước
tamưuđồchungcủachủnghĩabànhtrướngđạiHánvẫnkhônghềthayđổi.
TâyHáncũngnhưĐôngHánđềucoinướctalàmộtbộphậnlãnhthổcủaTrungQuốcvàchianướctalàm
baquận:GiaoChỉ,CửuChânvàNhậtNam.Sauđâylàvàiconsốvềdâncưcủanướctatheothốngkêcủa
sửsáchTrungQuốc.
a-DânsốnướctathờiTâyHán(theoTiềnHánthư)
Tênquận
GiaoChỉ
CửuChân
NhậtNam

Tổngsốhộ
92440hộ
35742hộ
15460hộ


01-ThạchĐới
02-ChuChương
03-NgụyLãng
04-ĐặngHuân
05-ÍchCưXương
06-ĐặngNhượng


07-TíchQuang
08-NhâmDiên
09-TôĐịnh
10-MãViện
11-LýThiện
12-TrươngKhôi
13-HồCống
14-PhànDiễn
15-TrươngKiều
16-ChúcLương
17-ChuXưởng
18-HạPhương
19-DươngPhò
20-NgôThức
21-NgụyLãng(?)
22-ChúcĐiềm
23-CátKỳ
24-ĐinhCung
25-NguThiều
26-LưuTháo
27-ChuNgung
28-ChuTuấn

NgôđổigọinướctalàGiaoChâuvàtrêndanhnghĩa,chínhquyềnđôhộcủanhàNgôkéodàitừnăm220
đếnnăm280.
Theoquyluậttăngtrưởngtựnhiên,dânsốnướctathờithuộcNgôđônghơnthờithuộcHán,nhưngđóchỉ
làsuyluậnTàiliệuquantrongnhấtviếtvềthờithuộcNgôlàTamQuốcChí,phầnNgôChícủaTrầnThọ
(TrungQuốc).Tiếcthay,ghichépcủaTrầnThọvềvấnđềnàyrấttảnmạnvàkhôngrõràngnênchúngtôi
chưathểnắmđượcdânsốcụthểcủanướctathờithuộcNgô.
2-DanhsáchquanđôhộthờithuộcNgô


01-ĐớiLương
02-BộChất
03-LữĐại
04-TiếtTông
05-LụcDận(tứcLụcDoãn)
06-ĐặngTuân
07-LữHưng
08-NgôHưng
09-HoắcDặc
10-MãDung
11-TônTư
12-TrầnTập
13-NguPhiếm
14-CốcLăng
15-KyVôHậu
16-TuTắc(tứcDươngTắc)
17-LưuTuấn
18-HấnTông
19-MaoQuýnh
20-ĐổngNguyên
21-SoánCốc

08-NguyễnPhóng
09-HạHầuLãm
10-ChuPhiên


11-DươngBình
12-NguyễnPhu
13-ÔnPhóngChi
14-ĐỗBảo
15-ĐằngHàm
16-CátHồng
17-LýTốn
18-PhóVĩnh
19-ĐỗViện
20-ĐỗTuệĐộ
21-ĐỗHoànhVăn
22-ĐằngTốn
VI-THẾTHỨCHÍNHQUYỀNĐÔHỘCỦAPHONGKIẾNTRUNGQUỐCTHỜITHUỘC
NAMTRIỀU
1-NamTriềuthaythếnhàTấnthốngtrịnướcta
ĐầuthếkỉthứV,TrungQuốclạibịloạnlạc.Mộtcụcdiệncátcứnguyhiểmmớiđãxuấthiện,sửgọiđólà
thờiNamBắcTriều.Thờinày,NamTriềuthốngtrịnướcta.Trêndanhnghĩa,NamTriều(gồm:Tống,Tề,
LươngvàTrần)tồntạitừnăm420đếnnăm589.Tuynhiên,đóchỉlàdanhnghĩa,vàởnướctaquyềnthống
trịcủaNamTriềuđãbịxoábỏkểtừnăm542bởithắnglợicủacuộckhởinghĩadoLýBônlãnhđạo.
CácsáchcủaTrungQuốcnhưTốngthư,NamTềthư…đềucóchépvềdânsốnướctathờithuộcNam
Triều,nhưngtàiliệutảnmạnvàkhôngđầyđủ,bởivậy,chúngtôikhônggiớithiệuởđây.
2-DanhsáchquandôhộcủaTrungQuốcthờithuộcNamTriều
01-VươngHuyChi
02-LưuNghĩaKhang
03-NguyễnDiChi

nướctathờithuộcTuỳ(từnăm602đếnnăm618)nhưsau:
-QuậnGiaoChỉ:30056hộ.


-QuậnCửuChân:16135hộ.
-QuậnNhậtNam:9915hộ.
Cộng56106hộ.
Từconsốtrên,chúngtacóthểướctínhrằngdânsốnướcthờithuộcTuỳkhoảnggầnhaitriệurưỡi.Cũng
cóthể,đólàconsốcòníthơnthựctế.Năm618,nhàĐườnglậtđổnhàTuỳthaynhàTuỳthốngtrịcảTrung
Quốcvànướcta.Năm678,nhàĐườnglậpraAnNamđôhộphủ.SửTrungQuốcquengọitalàAnNam
kểtừđó.ThờiĐường,nướctacó12châuởvùngđồngbằngvàtrungdu,41châukimi(châuràngbuộc
lỏnglẻo)ởvùngrừngnúi.Đườngthưcónóiđếndânsốcủanướctanhưngtưliệuvừatảnmạn,vừakhông
nhấtquánnênchúngtôikhônggiớithiệuởđây.
NhàĐườngthốngtrịnướctatừnăm618đếnnăm905.
2-DanhsáchquanlạiđôhộcủaTrungQuốcthờithuộcTuỳvàĐường
01-Lý(khôngrõtên)
02-KhâuHoà
03-LýĐạiLượng
04-LýThọ
05-LưTổThượng
06-LýĐạoHưng
07-LýĐạoNgạn
08-LýGiám
09-LiễuSởHiền
10-ĐỗChínhLuận
11-ĐậuĐứcMinh
12-NinhĐạt
13-ChửToạiLương
14-SàiTriếtUy
15-LangDưKhánh


43-MăThực
44-VũHồn
45-BùiNguyênHựu
46-ĐiềnTảo
47-VươngThức
48-ThôiCảnh
49-ĐiềnTàiHựu
50-ChuNhai
51-LýTrác
52-LýHộ
53-VươngKhoan
54-SáiTập
55-SáiKinh
56-TốngNhung
57-CaoBiền
58-CaoTầm
59-TăngCổn
60-TrươngNhẫn
61-KínhNgạnTông
62-ThôiLậpTín
63-ChuToànDục
64-ĐộcCôTổn
TrongdanhsáchkểtrêncóTriềuHoànhlàngườiNhậtBản.
VIII-THẾTHỨCÁCCHÍNHQUYỀNTỰCHỦĐƯỢCTHÀNHLẬPTRONGCÁCCUỘC
KHỞINGHĨACHỐNGBẮCTHUỘC
Từnăm179trướccôngnguyênđếnnăm905saucôngnguyên,trongsốnhữngdòngpháttriểnkhácnhau


củalịchsử,cóhaidòngđốinghịch,luônluôndiễnramộtcáchquyếtliệttrênđấtnướcta,đólàBắcthuộc

cũngcóthểkhiếnđượccácquận:GiaoChỉ,CửuChân,NhậtNamvàHợpPhốcùng65thànhởLĩnhNgoại
hưởngứng,việcdựngnướcxưngvươngdễnhưtrởbàntay.XemthếcũngđủbiếthìnhthếđấtViệttacó
thểdựngđượcnghiệpbávương”.
-NhàĐôngHánđãphảicửtênlãotướngkhéttiếngtànbạovàdàydạnkinhnghiệmtrậnmạclàMãViện
sangđànápmớitiêudiệtđượclựclượngvàchínhquyềncủaHaiBàTrưng.
2-ChínhquyềncủaBàTriệu(248)