HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

KHOA KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
-------  -------

NGUYỄN MINH TUẤN

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RÁC THẢI
SINH HOẠT TRÊN ĐỊA BÀN XÃ THANH LÂM,
HUYỆN MÊ LINH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP


HÀ NỘI – 2016

2


HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
KHOA KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
-------  -------

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RÁC THẢI
SINH HOẠT TRÊN ĐỊA BÀN XÃ THANH LÂM,
HUYỆN MÊ LINH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Tên sinh viên



Sinh viên

Nguyễn Minh Tuấn

i


LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình thực tập, nghiên cứu và hoàn thiện khóa luận tốt
nghiệp, tôi nhận được sự quan tâm giúp đỡ nhiệt tình của nhiều cá nhân và tập
thể.Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của tôi đến tất cả các nhân và tập
thể đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong học tập và thực tập tốt nghiệp.
Trước hết tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới những người thân
trong gia đình,bố mẹ, bạn bè đã luôn quan tâm động viên và tạo điều kiện
giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành khóa luận của mình.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy cô giáo trong khoa Kinh
tế và Phát triển nông thôn, Học viện Nông Nghiệp Việt Nam, cùng toàn thể
các thầy giáo, cô giáo đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn, truyền đạt những
kinh nghiệm quý báu cho tôi trong quá trình học tập tại Học viện.
Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới Thạc sỹ
Phạm Thị Thanh Thúy, người đã trực tiếp và tận tình giúp đỡ tôi trong quá
trình thực tập tốt nghiệp và hoàn thành bài luận văn này.
Tôi xin chân thành cảm ơn UBND xã Thanh Lâm và các cán bộ, các
phòng ban tại xã đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong việc thu thập số liệu và những
thông tin cần thiết cho việc nghiên cứu đề tài.
Hà Nội, ngày

tháng


rác thải trên địa bàn xã phát sinh từ nhiều nguồn khác nhau nhưng chủ yếu rác thải
phát sinh từ hộ gia đình, chợ, cửa hàng, đại lý, cơ quan, trường học, đơn vị hành
chính. Thành phần chủ yếu của RTSH tại địa bàn bao gồm rác thải hữu cơ, túi
nilon, nhựa, kinh loại, thủy tinh, giấy vụn, đồ sành sứ, gạch gói vỡ, dẻ rách,....

iii


Thực trạng quản lý RTSH trên địa bàn xã Thanh Lâm : UBND xã giao
trách nhiệm quản lý cho cán bộ quản lý môi trường tại địa phương, cán bộ này có
trách nhiệm quản lý toàn bộ các vấn đề môi trường tại địa phương, xã có trách
nhiệm vận chuyển rác thải của địa phương ra bãi tập kết rác thải để xử lý, chính
quyền xã xây dựng mô hình quản lý riêng cho mình dựa trên thực tế tại địa
phương, đồng thời phù hợp với quy định chung của phòng TN&MT huyện Mê
Linh . Đối tượng chính tham gia vào công tác quản lý RTSH trên địa bàn là xã
Thanh Lâm , những công nhân VSMT của địa phương và toàn thể người dân sinh
sống trên địa bàn. Mức phí vệ sinh được quy định chung cho toàn xã là 3 nghìn
đồng/người/tháng đối với những hộ đăng ký thu gom rác, hình thức trả lương cho
công nhân VSMT được tiến hành đồng bộ giữa các thôn.
Hiện nay trên địa bàn đa phần các hộ điều tra không tiến hành phân loại rác
tại nguồn. Đa số người dân đều đã có vật dụng chứa rác thải của hộ, vật dụng
của hộ có sự khác biệt nhau do điều kiện gia đình mà hộ có những vật dụng
khác nhau như: bao tải, xô nhựa, thùng xốp, sọt chứa rác,... Phương tiện phục
vụ cho vận chuyển rác thải đã được tập kết hiện nay chủ yếu là xe đẩy tay và
xe cải tiến. Phần lớn số hộ điều tra đã tập kết rác thải để chờ công nhân
VSMT tới thu gom. Rác thải sau khi được thu gom trên địa bàn sẽ vận chuyển
đến điểm tập kết của xã rồi xử lý.
Đánh giá của các bên liên quan trong công tác quản lý RTSH trên địa bàn:
- Đánh giá của người dân về công tác quản lý RTSH, về mức phí, tần suất
thu gom, phục vụ của công nhân VSMT hiện nay tại địa phương mỗi khu vực

thiện cơ chế chính sách nâng cao các mặt hỗ trợ cho công nhân và công tác tuyên
truyền tại địa phương bên cạnh đó nâng cao năng lực, trách nhiệm của cán bộ quản
lý môi trường tại địa phương, kết hợp cùng với phát động tổ chức các phong trào,
hoạt động, tập huấn, giáo dục cho công nhân VSMT và người dân trên địa bàn giúp
nâng cao kiến thức và ý thức trách nhiệm của họ trong thu gom và xử lý rác thải
sinh hoạt tạo điều kiện thuận lợi cho quản lý RTSH trên địa bàn. Bên cạnh đó phối
hợp cùng các trường học giáo dục tuyên truyền cho các em về tác hạc của ô nhiễm
môi trường, tổ chức các trò chơi, buổi học, các tiểu phẩm hài, văn nghệ nhằm giáo
dục, nâng cao được kiến thức và ý thức trách nhiệm của bản thân lớp trẻ.

v


Về quản lý RTSH tại địa phương: cần quan tâm về quản lý rác thải trên địa
bàn, thường xuyên theo dõi, kiểm tra giám sát đồng thời nghiên cứu đưa ra lịch
trình cụ thể phù hợp với thực tế của địa phương, chú trọng hơn đến sự tham gia
của người dân trong quản lý RTSH xây dựng đồng bộ với các công cụ kinh tế phù
hợp nhằm đảm bảo mọi người dân đều thực hiện.
Về công cụ thu gom RTSH tại địa phương: đầu tư thêm và bổ sung các
trang thiết bị chuyên dụng phục vụ công tác thu gom và vận chuyển, trang bị đầy
đủ bảo hộ lao động, trang bị thêm thùng chứa rác công cộng tại địa phương.
Về thu gom xử lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn: cần có lịch trình thu gom
đồng thời thống nhất tần suất thu gom phù hợp với từng thôn trong xã, phân loại
rác thải tại nguồn, xã cần đẩy mạnh tuyên truyền và hướng dẫn người dân biết
cách phân loại rác thải trước khi thu gom, nâng cao chuyên môn, nghiệp vụ của
công nhân VSMT, cần có các biện pháp phạt hành chính đồng thời phê bình trên
đài truyền thanh xã để giải tỏa và chấm dứt hoạt động của các điểm tập kết rác
không đúng nơi quy, yêu cầu xã Thanh Lâm tăng cường xe chuyên dụng thu gom
để tránh được tình trạng rác đã thu gom bị ứ đọng tại nơi tập kết.


Bảng 4.11: Công tác phân loại rác của tổ VSMT.............................................................................................69
Bảng 4.12: Tần suất, số người và khối lượng công việc...................................................................................70
Bảng 4.13:Phương tiện thu gom..........................................................................................................................72
Bảng 4.14: Thiết bị thu gom và bảo hộ lao động..............................................................................................73
Bảng 4.15: Ứng xử đối với RTSH của người dân.............................................................................................76
Bảng 4.16: Ý kiến đánh giá của công nhân VSMT về mức lương.................................................................82
Bảng 4.18: Mức phí VSMT xã Thanh Lâm đối với hộ gia đình.....................................................................86
Bảng 4.19: Nhận xét của hộ về mức phí VSMT................................................................................................87
Bảng 4.21: Cơ chế quản lý của chính quyền địa phương, 2015......................................................................89

DANH MỤC HÌNH

viii


Bảng 2.1: Sơ đồ nguồn gốc phát sinh chất thải rắn............................................................................................6
Hình 2.1: Bộ máy quản lý chất thải rắn tại Nhật Bản.....................................................................................23
(Nguồn: Thảo Lan 2010).......................................................................................23
Hình 2.2: Tổ chức quản lý chất thải rắn ở Singapore.....................................................................................24
( Nguồn: Thảo Lan 2010).........................................................................24

ix


x


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Từ viết tắt


GTSX

Giá trị sản xuất

HTX

Hợp tác xã

SXKD

Sản xuất kinh doanh

NN

Nông nghiệp

QL RTSH

Quản lý rác thải sinh hoạt

KCN

Khu công nghiệp

RTSH

Rác thải sinh hoạt

HTX

cũng đang có bước chuyển mình mạnh mẽ. Hiện nay với quá trình chuyển
đổi kinh tế theo hướng CNH – HĐH, Việt Nam đã có những bước đi quan
trọng tạo ra hướng phát triển mới, phù hợp hơn với nền kinh tế thị trường.
Cùng với sự gia tăng dân số và sự hình thành, phát triển vượt bậc của các
nghành nghề sản xuất trong thời gian qua, một mặt thúc đẩy kinh tế - xã hội
của đất nước, mặt khác đã làm gia tăng nhu cầu tiêu dùng hàng hóa, nguyên
vật liệu, năng lượng và cũng làm gia tăng nhanh chóng lượng rác thải phát
sinh. Rác thải tăng nhanh về số lượng, với thành phần ngày càng phức tạp
gây nguy hiểm cho đời sống và khó khăn cho công tác quản lý, xử lý. Việc
xử lý rác thải đã và đang trở thành một vấn đề nóng bỏng ở các quốc gia trên
thế giới, trong đó có Việt Nam.
Ở Việt Nam, tốc độ phát sinh rác thải tùy thuộc vào từng loại đô thị và theo
thống kê bộ tài nguyên và môi trường ước tính trung bình mỗi ngày Việt Nam
phát sinh 12 triệu tấn rác thải sinh hoạt. Dự kiến đến năm 2020, lượng rác thải
đô thị phát sinh là 20 triệu tấn/ngày. Phần lớn lượng rác thải phát sinh chủ yếu
tại các thành phố lớn như Hà Nội, TPHCM, Hải Phòng, Đà Nẵng…Rác thải là
sản phẩm tất yếu của cuộc sống được thải ra từ các hoạt động sản xuất, kinh
doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác như khám chữa bệnh, vui
chơi giải trí của con người…Vì vậy không chỉ ở các thành phố lớn mà ngay
cả các vùng nông thôn tình trạng ô nhiễm rác thải sinh hoạt cũng đang trong
tình trạng báo động. Trong khi đó việc xử lý và thu gom rác thải sinh hoạt gặp
rất nhiều khó khăn cả về trang thiết bị cũng như phương pháp quản lý.

1


Xã Thanh Lâm, huyện Mê Linh thuộc khu vực ngoại thành Hà Nội với
mật độ dân cư đông, tập trung các hoạt động thương mại và dịch vụ ngày một
phát triển . Những năm gần đây, nhiều khu công nghiệp được hình thành trên
địa bàn làm cho đời sống người dân ngày một cải thiện. Song cũng với sự

tại xã Thanh Lâm, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội.
+ Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý rác thải sinh hoạt
tại xã Thanh Lâm, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội.
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu về hoạt động quản lý rác thải trên địa bàn xã Thanh
Lâm, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội.
1.4 Phạm vi nghiên cứu
1.4.1 Phạm vi không gian
Đề tài được thực hiện trên địa bàn xã Thanh Lâm, huyện Mê Linh, thành
phố Hà Nội.
1.4.2 Phạm vi nội dung nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu hoạt động từ nguồn phát sinh rác thải, cách thức phân
loại, thu gom, xử lí rác thải sinh hoạt của các hộ dân trên địa bàn xã Thanh
Lâm, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội.
1.4.3 Phạm vi thời gian
_ Số liệu thứ cấp được thu thập trong thời gian từ năm 2013 đến năm 2015
_ Số liệu sơ cấp điều tra trong năm 2016

3


PHẦN II
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
VỀ QUẢN LÝ RÁC THẢI SINH HOẠT
2.1 Cơ sở lý luận về quản lý rác thải sinh hoạt
2.1.1 Khái niệm về rác thải sinh hoạt
_ Chất thải
Chất thải là vật chất ở thể rắn, lỏng, khí được thải ra từ sản xuất, kinh
doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc từ các hoạt động khác.
_ Chất thải rắn

dân số, sự phát triển kinh tế - xã hội, sự thay đổi tính chất tiêu dùng trong các
đô thị và các vùng nông thôn. Trong đó các nguồn chủ yếu phát sinh chất thải
bao gồm:
+ Từ các khu dân cư ( chất thải sinh hoạt )
+ Từ các công sở trường học, công trình công cộng.
+ Từ các dịch vụ đô thị
+ Từ các hoạt động công nghiệp
+ Từ các hoạt động nông nghiệp
+ Từ các hoạt động xây dựng đô thị
+ Từ các trạm xử lí nước thải

5


Nhà dân,
khu dân cư.

Chợ, bến
xe, nhà ga

Giao thông, xây
dựng

Cơ quan,
trường học

Khu vui
chơi, giải trí

Rác thải

Nhìn chung rác thải từ xây dựng ít mang tính độc hại. Loại rác này chủ yếu
được xử lý bằng phương pháp chôn lấp.Với khu vực mật độ dân số cao, khó
khăn chủ yếu trong quản lý là bãi chôn lấp.
Dịch vụ công cộng: rửa đường, rác du lịch (rác công viên, bãi biển, các
danh lam thắng cảnh). Rác thải của khu vực này chủ yếu do đội tổ thu gom
hay công ty môi trường đảm nhiệm. Khó khăn trong quản lý loại rác phát sinh
từ nguồn này là ý thức của người dân. Việc để rác đúng nơi quy định và phân
loại rác ở các nơi công cộng rất khó quản lý vì nhân viên môi trường không
đủ để giám sát, người thải rác không ở một vị trí cố định.
Công nghiệp: công nghiệp nặng, công nghiệp nhẹ đều phát sinh ra chất
thải, rác thải như giấy vụn, hóa chất…Các nhà máy sản sinh ra nhiều loại chất
thải: rắn, lỏng, khí. Vì mục đích lợi nhuận các công ty, nhà máy, xí nghiệp luôn
tìm cách tối thiểu hóa chi phí, việc đầu tư cho xử lý các loại rác thải bị hạn
chế.Chính vì vậy nếu không có các biện pháp quản lý chặt chẽ từ các cơ quan
chức năng rác thải từ khu vực này sẽ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.
Nông nghiệp: đốt tro, thuốc trừ sâu. Trong sản xuất nông nghiệp, tồn dư
của thuốc trừ sâu ít nhưng khả năng gây ô nhiễm mạnh: ô nhiễm không khí,
đất, nước. Nông dân tực tiếp quản lý loại rác này. Hiện nay ở nhiều địa
phương chưa có những giải pháp cụ thể để xử lý bởi nhận thức của người dân
về xử lý đúng kĩ thuật loại rác này còn hạn chế.
2.1.2.2 Phân loại rác thải sinh hoạt
Thứ 1: Phân loại theo nguồn phát sinh
Rác thải sinh hoạt là rác thải phát sinh hàng ngày ở các đô thị, làng
mạc, khu dân cư, các trung tâm dịch vụ, công viên.

7


Rác thải công nghiệp là rác thải phát sinh từ trong quá trình sản xuất
công nghiệp và thủ công nghiệp (gồm nhiều thành phần phức tạp, đa dạng,

Chất thải ở trạng thái lỏng phát sinh từ cống rãnh, bể phốt, nước thải từ
nhà máy lọc dầu, rượu bia, nước từ nhà máy sản xuất giấy, dệt nhuộm và vệ
sinh công nghiệp…
Chất thải ở trạng thái khí bao gồm các khí thải các động cơ đốt trong
các máy động lực, giao thông, ô tô, máy kéo, tàu hoả, nhà máy nhiệt điện, sản
xuất vật liệu…
2.1.2.3 Tác hại của rác thải sinh hoạt
Ở nước ta, hoạt động phân loại rác thải tại nguồn chưa được phát triển
rộng rãi, điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật còn hạn chế, phần lớn
phương tiện thu gom chất thải rắn đều không đạt quy chuẩn kỹ thuật và không
đảm bảo vệ sinh môi trường. Các điểm tập kết rác thải sinh hoạt (điểm hẹn,
trạm trung chuyển) chưa được đầu tư xây dựng đúng mức, gây mất vệ sinh.
Tại nhiều khu vực , hệ thống vận chuyển chưa đáp ứng được nhu cầu vận
chuyển rác thải hàng ngày, gây tình trạng tồn đọng rác thải trong khu dân cư.
Nhìn chung hầu hết các giai đoạn trong quản lý chất thải rắn từ khâu thu gom
vận chuyển đến khâu xử lý đều gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến
cuộc sống của người. Vì vậy công việc quản lý rác thải đóng vai trò rất quan
trọng trong việc giảm thiểu tối đa sự ảnh hưởng của ô nhiễm rác thải đối với
con người và môi trường.
a, Tác hại của rác thải sinh hoạt đến môi trường
- Môi trường đất
+ Rác thải sinh hoạt nằm rải rác khắp nơi không được thu gom đều
được lưu giữ lại trong đất, một số loại chất thải khó phân hủy như túi nilon, vỏ
lon, hydrocacbon… nằm lại trong đất làm ảnh hưởng tới môi trường đất: thay
đổi cơ cấu đât, đất trở nên khô cằn, các vi sinh vật trong đất có thể bị chết.
+ Nhiều loại chất thải như xỉ than, vôi vữa… đổ xuống đất làm cho đất
bị đóng cứng, khả năng thấm nước, hút nước kém, đất bị thoái hóa.

9


c, Rác thải sinh hoạt ảnh hưởng đến kinh tế – xã hội

10