HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
----------------------------

NGUYỄN THỊ BÍCH HỒNG

NGHIÊN CỨU KỸ THUẬT TRỒNG XEN
CÂY MẠCH MÔN VỚI CÂY NGÔ VÀ CÂY SẮN
TẠI HUYỆN PHÙ NINH, TỈNH PHÚ THỌ

LUẬN VĂN THẠC SĨ

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2015


HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
----------------------------

NGUYỄN THỊ BÍCH HỒNG

NGHIÊN CỨU KỸ THUẬT TRỒNG XEN
CÂY MẠCH MÔN VỚI CÂY NGÔ VÀ CÂY SẮN
TẠI HUYỆN PHÙ NINH, TỈNH PHÚ THỌ

CHUYÊN NGÀNH

: KHOA HỌC CÂY TRỒNG

MÃ SỐ

: 60.62.01.10


lực của bản thân, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình và những lời chỉ bảo chân
tình từ rất nhiều đơn vị và cá nhân. Tôi xin ghi nhận và bày tỏ lòng biết ơn tới
những tập thể, cá nhân đã dành cho tôi sự giúp đỡ quý báu đó.
Trước tiên, tôi xin chân thành cảm ơn TS. Nguyễn Đình Vinh, bộ môn
Cây công nghiệp, khoa Nông học, Học viện nông nghiệp Việt Nam, thầy đã tận
tình giúp đỡ, hướng dẫn và chỉ bảo tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu
và hoàn thành luận văn này.
Tôi xin cảm ơn các thầy, cô giáo bộ môn Cây công nghiệp, Khoa Nông
học luôn giúp đỡ và có những góp ý sâu sắc trong thời gian tôi học tập và thực
hiện đề tài.
Tôi cũng xin cảm ơn sự giúp đỡ của Ủy ban nhân dân huyện Phù Ninh, tỉnh
Phú Thọ đã tạo điều kiện giúp tôi thực hiện đề tài này.
Luận văn này hoàn thành còn có sự giúp đỡ của nhiều đồng nghiệp, bạn bè,
cùng với sự động viên khuyến khích của gia đình trong suốt thời gian học tập và
nghiên cứu.
Hà Nội, ngày

tháng

năm 2015

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Bích Hồng

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page ii




1.2

Mục đích nghiên cứu

2

1.3

Yêu cầu

2

1.4

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

2

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

4

2.1

Giới thiệu chung về cây mạch môn

4

2.1.1


Tình hình nghiên cứu và sử dụng cây mạch môn trên thế giới

8

2.3

Tình hình nghiên cứu cây mạch môn ở Việt Nam

12

2.4

Một số luận điểm và cơ sở lý luận về trồng xen

13

2.4.1

Một số luận điểm về trồng xen

13

2.4.2

Cơ sở lý luận về trồng xen

15

2.5

Đối tượng nghiên cứu

24

3.2

Vật liệu thí nghiệm

24

3.3

Địa điểm và thời gian thực hiện nghiên cứu

24

3.4

Nội dung nghiên cứu

24

3.5

Phương pháp nghiên cứu

25

3.5.1


Quy trình kỹ thuật trồng sắn

27

3.6.3

Quy trình kỹ thuật trồng mạch môn thuần

27

3.7

Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp xác định

28

3.7.1

Các chỉ tiêu sinh trưởng của cây mạch môn

28

3.7.2

Năng suất củ mạch môn

28

3.7.3


32

4.1

Một số yếu tố khí hậu trong thời gian thực hiện đề tài

32

4.2

Một số đặc điểm về lịch sử vùng đất nghiên cứu

33

4.3

Ảnh hưởng của hệ thống trồng xen đến quá trình sinh trưởng của
cây mạch môn

4.3.1

34

Ảnh hưởng của trồng xen đến chiều cao tán và chiều rộng tán của
cây mạch môn

4.3.2

34


4.3.6

Ảnh hưởng của trồng xen đến năng suất của cây mạch môn

46

4.4

Ảnh hưởng của trồng xen đến sinh trưởng của cây ngô

47

4.4.1

Ảnh hưởng của trồng xen đến chiều cao cây của cây ngô trong vụ
Xuân, vụ Thu Đông năm 2014 và vụ Xuân năm 2015

4.4.2

47

Ảnh hưởng của trồng xen đến chiều đóng bắp của cây ngô trong vụ
Xuân, vụ Thu Đông năm 2014 và vụ Xuân năm 2015

4.4.3

48

Ảnh hưởng của trồng xen đến số lá của cây ngô trong vụ Xuân, vụ
Thu Đông năm 2014 và vụ Xuân năm 2015

53

Ảnh hưởng của trồng xen đến các chỉ tiêu cấu thành năng suất của
cây sắn

4.5.3
4.6

54

Ảnh hưởng của trồng xen đến các chỉ tiêu cấu thành năng suất của
cây sắn

55

Hiệu quả kinh tế của các hệ thống trồng xen

55

PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

58

5.1

Kết luận

58

5.2


Ảnh hưởng của trồng xen đến chiều cao tán cây mạch môn

35

4.3

Ảnh hưởng của trồng xen đến chiều rộng tán của cây mạch môn

37

4.4

Ảnh hưởng của trồng xen đến chiều dài lá của cây mạch môn

39

4.5

Ảnh hưởng của trồng xen đến chiều rộng lá cây mạch môn

40

4.6

Ảnh hưởng của trồng xen đến số nhánh/khóm cây mạch môn

41

4.7

Ảnh hưởng của trồng xen đến chiều cao đóng bắp của cây ngô
trong vụ Xuân, vụ Thu Đông năm 2014 và vụ Xuân năm 2015

4.12

48

Ảnh hưởng của trồng xen đến số lá của cây ngô trong vụ Xuân, vụ
Thu Đông năm 2014 và vụ Xuân năm 2015

4.13

49

Ảnh hưởng của trồng xen đến các yếu tố cấu thành năng suất của
ngô vụ Xuân, vụ Thu Đông năm 2014 và vụ Xuân năm 2015

4.14

50

Ảnh hưởng của trồng xen đến năng suất của ngô vụ Xuân, vụ Thu
Đông năm 2014 và vụ Xuân năm 2015

4.15

52

Ảnh hưởng của trồng xen đến chiều cao thân chính, chiều cao cây
và đường kính gốc của cây sắn


Tên hình

Trang

4.1

Ảnh hưởng của trồng xen đến chiều cao tán cây mạch môn

36

4.2

Ảnh hưởng của trồng xen đến chiều rộng tán lá cây mạch môn

37

4.3

Ảnh hưởng của trồng xen đến chiều dài lá cây mạch môn

39

4.4

Ảnh hưởng của trồng xen đến chiều rộng lá cây mạch môn

40

4.5

trồng xen các loại cây trồng chính và cây trồng xen khác nhau. Các kết quả
nghiên cứu đều đã khẳng định được lợi ích của các hệ thống trồng xen như: sử
dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên có hiệu quả hơn; cải thiện được độ phì của
đất; chống xói mòn và rửa trôi đất; hạn chế cỏ dại và sâu bệnh; tạo sự ổn định về
năng suất cho các loại cây trồng, tăng thu nhập hệ thống.
Trong những năm gần đây một số tác giả đã nghiên cứu sử dụng cây mạch
môn, một loại cây dược liệu để trồng xen trong các vườn cây ăn quả, vườn chè.
Trong thực tế điều tra cho thấy cây mạch môn có thể sử dụng để trồng thuần và
trồng xen dưới tán của rất nhiều loại cây trồng khác. Kết quả điều tra thực tế thấy
rằng, đa số thường trồng xen cây mạch môn dưới tán các vườn cây ăn quả và các
vườn cây lấy gỗ hỗn hợp; cây mạch môn trồng xen trong vườn sắn, vườn ngô với
tỷ lệ thấp (Nguyễn Đình Vinh và Nguyễn Thị Thanh Hải, 2011). Hiện nay ở Việt
Nam có rất ít các nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng qua lại của trồng xen cây mạch
môn với cây lương thực, cụ thể là cây ngô và cây sắn.
Phù Ninh là huyện miền núi nằm ở phía Đông Bắc của tỉnh Phú Thọ có
diện tích tự nhiên là 15.637,32 ha, đa số diện tích đất nông nghiệp là đất đồi có
độ phì tự nhiên thấp. Đây là loại đất chính của huyện để phát triển sản xuất nông
nghiệp. Tuy nhiên để nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ đất huyện cần có các
hệ thống cây trồng phù hợp.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page 1


Sản xuất nông nghiệp là nguồn thu nhập chính của người dân trong huyện,
để nâng cao thu nhập người dân trong huyện đã áp dụng kỹ thuật trồng xen canh
các cây trồng với nhau. Như trồng xen canh ngô và sắn với các cây họ đậu: đậu
xanh, đậu tương, lạc... Với biện pháp trồng xen ngô và sắn với các cây họ đậu
trên đất đồi giúp tăng hiệu quả cho cả hai cây trồng, cụ thể cách làm này làm tăng
năng suất cho cả sắn và ngô so với trồng độc canh do giữ được độ ẩm, hạn chế cỏ


cơ sở cho việc nghiên cứu, xây dựng các hệ thống trồng xen mạch môn với sắn
và ngô trên địa bàn Phú Thọ.
− Kết quả nghiên cứu của đề tài bổ sung tài liệu cho công tác nghiên cứu
khoa học, làm tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy về hệ thống canh tác ở địa
phương.
1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu của đề tài là căn cứ quan trọng góp phần xác định
được:
− Quy trình kỹ thuật trồng xen cây mạch môn với cây ngô tại huyện Phù
Ninh, tỉnh Phú Thọ.
− Quy trình kỹ thuật trồng xen cây mạch môn với cây sắn tại huyện Phù
Ninh, tỉnh Phú Thọ.
− Kết quả nghiên cứu của đề tài cũng góp phần làm tăng hiệu quả kinh tế,
tăng thu nhập cho người nông dân.

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page 3


PHẦN 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
2.1. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CÂY MẠCH MÔN
2.1.1. Nguồn gốc, phân loại thực vật học của cây mạch môn
Cây Mạch môn là một loài thực vật có nguồn gốc từ Nhật Bản và Triều
Tiên. Cây sống lâu năm, sinh trưởng phát triển tốt ở những nơi dâm mát dưới tán
cây rừng. Hiện nay, mạch môn đông được trồng ở nhiều nước trên thế giới như
Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc và Việt Nam với mục đích chính là thu hoạch
củ làm dược liệu và làm cây cảnh.
Tại Việt Nam, cây mạch môn mọc hoang và được trồng ở nhiều nơi để lấy

2.1.2.1. Rễ, củ
Rễ mạch môn thuộc loại rễ chùm, phân bố sâu và rộng 40-50cm. Củ hình
thành từ rễ, có hình thoi, dài khoảng 1,5 - 3,3cm, đường kính phần giữa khoảng
0,3 - 0,6cm, bề mặt lát cắt màu trắng, hơi trong, có lõi hẹp, có vân dọc mịn, củ
già màu hồng hay nâu, củ non màu trắng ngà.
2.1.2.2. Thân, lá
Mạch môn là một loại cỏ sống lâu năm, có thân ngắn, chiều cao của bụi từ
10 - 40 cm. Thân của cây mạch môn được cấu tạo bởi nhiều bẹ lá già bao lấy bẹ
lá non.

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page 4


Lá mọc từ gốc, hẹp, dài 15 - 60 cm, rộng 0,1 - 2 cm, nhẵn, gốc có bẹ to
hình màng, đầu nhọn, có 5 - 7 gân lá song song nổi rất rõ, mặt trên lá màu xanh
lục sẫm, mặt dưới trắng nhạt. Từ gốc lên đến ngọn lá rộng và dẹt dần, màu cũng
đậm hơn.
2.1.2.3. Hoa, quả, hạt
Cụm hoa là chùm dài 10 - 20 cm, cành hoa mọc từ giữa bụi cây, ngắn hơn
so với lá, cành hoa có cạnh, hoa mùa lục nhạt hoặc tím, lá bắc không màu hoặc
trắng nhạt. Hoa nhỏ, màu trắng hoặc tím nhạt, hơi rủ xuống, tập trung thành một
chùm trên cuống chung dài. Hoa có 6 cánh, dài khoảng 5mm, 6 nhị đực, chỉ nhị
rất ngắn, bao phấn hình mác, bầu nhị nằm ở phía dưới, 3 ngăn, ống nhị cái của
hoa dài khoảng 4mm, phần gốc rộng, thường có hình dùi tròn.
Quả mọng, hình cầu, đường kính 5–7mm, lúc đầu có màu xanh lục, khi
chín sẽ chuyển sang màu lam sẫm chứa 1 -2 hạt. Hoa nở từ tháng 5–tháng 8, quả
hình thành từ tháng 7–tháng 9, chín vào tháng 12 – 1 hàng năm.
2.1.3. Yêu cầu sinh thái của cây mạch môn

Trong y học cổ truyền Trung Hoa, củ mạch môn đông là một loại thảo
dược có tác dụng bổ khí, trị viêm, có thể dùng để trị bệnh. Toàn bộ phần thân và
rễ củ không chỉ dùng làm thuốc mà còn có thể làm thành loại nước uống có tác
dụng thanh nhiệt, tăng cường sức khỏe, được sử dụng rất rộng rãi.
Bộ phận sử dụng là củ và rễ mạch môn. Củ mạch môn to bằng đầu đũa,
mềm, vỏ trắng vàng, thịt ngọt, không mốc, không bị teo là tốt; củ cứng vị đắng
không nên dùng.
Theo kết quả nghiên cứu của nhóm tác giả viện dược liệu thì rễ củ Mạch
môn đông có những tác dụng dược lý như sau:
• Tác dụng chống viêm rõ rệt đối với hai giai đoạn cấp tính và bán mãn
tính của phản ứng viêm thực nghiệm.
• Tác dụng gây thu teo tuyến ức ở mức độ yếu.
• Tác dụng ức chế tương đối khá trên phế cầu và yếu hơn trên sự phát
triển của các chủng vi khuẩn: Tụ cầu vàng, Shigella dysenterae, bacillus
subtilis.
• Rễ mạch môn có tác dụng giảm ho rõ rệt. Đồng thời nó cũng có tác
dụng long đờm, tăng tiết dịch ở niêm mạc khí phế quản.
• Tác dụng hạ đường huyết: Dịch chiết với nước của mạch môn áp dụng
trên thỏ bình thường và thỏ gây đái tháo đường bằng alloxan đều có tác dụng hạ
đường huyết kéo dài.
• Tác dụng chống viêm: Dịch chiết với ethanol của mạch môn thí
nghiệm trên chuột gây phù chân bằng carragenin có tác dụng ức chế phù.
Ngoài ra, mạch môn đông còn có tác dụng rất tốt trong điều kiện trị tăng
tiết sữa sản phụ sau khi sinh, hỗ trợ điều trị bệnh lao phổi.

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page 6



xói mòn đất. Hơn nữa ở vùng núi thì rất dễ xảy ra tình trạng hạn hán kéo dài
do thiếu nước vào mùa khô, việc trồng xen mạch môn vào các cây trồng
chính sẽ che phủ phần đất trống nên giảm khả năng bốc thoát hơi nước từ
mặt đất. Hệ thống rễ của mạch môn thuộc loại rễ củ và phát triển mạnh vì
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page 7


vậy có tác dụng làm tăng độ tơi xốp cho đất, làm đất không bị chai cứng, từ
đó giữ được độ ẩm cho đất, bảo vệ đất, đồng thời làm tăng hiệu quả sử dụng
đất. Ngoài ra, mạch môn là loại cây rất dễ trồng, ưa bóng, thích nghi rộng
trên nhiều loại đất và địa hình khác nhau nên khi trồng xen sẽ giúp giảm bớt
chi phí làm cỏ và công chăm sóc, đồng thời cho sản phẩm thu hoạch làm
dược liệu với hiệu quả kinh tế cao.
2.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ SỬ DỤNG CÂY MẠCH MÔN TRÊN
THẾ GIỚI
Hiện nay cây mạch môn phân bố khá rộng rãi trên thế giới, chủ yếu ở các
vùng nhiệt đới và á nhiệt đới. Cây mạch môn chủ yếu mọc tự nhiên trong các
vườn đồi của nguời dân hay được trồng phân tán dưới tán các loại cây lâu năm,
bờ đường đi. Tại một số nước trên thế giới như Trung Quốc, Mỹ, Đức, Thái Lan,
Nhật Bản… cây mạch môn được sử dụng làm cây cảnh quan trọng trong các
công viên hay công sở.
Hiện nay, trên thế giới có rất ít các công trình nghiên cứu về kỹ thuật
trồng, chăm sóc và thu hoạch cây mạch môn, đặc biệt là việc nghiên cứu sử dụng
cây mạch môn làm cây trồng che phủ đất trong các vườn cây công nghiệp và cây
ăn quả lâu năm.
● Nghiên cứu khả năng thích nghi của cây mạch môn, Balgle (1997) Joel
M.Lerne (2003); L.A. Jackson, 2006 (dẫn theo Broussard, 2007); có nhận xét:
Cây mạch môn là cây che phủ đất có chiều cao thấp song có thể trải rộng với mật

khẳng định có thể sử dụng bột rễ hay dịch chiết từ rễ của củ mạch môn như một
loại thuốc diệt cỏ tự nhiên.
C. Daehler (2009), dựa vào 50 tiêu chí để đánh giá khả năng xâm nhập và
gây hại của tập đoàn các giống cỏ nhập nội từ Úc và Newzeland tại Hawai. Kết
quả cho thấy: mạch môn là loại cỏ có khả năng xâm thực rất thấp không gây hại
cho quần thể cỏ trồng và các loại cây trồng tại Hawai, với tổng số điểm đánh giá
khả năng gây hại là 3/50.
● Nghiên cứu sử dụng cây mạch môn trồng xen và làm cảnh quan: Tại
các bang ở vùng Đông Nam, Nam và bang Hawaii của nước Mỹ nhiều tác giả
đã khẳng định cây mạch môn có thể sử dụng làm cây che phủ đất và làm hàng
rào chắn đất có hiệu quả trong các vườn gia đình hay công viên, công sở. Cây
mạch môn có thể trồng xen dưới tán của nhiều loại cây trồng lâu năm khác như
cây sồi, táo tây, cây ăn quả… Ngoài ra cây mạch môn được sử dụng để trồng
trong các bể thủy tinh làm cảnh trong nhà ở. Tại đây cây mạch môn được coi là
cây được sử dụng vào mục đích làm cảnh quan, và thương mại từ cây mạch
môn đem lại một lợi nhuận lớn tới 75 triệu đô la/năm cho bang Louisiana (dẫn
theo Broussard, 2007).
● Nghiên cứu về giống và phân loại giống, Jay Deputy and David Hensley
(1998) cho thấy ở bang Hawaii của nước Mỹ có 7 dạng cỏ mach môn đang được
sử dụng với mục đích làm cảnh quan là: Ọphiopogon japonicas (O.P) Mondo;
O.P. var. Nanus; O.P. Gyoku-ryu; O.P. Kijimafukiduma; Ophiopogon jaburan

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page 9


variegates; Ophiopogon planiscapus Nigrescens; Ophiopogon jaburan
Nigrescens; Ophiopogon jaburan Evergreen Giant. Các dạng này khác nhau về
kích thước lá, màu sắc lá và hoa.

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page 10


nếu bón vào giữa mùa hè sức sống của cây sẽ giảm. Mills and Jones (1996) (dẫn
theo Broussard, 2007), cho rằng việc xác định loại phân bón, lượng bón, thời
điểm bón, vị trí bón phân có ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng của cây mạch
môn và môi trường.
Giliam and Smith (1980), cho thấy phân bón có thể là nguyên nhân gây
tổn thương đến đỉnh sinh trưởng của cây mạch môn. Sinh trưởng của cây mạch
môn tốt hơn khi bón 6kg (6N:6P:6K) cho mỗi m³ đất làm vườn ươm.
Nghiên cứu sự hấp thụ và tích luỹ NPK đối với cây mạch môn các tác giả
có kết luận: Việc sử dụng đạm cho cây mạch môn nên tăng từ từ sau khi trồng,
dừng bón đạm vào mùa thu và mùa đông và sử dụng lại vào đầu vụ xuân. Phân
lân cần được sử dụng trong mùa thu và mùa đông, phân kali nên sử dụng một
lượng lớn trong mùa đông (dẫn theo Broussard, 2007).
Theo Chalongchai Babpraserh et al (1977) tại bộ môn vi sinh vật, bộ môn
thực vật học, khoa Khoa học, Đại học Kasetsart, Thái Lan đã nghiên cứu về sử
dụng chế phẩm vi sinh vật làm tăng số lượng rễ của Ophiopogon intermedius:
Nghiên cứu được tiến hành trên cơ sở sử dụng 2 chủng vi sinh có khả năng kích
thích để tăng số lượng rễ của cây Ophiopogon intermedius đó là Agrobacterium
rhizogenes và 1 chủng nấm Vesicular Arbuscular mycorrhizal. Nấm Vesicular
Arbuscular mycorrhizal, một loại sống kí sinh vào cây chủ có thể bám vào rễ của
cây và làm gia tăng khả năng hút một số chất dinh dưỡng cho cây chủ. Sự tăng
trưởng của cây có mycorrhizal hơn hẳn cây không có mycorrhizal cả về lá mầm
và số lượng rễ. Chủng nấm Vesicular Arbuscular mycorrhizal được phân lập từ
đất xung quanh rễ của cây Ophiopogon intermedius và tạm thời được nhìn nhận
là Glomus sp. (2 chủng) và Acaulospora sp. (2 chủng). Bốn chủng này được nhân
cấy trong chậu sử dụng cây ngô làm cây chủ. Sau 3 tháng các bào tử của nấm

phơi, sấy khô, dưới dạng thuốc sắc, bột, hoàn. Hiện nay, cây mạch môn cũng đã
được Nguyễn Đình Vinh, cán bộ giảng dạy tại Học viện Nông Nghiệp Việt Nam
đưa vào nghiên cứu trong tập đoàn cây che phủ đất và nghiên cứu trồng xen
trong các vườn cây ăn quả và cây công nghiệp lâu năm ở một số tỉnh như Phú
Thọ, Bắc Giang, Sơn La.
Theo Nguyễn Đình Vinh (2007), kết quả nghiên cứu các biện pháp kỹ
thuật trồng xen và che phủ trên đất dốc tại Yên Châu - Sơn La cho thấy: trồng
xen cây mạch môn trong các vườn ngô và xoài làm tăng độ che phủ mặt đất đến
50-60% so với chỉ trồng thuần một loại cây trồng chính, giảm lượng đất bị xói
mòn từ 10-15%, tăng độ ẩm đất từ 5-12%, đặc biệt trong các tháng mùa khô. Sử
dụng các cây mạch môn trồng xen và che phủ đất cho các vườn ngô và cây xoài
đều có ảnh hưởng tốt đến sinh trưởng và phát triển cũng như năng suất của cây
trồng chính.
Theo Nguyễn Đình Vinh, Nguyễn Thị Thanh Hải (2011), kết quả điều tra
kỹ thuật trồng và chăm sóc cây mạch môn tại 2 tỉnh Phú Thọ, Yên Bái cho thấy:
90-95% nông dân được điều tra đã đánh giá cây mạch môn có tác dụng rất lớn
trong việc bảo vệ đất, chống hạn, giữ ẩm cho đất và không cạnh tranh dinh

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page 12


dưỡng, ánh sáng với cây trồng chính. Trồng xen cây mạch môn trong các vườn
cây ăn quả, trên đất dốc làm tăng hàm lượng mùn trong đất, tăng độ che phủ bề
mặt đất. Trong mùa khô, trồng xen cây mạch môn làm tăng độ ẩm đất từ 5-12%,
tăng nhiệt độ đất 2-3 độ. Sau trồng một năm độ tàn che của cây mạch môn trên
bề mặt đất đạt 85 - 100%. Cây sinh trưởng tốt trong điều kiện có che bóng. Khả
năng chịu hạn, chịu nóng, chịu rét rất tốt, cây có khả năng sinh trưởng bình
thường trong điều kiện mùa khô, lạnh ở miền Bắc. Khả năng chịu úng khá, kết



Một trong những khă năng có thể đáp ứng được mục đích đó là khai thác đất
trong một hệ thống cây trồng gọi là "trồng xen". Thuật ngữ trồng xen
"Intercropping" đã được Willey R.W. (1979) (dẫn theo Bùi Thế Hùng, 1996)
định nghĩa rằng: "Khi hai hay nhiều hơn những cây trồng được trồng cùng nhau
trên cùng mảnh đất, những cây trồng này có thể cùng gieo hoặc thu hoạch cùng
hoặc khác thời gian." Thuật ngữ này muốn phân biệt giữa hệ thống dựa vào sự
sắp xếp không gian trong đó có sự cạnh tranh giữa các loại cây trồng. So với
trồng thuần chỉ có sự cạnh tranh giữa cùng một loài cây trồng. Trồng xen có thể
cho năng suất cao hơn trồng thuần đáng kể trong một mùa vụ nhất định. Trồng
xen còn được gợi ý rằng nó cho sự ổn định lớn hơn qua các mùa khác nhau, đây
là nguyên nhân cơ bản mà trồng xen được phát triển ở mọi nơi.
Boursard (1982) quan niệm trồng xen tức là sự phối hợp hay là xen kẽ các
loại cây trồng khác nhau trên cùng một diện tích tạo nên một tổng thể thực vật có
nhiều tầng, nghĩa là có sự liên kết phù hợp lẫn nhau giữa các cây trồng có vóc
dáng và hệ rễ khác nhau, sao cho tổ hợp cây trồng này nhận được năng lượng mặt
trời nhiều nhất ở độ cao khác nhau và hệ thống rễ khai thác các tầng đất khác nhau.
Korikanthimath et al (1994) (dẫn theo Huỳnh Văn Khiết, 2003) cho rằng
trồng xen hay trồng phối hợp bằng đa dạng hóa cây trồng thì ngược với trồng
thuần. Mục đích chính của đa dạng hóa là tránh lệ thuộc quá nhiều vào một loại
sản phẩm duy nhất và tăng tổng thu nhập cho các chủ vườn từ sản phẩm của các
cây trồng phụ. Hiệu quả của các nguồn cơ bản sản xuất cây trồng như không
gian, đất, bức xạ mặt trời và nước có thể đạt được tối đa nhờ áp dụng các hệ
thống thâm canh như canh tác đa tầng, các hệ thống canh tác đa tầng thực chất là
các hệ thống đa canh có thành phần cây trồng khác nhau.
Đoàn Văn Điếm (1997) cho rằng trồng xen kẽ các loại cây có yêu cầu
cường độ bức xạ khác nhau là biện pháp rất hiệu quả, vừa tranh thủ được không
gian vừa không bỏ phí năng lượng. Một số loại cây trồng xen có tương tác có lợi
do bổ sung dinh dưỡng cho nhau.