H C VI N CHÍNH TR QU C GIA H

H

CHÍ MINH

NG C ANH

NH¢N SINH QUAN PHËT GI¸O TRONG "tRUYÖN KIÒu"
CñA NGUYÔN DU - GI¸ TRÞ Vµ H¹N CHÕ
Chuyên ngành : CNDVBC & CNDVLS
Mã s

: 62 22 80 05

TÓM T T LU N ÁN TI N S TRI T H C

Hµ NéI - 2014


Công trình

c hoàn thành

t i H c vi n Chính tr Qu c gia H Chí Minh

Ng

ih

ng d n khoa h c: GS. TS Nguy n Hùng H u

M

U

1. Lý do ch n
tài
Ph t giáo là m t trong nh ng tôn giáo l n trên th gi i
c du nh p
vào n c ta vào kho ng th k I. M c dù là m t tôn giáo ngo i sinh,
nh ng Ph t giáo ã s m kh ng nh mình và tìm
c ch
ng v ng
ch c trong i s ng tinh th n c ng nh trong nhi u ho t ng v n hoá xã
h i khác c a ng i Vi t Nam.
có th nhanh chóng xác l p
c v th c a mình trong i s ng xã
h i Vi t Nam, t t nhiên bên c nh vi c l a ch n con
ng, cách th c
truy n bá phù h p v i tâm lý, truy n th ng c a ng i Vi t thì không th
không nh c n n i dung giáo lý c a nhà Ph t. V i tinh th n t , bi, h , x
c a mình, Ph t giáo ã t o nên s khác bi t v i nh ng h t t ng cùng
th i
c ng i Hán truy n bá vào Vi t Nam. N u nh Nho giáo ph i m t
m t th i gian khá dài khi mà xã h i Vi t Nam ã t ng i phát tri n m i
c tr ng d ng thì Ph t giáo ngay t khi du nh p vào Vi t Nam ã nhanh
chóng hoà mình vào n n v n hoá c a ng i b n a b ng nh ng câu
chuy n th n tho i mang tính nhân v n cao c (nh ng ông B t t t b ng,
th

ng, giúp ng i l ng thi n khi g p hoàn c nh khó kh n )

chúng ta không th không nh c t i m t tác ph m b t h c a Nguy n Du,
ó là Truy n Ki u . c Truy n Ki u c a Nguy n Du có th th y rõ s
kh ng ho ng c a xã h i phong ki n Vi t Nam cu i th k XVIII, u th
k XIX, th y
c cu c s ng c a con ng i ( c bi t là nh ng ng i ph
n ) b chà p và xâm h i n ng n .
V i Nguy n Du, ng sau câu chuy n v cu c i c a Thuý Ki u là
nh ng day d t, nh ng b n kho n, nh ng ni m mong c v m t cu c s ng
h nh phúc bình yên c a m i con ng i. Có th c m nh n
c nh ng nh
h ng sâu s c mà Nguy n Du ã ti p nh n t Ph t giáo mà c th là nhân
sinh quan Ph t giáo thông qua khái ni m nhân qu , nghi p báo, tâm th
hi n trong cu c i c a Thuý Ki u, Kim Tr ng, T H i, Mã Giám Sinh .
Truy n Ki u không ch d ng l i là m t tác ph m v n h c n thu n
ph n ánh tình hình xã h i Vi t Nam cu i th k XVIII, u th k XIX mà
nh ng v n
do nó t ra v n không h l c h u i v i xã h i Vi t Nam
trong giai o n hi n nay. Trong b i c nh h i nh p kinh t th tr ng ã
n y sinh r t nhi u các v n liên quan n con ng i và xã h i, c bi t là
các v n
v
o c. ó là s th ng tr c a ng ti n, coi ng ti n là
trên h t trong l i s ng th c d ng c a m t s cá nhân. Vì ti n h s n sàng
xâm h i các chu n m c o c c a xã h i, các giá tr v n hóa truy n
th ng t t p c a dân t c, nh ng hình nh Mã Giám Sinh, Tú Bà, B c Hà,
B c H nh, Khuy n, ng xu t hi n ngày càng nhi u trong xã h i. S
xu ng c p và b ng ho i v
o c không ch di n ra trong dân chúng mà
còn xu t hi n m t b ph n không nh cán b qu n lý c a nhà n c
(gi ng nh hình nh nh ng tên quan l i phong ki n ã tr c ti p ho c gián

2.1. M c ích
Phân tích nhân sinh quan Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n
Du và nh ng giá tr , h n ch c a nó.
2.2. Nhi m v
- Trình bày c s hình thành c ng nh n i dung c a nhân sinh quan
Ph t giáo th hi n trong quan ni m v nghi p báo, nhân qu .
- Trình bày và ch ra nhân sinh quan Ph t giáo qua quan ni m v nghi p
báo và nhân qu trong Truy n Ki u c a Nguy n Du.
- Ch ra nh ng giá tr và h n ch c a nhân sinh quan Ph t giáo trong
Truy n Ki u c a Nguy n Du; ý ngh a c a vi c nghiên c u này.


4

3. i t ng và ph m vi nghiên c u
3.1. i t ng nghiên c u là nhân sinh quan Ph t giáo trong Truy n
Ki u c a Nguy n Du.
3.2. Ph m vi nghiên c u: lu n án gi i h n vi c phân tích nhân sinh
quan Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n Du ch trên khía c nh
thuy t nhân qu , nghi p báo, khía c nh khá n i b t trong Truy n Ki u .
4. C s lý lu n và ph ng pháp nghiên c u c a lu n án
4.1. C s lý lu n: Lu n án
c th c hi n trên c s lý lu n c a ch
ngh a Mác - Lênin, T t ng H Chí Minh, quan i m
ng l i, chính
sách c a ng và Nhà n c v vi c k th a có ch n l c tinh hoa v n hóa
nhân lo i và nh ng giá tr truy n th ng c a dân t c.
4.2. Ph ng pháp nghiên c u
Lu n án s d ng ph ng pháp lu n duy v t bi n ch ng và duy v t l ch
s , ngoài ra còn s d ng các ph ng pháp nh : l ch s - c th , h th ng

báo c a Ph t giáo trong Truy n Ki u nói riêng là nh ng v n
ang

c nhi u tác gi quan tâm nghiên c u

nh ng m c

khác nhau. Có th chia nh ng công trình nghiên c u v v n

ã và

và góc
này thành

nh ng nhóm sau:
1.1.1. Nh ng công trình nghiên c u v nhân sinh quan Ph t giáo
qua quan ni m v nghi p báo, nhân qu
Ph t giáo là m t trong ba tôn giáo l n trên th gi i v i m t h th ng
các t t

ng tri t h c

s . Có th k

n m t s công trình nghiên c u

v nhân sinh quan Ph t giáo nói chung và quan ni m v nghi p báo, luân
h i và nhân qu nói riêng nh : Narada Thera (Ph m Kim Khánh d ch)
(1999),


ng

Quân (Qu ng Tráng

c d ch), Nhân qu báo ng, Nhà xu t b n Tôn giáo, Hà N i, 2011.

Thích

t Ma Ph Giác, Nhân qu & s ph n con ng

i, Nhà xu t b n

H ng

c, 2013, Hà N i; Thích Thi n Hoa, Xây d ng

i s ng trên n n

nhân qu , nghi p và luân h i, Nhà xu t b n Tôn giáo, Hà N i, 2007;


6

Nguy n Hùng H u (Minh Không) (2002),

ic

ng tri t h c Ph t giáo

Vi t Nam, Nhà xu t b n Khoa h c xã h i.

Thông qua nh ng công trình này, tác gi lu n án ã ph n nào n m
c thân th , s nghi p và th i i mà Nguy n Du s ng.
ng th i tác
gi c ng ph n nào hi u thêm v n i dung c a Truy n Ki u , c ng nh
nh ng ánh giá, nh n nh khác nhau v Truy n Ki u và xã h i phong


7

ki n
ng th i (dù nhi u các khía c nh và góc
ti p c n khác nhau).
Trên c s nh ng nh n nh và ánh giá y, tác gi tri n khai tìm hi u và
ánh giá Truy n Ki u d i góc
tri t h c c a mình.
Bên c nh nh ng công trình nghiên c u v Truy n Ki u c a Nguy n
Du thì c ng ã có nh ng công trình (dù ch a nhi u) nghiên c u v nhân
sinh quan Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n Du (N u có thì ch
y u d i nh ng n i dung riêng l , r i r c. Có th k
n: Huy n Ý, Truy n
Ki u qua cách nhìn c a ng i h c Ph t, Nhà xu t b n Tp. H Chí Minh,
Tp. H Chí Minh, 2006; Thích Nh t H nh, Th m t bè lau, Nhà xu t b n
V n hóa Sài gòn, Tp H Chí Minh, 2009; Lê V n Quán, Góp ph n tìm
hi u tri t lý o Ph t trong Truy n Ki u , T p chí Hán Nôm, S 5 (102)
2010 (tr.56-66).
Nhìn chung, nh ng công trình này ch a i sâu vào tìm hi u s nh
h ng c a thuy t nhân qu , nghi p báo c a Ph t giáo trong Truy n Ki u
c a Nguy n Du, mà ch ti p c n nh ng góc
chung nh : quan ni m v
s au kh , ngu n g c c a s au kh , thi n, s gi i thoát . ôi ch các

Thúy Ki u c ng nh s xu t hi n c a các nhân v t khác trong Truy n
Ki u .
- Ba là: D i góc
tri t h c, tác gi lu n án c n ph i có nh ng ánh
giá v giá tr và h n ch c a nh ng quan ni m v nghi p báo, nhân qu
trong Truy n Ki u c a Nguy n Du
Ti u k t ch

ng 1

N i dung t t ng nhân sinh quan c a Ph t giáo c ng nh nh ng giá
tr t t ng c a tác ph m Truy n Ki u c a Nguy n Du cùng v i v n
nhân sinh quan Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n Du ã và ang
c khá nhi u các tác gi nghiên c u d i nh ng góc
ti p c n khác
nhau. Tuy nhiên, cho n nay ch a có m t công trình nào nghiên c u v
nhân sinh quan Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n Du m t cách
có h th ng d i góc
tri t h c khi ch ra nh ng quan ni m v nghi p
báo, nhân qu c a Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n Du c ng
nh nh ng giá tr , h n ch và ý ngh a c a vi c nghiên c u nhân sinh quan
Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n Du.
Ch ng 2
NHÂN SINH QUAN PH T GIÁO
2.1. C s hình thành c a nhân sinh quan Ph t giáo
2.1.1. C s kinh t - xã h i cho s hình thành nhân sinh quan
Ph t Giáo
Ph t giáo là m t trong s các h c thuy t tri t h c - tôn giáo l n trên
th gi i,
c hình thành vào kho ng th k V (TCN)

Nyaya; Mimansa; Vedanta ( ây còn g i là n m tr ng phái tri t h c chính
th ng - t c là th a nh n tính úng n tuy t i c a Vêda) v i n i dung
nhân sinh quan c b n xoay quanh quan ni m v nhân qu , nghi p báo và
luân h i.
2.1.3.
c Ph t - ng i hình thành nên nhân sinh quan Ph t giáo
c Ph t Thích Ca Mâu Ni th i th u là m t thái t tên Siddhantha
(T t t a), theo truy n thuy t, Ngài giáng sinh vào ngày 15-4 n m 624
TCN t i v n Lumbini (Lâm t ni) cách thành Kapilavastu (Ca t la v )
kho ng 15 km. Song thân c a Ngài là Qu c V ng Suddhodana (T nh
Ph n) và Hoàng H u Màya (Ma da) thu c dòng dõi Sakya (Thích Ca).
Ngay t khi sinh ra, Ngài ã
c tiên oán là s là m t v nhân có th c u
giúp nhân lo i kh i kh au. M c dù
c s ng trong nhung l a, giàu
sang, nh ng Ngài ã t b lên núi tu hành
tìm con
ng gi i thoát n i
kh cho chúng sinh. Sau sáu n m tu hành kh h nh trên núi không thành
công, Ngài xu ng núi và ng ra T di u
khi ng i thi n 49 ngày d i
g c cây B
.
Thông qua truy n thuy t v cu c i
c Ph t ã ph n nào cho ta
th y lý do ra i nhân sinh quan Ph t giáo - ó chính là s quan tâm, mong
mu n hàng u c a
c Ph t cho vi c gi i thoát con ng i kh i s au



c th c t ng c a s v t, hi n
t ng (v n pháp) hay không th u hi u chân t ng c a chính mình.
c
Ph t có nói: Vô minh là l p o ki n m t mù dày c trong y chúng sinh
quay qu n quanh l n
* Phân lo i Nghi p
Thông th ng, Nghi p
c t o tác trên c s c a thân, kh u và ý.
T t nhiên, c ba nghi p trên u xu t phát t ý hay còn g i là tâm. Nh
th , khi xét n Nghi p c a m t con ng i là xét n thân Nghi p, kh u


11

Nghi p và ý Nghi p. Ngoài ba Nghi p này, không còn m t cái Nghi p
nào khác.
Tuy nhiên, tùy vào tiêu chí khác nhau mà nghi p có nh ng tên g i
khác nhau.
1. C n c vào tính ch t và c nh gi i thì có: Thi n Nghi p và Ác Nghi p
2. C n c theo ti n trình (t nhân n qu ) c a nghi p thì có hai lo i
nghi p c b n: nh nghi p và B t nh nghi p.
3. Theo ph ng di n tác
ng: Sinh nghi p; Trì nghi p; Ch ng
nghi p và o n nghi p.
4. Theo n ng l c (m c ): T p quán nghi p; C c tr ng nghi p; C n
t nghi p; Tích l y nghi p.
5. Theo th i gian tr qu : Hi n báo nghi p; Sinh báo nghi p; Vô h n
nh nghi p và Vô hi u nghi p.
2.2.2. Nhân sinh quan Ph t giáo th hi n trong thuy t nhân qu
Nhân có th

Trên c s nh ng i u ki n kinh t , chính tr xã h i c ng nh k th a
nh ng t t ng c a các tr ng phái tri t h c tr c ó, Ph t giáo ã hình
thành nên n i dung nhân sinh quan riêng có c a mình. Trong nh ng v n
thu c nhân sinh quan y thì quan ni m v nghi p báo, nhân qu và luân
h i là nh ng t t ng c b n, nòng c t c a tri t h c Ph t giáo. i m n i
b t c a nh ng t t ng này chính là s ph nh n vai trò c a nh ng l c
l ng siêu nhiên, th n thánh chi ph i n s hình thành và bi n i c a
con ng i c ng nh cu c s ng c a h , mà kh ng nh tính khách quan, vô
th n khi nh n m nh n s th lãnh trách nhi m c a con ng i i v i
chính hành vi (thân, kh u, ý) c a mình trong quá kh c ng nh
hi n t i.
Ch ng 3
NHÂN SINH QUAN PH T GIÁO TRONG TRUY N KI U
C A NGUY N DU
3.1. Khái l c chung v cu c i c a Nguy n Du và Truy n Ki u
3.1.1. V cu c i c a Nguy n Du
Nguy n Du sinh ra và l n lên trong m t giai o n l ch s vô cùng r i
ren và ph c t p. t n c chia ôi, các th l c phong ki n c m quy n b
phân hóa, các cu c kh i ngh a ch ng i c a nhân dân n i lên kh p n i
cùng v i các cu c chi n tranh liên miên gi a hai nhà chúa ã a t n c
vào ch suy s p v m i m t, s n xu t nông nghi p b ình tr vì các cu c
xung t v trang c ng nh b i thiên tai, d ch b nh ng i dân r i vào
c nh c c c và kh n n.
V i hoàn c nh xã h i y r i lo n nh v y, tinh th n tam giáo d ng
nh l i có c h i
phát tri n. Ph t giáo không ch ti p t c kh ng nh v
trí quan tr ng t ng l p bình dân mà còn
c m r ng t ng l p nho s .
Thái
c Nho m Thích , d Ph t t i Nho là khá ph bi n trong t ng

nh ng n i dung chính sau:
Th nh t Toàn b s au kh c a Ki u là do nh ng nghi p c a Ki p
tr c t o ra. Ch d u u tiên cho th y s au kh mà Ki u s g p ph i
sau này ó chính là b n nh c B c m nh do Ki u sáng tác ra khi 16 tu i.
Bên c nh ó, nghi p báo c a Thúy Ki u còn th hi n s a s u, a c m
c a Thúy Ki u khi th y m
m Tiên thì t ra au kh , th ng c m và
liên h ngay n b n thân mình.
au n thay ph n àn bà
L i r ng b c m nh c ng là l i chung
N i ni m t ng n mà au
Th y ng i n m ó bi t sau th nào
Th hai, chính vì cái nghi p báo c a ki p tr c quá n ng nên Ki u ã
ph i gánh ch u nh ng tai h c và au kh b t ng giáng xu ng khi bu c
ph i bán mình c u gia ình. Nàng c ng ã tìm n cái ch t nh ng


14

S nàng n ng nghi p má ào
Ng i dù mu n quy t tr i nào ã cho
Ng i này n ng nghi p oan gia
Còn nhi u n l m sao à thác cho
B i nh ng Nghi p nhân Ki u ã gây trong quá kh nên bây gi Ki u
ph i tr , không th tr n thoát i âu
c, mà ph i s ng
tr cái n do
nghi p tr c ã gây ra.
Ki p x a ã v ng
ng tu

không hoàn toàn do nghi p c a quá kh t o ra mà còn do nghi p nhân c a
hi n t i chi ph i.
Ma a l i, qu d n àng,
L i tìm nh ng ch n o n tràng mà i.
Có tr i mà c ng t i ta,
Tu là cõi phúc, tình là dây oan
Trong 15 n m o n tr ng, Ki u không ch m c ph i nh ng nghi p
nhân x u mà nàng có tích
c r t nhi u nghi p nhân t t. Chính i u này
ã giúp cho Ki u có
c s gi i thoát kh i au kh khi
c Giác Duyên
c u và oàn viên v i gia ình.
Th hai, quan ni m nhân qu không ch th hi n trong cu c i c a
Thúy Ki u mà còn th hi n quan ni m hi n g p lành, ác gi ác báo, i
cha n m n, i con khát n c, gieo gió g t bão, gieo nhân nào, g t qu
y Theo ó, nh ng k làm i u ác nh t nh ph i b tr ng tr , nh ng ng i
l ng thi n nh t nh s nh n
c s báo áp công b ng, h nh phúc. Chính
vì v y mà Nguy n Du ã s p t cho Thúy Ki u th c hi n m t cu c n n,
báo oán phân minh v i nh ng ng i ã giúp hay h i mình.
Th ba, theo quan ni m c a Ph t giáo, nhân và qu không t n t i
c l p v i nhau mà có liên quan m t thi t v i nhau, an xen và nh
h ng l n nhau. Nhân không th sinh ra qu n u thi u duyên. B n thân
nhân, qu c ng ch mang tính t ng i, trong nhân ã ch a qu , và trong
qu ã ch a nhân. Chính trong nhân hi n t i ã có hàm ch a cái qu v
lai; c ng chính trong qu hi n t i ã có hình bóng c a nhân quá kh . Khi
nào i u ki n thu n l i (có duyên) thì nhân s
c chuy n hóa thành qu .
Trong truy n Ki u, sông Ti n Ð ng v a là s k t thúc c a m t

t ng Ph t giáo, c bi t là các quan ni m v nghi p báo, nhân qu .
Có th th y r ng, vi c Nguy n Du s d ng n nh ng t t ng
nghi p báo và nhân qu c a Ph t giáo
lý gi i cho cu c i y au kh
và b t h nh c a Thúy Ki u và l y con
ng tu, tích thi n c a Ph t giáo
c u v t cu c s ng c a Thúy Ki u ã cho th y s b t c và lúng túng c a
Nguy n Du trong vi c l a ch n m t h t t ng xuyên su t trong tác
ph m c a mình. Tác gi ã không ch n Nho giáo mà l i l a ch n Tam
giáo trong ó nh ng t t ng Ph t giáo óng vai trò tr ng tâm.
Ch ng 4
M T S GIÁ TR , H N CH VÀ Ý NGH A VI C NGHIÊN C U
NHÂN SINH QUAN PH T GIÁO TRONG TRUY N KI U
C A NGUY N DU
4.1. M t s giá tr c a nhân sinh quan Ph t giáo trong "Truy n Ki u"
4.1.1. Nhân sinh quan Ph t giáo trong "Truy n Ki u" góp ph n
i u ch nh suy ngh và hành vi o c c a con ng i
R t nhi u t t ng nhân sinh c a Ph t giáo nói chung và trong
"Truy n Ki u" nói riêng ã và ang nh h ng n i s ng c a con


17

ng i Vi t Nam hi n i. ó là quan ni m v thi n - ác c a Ph t giáo;
quan ni m t , bi, h , x , bình ng, bác ái, v tha, tu thân, tích c, nh n
nh n; nuôi d ng nhân tâm
t t i trí tu sáng láng c a nhà Ph t.
Thuy t nhân qu , nghi p báo c a o Ph t giúp h có ý th c h n trong
m i hành ng, l i nói và suy ngh c a mình. Nh ng n i dung ó
c th

Thúy Ki u.


18

Thông qua hình nh và cu c
trong cu c s ng,

i c a Thúy Ki u, có th th y r ng

c bi t trong cu c s ng hi n

i ngày nay, ôi khi chúng

ta m i mê ch y theo, tìm ki m và th a mãn nhu c u cu c s ng v t ch t c a
b n thân mà vô tình hay h u ý làm cho cu c s ng chúng ta tr nên bó
bu c, c ng th ng, m t m i, ôi khi là s b t c. Nh ng lúc nh v y, chúng
ta hãy t nh tâm tr l i, tìm l y m t s an trú v tinh th n, t
nh ng con

ó tìm ra

ng, cách th c s ng cho phù h p v i hoàn c nh c a b n

thân. Có nh v y m i giúp chúng ta gi i thoát kh i s kh

au mà chúng

ta ang g p ph i.
V i ni m tin vào thuy t nhân qu , nghi p báo, Ph t giáo ã chi ph i ý

v

t lên cám d v t ch t,

ng h vào m t lý t

ng và lòng nhân ái có th giúp con ng

ng s ng t t

p,

i h n ch b t tính

ích k , t b tham, sân, si c t lõi c a nh ng thói x u, nh ng mâu thu n,
xung

t và b o hành trong xã h i.

4.2. M t s h n ch c a nhân sinh quan Ph t giáo trong Truy n
Ki u c a Nguy n Du
4.2.1. Nhân sinh quan Ph t giáo trong Truy n Ki u không ph n
ánh úng nguyên nhân au kh , b t h nh c a con ng

i

Trong Truy n Ki u , khi Nguy n Du tìm cách lý gi i v c n nguyên
nh ng au kh , b t h nh và gian truân mà Thúy Ki u ph i gánh ch u trong
su t cu c


4.2.2. Nhân sinh quan Ph t giáo trong "Truy n Ki u"không ch ra
c ph ng pháp th c ti n
gi i phóng nh ng con ng i có thân
ph n au kh
V i s h n ch v nh n th c lu n mang tính th i i, Nguy n Du ã
không a ra
c nh ng bi n pháp úng n trong vi c xóa b nh ng
au kh và b t h nh c a con ng i trong xã h i phong ki n. Vì v y, ông
ã ph i c u vi n n các gi i pháp c a tôn giáo
có th c u giúp con
ng i kh i s au kh ;
ng th i, ông c ng ã ngh
n trách nhi m c a
nhà n c phong ki n trong s b t h nh và cùng c c c a con ng i, nh ng
vì còn quá nhi u s ràng bu c v i ch
phong ki n nên ông không i
n cùng cu c cách m ng mà mình ã g i ra. Ông không dám l t
cái
ch
mà ông ang ph ng s mà ch dám lên án nó, c nh báo nó b ng
m t s cu c kh i ngh a không thành công mà thôi.
4.3. Ý ngh a vi c nghiên c u nhân sinh quan Ph t giáo trong
Truy n Ki u c a Nguy n Du
4.3.1. Nghiên c u nhân sinh quan Ph t giáo trong Truy n Ki u
c a Nguy n Du giúp th y
c quá trình ti p bi n t t ng trong l ch
s t t ng Vi t Nam
Truy n Ki u c a Nguy n Du là m t trong s các tác ph m v n h c
ph n ánh s ti p bi n t t ng nói chung, t t ng Ph t giáo nói riêng c a
ng i Vi t Nam. i u này th hi n hai n i dung: Th nh t, Nguy n Du

th hi n rõ nh t trong d u n o cô Tam H p và bóng ma
m Tiên
c a
o giáo, nh m nh c a Nho giáo và nhân qu , nghi p báo c a
Ph t giáo. Ba quan ni m này không th hi n tách r i nhau mà luôn có s
b khuy t cho nhau.
Ti u k t ch

ng 4

Tác ph m Truy n Ki u c a Nguy n Du
c ánh giá là m t ki t
tác mà khó có tác ph m v n h c nào có th sánh k p. D i góc
tri t h c
nói chung, nh ng quan ni m v nghi p báo, nhân qu trong Truy n
Ki u nói riêng luôn có nh ng giá tr nh t nh. Tuy nhiên, trong quan
ni m v nhân sinh quan Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n Du
v n còn có nh ng h n ch nh t nh. Nguy n Du ã không th lý gi i
c
nguyên nhân xã h i c a nh ng au kh mà Ki u ph i gánh ch u. T ó,


21

ông ã không a ra nh ng ph ng pháp mang tính th c ti n
tiêu di t
nh ng c n nguyên c a s au kh ó.
M c dù còn nh ng h n ch nh v y, nh ng thông qua vi c nghiên
c u nhân sinh quan Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n Du s giúp
chúng ta th y

tích t ng ch , t ng câu, thiên tài h Nguy n ã làm nên v
p v n
ch ng vô ti n khoáng h u trong kho tàng v n h c c i n. M t y u t
này
a Nguy n Du lên hàng Thánh Thi trên thi àn v n h c Vi t Nam.


22

Giá tr v
i c a tác ph m này không ch n m trong tính ki t tác c a v n
ch ng mà còn n m trong t t ng mà v n ch ng y chuy n t i. Nguy n
Du ã không th i vào tâm t , tình c m c a dân t c n u ông ch là ng i
th tuy t x o v ngôn ng mà không có t t ng tri t lý sâu s c.
V n d t i o , ó là quan ni m v n ch ng, là
ng h ng sáng
tác c a ng i x a. Qua v n ch ng
chuy n t i nh ng thông i p o
lý, nh ng m ch ngu n t t ng mà tác gi ã h p th và ch t l c. Nguy n
Du là m t nhà nho, m t quan l i c a tri u ình phong ki n Vi t Nam th
k 18 - 19. Nh ng n i dung c a Truy n Ki u l i không hoàn toàn ph n
ánh nh ng t t ng c a Nho giáo, c a nhà n c phong ki n mà nó l i
th m m nh ng t t ng Ph t giáo, c bi t là các quan ni m v nghi p
báo, nhân qu .
Th nh t, Cu c i Thúy Ki u chính là do nh ng nghi p x u trong
ti n ki p c ng nh trong hi n t i c a Thúy Ki u (v ng vào chuy n tình
ái v i Kim Tr ng, n tr m
th , nói d i s Giác Duyên, gi t ng i khi
th c hi n hành vi báo oán ).
Th hai, Thúy Ki u không ch m c ph i nh ng nghi p nhân x u mà

nh ng vi c thi n c ng nh ng n ng a h c th c hi n nh ng vi c x u.
Ngoài ra, v i câu chuy n v Thúy Ki u, có th nhìn nh n nó d i m t
cách nhìn khác, ó là s t nh tâm . N u nh ngay t
u và c nh ng
bi n c sau này n a, Thúy Ki u bi t t nh tâm, bi t g t i nh ng d c v ng
i th ng, nh n ra s vô th ng c a v n pháp mà không c ch p bám gi
vào nh ng o nh c a cu c s ng, không sai l m t o ra nghi p báo m i thì
có l cu c i c a Thúy Ki u ã khác i r t nhi u.
Chính vì v y, trong cu c s ng hi n i ngày nay, chúng ta c n ph i
t nh tâm tr l i, tìm l y m t s an trú v tinh th n, t ó tìm ra nh ng
con
ng, cách th c s ng cho phù h p v i hoàn c nh c a b n thân.
Có nh v y m i giúp chúng ta gi i thoát kh i s kh au mà chúng ta
ang g p ph i.
4. Quan ni m v nhân sinh quan Ph t giáo trong Truy n Ki u c a
Nguy n Du còn có nh ng h n ch nh t nh.
Th nh t, Nguy n Du ã không c n c vào nh ng c s kinh t , xã
h i hi n th c
lý gi i v c n nguyên nh ng au kh , b t h nh mà Thúy
Ki u ph i gánh ch u trong su t cu c i mình mà l i i tìm trong các t
t ng tài - s c; m nh tr i; và nghi p báo, nhân qu .
Th hai, vì không ch ra
c c n nguyên xã h i ã y Thúy Ki u t i
nh ng au kh , b t h nh trong m i l m n m l u l c c a mình nên
Nguy n Du c ng không a ra
c nh ng bi n pháp mang tính th c ti n,
cách m ng tri t
xóa b nh ng au kh và b t h nh c a con ng i
trong xã h i phong ki n nói chung, Thúy Ki u nói riêng ang ph i ch u
ng. Thay vào ó, Nguy n Du l i th hi n tâm lý bi quan, y m th ; l i